Adhyaya 37

Verse 1

इती श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायामुपरिविभागे षट्त्रिशो ऽध्यायः ऋषय ऊचुः कथं दारुवनं प्राप्तो भगवान् गोवृषध्वजः / मोहयामास विप्रेन्द्रान् सूत वक्तुमिहार्हसि

ಋಷಿಗಳು ಹೇಳಿದರು—ಓ ಸೂತನೆ! ಗೋವೃಷಧ್ವಜನಾದ ಭಗವಾನ್ (ಶಿವ) ದಾರುವನಕ್ಕೆ ಹೇಗೆ ಬಂದನು? ಅಲ್ಲಿನ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಅವನು ಯಾವ ವಿಧವಾಗಿ ಮೋಹಗೊಳಿಸಿದನು? ನೀನು ಇಲ್ಲಿ ಹೇಳುವುದು ಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ.

Verse 2

सूत उवाच पुरा दारुवन् रम्ये देवसिद्धनिषेविते / सपुत्रदारा मुनयस्तपश्चेरुः सहस्रशः

ಸೂತನು ಹೇಳಿದನು—ಪೂರ್ವಕಾಲದಲ್ಲಿ ದೇವರುಗಳು ಮತ್ತು ಸಿದ್ಧರು ಸೇವಿಸುವ रम್ಯ ದಾರುವನದಲ್ಲಿ, ಪುತ್ರರು ಮತ್ತು ಪತ್ನಿಯರೊಂದಿಗೆ ಸಾವಿರಾರು ಮುನಿಗಳು ತಪಸ್ಸು ಆಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.

Verse 3

प्रवृत्तं विविधं कर्म प्रकुर्वाणा यथाविधि / यजन्ति विविधैर्यज्ञैस्तपन्ति च महर्षयः

ವಿವಿಧ ಪ್ರವೃತ್ತಿ-ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿ, ವಿಧಿಯಂತೆ ಅವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾ, ಆ ಮಹರ್ಷಿಗಳು ನಾನಾವಿಧ ಯಜ್ಞಗಳಿಂದ ಯಜನ ಮಾಡಿ, ತಪಸ್ಸನ್ನೂ ನೆರವೇರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.

Verse 4

तेषां प्रवृत्तिविन्यस्तचेतसामथ शूलधृक् / ख्यापयन् स महादोषं ययौ दारुवनं हरः

ಅವರ ಚಿತ್ತವು ಪ್ರವೃತ್ತಿ-ಕರ್ಮದಲ್ಲೇ ನೆಲೆಸಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡು, ಶೂಲಧಾರಿಯಾದ ಹರ (ಶಿವ) ಅವರ ಮಹಾದೋಷವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಲು ದಾರುವನಕ್ಕೆ ಹೊರಟನು.

Verse 5

कृत्वा विश्वगुरुं विष्णुं पार्श्वे देवो महेश्वरः / ययौ निवृत्तविज्ञानस्थापनार्थं च शङ्करः

ವಿಶ್ವಗುರು ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ತನ್ನ ಪಾರ್ಶ್ವದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ದೇವ ಮಹೇಶ್ವರನು ಹೊರಟನು; ಶಂಕರನು ನಿವೃತ್ತಿ-ಜ್ಞಾನ ಸ್ಥಾಪನೆಗಾಗಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿದನು।

Verse 6

आस्थाय विपुलं वेशमूनविंशतिवत्सरः / लीलालसो महाबाहुः पीनाङ्गश्चारुलोचनः

ವಿಪುಲವಾದ ವೇಷವನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಇಪ್ಪತ್ತು ವರ್ಷಕ್ಕೂ ಕಡಿಮೆ ಯುವಕನಂತೆ ಕಾಣಿಸಿದನು—ಲೀಲಾಲಸ, ಮಹಾಬಾಹು, ಪೀನಾಂಗ, ಚಾರುಲೋಚನ।

Verse 7

चामीकरवपुः श्रीमान् पूर्णचन्द्रनिभाननः / मत्तमातङ्गगामनो दिग्वासा जगदीश्वरः

ಚಾಮೀಕರವರ್ಣ ದೇಹದಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿ, ಶ್ರೀಮಂತ, ಪೂರ್ಣಚಂದ್ರನಂತೆ ಮುಖವಿರುವ; ಮತ್ತಗಜದ ಗಂಭೀರ ಗಮನೆಯೊಂದಿಗೆ ನಡೆಯುವ ದಿಗಂಬರ—ಅವನೇ ಜಗದೀಶ್ವರ।

