Adhyaya 128
Droṇa’s Ācārya-Dakṣiṇā: Capture of Drupada and Division of Pāñcāla (द्रोण-आचार्यदक्षिणा)
Upa-parva: Drona–Drupada Saṃbandha (Ācārya-Dakṣiṇā Episode)
Vaiśaṃpāyana recounts how Droṇa convenes his students and demands an ācārya-dakṣiṇā: the capture of Pāñcāla’s king Drupada during a strategic engagement. The disciples swiftly mobilize in chariots, enter Pāñcāla territory, subdue resistance, and seize Drupada with his ministers, delivering him to Droṇa. Droṇa addresses Drupada by reframing their former friendship: a king cannot properly befriend one without kingship, so Droṇa claims a political basis for renewed equality. He releases Drupada, grants him half the kingdom, and retains the northern portion, explicitly locating the division along the Bhāgīrathī (Gaṅgā). Drupada, though outwardly conciliatory, remains internally preoccupied with the humiliation and later seeks means (including the desire for progeny) to counter Droṇa’s advantage. The chapter closes by noting Droṇa’s acquisition of Ahicchatra and its territory as the concrete outcome of the settlement.
Chapter Arc: पाण्डु के दाह-संस्कार के उपरान्त कौरवों और सहस्रों ब्राह्मणों का सत्कार—दान, रत्न, और ग्राम-दान—से हस्तिनापुर में शोक का आवरण एक औपचारिक धर्म-कर्म में बदल जाता है। → शौच-निवृत्ति और वेदोक्त संस्कारों के बाद पाण्डव पितृ-गृह में भोग-वैभव के बीच बढ़ते हैं, पर भीतर-भीतर दुर्योधन का पाप-निश्चय पकता है—वह भीम पर निरन्तर दृष्टि रखता है और उसे बलपूर्वक बाँधकर वश में करने का संकल्प करता है। → दुर्योधन की कुटिल योजना के बीच भीम का अद्भुत प्रसंग उभरता है—नागलोक में वह एक ही श्वास में कुण्ड-कुण्ड का रस पी जाता है और नागदत्त दिव्य शय्या पर निर्भय विश्राम करता है; यह दृश्य उसके अतिमानवीय बल और भाग्य-रक्षा को चरम पर ले आता है। → भीम की शक्ति-प्राप्ति और नागों के संस्पर्श से उसका जीवन-रक्षण सुनिश्चित होता है; पाण्डव बाह्यतः संस्कार-पालन और गृहस्थ-समृद्धि में स्थित दिखते हैं, पर दुर्योधन की शत्रुता अब छिपी नहीं रहती—वह अवसर की प्रतीक्षा में है। → भीम के जीवित लौट आने और असाधारण सामर्थ्य के बाद दुर्योधन की अगली चाल क्या होगी—और यह वैर किस रूप में फूटेगा?
Shlokas
Verse 1
इस प्रकार श्रीमह्ाभारत आदिपरव्वके अन्तर्गत सम्भवपर्वमें पाण्डुके दाहसंस्कारसे सम्बन्ध रखनेवाला एक सौ छब्बीसवाँ अध्याय पूरा हुआ ॥/ १२६ ॥। (दाक्षिणात्य अधिक पाठका १ श्लोक मिलाकर कुल ३३ श्लोक हैं) सप्तविशर्त्याधिकशततमो< ध्याय: पाण्डवों तथा धृतराष्ट्रपुत्रोंकी बालक्रीड़ा
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದರು—ರಾಜನೇ! ಅನಂತರ ಕುಂತಿ, ರಾಜ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರ ಮತ್ತು ಬಂಧುಗಳೊಡನೆ ಭೀಷ್ಮನು ಪಾಂಡುವಿಗಾಗಿ ‘ಸ್ವಧಾ’ಯುಕ್ತ ಶ್ರಾದ್ಧಕರ್ಮವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದರು; ಅದು ಅಮೃತಸಮಾನವೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.
Verse 2
कुरुंशश्च॒ विप्रमुख्यांश्व भोजयित्वा सहस्रश: । रत्नौघान् विप्रमुख्येभ्यो दत्त्वा ग्रामवरांस्तथा
ಅವರು ಸಮಸ್ತ ಕುರುಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಸಾವಿರಾರು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಭೋಜನಗೊಳಿಸಿ, ಆ ಪ್ರಮುಖ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ರತ್ನರಾಶಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಹಾಗೆಯೇ ಉತ್ತಮ ಗ್ರಾಮಗಳನ್ನು ದಾನವಾಗಿ ನೀಡಿದರು.
Verse 3
कृतशौचांस्ततस्तांस्तु पाण्डवान् भरतर्षभान् । आदाय विविशु: सर्वे पुरं वारणसाह्नयम्
ಅನಂತರ ಮರಣಾಶೌಚದಿಂದ ನಿವೃತ್ತರಾಗಿ ಭರತಕುಲಶ್ರೇಷ್ಠರಾದ ಪಾಂಡವರು ಶೌಚ-ಶುದ್ಧಿ ವಿಧಿಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದರು. ಆಗ ಎಲ್ಲ ಹಿರಿಯರೂ ಅವರನ್ನು ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಕರೆದುಕೊಂಡು ವಾರಣಸಾಹ್ವಯವೆನಿಸಿದ ಹಸ್ತಿನಾಪುರ ನಗರಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು.
Verse 4
सततं स्मानुशोचन्तस्तमेव भरतर्षभम् | पौरजानपदा: सर्वे मृतं स््वमिव बान्धवम्,नगर और जनपदके सभी लोग मानो कोई अपना ही भाई-बन्धु मर गया हो, इस प्रकार उन भरतकुलतिलक पाण्डुके लिये निरन्तर शोकमग्न हो गये
ನಗರದವರೂ ಜನಪದದವರೂ ಎಲ್ಲರೂ ಆ ಭರತಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಪಾಂಡುವಿಗಾಗಿ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಶೋಕಿಸಿದರು—ತಮ್ಮದೇ ಬಂಧುವೊಬ್ಬನು ಮೃತನಾದಂತೆ.
Verse 5
भ्राद्धावसाने तु तदा दृष्टवा तं दु:खितं जनम् । सम्मूढां दुःखशोकार्ता व्यासो मातरमब्रवीत्,श्राद्धकी समाप्तिपर सब लोगोंको दुःखी देखकर व्यासजीने दुःख-शोकसे आतुर एवं मोहमें पड़ी हुई माता सत्यवतीसे कहा--
ಆಗ ಶ್ರಾದ್ಧವು ಮುಗಿದ ಮೇಲೆ, ದುಃಖದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದ ಜನರನ್ನು ನೋಡಿ, ದುಃಖ-ಶೋಕದಿಂದ ವ್ಯಾಕುಲಳಾಗಿ ಮೋಹಗ್ರಸ್ತಳಾಗಿದ್ದ ತಾಯಿ ಸತ್ಯವತಿಗೆ ವ್ಯಾಸರು ಹೇಳಿದರು.
Verse 6
अतिक्रान्तसुखा: काला: पर्युपस्थितदारुणा: । श्रः श्र: पापिष्ठदिवसा: पृथिवी गतयौवना,“माँ! अब सुखके दिन बीत गये। बड़ा भयंकर समय उपस्थित होनेवाला है। उत्तरोत्तर बुरे दिन आ रहे हैं। पृथ्वीकी जवानी चली गयी
“ಅಮ್ಮಾ! ಸುಖದ ದಿನಗಳು ಕಳೆದಿವೆ; ಈಗ ದಾರುಣ ಕಾಲ ಸಮೀಪಿಸಿದೆ. ದಿನದಿಂದ ದಿನಕ್ಕೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಪಾಪಿಷ್ಠ, ಅಮಂಗಳ ದಿನಗಳು ಬರುತ್ತಿವೆ; ಭೂಮಿಯ ಯೌವನವು ಹೋದಂತಾಗಿದೆ.”
