Adhyaya 221
Jarītā-Śārṅgaka-saṃvādaḥ — The Dialogue of Jaritā and the Śārṅgaka Chicks (Fire-escape deliberation)
Upa-parva: Āstīka Parva (Āstīkākhāna and allied episodes)
Vaiśaṃpāyana reports a crisis episode: a forest fire advances, leaving the Śārṅgaka chicks distressed and without clear refuge. Their mother Jaritā laments the impossibility of saving all by flight—she cannot carry them, they cannot run, and she cannot abandon any without inner injury. She recalls the father’s earlier expectations for the sons’ future roles and lineage increase, intensifying her responsibility to preserve continuity. Jaritā proposes an expedient: a nearby mouse-hole (ākhor-bila) by a tree; the chicks should enter quickly, and she will seal the opening with dust, returning after the fire passes to remove the covering. The chicks object with a risk assessment: the hole entails predation by the mouse, while remaining outside risks burning; they argue that being eaten in a hole is a disgraceful death, whereas death by fire is a socially “preferred” relinquishment of the body. The chapter thus stages an ethical-technical deliberation under duress, contrasting survival strategy, honor-coded evaluations of death, and the preservation of maternal agency and lineage duty.
Chapter Arc: धर्मराज युधिष्ठिर के धर्ममय राज्य में प्रजा ऐसे सुख से रहती है जैसे देहधारी अपने ही शरीर में सुरक्षित रहता हो—इसी शांत समृद्धि के बीच कृष्ण और अर्जुन का एक साधारण-सा जलविहार आरम्भ होता है। → कृष्ण-अर्जुन वन-उपवन के निकट प्रसन्न बैठे हैं कि तभी एक अद्भुत तेजस्वी ब्राह्मण (वास्तव में अग्नि) प्रकट होता है—तरुण सूर्य-सा दहकता, जटाधारी, चीरवस्त्रधारी; उसका आगमन शांति में असामान्य कम्पन भर देता है। → तेजस्वी द्विज के निकट आते ही अर्जुन और वासुदेव आदरपूर्वक उठ खड़े होते हैं—यह क्षण संकेत देता है कि कोई दिव्य याचना/कार्य सामने है, जो सामान्य राजसुख को अचानक महाकाव्य-घटना में बदल देगा। → अध्याय का समापन इस स्थापना पर होता है कि धर्मराज के राज्य की पृष्ठभूमि में कृष्ण-अर्जुन के समक्ष एक दिव्य अतिथि उपस्थित है; आगे की कथा उसी के प्रयोजन पर टिकती है। → ब्राह्मण-रूपधारी का वास्तविक अभिप्राय क्या है, और वह कृष्ण-अर्जुन से कौन-सा असाध्य कार्य करवाना चाहता है?
Shlokas
Verse 1
/ (दाक्षिणात्य अधिक पाठके १६३ श्लोक मिलाकर कुल ९०३ श्लोक हैं) 27:22 हज हम ३. धनुर्वेदमें निम्नाँकित चार पाद बताये गये हैं--मन्त्रमुक्त
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ಜನಮೇಜಯ! ರಾಜ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನ ಹಾಗೂ ಶಾಂತನುವಿನ ಪುತ್ರ ಭೀಷ್ಮನ ಆಜ್ಞೆಯಂತೆ ಇಂದ್ರಪ್ರಸ್ಥದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಪಾಂಡವರು ತಮ್ಮ ಶತ್ರುಗಳಾದ ಅನೇಕ ಇತರ ನರಾಧಿಪತಿಗಳನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದರು.
Verse 2
आश्रित्य धर्मराजानं सर्वलोको5वसत् सुखम् । पुण्यलक्षणकर्माणं स्वदेहमिव देहिन:
ಧರ್ಮರಾಜ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನ ಆಶ್ರಯವನ್ನು ಪಡೆದು ಎಲ್ಲ ಜನರೂ ಸುಖವಾಗಿ ವಾಸಿಸಿದರು; ಪುಣ್ಯಕರ್ಮಗಳ ಫಲವಾಗಿ ಉತ್ತಮ ದೇಹವನ್ನು ಪಡೆದ ದೇಹಿಯು ಸುಖವಾಗಿ ಇರುವಂತೆ.
