Shloka 48
Droṇa’s Ācārya-Dakṣiṇā: Capture of Drupada and Division of Pāñcāla (द्रोण-आचार्यदक्षिणा)
ततो दुर्योधनस्तत्र हृदयेन हसन्निव | कृतकृत्यमिवात्मानं मन्यते पुरुषाधम:
tato duryodhanas tatra hṛdayena hasann iva | kṛtakṛtyam ivātmānaṃ manyate puruṣādhamaḥ ||
ಆಮೇಲೆ ಅಲ್ಲಿ ದುರ್ಯೋಧನನು ಹೃದಯದಲ್ಲೇ ನಗುತ್ತಿರುವವನಂತೆ—ಆ ಪುರುಷಾಧಮನು—ತಾನು ಕೃತಕೃತ್ಯನಾದೆನೆಂದು ಭಾವಿಸಿದನು. ಒಳಗೆ ಅವನ ಹೃದಯ ಕತ್ತಿಯ धारೆಯಂತೆ ತೀಕ್ಷ್ಣವಾಗಿತ್ತು; ಆದರೆ ಹೊರಗೆ ಅವನು ಅಮೃತವೇ ಸುರಿಯುವಂತೆ ಮಧುರವಾಗಿ ಮಾತನಾಡಿದನು. ಸಹೋದರನಂತೆ, ಹಿತೈಷಿ ಸುಹೃದನಂತೆ ತಾನೇ ಭೀಮಸೇನನಿಗೆ ನಾನಾವಿಧ ಭಕ್ಷ್ಯಗಳನ್ನು ಪರೋಸತೊಡಗಿದನು. ಭೀಮಸೇನನು ಭೋಜನದ ದೋಷವನ್ನು ಅರಿಯದವನು; ಆದ್ದರಿಂದ ದುರ್ಯೋಧನನು ಎಷ್ಟು ಪರೋಸಿದನೋ ಅಷ್ಟನ್ನೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಭಕ್ಷಿಸಿದನು. ಇದನ್ನು ಕಂಡ ನೀಚ ದುರ್ಯೋಧನನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಸಂತೋಷಪಟ್ಟು ತನ್ನನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯೆಂದು ಎಣಿಸಿದನು.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse condemns inner malice concealed beneath outward propriety: a person may appear courteous, yet if the heart delights in harming others, that hidden intention marks ethical baseness (adharma).
Vaiśampāyana describes Duryodhana’s inner state at that moment: he secretly laughs to himself and feels his plan has succeeded, revealing his deceitful satisfaction despite any outward show of friendliness.