Verse 7
बहुमायासमाकीर्णो नानादोषसमाकुल: । लुप्तधर्मक्रियाचारो घोर: कालो भविष्यति
“ಇನ್ನು ಒಂದು ಘೋರ ಕಾಲ ಬರುವುದು; ಎಲ್ಲೆಡೆ ಮೋಸ-ಮಾಯೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿ, ನಾನಾವಿಧ ದೋಷಗಳಿಂದ ಲೋಕವು ಕಲುಷಿತವಾಗುವುದು. ಧರ್ಮಕ್ರಿಯೆಗಳು, ಸದುಪಚಾರ, ನೀತಿಶಾಸನ—allವು ಕ್ಷೀಣಿಸಿ ಲೋಪವಾಗುವವು.”
Verse 8
कुरूणामनयाच्चापि पृथिवी न भविष्यति । गच्छ त्वं योगमास्थाय युक्ता वस तपोवने
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಕುರುಗಳ ಅನ್ಯಾಯದಿಂದ ಭೂಮಿ ಯಥಾಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಉಳಿಯದು; ಅದು ವೀರಶೂನ್ಯವಾಗುವುದು. ಆದ್ದರಿಂದ ನೀನು ಯೋಗವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ಇಲ್ಲಿಂದ ಹೊರಟು, ನಿಯಮಸಂಯಮದಿಂದ ತಪೋವನದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸು।
Verse 9
मा द्राक्षीस्त्वं कुलस्यास्य घोरं संक्षयमात्मन: । तथेति समनुज्ञाय सा प्रविश्याब्रवीत् स्नुषाम्
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ನೀನು ನಿನ್ನ ಕಣ್ಣಿನಿಂದಲೇ ಈ ಕುಲದ ಘೋರ ಸಂಹಾರವನ್ನು ನೋಡಬೇಡ. ‘ತಥಾಸ್ತು’ ಎಂದು ಒಪ್ಪಿ, ಅವಳು ಒಳಗೆ ಹೋಗಿ ಸೊಸೆಗೆ ಹೇಳಿದಳು।
Verse 10
अम्बिके तव पौत्रस्य दुर्नयात् किल भारता: । सानुबन्धा विनडृशक्ष्यन्ति पौराश्चैवेति नः श्रुतम्
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಅಂಬಿಕೇ! ನಿನ್ನ ಮೊಮ್ಮಗನ ದುರ್ಮಾರ್ಗದಿಂದ ಭರತವಂಶದ ವೀರರು ಬಂಧುಬಳಗದೊಡನೆ ನಾಶವಾಗುವರು; ಈ ನಗರದ ಪ್ರಜೆಯರೂ ಹಾಗೆಯೇ—ಎಂದು ನಾವು ಕೇಳಿದ್ದೇವೆ।
Verse 11
तत् कौसल्यामिमामार्ता पुत्रशोकाभिपीडिताम् | वनमादाय भद्रं ते गच्छामि यदि मन्यसे,“अतः तुम्हारी राय हो, तो पुत्रशोकसे पीड़ित इस दुःखिनी अम्बालिकाको साथ ले मैं वनमें चली जाऊँ। तुम्हारा कल्याण हो”
ಆದ್ದರಿಂದ, ನೀನು ಒಪ್ಪಿದರೆ, ಪುತ್ರಶೋಕದಿಂದ ಪೀಡಿತಳಾದ ಈ ಕೌಸಲ್ಯೆಯನ್ನು ಜೊತೆಕೊಂಡು ನಾನು ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹೋಗುವೆನು. ನಿನಗೆ ಮಂಗಳವಾಗಲಿ।
Verse 12
तथेत्युक्ता त्वम्बिकया भीष्ममामन्त्रय सुव्रता । वन॑ ययौ सत्यवती स्नुषाभ्यां सह भारत
ಅಂಬಿಕೆಯು ‘ತಥಾಸ್ತು’ ಎಂದಾಗ, ಸುವ್ರತೆಯಾದ ಸತ್ಯವತಿ ಭೀಷ್ಮನನ್ನು ವಿದಾಯ ಪಡೆದು, ತನ್ನ ಇಬ್ಬರು ಸೊಸೆಯರೊಂದಿಗೆ ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹೊರಟಳು, ಹೇ ಭಾರತ।
Verse 13
ता: सुघोरं तपस्तप्त्वा देव्यो भरतसत्तम । देहं त्यक्त्वा महाराज गतिमिष्टां ययुस्तदा,भरतवंशशिरोमणि महाराज जनमेजय! तब वे देवियाँ वनमें अत्यन्त घोर तपस्या करके शरीर त्यागकर अभीष्ट गतिको प्राप्त हो गयीं
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ಭರತಶ್ರೇಷ್ಠ ಮಹಾರಾಜನೇ! ಆ ದಿವ್ಯ ಸ್ತ್ರೀಯರು ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಘೋರ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಆಚರಿಸಿ, ನಂತರ ದೇಹವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ಇಷ್ಟಗತಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು.
Verse 14
वैशम्पायन उवाच अथाप्तवन्तो वेदोक्तान् संस्कारान् पाण्डवास्तदा | संव्यवर्धन्त भोगांस्ते भुज्जाना: पितृवेश्मनि
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ರಾಜನೇ! ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪಾಂಡವರು ವೇದೋಕ್ತ ಸಂಸ್ಕಾರಗಳನ್ನು (ಸಮಾವರ್ತನಾದಿ) ಯಥಾವಿಧಿಯಾಗಿ ನೆರವೇರಿಸಿದರು. ತಂದೆಯ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ವಿಧಿಸಮ್ಮತ ಭೋಗಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾ ಅವರು ಬೆಳೆದು, ಬಲ-ಆರೋಗ್ಯದಿಂದ ವೃದ್ಧರಾದರು.
Verse 15
धार्तराष्ट्रश्न सहिता: क्रीडन्तो मुदिता: सुखम् । बालक्रीडासु सर्वासु विशिष्टास्तेजसा भवन्
ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನ ಪುತ್ರರೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಆಟವಾಡುತ್ತಾ ಅವರು ಸದಾ ಹರ್ಷದಿಂದಿದ್ದರು. ಎಲ್ಲ ವಿಧದ ಬಾಲಕ್ರೀಡೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ತಮ್ಮ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಅವರು ವಿಶಿಷ್ಟರಾಗಿದ್ದರು.
Verse 16
जवे लक्ष्याभिहरणे भोज्ये पांसुविकर्षणे | धार्तराष्ट्रान भीमसेन: सर्वान् स परिमर्दति
ಓಟದಲ್ಲಿ, ದೂರ ಇಟ್ಟ ಗುರಿವಸ್ತುವನ್ನು ಮೊದಲು ತಲುಪಿ ತಂದುಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ, ಆಹಾರಪಾನದಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಧೂಳನ್ನು ಎಳೆದು/ಎಬ್ಬಿಸುವ ಆಟದಲ್ಲಿಯೂ ಭೀಮಸೇನನು ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನ ಎಲ್ಲ ಪುತ್ರರನ್ನೂ ಮಣಿಸಿ ಅವರ ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ಕುಗ್ಗಿಸುತ್ತಿದ್ದನು.
Verse 17
हर्षात् प्रक्रीडमानांस्तान् गृह राजन् निलीयते । शिर:सु विनिगृहौतान् योधयामास पाण्डवै:
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ರಾಜನೇ! ಹರ್ಷದಿಂದ ಆಟದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದ ಆ ಕೌರವ ಬಾಲಕರನ್ನು ಹಿಡಿದು ಭೀಮಸೇನನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮನೆಯೊಳಗೆ ಅಡಗಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದನು. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅವರ ತಲೆಯನ್ನು ಹಿಡಿದು ಪಾಂಡವರೊಂದಿಗೆ ಕುಸ್ತಿ/ಹೋರಾಟಕ್ಕೆ ತಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದನು.