Verse 3
स समं धर्मकामार्थान् सिषेवे भरतर्षभ । त्रीनिवात्मसमान् बन्धून् नीतिमानिव मानयन्
ಓ ಭರತಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ಮಹಾರಾಜ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ನೀತಿಜ್ಞನಂತೆ ಧರ್ಮ, ಅರ್ಥ, ಕಾಮ—ಈ ಮೂರನ್ನೂ ಆತ್ಮಸಮಾನ ಪ್ರಿಯ ಬಂಧುಗಳೆಂದು ಗೌರವಿಸಿ, ಸಮತೋಲನ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯದಿಂದ ಅವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದನು.
Verse 4
तेषां समविभक्तानां क्षितौ देहवतामिव । बभौ धर्मार्थकामानां चतुर्थ इव पार्थिव:
ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಧರ್ಮ, ಅರ್ಥ, ಕಾಮ—ಈ ಮೂರು ಪುರುಷಾರ್ಥಗಳು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಸಮವಾಗಿ ವಿಭಜಿತವಾಗಿ ದೇಹಧಾರಿಗಳಂತೆ ಪ್ರಕಟವಾದವು; ರಾಜ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ನಾಲ್ಕನೇ ಪುರುಷಾರ್ಥವಾದ ಮೋಕ್ಷದಂತೆ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ಶೋಭಿಸಿದನು।
Verse 5
अध्येतारं पर वेदान् प्रयोक्तारं महाध्वरे । रक्षितारं शुभालल्लोकान् लेभिरे तं जनाधिपम्
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಪ್ರಜೆಗಳು ಯುಧಿಷ್ಠಿರನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅಂಥ ಜನಾಧಿಪತಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು: ಪರಮ ವೇದಗಳ ಅಧ್ಯೇತ, ಮಹಾಯಜ್ಞಗಳಲ್ಲಿ ವೇದವಾಣಿಯನ್ನು ಯಥಾವಿಧಿಯಾಗಿ ಪ್ರಯೋಗಿಸುವವನು, ಮತ್ತು ಶುಭ ಲೋಕಗಳ ರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಸದಾ ತತ್ಪರನು. ಓ ರಾಜನೇ, ಯುಧಿಷ್ಠಿರನಲ್ಲಿಯೇ ಅವರು ಪರಬ್ರಹ್ಮಚಿಂತನೆಗೂ ಧರ್ಮರಕ್ಷಣಕ್ಕೂ ಅರ್ಪಿತನಾದ ಆಡಳಿತಗಾರನನ್ನು ಕಂಡರು।
Verse 6
अधिष्ठानवती लक्ष्मी: परायणवती मति: । वर्धमानो5खिलो धर्मस्तेनासीत् पृथिवीक्षिताम्
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಅವನ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷ್ಮೀ ಸ್ಥಿರ ಆಶ್ರಯವನ್ನು ಪಡೆದಳು, ಮತ್ತು ಮತಿ ಪರಮ ಗುರಿಯಲ್ಲಿ ನಿಷ್ಠಾವಂತವಾಯಿತು; ಹೀಗಾಗಿ ಭೂಮಿಯ ರಾಜರಿಗಾಗಿ ಸಮಗ್ರ ಧರ್ಮ ದಿನದಿಂದ ದಿನಕ್ಕೆ ವೃದ್ಧಿಯಾಯಿತು—ಇತರ ರಾಜರ ಚಂಚಲ ಭಾಗ್ಯವೂ ರಾಜ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನ ಆಡಳಿತದಿಂದ ಸ್ಥಿರವಾಯಿತು।
Verse 7
