Shloka 20

Droṇa’s Ācārya-Dakṣiṇā: Capture of Drupada and Division of Pāñcāla (द्रोण-आचार्यदक्षिणा)

Devanagari script

दश बालाज्जले क्रीडन्‌ भुजाभ्यां परिगृहार सः । आस्ते सम सलिले मग्नो मृतकल्पान्‌ विमुड्चति

Transliteration

daśa bālāj jale krīḍan bhujābhyāṃ parigṛhāra saḥ | āste sama-salile magno mṛta-kalpān vimuñcati ||

Translation

ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಆಟವಾಡುವಾಗ ಅವನು ತನ್ನ ಎರಡೂ ಭುಜಗಳಿಂದ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನ ಹತ್ತು ಬಾಲಕರನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು, ಅದೇ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಬಹುಕಾಲ ಮುಳುಗಿ ಇರುತ್ತಿದ್ದನು; ಅವರು ಮೃತಪ್ರಾಯರಾದಾಗ ಮಾತ್ರ ಬಿಡುತ್ತಿದ್ದನು.

Word by Word

• दश: ten
• दश: Karma
• Type: Adjective
• Root: दशन् (संख्या-प्रातिपदिक)
• Form: पुं, द्वितीया, बहुवचन

• बालान्: boys/children (sons)
• बालान्: Karma
• Type: Noun
• Root: बाल (प्रातिपदिक)
• Form: पुं, द्वितीया, बहुवचन

• जले: in water
• जले: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: जल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुं, सप्तमी, एकवचन

• क्रीडन्: playing
• क्रीडन्: Karta
• Type: Verb
• Root: क्रीड् (धातु)
• Form: शतृ (वर्तमान कृदन्त), पुं, प्रथमा, एकवचन

• भुजाभ्याम्: with (his) two arms
• भुजाभ्याम्: Karana
• Type: Noun
• Root: भुजा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्री, तृतीया, द्विवचन

• परिगृह्य: having seized/held
• Type: Verb
• Root: परि-ग्रह् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund)

• आहरत्: he drew/dragged (them)
• Type: Verb
• Root: आ-हृ (धातु)
• Form: लङ् (अनद्यतन भूत), प्रथम, एकवचन

• सः: he
• सः: Karta
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं, प्रथमा, एकवचन

• आस्ते: he stays/remains
• Type: Verb
• Root: आस् (धातु)
• Form: लट् (वर्तमान), प्रथम, एकवचन, आत्मनेपद

• सम: together/fully (intensively)
• Type: Indeclinable
• Root: सम (अव्यय/उपसर्गार्थक)
• Form: अव्यय

• सलिले: in the water
• सलिले: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: सलिल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुं, सप्तमी, एकवचन

• मग्नः: submerged/sunk
• मग्नः: Karta
• Type: Adjective
• Root: मग्न (प्रातिपदिक; क्त-प्रत्ययान्त)
• Form: क्त (भूतकृदन्त), पुं, प्रथमा, एकवचन

• मृतकल्पान्: as if dead/near-dead
• मृतकल्पान्: Karma
• Type: Adjective
• Root: मृत-कल्प (प्रातिपदिक)
• Form: पुं, द्वितीया, बहुवचन

• विमुञ्चति: he releases/lets go
• Type: Verb
• Root: वि-मुच् (धातु)
• Form: लट् (वर्तमान), प्रथम, एकवचन

Speaker

वैशम्पायन उवाच

Characters & Entities

• Vaiśampāyana
• Dhṛtarāṣṭra
• Dhṛtarāṣṭra’s ten sons (the Kaurava boys)

Educational Q&A

What is the core teaching?

Strength and skill, even in play, must be governed by restraint and compassion; when sport becomes a means to injure or humiliate, it turns into adharma and plants seeds of lasting hostility.

What is happening in the narrative?

During water-play, a powerful youth seizes Dhṛtarāṣṭra’s ten boys, holds them underwater for a long time, and releases them only when they are nearly unconscious—an act presented as harsh and dangerous rather than harmless play.