Verse 18
शतमेकोत्तरं तेषां कुमाराणां महौजसाम् | एक एव निगृह्नाति नातिकृच्छाद् वृकोदर:
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ರಾಜನೇ! ಆ ಮಹಾಬಲಶಾಲಿ ಕುಮಾರರು ನೂರೊಂದು ಮಂದಿ ಇದ್ದರು; ಆದರೂ ವೃಕೋದರ ಭೀಮನು ಒಬ್ಬನೇ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಷ್ಟವಿಲ್ಲದೆ ಅವರನ್ನೆಲ್ಲ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದನು.
Verse 19
कचेषु च निगृहौनान् विनिहत्य बलाद् बली | चकर्ष क्रोशतो भूमौ घृष्टजानुशिरोंड्सकान्
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಬಲಶಾಲಿಯಾದ ಭೀಮನು ಅವರನ್ನು ಬಲದಿಂದ ಹಿಡಿದು ಮಣಿಸಿ, ಅವರು ಕೂಗುತ್ತಿದ್ದರೂ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಎಳೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದನು; ಹೀಗಾಗಿ ಅವರ ಮೊಣಕಾಲು, ತಲೆ ಮತ್ತು ಭುಜಗಳು ಸವೆದು ಗಾಯವಾಗುತ್ತಿತ್ತು.
Verse 20
दश बालाज्जले क्रीडन् भुजाभ्यां परिगृहार सः । आस्ते सम सलिले मग्नो मृतकल्पान् विमुड्चति
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಆಟವಾಡುವಾಗ ಅವನು ತನ್ನ ಎರಡೂ ಭುಜಗಳಿಂದ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನ ಹತ್ತು ಬಾಲಕರನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು, ಅದೇ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಬಹುಕಾಲ ಮುಳುಗಿ ಇರುತ್ತಿದ್ದನು; ಅವರು ಮೃತಪ್ರಾಯರಾದಾಗ ಮಾತ್ರ ಬಿಡುತ್ತಿದ್ದನು.
Verse 21
फलानि वृक्षमारुह् विचिन्वन्ति च ते तदा । तदा पादप्रहारेण भीम: कम्पयते द्रुमान्,जब कौरव वृक्षपर चढ़कर फल तोड़ने लगते, तब भीमसेन पैरसे ठोकर मारकर उन पेड़ोंको हिला देते थे
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಅವರು ಮರಗಳನ್ನು ಹತ್ತಿ ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಕೀಳಲು ಆರಂಭಿಸಿದಾಗ, ಭೀಮನು ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪಾದಪ್ರಹಾರದಿಂದ ಆ ವೃಕ್ಷಗಳನ್ನು ಕಂಪಿಸುತ್ತಿದ್ದನು.
Verse 22
प्रहारवेगाभिहता द्रुमा व्याघूर्णितास्तत: । सफलाः: प्रपतन्ति स्म द्रुतं त्रस्ता: कुमारका:
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಆ ವೇಗಭರಿತ ಪ್ರಹಾರದಿಂದ ಮರಗಳು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಅಲುಗಾಡಿದವು; ಆಗ ಭಯಗೊಂಡ ಕುಮಾರರು ಹಣ್ಣುಗಳೊಡನೆ ಬೇಗನೆ ಕೆಳಗೆ ಬಿದ್ದರು.
Verse 23
न ते नियुद्धे न जवे न योग्यासु कदाचन | कुमारा उत्तरं चक्कुः स्पर्धभाना वृकोदरम्
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ನಿಯಮಿತ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ, ವೇಗದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸದ ತರಬೇತಿಗಳಲ್ಲಿ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನ ಕುಮಾರರು ಸದಾ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿದರೂ ವೃಕೋದರ (ಭೀಮ)ನನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಮೀರಲಿಲ್ಲ; ಸಮನಾಗಲೂ ಆಗಲಿಲ್ಲ.
Verse 24
एवं स धारतराष्ट्रां क्ष स्पर्धभानो वृकोदर: । अप्रियेडतिष्ठदत्यन्तं बाल्यान्न द्रोहचेतसा
ಹೀಗೆ ವೃಕೋದರ (ಭೀಮ) ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನ ಪುತ್ರರೊಂದಿಗೆ ಸ್ಪರ್ಧಿಸುತ್ತಾ, ಅವರಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಅಪ್ರಿಯವಾದ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲೇ ಹಠದಿಂದ ತೊಡಗುತ್ತಿದ್ದನು; ಆದರೆ ಕೌರವರ प्रति ಅವನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ದ್ವೇಷವಿರಲಿಲ್ಲ—ಬಾಲ್ಯಸ್ವಭಾವದಿಂದಲೇ ಹಾಗೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದನು, ದ್ರೋಹಬುದ್ಧಿಯಿಂದಲ್ಲ.
Verse 25
ततो बलमतिख्यात॑ धारतराष्ट्र: प्रतापवान् । भीमसेनस्य तज्ज्ञात्वा दुष्टरभावमदर्शयत्
ಆಗ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನ ಪ್ರತಾಪವಂತ ಪುತ್ರ ದುರ್ಯೋಧನನು, ಭೀಮಸೇನನ ಅತ್ಯಂತ ಖ್ಯಾತವಾದ ಬಲವನ್ನು ತಿಳಿದು, ಅವನ प्रति ದುಷ್ಟಭಾವವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದನು.
Verse 26
तस्य धर्मादपेतस्य पापानि परिपश्यत: । मोहादैश्वर्यलोभाच्च पापा मतिरजायत,वह सदा धर्मसे दूर रहता और पापकर्मोंपर ही दृष्टि रखता था। मोह और ऐश्वर्यके लोभसे उसके मनमें पापपूर्ण विचार भर गये थे
ಧರ್ಮದಿಂದ ದೂರ ಸರಿದ ಅವನು ಪಾಪಮಾರ್ಗಗಳನ್ನೇ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದನು; ಮೋಹ ಮತ್ತು ಐಶ್ವರ್ಯಲೋಭದಿಂದ ಅವನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಪಾಪಬುದ್ಧಿ ಹುಟ್ಟಿತು.
Verse 27
अयं बलवतां श्रेष्ठ: कुन्तीपुत्रो वृकोदर: । मध्यम: पाण्डुपुत्राणां निकृत्या संनिगृह्मुताम्
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—“ಈ ಕುಂತೀಪುತ್ರ ವೃಕೋದರನು ಪಾಂಡುಪುತ್ರರಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯವನಾದರೂ ಬಲವಂತರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನು; ಅವನನ್ನು ವಂಚನೆಯಿಂದ ಹಿಡಿದು ಬಂಧಿಸಬೇಕು.”
Verse 28
प्राणवान् विक्रमी चैव शौर्येण महतान्वित: । स्पर्थते चापि सहितानस्मानेको वृकोदर:,“यह बलवान् और पराक्रमी तो है ही, महान् शौर्यसे भी सम्पन्न है। भीमसेन अकेला ही हम सब लोगोंसे होड़ बद लेता है
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು— ಅವನು ಪ್ರಾಣಶಕ್ತಿಯಿಂದ ತುಂಬಿದವನು, ಪರಾಕ್ರಮಶಾಲಿ, ಮಹಾಶೌರ್ಯಸಂಪನ್ನನು. ನಾವು ಎಲ್ಲರೂ ಒಂದಾಗಿ ನಿಂತರೂ ವೃಕೋದರ (ಭೀಮ) ಒಬ್ಬನೇ ನಮ್ಮೆಲ್ಲರಿಗೂ ಸಮನಾಗಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಬಲ್ಲನು.