भ्रातृभि: सहितो राजा चतुर्भिरधिकं बभौ । प्रयुज्यमानैर्विततो वेदैरिव महाध्वर:
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ನಾಲ್ವರು ಸಹೋದರರೊಂದಿಗೆ ರಾಜನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಶೋಭಿಸಿದನು; ಯಥಾಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯೋಗಿಸಲ್ಪಡುವ ನಾಲ್ಕು ವೇದಗಳಿಂದ ವಿಶಾಲವಾಗಿ ನಡೆಯುವ ಮಹಾಯಜ್ಞ ಹೇಗೆ ಕಂಗೊಳಿಸುತ್ತದೋ, ಹಾಗೆಯೇ ತನ್ನ ಆಜ್ಞೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟ ಸಹೋದರರೊಂದಿಗೆ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನ ರಾಜಶ್ರೀ ದೀಪ್ತವಾಯಿತು।
Verse 8
त॑ तु धौम्यादयो विप्रा: परिवार्योपतस्थिरे । बृहस्पतिसमा मुख्या: प्रजापतिमिवामरा:
ಆಗ ಧೌಮ್ಯ ಮೊದಲಾದ ವಿಪ್ರರು ಅವನನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿದು ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ನಿಂತರು; ಅವರಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖರು ಬೃಹಸ್ಪತಿಸಮಾನರು—ದೇವರುಗಳು ಪ್ರಜಾಪತಿಯನ್ನು ಸೇವಿಸುವಂತೆ, ಹಾಗೆಯೇ ಈ ಋಷಿಗಳು ರಾಜನನ್ನು ಆವರಿಸಿ ಧರ್ಮಾನುಸಾರ ಸಲಹೆ ಮತ್ತು ಬೆಂಬಲ ನೀಡಿದರು।
Verse 9
धर्मराजे ह्ाृतिप्रीत्या पूर्णचन्द्र इवामले । प्रजानां रेमिरे तुल्यं नेत्राणि हृदयानि च
ಧರ್ಮರಾಜ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನ ಮೇಲಿನ ಹೃದಯಪೂರ್ವಕ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ—ಕಳಂಕವಿಲ್ಲದ ಪೂರ್ಣಚಂದ್ರನಂತೆ ನಿರ್ಮಲವಾಗಿ—ಪ್ರಜೆಗಳು ಅವನನ್ನು ಕಂಡಾಗಲೆಲ್ಲ ಅವರ ಕಣ್ಣುಗಳೂ ಹೃದಯಗಳೂ ಒಂದೇ ವೇಳೆ ಹರ್ಷದಿಂದ ಉಲ್ಲಸಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಅವನ ಸನ್ನಿಧಿಯೇ ಎಲ್ಲರಲ್ಲೂ ಸಹಜವಾದ ಸಮಾನ ಸಂತೋಷವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತಿತ್ತು.
Verse 10
न तु केवलदैवेन प्रजा भावेन रेमिरे । यद् बभूव मनःकान्तं कर्मणा स चकार तत्
ಪ್ರಜೆಗಳು ಕೇವಲ ದೈವಯೋಗದಿಂದಲೇ ಹರ್ಷಿಸಲಿಲ್ಲ; ಅವರು ಭಾವದಿಂದ, ಹೃದಯದಿಂದ ಸಂತೋಷಪಟ್ಟರು. ಅವರ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಯಾವುದು ಪ್ರಿಯವೋ, ಅದನ್ನೇ ರಾಜನು ತನ್ನ ಕರ್ಮಗಳಿಂದ ನೆರವೇರಿಸುತ್ತಿದ್ದ; ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರ ತೃಪ್ತಿ ರಾಜಧರ್ಮದ ರಕ್ಷಣೆಯಿಂದ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಅವನ ಮೇಲಿನ ಶ್ರದ್ಧೆ-ಭಕ್ತಿಯಿಂದಲೂ ಆಗಿತ್ತು.