Verse 8

कुशेशयमयीं मालं सर्वरत्नैरलङ्कृताम् / दधानो भगवानीशः समागच्छति सस्मितः

ಕುಶೇಶಯ (ಕಮಲ) ಪುಷ್ಪಮಯವಾದ, ಸರ್ವ ರತ್ನಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮಾಲೆಯನ್ನು ಧರಿಸಿದ ಭಗವಾನ್ ಈಶನು ಸಸ್ಮಿತವಾಗಿ ಸಮೀಪಿಸಿದನು।

Verse 9

यो ऽनन्तः पुरुषो योनिर्लोकानामव्ययो हरिः / स्त्रीवेषं विष्णुरास्थाय सो ऽनुगच्छति शूलिनम्

ಯಾವನು ಅನಂತ ಪುರುಷ, ಲೋಕಗಳ ಯೋನಿಕಾರಣ, ಅವ್ಯಯ ಹರಿ—ಅದೇ ವಿಷ್ಣು ಸ್ತ್ರೀವೇಷವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಶೂಲಧಾರಿ ಶಿವನನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾನೆ।

Verse 10

सम्पूर्णचन्द्रवदनं पीनोन्नतपयोधरम् / शुचिस्मितं सुप्रसन्नं रणन्नुपुरकद्वयम्

ಅವಳ ಮುಖ ಪೂರ್ಣಚಂದ್ರನಂತೆ, ಸ್ತನಯುಗ್ಮವು ಪೀನವಾಗಿ ಉನ್ನತವಾಗಿತ್ತು. ಶುದ್ಧ ಮೃದುಸ್ಮಿತದಿಂದ ಪ್ರಸನ್ನವದನೆಯಾಗಿ, ಅವಳ ನೂಪುರಯುಗ್ಮವು ಝಣಝಣಿಸುತ್ತಿತ್ತು.

Verse 11

सुपीतवसनं दिव्यं श्यामलं चारुलोचनम् / उदारहंसचलनं विलासि सुमनोहरम्

ಅವಳು ದಿವ್ಯವಾದ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ಪೀತವಸ್ತ್ರಧಾರಿಣಿ; ಶ್ಯಾಮವರ್ಣೆ, ಚಾರುಲೋಚನೆ. ಉದಾರ ಹಂಸದಂತೆ ಗಮನೆ, ವಿಲಾಸಭಾವದಿಂದ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಮೋಹಿಸುವವಳಾಗಿದ್ದಳು.

Verse 12

एवं स भगवानीशो देवदारुवने हरः / चचार हरिणा भिक्षां मायया मोहयन् जगत्

ಹೀಗೆ ಭಗವಾನ್ ಈಶ, ಹರನು ದೇವದಾರು ವನದಲ್ಲಿ ಹರಿಣದೊಂದಿಗೆ ಭಿಕ್ಷಾರ್ಥವಾಗಿ ಸಂಚರಿಸಿ, ತನ್ನ ಮಾಯೆಯಿಂದ ಜಗತ್ತನ್ನು ಮೋಹಗೊಳಿಸಿದನು.

Verse 13

दृष्ट्वा चरन्तं विश्वेशं तत्र तत्र पिनाकिनम् / मायया मोहिता नार्यो देवदेवं समन्वयुः

ಅಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಪಿನಾಕಧಾರಿ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರನನ್ನು ನೋಡಿ, ಮಾಯೆಯಿಂದ ಮೋಹಿತರಾದ ಸ್ತ್ರೀಯರು ದೇವದೇವನನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದರು.

Verse 14

विस्त्रस्तवस्त्राभरणास्त्यक्त्वा लज्जां पतिव्रताः / सहैव तेन कामार्ता विलासिन्यश्चरन्तिहि

ವಸ್ತ್ರಾಭರಣಗಳು ಅಸ್ತವ್ಯಸ್ತವಾಗಿ, ಲಜ್ಜೆಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ—ಪತಿವ್ರತೆಯರಾದರೂ—ಆ ವಿಲಾಸಿನಿಯರು ಕಾಮಾರ್ತರಾಗಿ ಅವನೊಡನೆಲೇ ಸಂಚರಿಸಿದರು.