Verse 29
तं तु सुप्तं पुरोद्याने गड्जायां प्रक्षिपामहे । अथ तस्मादवरजं श्रेष्ठ चैव युधिष्ठिरम्
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು— ನಗರೋದ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಅವನು ನಿದ್ರಿಸಿದಾಗ ಅವನನ್ನು ಎತ್ತಿ ಗಂಗೆಯಲ್ಲಿ ಎಸೆದುಬಿಡೋಣ. ನಂತರ ಅವನ ಕಿರಿಯ ಸಹೋದರ ಅರ್ಜುನನನ್ನೂ, ಅವನ ಹಿರಿಯನಾದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನನ್ನೂ ಬಲವಂತವಾಗಿ ಬಂಧಿಸಿ, ನಾನು ಒಬ್ಬನೇ ಸಮಸ್ತ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಆಳುವೆನು.
Verse 30
प्रसह बन्धने बद्ध्वा प्रशासिष्ये वसुंधराम् । एवं स निश्चयं पाप: कृत्वा दुर्योधनस्तदा । नित्यमेवान्तरप्रेक्षी भीमस्यासीन्महात्मन:
“ಅವರನ್ನು ಬಲವಂತವಾಗಿ ಬಂಧನದಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿಹಾಕಿ ನಾನು ವಸುಂಧರೆಯನ್ನು ಆಳುವೆನು.” ಎಂದು ಪಾಪಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ನಿಶ್ಚಯಿಸಿದ ದುರ್ಯೋಧನನು, ಆ ಕಾಲದಿಂದಲೇ ಮಹಾತ್ಮ ಭೀಮನಿಗೆ ಹಾನಿ ಮಾಡುವ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಸದಾ ಕಾದು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದನು.
Verse 31
जनमेजय! तदनन्तर दुर्योधनने गंगातटपर जल-विहारके लिये ऊनी और सूती कपड़ोंके विचित्र एवं विशाल गृह तैयार कराये
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು— ಓ ಜನಮೇಜಯ! ನಂತರ ದುರ್ಯೋಧನನು ಗಂಗಾತಟದಲ್ಲಿ ಜಲವಿಹಾರಕ್ಕಾಗಿ, ಉಣ್ಣೆ ಮತ್ತು ಹತ್ತಿ ಬಟ್ಟೆಗಳಿಂದ ಸಜ್ಜುಗೊಂಡ, ವಿಚಿತ್ರವೂ ವಿಶಾಲವೂ ಆದ ಮಂಟಪಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿಸಿದನು.
Verse 32
सर्वकामै: सुपूर्णानि पताकोच्छायवन्ति च । तत्र संजनयामास नानागाराण्यनेकश:
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು— ಆ ನಿವಾಸಗಳು ಎಲ್ಲ ಬಯಸಿದ ಸೌಕರ್ಯಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ್ದವು; ಎತ್ತರದ ಧ್ವಜಪತಾಕೆಗಳಿಂದ ಶೋಭಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಅಲ್ಲಿ ಅವನು ಅನೇಕ ವಿಧದ ಅನೇಕ ಭವನಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿಸಿದನು.
Verse 33
ततो जलविहारार्थ कारयामास भारत | चैलकम्बलवेश्मानि विचित्राणि महान्ति च
ಅನಂತರ, ಓ ಭಾರತವಂಶಜ, ಜಲವಿಹಾರಾರ್ಥವಾಗಿ ಅವನು ದೊಡ್ಡದೂ ವಿಚಿತ್ರ ವಿನ್ಯಾಸದ ಚೈಲ-ಕಂಬಳ ಮಂಟಪಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿಸಿದನು. ಬಳಿಕ ಪ್ರಮಾಣಕೋಟಿ ಎಂಬ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ತಲುಪಿ, ಓ ಭಾರತ, ಅಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕ್ರೀಡಾಸ್ಥಳವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ಅದಕ್ಕೆ ‘ಉದಕಕ್ರೀಡನ’ (ಜಲಕ್ರೀಡೆ) ಎಂದು ಹೆಸರು ಇಟ್ಟನು.
Verse 34
भक्ष्यं भोज्यं च पेयं च चोष्यं लेहुमथापि च । उपपादितं नरैस्तत्र कुशलै: सूदकर्मणि
ಅಲ್ಲಿ ಅಡುಗೆ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ನಿಪುಣರಾದ ಅನೇಕರು ಸೇರಿ ಭಕ್ಷ್ಯ, ಭೋಜ್ಯ, ಪೇಯ, ಚೋಷ್ಯ ಮತ್ತು ಲೇಹ್ಯ ಎಂಬ ಹಲವು ವಿಧದ ಆಹಾರಪಾನೀಯಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದರು.
Verse 35
न्यवेदयंस्तत् पुरुषा धार्तराष्ट्राय वै तदा । ततो दुर्योधनस्तत्र पाण्डवानाह दुर्मति:
ಆಗ ರಾಜಸೇವಕರು ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರಪುತ್ರ ದುರ್ಯೋಧನನಿಗೆ ಆ ವಿಷಯವನ್ನು ತಿಳಿಸಿದರು. ಅನಂತರ ದುರ್ಮತಿಯಾದ ದುರ್ಯೋಧನನು ಅಲ್ಲಿ ಪಾಂಡವರನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಹೇಳಿದನು—
Verse 36
गड्जां चैवानुयास्याम उद्यानवनशोभिताम् | सहिता भ्रातर: सर्वे जलक्रीडामवाप्नुम:,“आज हमलोग भाँति-भाँतिके उद्यान और वनोंसे सुशोभित गंगाजीके तटपर चलें। वहाँ हम सब भाई एक साथ जलविहार करेंगे”
“ಬನ್ನಿ, ಉದ್ಯಾನ-ವನಗಳಿಂದ ಶೋಭಿತವಾದ ಗಂಗಾತೀರಕ್ಕೆ ಹೋಗೋಣ. ಅಲ್ಲಿ ನಾವು ಎಲ್ಲ ಸಹೋದರರೂ ಸೇರಿ ಜಲಕ್ರೀಡೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸೋಣ.”
Verse 37
एवमस्त्विति तं चापि प्रत्युवाच युधिष्ठिर: । ते रथैर्नगराकारैदेशजैक्ष गजोत्तमै:
ಇದನ್ನು ಕೇಳಿ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು “ಏವಮಸ್ತು” ಎಂದು ಹೇಳಿ ದುರ್ಯೋಧನನ ಮಾತನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡನು. ನಂತರ ಕೌರವ-ಪಾಂಡವ ವೀರರೆಲ್ಲರೂ ನಗರಾಕಾರದ ಭವ್ಯ ರಥಗಳಲ್ಲಿಯೂ, ತಮ್ಮ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಗಜಗಳ ಮೇಲೆಯೂ ಏರಿ ನಗರದಿಂದ ಹೊರಟು ಉದ್ಯಾನ-ವನಗಳ ಕಡೆಗೆ ಸಾಗಿದರು. ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ ಜೊತೆಯಾಗಿ ಬಂದ ನಗರಪ್ರಮುಖರನ್ನು ವಿದಾಯಗೊಳಿಸಿ, ಸಿಂಹಗಳು ಪರ್ವತಗುಹೆಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವಂತೆ, ಉದ್ಯಾನದ ಶೋಭೆಯನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾ ಆ ಸಹೋದರರೆಲ್ಲರೂ ಅದರೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು.
Verse 38
निर्ययुर्नगराच्छूरा: कौरवा: पाण्डवै: सह | उद्यानवनमासाद्य विसृज्य च महाजनम्
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಪಾಂಡವರೊಡನೆ ಶೂರರಾದ ಕೌರವರು ನಗರದಿಂದ ಹೊರಟರು. ಉದ್ಯಾನ-ವನವನ್ನು ತಲುಪಿ, ಜೊತೆಯಾಗಿ ಬಂದ ಪ್ರಮುಖ ವೃದ್ಧರು ಹಾಗೂ ನಗರದ ಮಾನ್ಯರನ್ನು ವಿದಾಯಗೊಳಿಸಿ, ನಂತರ ಎಲ್ಲ ಸಹೋದರರೂ ಉದ್ಯಾನದ ಶೋಭೆಯನ್ನು ನೋಡುವವರಾಗಿ, ಸಿಂಹಗಳು ಪರ್ವತಗುಹೆಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವಂತೆ ಒಳನುಗ್ಗಿದರು.