Verse 11
न हायुक्त न चासत्यं नासहां न च वाप्रियम् । भाषितं चारुभाषस्य जज्ञे पार्थस्य धीमत:
ಸದಾ ಮಧುರವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವ ಬುದ್ಧಿವಂತ ಕುಂತೀನಂದನ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನ ಬಾಯಿಂದ ಎಂದಿಗೂ ಅಯುಕ್ತ, ಅಸತ್ಯ, ಕಠೋರ ಅಥವಾ ಅಪ್ರಿಯವಾದ ಮಾತು ಹೊರಬಂದಿಲ್ಲ. ಅವನ ವಚನಗಳು ಸದಾ ಶಿಷ್ಟತೆ, ಸತ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಯಮಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿದ್ದವು.
Verse 12
स हि सर्वस्य लोकस्य हितमात्मन एव च | चिकीर्षन् सुमहातेजा रेमे भरतसत्तम,भरतश्रेष्ठ! महातेजस्वी राजा युधिष्ठिर सब लोगोंका और अपना भी हित करनेकी चेष्टामें लगे रहकर सदा प्रसन्नतापूर्वक समय बिताते थे
ಓ ಭರತಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿಯಾದ ರಾಜ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಸಮಸ್ತ ಲೋಕದ ಹಾಗೂ ತನ್ನದೇ ಹಿತವನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಸದಾ ಯತ್ನಿಸುತ್ತಾ ಸಂತೃಪ್ತಿಯಿಂದ ಕಾಲ ಕಳೆಯುತ್ತಿದ್ದ. ಅವನ ಆನಂದ ಧರ್ಮಯುಕ್ತ ಉದ್ದೇಶದಲ್ಲಿತ್ತು; ಕೇವಲ ಭೋಗದಲ್ಲಲ್ಲ.
Verse 13
तथा तु मुदिता: सर्वे पाण्डवा विगतज्वरा: । अवसन् पृथिवीपालांस्तापयन्त: स्वतेजसा,इस प्रकार सभी पाण्डव अपने तेजसे दूसरे नरेशोंको संतप्त करते हुए निश्चिन्त तथा आनन्दमग्न होकर वहाँ निवास करते थे
ಹೀಗೆ ಎಲ್ಲಾ ಪಾಂಡವರು ಹರ್ಷಿತರಾಗಿ, ಚಿಂತಾರಹಿತರಾಗಿ ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು; ತಮ್ಮ ತೇಜಸ್ಸಿನ ಬಲದಿಂದ ಇತರ ರಾಜರನ್ನು ಅಧೀನದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಅವರ ಆಳ್ವಿಕೆ ಸ್ಥಿರವಾಗಿತ್ತು—ಒಳಗೆ ಶಾಂತಿ, ಹೊರಗೆ ಅಧಿಕಾರ—ಇರಡರಿಂದಲೂ ಕ್ರಮ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗುತ್ತಿತ್ತು.
Verse 14
ततः कतिपयाहस्य बीभत्सु: कृष्णमब्रवीत् | उष्णानि कृष्ण वर्तन्ते गच्छावो यमुनां प्रति,तदनन्तर कुछ दिनोंके बाद अर्जुनने श्रीकृष्णसे कहा--“कृष्ण! बड़ी गरमी पड़ रही है। चलिये, यमुनाजीमें स्नानके लिये चलें
ನಂತರ ಕೆಲವು ದಿನಗಳು ಕಳೆದ ಮೇಲೆ ಬೀಭತ್ಸು ಅರ್ಜುನನು ಕೃಷ್ಣನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು— “ಕೃಷ್ಣಾ! ತೀವ್ರವಾದ ಬಿಸಿಲಾಗಿದೆ; ಯಮುನಾ ಕಡೆಗೆ ಹೋಗೋಣ.”
Verse 15
सुहृज्जनवृतौ तत्र विहृत्य मधुसूदन । सायाह्वे पुनरेष्यावो रोचतां ते जनार्दन,“मधुसूदन! मित्रोंक साथ वहाँ जलविहार करके हमलोग शामतक फिर लौट आयेंगे। जनार्दन! यदि आपकी रुचि हो, तो चलें”
“ಮಧುಸೂದನ! ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನೇಹಿತರೊಂದಿಗೆ ಜಲವಿಹಾರ ಮಾಡಿ ಸಂಜೆಯ ವೇಳೆಗೆ ಮತ್ತೆ ಮರಳಿ ಬರುವೆವು. ಜನಾರ್ದನ! ನಿಮಗೆ ಇಷ್ಟವಿದ್ದರೆ ಹೋಗೋಣ.”