Verse 15

ऋषीणां पुत्रका ये स्युर्युवानो जितमानसाः / अन्वगच्छन् हृषीकेशं सर्वे कामप्रपीडिताः

ಋಷಿಗಳ ಯುವ ಪುತ್ರರು, ಮನಸ್ಸನ್ನು ಜಯಿಸಿದವರಾದರೂ, ಇಂದ್ರಿಯಾಧಿಪತಿ ಹೃಷೀಕೇಶನನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದರು; ಆದರೆ ಎಲ್ಲರೂ ಕಾಮವೇಗದಿಂದ ಪೀಡಿತರಾಗಿದ್ದರು।

Verse 16

गायन्ति नृत्यन्ति विलासबाह्या नारीगणा मायिनमेकमीशम् / दृष्ट्वा सपत्नीकमतीवकान्त- मिच्छन्त्यथालिङ्गनमाचरन्ति

ಹಾಡುತ್ತಾ ನೃತ್ಯಮಾಡುತ್ತಾ, ಲೀಲಾಮಯ ಭಂಗಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸ್ತ್ರೀಗಣ ಆ ಏಕೈಶ್ವರನಾದ ಮಾಯಾವೀಶ್ವರನನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾರೆ। ಪತ್ನಿಯೊಂದಿಗೆ ಇದ್ದರೂ ಅತೀ ಮನೋಹರನಾದ ಪ್ರಭುವನ್ನು ಕಂಡು ಅವರು ಆಲಿಂಗನವನ್ನು ಬಯಸಿ ಹಾಗೆಯೇ ಮಾಡಲು ಮುಂದಾಗುತ್ತಾರೆ।

Verse 17

पदे निपेतुः स्मितमाचरन्ति गायन्ति गीतानि मुनीशपुत्राः / आलोक्य पद्मापतिमादिदेवं भ्रूभङ्गमन्ये विचरन्ति तेन

ಕೆಲವರು ಅವರ ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದು ನಮಸ್ಕರಿಸಿದರು, ಕೆಲವರು ಭಕ್ತ್ಯಾನಂದದಿಂದ ನಗಿದರು; ಮುನೀಶ್ವರರ ಪುತ್ರರು ಸ್ತುತಿಗೀತೆಗಳನ್ನು ಹಾಡಿದರು। ಆದಿದೇವನಾದ ಪದ್ಮಾಪತಿಯನ್ನು ಕಂಡು ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ಭ್ರೂಕುಟಿಯನ್ನು ಮಡಚಿ, ಆ ಮಹಾದರ್ಶನದಿಂದ ವ್ಯಾಕುಲರಾಗಿ ಇತ್ತಿಚ್ಚೆ ಸಂಚರಿಸಿದರು।

Verse 18

आसामथैषामपि वासुदेवो मायी मुरारिर्मनसि प्रविष्टः / करोति भोगान् मनसि प्रवृत्तिं मायानुभूयन्त इतिव सम्यक्

ಇವರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿಯೂ ವಾಸುದೇವನು—ಮುರಾರಿ, ಮಾಯಾಧಾರಿ—ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಭೋಗಾನುಭವಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸಿನ ಹೊರಮುಖ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತಾನೆ। ಹೀಗೆ ಅವರು ಮಾಯೆಯನ್ನು ಅದರ ಯಥಾವಿಧಿ ಕಾರ್ಯಪ್ರಕಾರ ಸಮ್ಯಕವಾಗಿ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ।

Verse 19

विभाति विश्वामरभूतभर्ता स माधवः स्त्रीगणमध्यविष्टः / अशेषशक्त्यासनसंनिविष्टो यथैकशक्त्या सह देवदेवः

ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿಶ್ವ, ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಭೂತಜೀವಿಗಳನ್ನು ಧರಿಸುವ ಮಾಧವನು ಶಕ್ತಿಗಣಗಳ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಆಸೀನನಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಾನೆ। ಅವನು ಅಶೇಷ ಶಕ್ತಿಗಳ ಸಿಂಹಾಸನದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿ, ದೇವದೇವನು ಏಕ ಪರಮಶಕ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಇರುವಂತೆ ವಿರಾಜಿಸುತ್ತಾನೆ।