Verse 39
विशन्ति सम तदा वीरा: सिंहा इव गिरेगुहाम् | उद्यानमभिपश्यन्तो भ्रातर: सर्व एव ते
ಆಗ ಆ ವೀರ ಸಹೋದರರೆಲ್ಲರೂ ಉದ್ಯಾನವನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾ ಒಂದೇಸಮಯದಲ್ಲಿ ಒಳನುಗ್ಗಿದರು—ಸಿಂಹಗಳು ಪರ್ವತಗುಹೆಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವಂತೆ.
Verse 40
उपस्थानगहै: शुभ्रेवलभीभिश्न शोभितम् । गवाक्षकैस्तथा जालैर्यन्त्रै: सांचारिकेरपि
ಆ ಉದ್ಯಾನವು ಶುಭ್ರ ಉಪಸ್ಥಾನಗೃಹಗಳು, ಬಿಳಿ ವಲಭಿ-ಛಜ್ಜೆಗಳು, ಗವಾಕ್ಷಗಳು ಮತ್ತು ಜಾಲಿಗಳು, ಹಾಗೆಯೇ ಇತ್ತಿಚ್ಚೆತ್ತ ಸಾಗಿಸಬಹುದಾದ ನೀರು ಛಿಟಕಿಸುವ ಯಂತ್ರಗಳಿಂದಲೂ ಅಲಂಕರಿತವಾಗಿತ್ತು.
Verse 41
सम्मार्जितं सौधकारैश्षित्रकारैश्व चित्रितम् । दीर्घिकाभिश्न पूर्णाभिस्तथा पद्माकरैरपि
ಮಹಲಿನ ಶಿಲ್ಪಿಗಳು ಅದನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಒರೆಸಿ ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸಿದ್ದರು; ಚಿತ್ರಕಾರರು ಚಿತ್ರಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿದ್ದರು. ನೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿದ ದೀರ್ಘಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಪದ್ಮಾಕರಗಳು (ಕಮಲಕೊಳಗಳು) ಅದರ ಕాంతಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತಿದ್ದವು.
Verse 42
जल तच्छुशुभे छन्न॑ फुल्लैर्जलरुहैस्तथा । उपच्छन्ना वसुमती तथा पुष्पैर्यथर्तुकै:
ಅಲ್ಲಿನ ಜಲವು ಅರಳಿದ ಜಲರುಹಗಳಿಂದ (ಕಮಲಗಳಿಂದ) ಮುಚ್ಚಿಕೊಂಡು ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಿತ್ತು. ಹಾಗೆಯೇ ಋತುವಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಅರಳಿ ಉದುರಿದ ಹೂಗಳಿಂದ ಭೂಮಿಯೂ ಆವರಿತವಾಗಿತ್ತು.
Verse 43
तत्रोपविष्टास्ते सर्वे पाण्डवा: कौरवाश्न ह । उपपन्नान् बहून् कामांस्ते भुज्जन्ति ततस्ततः
ಅಲ್ಲಿ ತಲುಪಿ ಪಾಂಡವರು ಮತ್ತು ಕೌರವರು ಎಲ್ಲರೂ ತಕ್ಕ ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಕುಳಿತುಕೊಂಡರು. ನಂತರ ಶ್ರಮವಿಲ್ಲದೆ ದೊರೆತ ನಾನಾವಿಧ ಭೋಗ್ಯವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಅವರು ಕ್ರಮಕ್ರಮವಾಗಿ ಆಸ್ವಾದಿಸಲಾರಂಭಿಸಿದರು.
Verse 44
अथोयद्यानवरे तस्मिंस्तथा क्रीडागताश्न ते । परस्परस्य वक्त्रेभ्यो ददुर्भक्ष्यांस्ततस्तत:
ನಂತರ ಆ ಸುಂದರ ಉದ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಆಟಕ್ಕಾಗಿ ಬಂದ ಕೌರವರು ಮತ್ತು ಪಾಂಡವರು ಹಾಸ್ಯವಿನೋದದಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಪರರ ಬಾಯಿಗೆ ಆಹಾರದ ತುಂಡುಗಳನ್ನು ಹಾಕತೊಡಗಿದರು.
Verse 45
ततो दुर्योधन: पापस्तद्धक्ष्ये कालकूटकम् । विषं प्रक्षेपपामास भीमसेनजिघांसया
ಆಗ ಪಾಪಿ ದುರ್ಯೋಧನನು ಭೀಮಸೇನನನ್ನು ಸಂಹರಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಅವನ ಆಹಾರದಲ್ಲಿ ‘ಕಾಲಕೂಟ’ ಎಂಬ ಭಯಂಕರ ವಿಷವನ್ನು ಕಲಿಸಿಸಿದನು.
Verse 46
स्वयमुत्थाय चैवाथ हृदयेन क्षुरोपम: । स वाचामृतकल्पश्च भ्रातृवच्च सुहृदू यथा
ಆಮೇಲೆ ಅವನು ತಾನೇ ಎದ್ದು ನಿಂತನು. ಅವನ ಹೃದಯ ಕ್ಷುರದಂತೆ ತೀಕ್ಷ್ಣವಾಗಿದ್ದರೂ, ಅವನ ಮಾತುಗಳು ಅಮೃತದಂತೆ ಮಧುರವಾಗಿ ತೋರುತ್ತಿದ್ದವು. ಸಹೋದರನಂತೆ, ಹಿತೈಷಿ ಸ್ನೇಹಿತನಂತೆ ಅವನು ಭೀಮಸೇನನಿಗೆ ತಾನೇ ನಾನಾವಿಧ ಭಕ್ಷ್ಯಗಳನ್ನು ಪರಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದನು. ಭೋಜನದಲ್ಲಿರುವ ದೋಷವನ್ನು ಅರಿಯದ ಭೀಮನು ದುರ್ಯೋಧನನು ನೀಡಿದ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತಿಂದನು. ಇದನ್ನು ಕಂಡ ನೀಚಬುದ್ಧಿಯ ದುರ್ಯೋಧನನು ಒಳಗೊಳಗೆ ನಗುತ್ತಾ ತನ್ನ ಯುಕ್ತಿ ಸಫಲವಾಯಿತು ಎಂದುಕೊಂಡನು.
Verse 47
स्वयं प्रक्षिपते भक्ष्यं बहु भीमस्य पापकृत् प्रतीच्छितं सम भीमेन त॑ं वै दोषमजानता
ಪಾಪಕೃತನಾದ ಅವನು ಭೀಮನಿಗೆ ತಾನೇ ಬಹಳಷ್ಟು ಭಕ್ಷ್ಯವನ್ನು ಹಾಕುತ್ತಲೇ ಇದ್ದನು. ಆಹಾರದಲ್ಲಿರುವ ದೋಷವನ್ನು ಅರಿಯದ ಭೀಮನು ನೀಡಿದಂತೆ ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತಿಂದನು.
