Shloka 16
पात्रलक्षण-परिक्षा (Pātra-Lakṣaṇa Parīkṣā) — Criteria for a Worthy Recipient
ब्राह्मणके मुखसे जो वाणी निकलती है, उसे जो शिरोधार्य करते हैं, वे सम्पूर्ण भूतोंको आत्मभावसे देखनेवाले महात्मा कभी पराभवको नहीं प्राप्त होते हैं ।।
bhīṣma uvāca | brāhmaṇake mukhase yo vāṇī nikalatī hai, use yo śirodhārya karate haiṃ, ve sampūrṇa bhūtoṃ ko ātmabhāvase dekhanevāle mahātmā kabhī parābhavako nahīṃ prāpta hote haiṃ || kṣatriyāṇāṃ pratapatāṃ tejasā ca balena ca | brāhmaṇeṣv eva śāmyanti tejāṃsi ca balāni ca ||
ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಮುಖದಿಂದ ಹೊರಡುವ ವಾಣಿಯನ್ನು ಶಿರೋಧಾರ್ಯವೆಂದು ಮನದಲ್ಲಿ ಧರಿಸುವವರು, ಆತ್ಮಭಾವದಿಂದ ಸರ್ವಭೂತಗಳನ್ನು ನೋಡುವ ಮಹಾತ್ಮರಾಗುತ್ತಾರೆ; ಅವರು ಎಂದಿಗೂ ಪರಾಭವವನ್ನು ಪಡೆಯರು. ಏಕೆಂದರೆ ತೇಜಸ್ಸು ಮತ್ತು ಬಲದಿಂದ ದಹಿಸುವ ಕ್ಷತ್ರಿಯರ ತೇಜೋಬಲಗಳು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಸನ್ನಿಧಿಗೆ ಬಂದ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಶಮನಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ; ಅಲ್ಲಿ ಅವರ ಉಗ್ರಶಕ್ತಿ ನಿಯಂತ್ರಿತವಾಗುತ್ತದೆ.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Reverence for the wise—especially the Brahmin’s dharmic counsel—cultivates a Self-centered vision that prevents moral and practical downfall; and unchecked warrior power is meant to be restrained and guided by spiritual-intellectual authority.
In the Anushasana Parva, Bhishma continues instructing on dharma, emphasizing how rulers and powerful persons should honor Brahmin guidance; he frames Brahmins as the stabilizing force that calms the heat of Kshatriya valor and strength.