Verse 20

करोति नृत्यं परमप्रभावं तदा विरूढः पुनरेव भूयः / ययौ समारुह्य हरिः स्वभावं तदीशवृत्तामृतमादिदेवः

ಆಗ ಅವನು ಪರಮಪ್ರಭಾವಮಯ ನೃತ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಿದನು; ಮತ್ತೆ ಏಳಿ ಆದಿದೇವ ಹರಿ ತನ್ನ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಆರೂಢನಾಗಿ ಪ್ರಸ್ಥಾನ ಮಾಡಿದನು; ಈಶ್ವರನ ದಿವ್ಯವೃತ್ತಾಂತವೆಂಬ ಅಮೃತವನ್ನು ಹಿಂದೆ ಬಿಟ್ಟುಹೋದನು.

Verse 21

दृष्ट्वा नारीकुलं रुद्रं पुत्राणामपि केशवम् / मोहयन्तं मुनिश्रेष्ठाः कोपं संदधिरे भृशम्

ರುದ್ರನು ಸ್ತ್ರೀಸಮುದಾಯವನ್ನು ಮೋಹಗೊಳಿಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನೂ, ಕೇಶವನು ಅವರ ಸ್ವಂತ ಪುತ್ರರನ್ನೂ ಭ್ರಮೆಗೆ ಒಳಪಡಿಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನೂ ನೋಡಿ, ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠರು ಅತ್ಯಂತ ಕೋಪದಿಂದ ಉರಿದರು.

Verse 22

अतीव परुषं वाक्यं प्रोचुर्देवं कपर्दिनम् / शेषुश्च शापैर्विविधैर्मायया तस्य मोहिताः

ಅವರು ಕಪರ್ಧಿನ ದೇವನಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಕಠೋರ ವಚನಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದರು; ಇತರರೂ ಅವನ ಮಾಯೆಯಿಂದ ಮೋಹಿತರಾಗಿ ವಿವಿಧ ಶಾಪಗಳಿಂದ (ಅವನ ಮೇಲೆ) ಎರಗಿದರು.

Verse 23

तपांसि तेषां सर्वेषां प्रत्याहन्यन्त शङ्करे / यथादित्यप्रकाशेन तारका नभसि स्थिताः

ಶಂಕರನ ಸನ್ನಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಅವರ ಎಲ್ಲ ತಪಸ್ಸುಗಳು ನಿರ್ವೀರ್ಯವಾದವು—ಆಕಾಶದಲ್ಲಿರುವ ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ಸೂರ್ಯಪ್ರಕಾಶದಲ್ಲಿ ಮಂಕಾಗುವಂತೆ.

Verse 24

ते भग्नतपसो विप्राः समेत्य वृषभध्वजम् / को भवानिति देवेशं पृच्छन्ति स्म विमोहिताः

ತಪಸ್ಸು ಭಂಗಗೊಂಡ ಆ ವಿಪ್ರರು ಸೇರಿ ವೃಷಭಧ್ವಜನಾದ (ಶಿವನ) ಬಳಿಗೆ ಬಂದು, ಮೋಹಿತರಾಗಿ ದೇವೇಶ್ವರನನ್ನು ಕೇಳಿದರು—‘ನೀನು ಯಾರು?’

Verse 25

सो ऽब्रवीद् भगवानीशस्तपश्चर्तुमिहागतः / इदानीं भार्यया देशे भवद्भिरिह सुव्रताः

ಆಗ ಭಗವಾನ್ ಈಶ್ವರನು ಹೇಳಿದನು: 'ನಾನು ಇಲ್ಲಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಲು ಬಂದಿದ್ದೇನೆ. ಎಲೈ ಉತ್ತಮ ವ್ರತಧಾರಿಗಳೇ, ಈಗ ನಾನು ನನ್ನ ಹೆಂಡತಿಯೊಂದಿಗೆ ಇದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನಿಮ್ಮ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ಉಳಿಯುತ್ತೇನೆ.'