Verse 16
वायुदेव उवाच कुन्तीमातर्ममाप्येतद् रोचते यद् वयं जले । सुहृज्जनवृता: पार्थ विहरेम यथासुखम्
ವಾಸುದೇವನು ಹೇಳಿದನು— “ಕುಂತೀನಂದನ! ನನಗೂ ಇದೇ ಇಷ್ಟ— ಸುಹೃದರೊಂದಿಗೆ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಇಳಿದು ಯಥಾಸುಖವಾಗಿ ವಿಹರಿಸೋಣ.”
Verse 17
वैशम्पायन उवाच आमन्त्रय तौ धर्मराजमनुज्ञाप्य च भारत । जग्मतुः पार्थगोविन्दौ सुह्ृज्जनवृताौ तत:,वैशम्पायनजी कहते हैं--भारत! यह सलाह करके युधिष्ठिरकी आज्ञा ले अर्जुन और श्रीकृष्ण सुहदोंके साथ वहाँ गये
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು— “ಓ ಭಾರತ! ಧರ್ಮರಾಜ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನನ್ನು ವಿನಂತಿಸಿ ಅವನ ಅನುಮತಿ ಪಡೆದು, ನಂತರ ಪಾರ್ಥ ಅರ್ಜುನ ಮತ್ತು ಗೋವಿಂದ ಕೃಷ್ಣರು ಸುಹೃದರೊಂದಿಗೆ ಅತ್ತ ತೆರಳಿದರು.”
Verse 18
विहारदेशं सम्प्राप्य नानाद्रुममनुत्तमम् । गृहैरुच्चावचैर्युक्तं पुरन्दरपुरोपमम्
ವಿಹಾರಸ್ಥಳವನ್ನು ತಲುಪಿದಾಗ ಅವರು ನೋಡಿದರು— ನಾನಾವಿಧ ಶ್ರೇಷ್ಠ ವೃಕ್ಷಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತವಾದ ಆ ಅನುತ್ತಮ ಭೂಮಿ; ಮತ್ತು ಎತ್ತರ-ತಗ್ಗಿನ ಅನೇಕ ಗೃಹಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತವಾಗಿ ಅದು ಪುರಂದರಪುರಿಯಂತೆ ಕಂಗೊಳಿಸುತ್ತಿತ್ತು.
Verse 19
भक्ष्यैरभोज्यैश्न पेयैश्व रसवद्धिर्महा धनै: । माल्यैश्न विविधैर्गन्धैर्युक्त वाष्णेयपार्थयो:
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು— ವಾಸುದೇವ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಮತ್ತು ಪಾರ್ಥ (ಅರ್ಜುನ)ನ ಅಂತಃಪುರವು ನಾನಾವಿಧ ಭಕ್ಷ್ಯ-ಭೋಜ್ಯಗಳಿಂದಲೂ, ರಸವತ್ತಾದ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಮೂಲ್ಯ ಪಾನೀಯಗಳಿಂದಲೂ, ಮಹಾಧನಸಂಪತ್ತಿನಿಂದಲೂ, ವಿಭಿನ್ನ ಪುಷ್ಪಮಾಲೆಗಳೂ ಸುಗಂಧ ದ್ರವ್ಯಗಳೂ ಸೇರಿ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿತ್ತು. ಅವರು ಯಮುನಾ ತೀರದ ಆ ರಮ್ಯ ವಿಹಾರಸ್ಥಳವನ್ನು ತಲುಪಿದಾಗ, ಗೃಹಸ್ತ್ರೀಯರು ಶುಭ ರತ್ನಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾದ ಕ್ರೀಡಾಮಂಡಪಗಳಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು; ನಂತರ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ರುಚಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಜಲಕ್ರೀಡೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದರು.