Verse 48
ततो दुर्योधनस्तत्र हृदयेन हसन्निव | कृतकृत्यमिवात्मानं मन्यते पुरुषाधम:
ಆಮೇಲೆ ಅಲ್ಲಿ ದುರ್ಯೋಧನನು ಹೃದಯದಲ್ಲೇ ನಗುತ್ತಿರುವವನಂತೆ—ಆ ಪುರುಷಾಧಮನು—ತಾನು ಕೃತಕೃತ್ಯನಾದೆನೆಂದು ಭಾವಿಸಿದನು. ಒಳಗೆ ಅವನ ಹೃದಯ ಕತ್ತಿಯ धारೆಯಂತೆ ತೀಕ್ಷ್ಣವಾಗಿತ್ತು; ಆದರೆ ಹೊರಗೆ ಅವನು ಅಮೃತವೇ ಸುರಿಯುವಂತೆ ಮಧುರವಾಗಿ ಮಾತನಾಡಿದನು. ಸಹೋದರನಂತೆ, ಹಿತೈಷಿ ಸುಹೃದನಂತೆ ತಾನೇ ಭೀಮಸೇನನಿಗೆ ನಾನಾವಿಧ ಭಕ್ಷ್ಯಗಳನ್ನು ಪರೋಸತೊಡಗಿದನು. ಭೀಮಸೇನನು ಭೋಜನದ ದೋಷವನ್ನು ಅರಿಯದವನು; ಆದ್ದರಿಂದ ದುರ್ಯೋಧನನು ಎಷ್ಟು ಪರೋಸಿದನೋ ಅಷ್ಟನ್ನೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಭಕ್ಷಿಸಿದನು. ಇದನ್ನು ಕಂಡ ನೀಚ ದುರ್ಯೋಧನನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಸಂತೋಷಪಟ್ಟು ತನ್ನನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯೆಂದು ಎಣಿಸಿದನು.
Verse 49
ततस्ते सहिता: सर्वे जलक्रीडामकुर्वत । पाण्डवा धार्तराष्ट्रश्न तदा मुदितमानसा:,तब भोजनके पश्चात् पाण्डव तथा धुतराष्ट्रके पुत्र सभी प्रसन्नचित्त हो एक साथ जलक्रीड़ा करने लगे
ನಂತರ ಭೋಜನಾನಂತರ ಪಾಂಡವರು ಮತ್ತು ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರಪುತ್ರರು—ಎಲ್ಲರೂ—ಹರ್ಷಚಿತ್ತರಾಗಿ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಜಲಕ್ರೀಡೆ ಮಾಡಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು.
Verse 50
क्रीडावसाने ते सर्वे शुचिवस्त्रा: स्वलंकृता: । दिवसान्ते परिश्रान्ता विहृत्य च कुरूद्वहा:
ಜಲಕ್ರೀಡೆ ಮುಗಿದ ಮೇಲೆ ದಿನಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿಹಾರದಿಂದ ದಣಿದ ಆ ಕುರುಶ್ರೇಷ್ಠ ವೀರರೆಲ್ಲರೂ ಶುಚಿವಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಸುಂದರ ಆಭರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿಕೊಂಡು, ಆ ಕ್ರೀಡಾಭವನಗಳಲ್ಲಿಯೇ ರಾತ್ರಿವಾಸ ಮಾಡುವುದೆಂದು ಮನಸ್ಸು ಮಾಡಿದರು. ಆ ವೇಳೆಗೆ ಅಧಿಕ ಶ್ರಮದಿಂದ ಬಲವಂತನಾದ ಭೀಮಸೇನನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ದಣಿದಿದ್ದನು.
Verse 51
विहारावसथेष्वेव वीरा वासमरोचयन् । खिन्नस्तु बलवान् भीमो व्यायम्याभ्यधिकं तदा
ಆ ವೇಳೆ ಆ ವೀರರು ಆ ವಿಹಾರಾವಸಥಗಳಲ್ಲಿಯೇ ವಾಸಮಾಡುವುದನ್ನು ಆಯ್ಕೆಮಾಡಿದರು. ಆದರೆ ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕ ವ್ಯಾಯಾಮದಿಂದ ಬಲವಂತನಾದ ಭೀಮನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ದಣಿದು ಕಳವಳಗೊಂಡಿದ್ದನು.
Verse 52
वाहयित्वा कुमारांस्ताञ्जलक्रीडागतांस्तदा । प्रमाणकोट्यां वासार्थी सुष्वापावाप्य तत् स्थलम्
ನಂತರ ಜಲಕ್ರೀಡೆಗೆ ಬಂದಿದ್ದ ಆ ಕುಮಾರರನ್ನು ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಕರೆದುಕೊಂಡು, ವಿಶ್ರಾಂತಿಯ ಆಶಯದಿಂದ ಪ್ರಮಾಣಕೋಟಿಯ ಆ ಮನೆಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ಅಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಮಲಗಿ ನಿದ್ರಿಸಿದನು.
Verse 53
शीतं वातं समासाद्य श्रान्तो मदविमोहित: । विषेण च परीताड़्रो निश्रैष्ट: पाण्डुनन्दन:
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದರು—ಶೀತಲ ಗಾಳಿಯನ್ನು ಪಡೆದಾಗ ಪಾಂಡುನಂದನ ಭೀಮನು ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರಾಂತನಾಗಿ, ವಿಷಮದದಿಂದ ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಮಂಕಾದವು. ವಿಷವು ಅವನ ಅಂಗಾಂಗಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿದುದರಿಂದ, ಅಲ್ಲಿ ಅವನು ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿಶ್ಚೇಷ್ಟನಾಗಿ ಜಡದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದನು.
Verse 54
ततो बद्ध्वा लतापाशैर्भीम॑ दुर्योधन: स्वयम् | मृतकल्पं तदा वीर॑ स्थलाज्जलमपातयत्
ನಂತರ ದುರ್ಯೋಧನನು ತಾನೇ ಲತಾಪಾಶಗಳಿಂದ ವೀರ ಭೀಮನನ್ನು ಬಿಗಿಯಾಗಿ ಕಟ್ಟಿದನು. ಅವನು ಮೃತಪ್ರಾಯನಾಗಿದ್ದಾಗ, ಎತ್ತರದ ದಡದಿಂದ ಗಂಗೆಯ ನೀರಿಗೆ ತಳ್ಳಿಬಿಟ್ಟನು.
Verse 55
स निःसज्रो जलस्यान्तमथ वै पाण्डवोडविशत् । आक्रामन्नागभवने तदा नागकुमारकान्
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದರು—ಪಾಂಡವ ಭೀಮನು ನೀರಿನ ಆಳಕ್ಕೆ ಮುಳುಗಿ ನಾಗಲೋಕವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು. ನಾಗರ ನಿವಾಸದಲ್ಲಿ ಸಾಗುವಾಗ ಅವನ ದೇಹಭಾರದಿಂದ ಅನೇಕ ನಾಗಕುಮಾರರು ನುಚ್ಚುನೂರಾದರು. ಆಗ ಅನೇಕ ಮಹಾವಿಷಧರ ನಾಗಗಳು ಸೇರಿ, ವಿಷಭರಿತ ಭಯಂಕರ ದೊಡ್ಡ ದಂತಗಳಿಂದ ಭೀಮಸೇನನನ್ನು ಮರುಮರು ಕಚ್ಚಿದವು.
Verse 56
ततः समेत्य बहुभिस्तदा नागैर्महाविषै: । अदश्यत भृशं भीमो महादंष्टविषोल्बणै:
ನಂತರ ಅನೇಕ ಮಹಾವಿಷಧರ ನಾಗಗಳು ಸೇರಿ, ವಿಷದಿಂದ ಉಗ್ರವಾದ ದೊಡ್ಡ ದಂತಗಳ ಸರ್ಪಗಳು ಭೀಮನನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಮರುಮರು ಕಚ್ಚಿದವು.
Verse 57
ततो<स्य दश्यमानस्य तद् विषं कालकूटकम् | हतं सर्पविषेणैव स्थावरं जड़मेन तु,उनके द्वारा डँसे जानेसे कालकूट विषका प्रभाव नष्ट हो गया। सर्पोंके जंगम विषने खाये हुए स्थावर विषको हर लिया
ಅವನು ಕಚ್ಚಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಅವನೊಳಗಿನ ಕಾಲಕೂಟ ವಿಷವು ನಾಶವಾಯಿತು. ಸರ್ಪಗಳ ಜಂಗಮ ವಿಷವೇ ಅವನು ಸೇವಿಸಿದ ಸ್ಥಾವರ ವಿಷವನ್ನು ಮೀರಿಸಿ ಹತಮಾಡಿತು.