Verse 26

तस्य ते वाक्यमाकर्ण्य भृग्वाद्या मुनिपुङ्गवाः / ऊचुर्गृहीत्वा वसनं त्यक्त्वा भार्यां तपश्चर

ಅವನ ಆ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಭೃಗು ಮುಂತಾದ ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠರು ಹೇಳಿದರು: 'ತಪಸ್ವಿಯ ವಸ್ತ್ರವನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಹೆಂಡತಿಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿರಿ.'

Verse 27

अथोवाच विहस्येशः पिनाकी नीललोहितः / संप्रेक्ष्य जगतो योनिं पार्श्वस्थं च जनार्दनम्

ಆಗ ಪಿನಾಕಪಾಣಿಯಾದ, ನೀಲಲೋಹಿತನಾದ ಈಶ್ವರನು ಜಗತ್ತಿನ ಮೂಲಕಾರಣವನ್ನೂ ಮತ್ತು ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದ ಜನಾರ್ದನನನ್ನೂ ನೋಡಿ ನಗುತ್ತಾ ಇಂತೆಂದನು.

Verse 28

कथं भवद्भिरुदितं स्वभार्यापोषणोत्सुकैः / त्यक्तव्या मम भार्येति धर्मज्ञैः शान्तमानसैः

'ನೀವು ಸ್ವತಃ ನಿಮ್ಮ ಹೆಂಡತಿಯರ ಪೋಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತರಾಗಿದ್ದೀರಿ. ಹೀಗಿದ್ದರೂ, ಧರ್ಮಜ್ಞರೂ ಮತ್ತು ಶಾಂತ ಮನಸ್ಸಿನವರೂ ಆದ ನೀವು ನನ್ನ ಹೆಂಡತಿಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಬೇಕೆಂದು ಹೇಗೆ ಹೇಳುತ್ತೀರಿ?'

Verse 29

ऋषय ऊचुः व्यभिचाररता नार्यः संत्याज्याः पतिनेरिताः / अस्माभिरेषा सुभगा तादृशी त्यागमर्हति

ಋಷಿಗಳು ಹೇಳಿದರು: 'ವ್ಯಭಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತರಾದ ಸ್ತ್ರೀಯರನ್ನು ಪತಿಗಳು ತ್ಯಜಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ನಮ್ಮ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಸುಂದರಿಯೂ ಅಂತಹವಳೇ, ಆದ್ದರಿಂದ ಇವಳು ತ್ಯಜಿಸಲು ಯೋಗ್ಯಳು.'

Verse 30

महादेव उवाच न कदाचिदियं विप्रा मनसाप्यन्यमिच्छति / नाहमेनामपि तथा विमुञ्चामि कदाचन

ಮಹಾದೇವನು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ವಿಪ್ರರೇ, ಅವಳು ಎಂದಿಗೂ ಮನಸಲ್ಲಿಯೂ ಮತ್ತೊಬ್ಬನನ್ನು ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ; ನಾನೂ ಅವಳನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ತ್ಯಜಿಸುವುದಿಲ್ಲ।

Verse 31

ऋषय ऊचुः दृष्ट्वा व्यभिचरन्तीह ह्यस्माभिः पुरुषाधम / उक्तं ह्यसत्यं भवता गम्यतां क्षिप्रमेव हि

ಋಷಿಗಳು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ಪುರುಷಾಧಮ, ಇಲ್ಲಿ ನಿನ್ನ ದುರಾಚಾರವನ್ನು ನೋಡಿ ನಾವು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತಿಳಿದೆವು; ನೀನು ಅಸತ್ಯವನ್ನೇ ಹೇಳಿದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ತಕ್ಷಣವೇ ಹೊರಟುಹೋಗು।

Verse 32

एवमुक्ते महादेवः सत्यमेव मयेरितम् / भवतां प्रतिभात्येषेत्युक्त्वासौ विचचार ह

ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ ಮಹಾದೇವನು ಉತ್ತರಿಸಿದನು—ನಾನು ಹೇಳಿದ್ದು ನಿಜವೇ; ನಿಮಗೆ ಹಾಗೆಯೇ ತೋಚಿದರೆ—ಎಂದು ಹೇಳಿ ಅವನು ಮುಂದಕ್ಕೆ ಹೊರಟನು।