Verse 20
विवेशान्त:पुरं तूर्ण रत्नैरुच्चावचै: शुभै: । यथोपजोष॑ सर्वश्ष जनश्रिक्रीड भारत
ನಂತರ ಅಂತಃಪುರದ ಸ್ತ್ರೀಯರು ಶುಭವಾದ ನಾನಾವಿಧ ರತ್ನಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಕ್ರೀಡಾಭವನಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು. ಓ ಭಾರತ! ಅಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರೂ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಇಷ್ಟದಂತೆ ಆನಂದಕರ ಕ್ರೀಡೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದರು.
Verse 21
स्त्रियश्न विपुलश्रोण्यश्चारुपीनपयोधरा: । मदस्खलितगामिन्यश्रिक्रीडुर्वामलोचना:
ವಿಶಾಲ ನಿತಂಬಗಳೂ, ಸುಂದರ ರೂಪವೂ, ತುಂಬಿದ ಸ್ತನಗಳೂ, ಮನೋಹರ ಕಣ್ಣುಗಳೂಳ್ಳ ಆ ಸ್ತ್ರೀಯರೂ ಯೌವನಮದದಿಂದ ತಡಕಾಡುವ ನಡೆಗೈಯುತ್ತಾ, ತಮ್ಮ ಇಷ್ಟದಂತೆ ಕ್ರೀಡೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದರು.
Verse 22
वने काश्चिचज्जले काश्ित् काश्रिद् वेश्मसु चाड़ना: । यथायोग्यं यथाप्रीति चिक्रीडु: पार्थकृष्णयो:
ಆ ಸ್ತ್ರೀಯರಲ್ಲಿ ಕೆಲವರು ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ, ಕೆಲವರು ನೀರಿನಲ್ಲಿ, ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ಮನೆಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿ—ಪಾರ್ಥಕೃಷ್ಣರಿಗೆ ಯೋಗ್ಯವಾಗಿಯೂ ಪ್ರಿಯವಾಗಿಯೂ ತೋರುವಂತೆ ಕ್ರೀಡಿಸಿದರು.
Verse 23
द्रौपदी च सुभद्रा च वासांस्थाभरणानि च । प्रायच्छतां महाराज ते तु तस्मिन् मदोत्कटे,महाराज! उस समय यौवनमदसे युक्त द्रौपदी और सुभद्राने बहुत-से वस्त्र और आभूषण बाँटे
ಮಹಾರಾಜನೇ! ಆ ಯೌವನೋತ್ಸಾಹ ಉಕ್ಕಿದ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ದ್ರೌಪದಿ ಮತ್ತು ಸುಭದ್ರೆಯರು ಅನೇಕ ವಸ್ತ್ರಗಳನ್ನೂ ಆಭರಣಗಳನ್ನೂ ದಾನವಾಗಿ ಹಂಚಿದರು.
Verse 24
काश्रित् प्रह्ष ननृतुश्लुक्तुशुश्च तथापरा: । जहसुश्न परा नार्यो जगुश्नान्या वरस्त्रिय:
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು— ಕೆಲವರು ಹರ್ಷದಿಂದ ತುಂಬಿ ನೃತ್ಯಮಾಡತೊಡಗಿದರು; ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ಜೋರಾಗಿ ಕೂಗಿ ಕೋಲಾಹಲ ಎಬ್ಬಿಸಿದರು. ಅನೇಕರು ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ನಕ್ಕರು; ಕೆಲವು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸುಂದರಿಯರು ಗೀತೆಗಳನ್ನು ಹಾಡಿದರು.