Verse 58
दंष्टाश्न देष्टिणां तेषां मर्मस्वपि निपातिता: । त्वचं नैवास्य बिभिदु: सारत्वात् पृथुवक्षस:
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಆ ಸರ್ಪಗಳು ಅವನ ಮರ್ಮಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿಯೂ ದಂಷ್ಟ್ರಗಳನ್ನು ನಾಟಿದರೂ ಅವನ ಚರ್ಮವನ್ನು ಭೇದಿಸಲಾರಿದವು; ಏಕೆಂದರೆ ವಿಶಾಲವಕ್ಷನಾದ ಭೀಮಸೇನನ ದೇಹಸಾರ ದృಢವಾಗಿದ್ದು, ಅವನ ತ್ವಚೆ ಕಬ್ಬಿಣದಂತೆ ಕಠಿಣವಾಗಿತ್ತು.
Verse 59
ततः प्रबुद्ध: कौन्तेय: सर्व संछिद्य बन्धनम् | पोथयामास तान् सर्वान् केचिद् भीताः: प्रदुद्रुवु:
ಆಮೇಲೆ ಕೌಂತೇಯನು ಎಚ್ಚರಗೊಂಡು, ತನ್ನ ಬಂಧನವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಕತ್ತರಿಸಿ, ಆ ಸರ್ಪಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಹಿಡಿದು ಹಿಡಿದು ನೆಲಕ್ಕೆ ಬಡಿದನು; ಕೆಲವರು ಭಯದಿಂದ ಓಡಿ ಹೋದರು.
Verse 60
हतावशेषा भीमेन सर्वे वासुकिम भ्ययु: । ऊचुश्न सर्पराजानं वासुकिं वासवोपमम्,भीमके हाथों मरनेसे बचे हुए सभी सर्प इन्द्रके समान तेजस्वी नागराज वासुकिके समीप गये और इस प्रकार बोले---
ಭೀಮನ ಸಂಹಾರದಿಂದ ಉಳಿದ ಸರ್ಪಗಳೆಲ್ಲ ವಾಸುಕಿಯ ಬಳಿಗೆ ಹೋದವು. ಇಂದ್ರನಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನನಾದ ಸರ್ಪರಾಜ ವಾಸುಕಿಯನ್ನು ಸಮೀಪಿಸಿ ಹೀಗೆಂದವು.
Verse 61
अयं नरो वै नागेन्द्र हप्सु बद्ध्वा प्रवेशित: । यथा च नो मतिर्वीर विषपीतो भविष्यति,“नागेन्द्र! एक मनुष्य है, जिसे बाँधकर जलमें डाल दिया गया है। वीरवर! जैसा कि हमारा विश्वास है, उसने विष पी लिया होगा
ಅವರು ಹೇಳಿದರು—“ಹೇ ನಾಗೇಂದ್ರ! ಒಬ್ಬ ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಕಟ್ಟಿಹಾಕಿ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಹಾಕಲಾಗಿದೆ. ಹೇ ವೀರ! ನಮ್ಮ ಅಂದಾಜಿನಂತೆ ಅವನು ವಿಷವನ್ನು ಕುಡಿದಿರಬೇಕು.”
Verse 62
निश्रैष्टोडस्माननुप्राप्त: स च दष्टोडन्वबुध्यत । ससंज्ञश्नापि संवृत्तश्छित््वा बन्धनमाशु न:
ಅವರು ಹೇಳಿದರು—“ಅವನು ಬಿದ್ದುಹೋದರೂ ಮತ್ತೆ ನಮ್ಮ ಬಳಿಗೆ ಬಂದನು; ದಂಶಿತನಾಗಿದ್ದರೂ ಅವನಿಗೆ ಚೇತನ ಮರಳಿತು. ಚೇತನ ಬಂದ ತಕ್ಷಣವೇ ಅವನು ಬೇಗನೆ ಬಂಧನವನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ ನಮ್ಮ ಮೇಲೆ ಎರಗಿದನು.”
Verse 63
ततो वासुकिरभ्येत्य नागैरनुगतस्तदा
ಆಗ ವಾಸುಕಿಯು ಅನೇಕ ನಾಗರೊಂದಿಗೆ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು, ಭೀಮಪರಾಕ್ರಮಿಯಾದ ಮಹಾಬಾಹು ಭೀಮಸೇನನನ್ನು ಕಂಡನು. ಅದೇ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ನಾಗರಾಜ ಆರ್ಯಕನೂ ಅವನನ್ನು ಕಂಡನು—ಅವನು ಪೃಥೆಯ ತಂದೆ ಶೂರಸೇನನ ಮಾತಾಮಹನಾಗಿದ್ದನು. ತನ್ನ ದೌಹಿತ್ರನ ದೌಹಿತ್ರನನ್ನು ಎದೆಗೆ ಬಿಗಿಯಾಗಿ ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡು ಹರ್ಷಗೊಂಡನು. ಮಹಾಯಶಸ್ವಿಯಾದ ನಾಗರಾಜ ವಾಸುಕಿಯೂ ಭೀಮಸೇನನ ಮೇಲೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ ಹೇಳಿದನು—“ಇವನಿಗೆ ಯಾವ ಪ್ರಿಯಸೇವೆ ಮಾಡಬೇಕು? ಧನರಾಶಿ, ಸ್ವರ್ಣ ಮತ್ತು ರತ್ನಗಳ ನಿಧಿಯನ್ನು ಇವನಿಗೆ ನೀಡಬೇಕೇ?”
Verse 64
पश्यति सम महाबाहुं भीम॑ भीमपराक्रमम् । आर्यकेण च दृष्ट: स पृथाया आर्यकेण च
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಆಗ ಅವನು ಮಹಾಬಾಹು, ಭೀಮಪರಾಕ್ರಮಿಯಾದ ಭೀಮನನ್ನು ಕಂಡನು. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪೃಥೆಯ ವಂಶಸಂಬಂಧಿಯಾದ ವೃದ್ಧ ನಾಗ ಆರ್ಯಕನೂ ಅವನನ್ನು ಕಂಡನು. ವಂಶಜನೆಂದು ಗುರುತಿಸಿ ಆರ್ಯಕನು ಅವನನ್ನು ಎದೆಗೆ ಬಿಗಿಯಾಗಿ ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡು ಹರ್ಷಗೊಂಡನು. ಮಹಾಯಶಸ್ವಿಯಾದ ನಾಗರಾಜ ವಾಸುಕಿಯೂ ಭೀಮಸೇನನ ಮೇಲೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ ಹೇಳಿದನು—“ಇವನಿಗೆ ಯಾವ ಪ್ರಿಯಸೇವೆ ಮಾಡಬೇಕು? ಧನ, ಸ್ವರ್ಣ ಮತ್ತು ರತ್ನಗಳ ನಿಧಿಯನ್ನು ಇವನಿಗೆ ನೀಡಬೇಕೇ?”
Verse 65
तदा दौहित्रदौहित्र: परिष्वक्त: सुपीडितम् । सुप्रीतश्चाभवत् तस्य वासुकि: स महायशा:
ಆಗ ದೌಹಿತ್ರನ ದೌಹಿತ್ರನು ಆರ್ಯಕನಿಂದ ಬಿಗಿಯಾಗಿ ಅಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟು ಎದೆಗೆ ಒತ್ತಲ್ಪಟ್ಟನು. ಅದನ್ನು ಕಂಡ ಮಹಾಯಶಸ್ವಿಯಾದ ವಾಸುಕಿಯು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ ಭೀಮಸೇನನನ್ನು ಗೌರವಿಸುವುದನ್ನು ಚಿಂತಿಸಿದನು—“ಇವನಿಗೆ ಯಾವ ಪ್ರಿಯಸೇವೆ ಮಾಡಬೇಕು? ಧನ, ಸ್ವರ್ಣ ಮತ್ತು ರತ್ನಗಳ ನಿಧಿಯನ್ನು ಇವನಿಗೆ ನೀಡಬೇಕು.”