Verse 33

सो ऽगच्छद्धरिणा सार्धं मुनिन्द्रस्य महात्मनः / वसिष्ठस्याश्रमं पुण्यं भिक्षार्थो परमेश्वरः

ನಂತರ ಪರಮೇಶ್ವರನು ಭಿಕ್ಷಾರ್ಥವಾಗಿ ಜಿಂಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠ ವಸಿಷ್ಠನ ಪುಣ್ಯಾಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಹೋದನು।

Verse 34

दृष्ट्वा समागतं देवं भिक्षमाणमरुन्धती / वसिष्ठस्य प्रिया भार्या प्रत्युद्गम्य ननाम नम्

ಭಿಕ್ಷೆ ಬೇಡುತ್ತ ಬಂದ ದೇವರನ್ನು ನೋಡಿ, ವಸಿಷ್ಠನ ಪ್ರಿಯ ಪತ್ನಿ ಅರುಂಧತಿ ಎದುರಿಗೆ ಹೋಗಿ ಸ್ವಾಗತಿಸಿ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದಳು।

Verse 35

प्रक्षाल्य पादौ विमलं दत्त्वा चासनमुत्तमम् / संप्रेक्ष्य शिथिलं गात्रमभिघातहतं द्विजैः / संधयामास भैषज्यैर्विष्णा वदना सती

ಸತಿಯು ಅವರ ಪಾದಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಲವಾಗಿ ತೊಳೆದು, ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಆಸನವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿದಳು. ನಂತರ ದ್ವಿಜರ ಪ್ರಹಾರಗಳಿಂದ ಶಿಥಿಲವಾದ ಅಂಗಗಳನ್ನು ನೋಡಿ, ವಿಷ್ಣುವಿನಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ಮುಖವಳ್ಳಿಯಾದ ಸತಿಯು ಔಷಧೋಪಚಾರಗಳಿಂದ ಅವನ್ನು ಜೋಡಿಸಿ ಆರೋಗ್ಯಪಡಿಸಿದಳು.

Verse 36

चकार महतीं पूजां प्रार्थयामास भार्यया / को भवान् कुत आयातः किमाचारो भवानिति / उवाच तां महादेवः सिद्धानां प्रवरो ऽस्म्यहम्

ಅವರು ಮಹಾಪೂಜೆಯನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿ, ಪತ್ನಿಯೊಡನೆ ವಿನಯದಿಂದ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದರು—“ನೀವು ಯಾರು? ಎಲ್ಲಿಂದ ಬಂದಿರಿ? ನಿಮ್ಮ ಆಚರಣೆ ಏನು?” ಆಗ ಮಹಾದೇವನು ಅವಳಿಗೆ—“ನಾನು ಸಿದ್ಧರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನು” ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.

Verse 37

यदेतन्मण्डलं शुद्धं भाति ब्रह्ममयं सदा / एषैव देवता मह्यं धारयामि सदैव तत्

ಯಾವ ಶುದ್ಧ ಮಂಡಲವು ಸದಾ ಬ್ರಹ್ಮಮಯವಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ—ಅದೇ ನನ್ನ ಆರಾಧ್ಯ ದೇವತೆ; ನಾನು ಅದನ್ನೇ ಸದಾ ಧಾರಣೆ (ಧ್ಯಾನ) ಮಾಡುತ್ತೇನೆ.

Verse 38

हत्युक्त्वा प्रययौ श्रीमाननुगृह्य पतिव्रताम् / ताडयाञ्चक्रिरे दण्डैर्लोष्टिभिर्मुष्टिभिद्विजाः

ಆ ಕಠೋರ ವಚನಗಳನ್ನು ಹೇಳಿ, ಪತಿವ್ರತೆಯನ್ನು ಅನುಗ್ರಹಿಸಿ, ಶ್ರೀಮಂತನು ಅಲ್ಲಿಂದ ಹೊರಟನು. ನಂತರ ದ್ವಿಜರು ದಂಡಗಳಿಂದ, ಮಣ್ಣಿನ ಗುಡ್ಡೆಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಮುಷ್ಟಿಗಳಿಂದ ಹೊಡೆಯಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು.