Verse 25
रुरुधुश्चापरास्तत्र प्रजघ्नुश्न परस्परम् । मन्त्रयामासुरन्याश्व॒ रहस्यानि परस्परम्
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು— ಅಲ್ಲಿ ಕೆಲವರು ಪರಸ್ಪರ ಒಬ್ಬರನ್ನೊಬ್ಬರು ಹಿಡಿದು ತಡೆಯತೊಡಗಿದರು; ಆಟದ ಚಪಲತೆಯಲ್ಲಿ ಮೃದುವಾಗಿ ಒಬ್ಬರನ್ನೊಬ್ಬರು ಹೊಡೆಯತೊಡಗಿದರು. ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ಏಕಾಂತದಲ್ಲಿ ಕೂತು ಪರಸ್ಪರ ರಹಸ್ಯ ಮಾತುಗಳನ್ನು ವಿನಿಮಯ ಮಾಡಿದರು.
Verse 26
वेणुवीणामृदड्जानां मनोज्ञानां च सर्वशः । शब्देन पूर्यते हर्म्य तद् वन॑ं सुमहर्द्धिमत्,वहाँका राजभवन और महान् समृद्धिशाली वन वीणा, वेणु और मृदंग आदि मनोहर वाद्योंकी सुमधुर ध्वनिसे सब ओर गूँजने लगा
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು— ವೇಣು, ವೀಣೆ, ಮೃದಂಗ ಮೊದಲಾದ ಮನೋಹರ ವಾದ್ಯಗಳ ಮಧುರ ನಾದದಿಂದ ಆ ಅರಮನೆಯೂ, ಅತ್ಯಂತ ಸಮೃದ್ಧಿಯಾದ ಆ ವನವೂ ಎಲ್ಲೆಡೆ ತುಂಬಿ ಮೆರೆಯಿತು.
Verse 27
तस्मिंस्तदा वर्तमाने कुरुदाशार्हनन्दनौ । समीपं जग्मतुः कंचिदुद्देशे सुमनोहरम्
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು— ಅಲ್ಲಿ ಕ್ರೀಡಾ-ವಿಹಾರದ ಆನಂದೋತ್ಸವ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಾಗಲೇ, ಕುರುನಂದನ ಅರ್ಜುನ ಮತ್ತು ದಾಶಾರ್ಹನಂದನ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಸಮೀಪದ ಅತ್ಯಂತ ಮನೋಹರವಾದ ಒಂದು ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದರು.
Verse 28
तत्र गत्वा महात्मानौ कृष्णौ परपुरंजयौ । महाहासनयो राजंस्ततस्तौ संनिषीदतु:
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು— ರಾಜನೇ! ಅಲ್ಲಿ ಹೋಗಿ ಶತ್ರುಪುರಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಿದ ಆ ಇಬ್ಬರು ಮಹಾತ್ಮರು—ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಮತ್ತು ಅರ್ಜುನ—ಎರಡು ಅಮೂಲ್ಯ ಸಿಂಹಾಸನಗಳ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತರು. ನಂತರ ತಮ್ಮ ಹಿಂದಿನ ವೀರಕೃತ್ಯಗಳನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ, ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಮಾತಾಡುತ್ತಾ ಪರಸ್ಪರ ಆನಂದದಿಂದ ಕಾಲ ಕಳೆಯತೊಡಗಿದರು.