Verse 66
अब्रवीत् तं च नागेन्द्र: किमस्य क्रियतां प्रियम् धनौघो रत्ननिचयो वसु चास्य प्रदीयताम्
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಆಗ ನಾಗೇಂದ್ರನು ಹೇಳಿದನು—“ಇವನಿಗೆ ಯಾವ ಪ್ರಿಯಸೇವೆ ಮಾಡಬೇಕು? ಧನರಾಶಿ, ರತ್ನನಿಧಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಸಂಪತ್ತು ಇವನಿಗೆ ನೀಡಲಾಗಲಿ.”
Verse 67
एवमुक्तस्तदा नागो वासुकिं प्रत्यभाषत । यदि नागेन्द्र तुष्टो&सि किमस्य धनसंचयै:,उनके यों कहनेपर आर्यक नागने वासुकिसे कहा--“नागराज! यदि आप प्रसन्न हैं तो यह धनराशि लेकर क्या करेगा”
ಹೀಗೆ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ಆ ನಾಗನು ವಾಸುಕಿಯನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಹೇಳಿದನು—“ಓ ನಾಗೇಂದ್ರ, ನೀನು ತೃಪ್ತನಾಗಿದ್ದರೆ ಇವನಿಗೆ ಧನಸಂಚಯಗಳೇನು ಪ್ರಯೋಜನ?”
Verse 68
रसं पिबेत् कुमारो<यं त्वयि प्रीते महाबल: । बल॑ नागसहस्रस्य यस्मिन् कुण्डे प्रतिष्ठितम्
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದರು— ನೀನು ಪ್ರಸನ್ನನಾದಾಗ, ನಿನ್ನ ಅನುಮತಿಯಿಂದ ಈ ಮಹಾಬಲಿಯಾದ ರಾಜಕುಮಾರನು ಆ ಕುಂಡದ ರಸವನ್ನು ಕುಡಿಯಲಿ; ಅದರಲ್ಲಿ ಸಹಸ್ರ ಗಜಗಳ ಬಲವು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತವಾಗಿದೆ.
Verse 69
यावत् पिबति बालो<यं तावदस्मै प्रदीयताम् । एवमस्त्विति तं नागं वासुकि: प्रत्यभाषत,“यह बालक जितना रस पी सके, उतना इसे दिया जाय।” यह सुनकर वासुकिने आर्यक नागसे कहा 'ऐसा ही हो”
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದರು— ಈ ಬಾಲನು ಎಷ್ಟು ರಸವನ್ನು ಕುಡಿಯಬಲ್ಲನೋ ಅಷ್ಟನ್ನೇ ಅವನಿಗೆ ನೀಡಲಿ. ಇದನ್ನು ಕೇಳಿ ವಾಸುಕಿಯು ಆ ನಾಗನಿಗೆ— “ಹಾಗೆಯೇ ಆಗಲಿ” ಎಂದು ಉತ್ತರಿಸಿದನು.
Verse 70
ततो भीमस्तदा नागै: कृतस्वस्त्ययन: शुचि: । प्राड्मुखश्नोपविष्टश्न॒ रसं पिबति पाण्डव:,तब नागोंने भीमसेनके लिये स्वस्तिवाचन किया। फिर वे पाण्डुकुमार पवित्र हो पूर्वाभिमुख बैठकर कुण्डका रस पीने लगे
ಆಮೇಲೆ ನಾಗರು ಭೀಮಸೇನನಿಗಾಗಿ ಸ್ವಸ್ತಿವಾಚನ ಮಾಡಿ ಆಶೀರ್ವದಿಸಿದರು. ಬಳಿಕ ಪಾಂಡವಕುಮಾರನು ಶುದ್ಧನಾಗಿ ಪೂರ್ವಮುಖವಾಗಿ ಕೂತು ಕುಂಡದ ರಸವನ್ನು ಕುಡಿಯತೊಡಗಿದನು.
Verse 71
एकोच्छवासात् तत: कुण्ड पिबति सम महाबल: । एवमष्टौ स कुण्डानि हापिबत् पाण्डुनन्दन:,वे एक ही साँसमें एक कुण्डका रस पी जाते थे। इस प्रकार उन महाबली पाण्डुनन्दनने आठ कुण्डोंका रस पी लिया
ನಂತರ ಆ ಮಹಾಬಲನು ಒಂದೇ ಉಸಿರಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕುಂಡದ ರಸವನ್ನು ಕುಡಿದುಬಿಡುತ್ತಿದ್ದನು. ಹೀಗೆ ಪಾಂಡುನಂದನನು ಎಂಟು ಕುಂಡಗಳ ರಸವನ್ನು ಕುಡಿದನು.
Verse 72
ततस्तु शयने दिव्ये नागदत्ते महाभुज: । अशेत भीमसेनस्तु यथासुखमरिंदम:,इसके बाद शत्रुओंका दमन करनेवाले महाबाहु भीमसेन नागोंकी दी हुई दिव्य शय्यापर सुखपूर्वक सो गये
ನಂತರ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ದಮನಿಸುವ ಮಹಾಬಾಹು ಭೀಮಸೇನನು ನಾಗರು ನೀಡಿದ ದಿವ್ಯ ಶಯನದಲ್ಲಿ ಯಥಾಸುಖವಾಗಿ ಮಲಗಿದನು.
Verse 127
इति श्रीमहाभारते आदिपर्वणि सम्भवपर्वणि भीमसेनरसपाने सप्तविंशत्यधिकशततमो< ध्याय:
ಇಂತೆ ಶ್ರೀಮಹಾಭಾರತದ ಆದಿಪರ್ವದ ಸಂಭವಪರ್ವದಲ್ಲಿ ಭೀಮಸೇನನ ರಸಪಾನವನ್ನು ಕುರಿತು ನೂರ ಇಪ್ಪತ್ತೇಳನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು।
Verse 623
पोथयन्तं महाबाहुं त्वं वै तं ज्ञातुमरहसि । “वह हमलोगोंके पास बेहोशीकी हालतमें आया था
ನಮ್ಮನ್ನು ಹೊಡೆದು ಕೆಡವುತ್ತಿರುವ ಆ ಮಹಾಬಾಹುವನ್ನು ನೀನು ಗುರುತಿಸಲೇಬೇಕು. ಅವನು ಮೂರ್ಚ್ಛಿತನಾಗಿ ನಮ್ಮ ಬಳಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದ; ಆದರೆ ನಾವು ಕಚ್ಚಿದಾಗ ಎಚ್ಚರಗೊಂಡು ಸಜ್ಜನನಾದ. ಸಜ್ಜನನಾದ ತಕ್ಷಣವೇ ಆ ಬಲವಂತನು ತನ್ನ ಎಲ್ಲ ಬಂಧನಗಳನ್ನು ಬೇಗನೆ ಕಿತ್ತುಹಾಕಿ ಈಗ ನಮ್ಮನ್ನು ಮಣಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ನೀನು ಹೋಗಿ ಅವನನ್ನು ಗುರುತಿಸು।
Frequently Asked Questions
The chapter tests whether a teacher’s rightful due (ācārya-dakṣiṇā) can be ethically enforced through political coercion, and whether restoring “friendship” by redefining status through territorial control is compatible with dharmic restraint.
Institutional roles shape moral claims: friendship, authority, and reciprocity are mediated by social status and power; unresolved resentment after a coerced settlement can persist as a latent causal force in later events.
No explicit phalaśruti is stated; the meta-function is etiological—explaining how a formal compromise (release and partition) can still generate enduring enmity, thereby preparing narrative causality for later confrontations.