Verse 29
तत्र पूर्वव्यतीतानि विक्रान्तानीतराणि च । बहूनि कथयित्वा तौ रेमाते पार्थमाधवौ
ಅಲ್ಲಿ, ರಾಜನೇ, ಪಾರ್ಥ ಮತ್ತು ಮಾಧವನು ಹಿಂದಿನ ವೀರಕೃತ್ಯಗಳನ್ನೂ ಇತರ ಅನೇಕ ವಿಷಯಗಳನ್ನೂ ಹೇಳಿಕೊಂಡು ಪರಸ್ಪರ ಸಂಭಾಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಆನಂದದಿಂದ ವಿಹರಿಸಿದರು।
Verse 30
तत्रोपविष्टौ मुदितौ नाकपृष्ेउश्चिनाविव । अभ्यागच्छत् तदा विप्रो वासुदेवधनंजयौ
ಅಲ್ಲಿ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಜೊತೆಯಾಗಿ ಕುಳಿತಿದ್ದ ವಾಸುದೇವ ಮತ್ತು ಧನಂಜಯರು ಸ್ವರ್ಗದ ಅಶ್ವಿನೀಕುಮಾರರಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿದ್ದರು; ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಅವರ ಬಳಿಗೆ ಬಂದನು।
Verse 31
बृहच्छालप्रतीकाश: प्रतप्तकनकप्रभ: । हरिपिड्रोज्ज्वलश्मश्रु: प्रमाणायामत: सम:
ಅವನು ಮಹಾ ಶಾಲವೃಕ್ಷದಂತೆ ಎತ್ತರವಾಗಿಯೂ ಗಂಭೀರವಾಗಿಯೂ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದನು; ಅವನ ಕಾಂತಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ತಾಪಿಸಿದ ಚಿನ್ನದಂತೆ ಹೊಳೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ಅವನ ಅಂಗಗಳಲ್ಲಿ ನೀಲ-ಹಳದಿ ಛಾಯೆಗಳು; ದಾಡಿ-ಮೀಸೆ ಪಿಂಗಳವರ್ಣವಾಗಿ ಅಗ್ನಿಜ್ವಾಲೆಯಂತೆ ಉಜ್ವಲ; ದೇಹದ ಗಾತ್ರ ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಸಮತೋಲನವಾಗಿತ್ತು।
Verse 32
तरुणादित्यसंकाशश्वीरवासा जटाधर: । पद्मपत्रानन: पिड्ुस्तेजसा प्रज्वलन्निव
ಅವನು ಪ್ರಾತಃಕಾಲದ ಯುವ ಸೂರ್ಯನಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಚೀರವಸ್ತ್ರ ಧರಿಸಿ ಜಟಾಧಾರಿಯಾಗಿದ್ದ ಅವನ ಮುಖ ಕಮಲದಳದಂತೆ ಶೋಭಿಸಿತು. ಪಿಂಗಳ ಛಾಯೆಯೊಂದಿಗೆ ಅವನು ತನ್ನ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದಲೇ ಪ್ರಜ್ವಲಿಸುತ್ತಿರುವಂತೆ ಕಂಡನು।
Verse 33
उपसूष्टं तु तं कृष्णौ भ्राजमानं द्विजोत्तमम् । अर्जुनो वासुदेवश्च तूर्णमुत्पत्य तस्थतु:,वे तेजस्वी द्विजश्रेष्ठ जब निकट आ गये, तब अर्जुन और भगवान् श्रीकृष्ण तुरंत ही आसनसे उठकर खड़े हो गये
ಆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮನು ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಬಂದು ಯಥಾವಿಧಿಯಾಗಿ ತಿಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಾಗ, ಅರ್ಜುನ ಮತ್ತು ವಾಸುದೇವರು ತಕ್ಷಣವೇ ಆಸನದಿಂದ ಎದ್ದು ನಿಂತರು।
Verse 221
इति श्रीमहा भारते आदिपर्वणि खाण्डवदाहपर्वणि ब्राह्मणरूप्यनलागमने एकविंशत्यधिकद्वधिशततमो<ध्याय:
ಇಂತೆ ಶ್ರೀಮಹಾಭಾರತದ ಆದಿಪರ್ವದ ಖಾಂಡವದಾಹಪರ್ವದಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೂಪದಿಂದ ಅನಲ (ಅಗ್ನಿ) ಆಗಮನದ ಪ್ರಸಂಗದ ಎರಡೂ ನೂರು ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು।
Frequently Asked Questions
A constrained-choice dilemma: whether to attempt a risky refuge (the mouse-hole, with potential predation) or face the advancing fire; the mother must also decide how to act without abandoning any child, balancing care, feasibility, and duty to lineage.
In emergency ethics (āpaddharma), deliberation and proportional choice matter: one may need to select the least degrading and most duty-consistent option, while acknowledging uncertainty and avoiding paralysis when ideal solutions are unavailable.
No explicit phalaśruti is stated here; the chapter functions as an embedded exemplum, contributing interpretive guidance on duty, survival strategy, and honor-coded evaluation within the broader Ādi Parva narrative frame.