Verse 39

दृष्ट्वा चरन्तं गिरिशं नग्नं विकृतलक्षणम् / प्रोचुरेतद् भवांल्लिङ्गमुत्पाटयतु दुर्मते

ಗಿರೀಶನು ನಗ್ನನಾಗಿ, ವಿಕೃತ ಲಕ್ಷಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ಅವರು ಹೇಳಿದರು—“ಈ ದುರ್ಮತಿ ತನ್ನ ಲಿಂಗವನ್ನು ಕಿತ್ತುಹಾಕಲಿ!”

Verse 40

तानब्रवीन्महायोगी करिष्यामीति शङ्करः / युष्माकं मामके लिङ्गे यदि द्वेषो ऽभिजायते

ಮಹಾಯೋಗಿ ಶಂಕರನು ಅವರಿಗೆಂದನು—“ನಾನು ಅದನ್ನು ಮಾಡುತ್ತೇನೆ. ನನ್ನ ಲಿಂಗದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ನಿಮ್ಮೊಳಗೆ ದ್ವೇಷ ಉಂಟಾದರೆ…”

Verse 41

इत्युक्त्वोत्पाटयामास भगवान् भगनेत्रहा / नापश्यंस्तत्क्षणेनेशं केशवं लिङ्गमेव च

ಇಂತೆಂದು ಭಗನೇತ್ರಹಾ ಭಗವಂತನು ತಕ್ಷಣವೇ ಅದನ್ನು ಕಿತ್ತುಹಾಕಿದನು. ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಅವರು ಕೇಶವನನ್ನಾಗಲಿ ಮತ್ತೇನನ್ನಾಗಲಿ ಕಾಣಲಿಲ್ಲ—ಲಿಂಗವೇ ಮಾತ್ರ ಉಳಿಯಿತು.

Verse 42

तदोत्पाता बभूवुर्हि लोकानां भयशंसिनः / न राजते सहस्रांशुश्चचाल पृथिवी पुनः / निष्प्रभाश्च ग्रहाः सर्वे चुक्षुभे च महोदधिः

ಆಗ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಭಯ ಸೂಚಿಸುವ ಭೀಕರ ಅಪಶಕುನಗಳು ಉಂಟಾದವು. ಸಹಸ್ರಕಿರಣ ಸೂರ್ಯನು ಪ್ರಕಾಶಿಸಲಿಲ್ಲ; ಭೂಮಿ ಮತ್ತೆ ಕಂಪಿಸಿತು; ಎಲ್ಲ ಗ್ರಹಗಳು ಕಾಂತಿಹೀನವಾದವು; ಮಹಾಸಮುದ್ರವು ಅಶಾಂತವಾಗಿ ಅಲೆದಾಡಿತು.

Verse 43

अपश्यच्चानुसूयात्रेः स्वप्नं भार्या पतिव्रता / कथयामास विप्राणां भयादाकुलितेक्षणा

ಅತ್ರಿಯ ಪತಿವ್ರತೆ ಪತ್ನಿ ಅನುಸೂಯೆ ಒಂದು ಸ್ವಪ್ನವನ್ನು ಕಂಡಳು; ಭಯದಿಂದ ಕಳವಳಗೊಂಡ ಕಣ್ಣುಗಳೊಂದಿಗೆ ಅವಳು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಋಷಿಗಳಿಗೆ ಅದನ್ನು ವಿವರಿಸಿದಳು.

Verse 44

तेजसा भासयन् कृत्स्नं नारायणसहायवान् / भिक्षमाणः शिवो नूनं दृष्टो ऽस्माकं गृहेष्विति

“ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ನಮ್ಮ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಶಿವನು ಭಿಕ್ಷೆ ಬೇಡುತ್ತಾ ದರ್ಶನ ನೀಡಿದನು—ತನ್ನ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಪ್ರಕಾಶಗೊಳಿಸುತ್ತಾ, ಸಹಾಯಕನಾಗಿ ನಾರಾಯಣನೊಂದಿಗೆ.”

Verse 45

तस्या वचनमाकर्ण्य शङ्कमाना महर्षयः / सर्वे जग्मुर्महायोगं ब्रह्माणं विश्वसंभवम्

ಅವಳ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ ಸಂಶಯದಿಂದ ತುಂಬಿದ ಮಹರ್ಷಿಗಳೆಲ್ಲರೂ ಸೇರಿ ಮಹಾಯೋಗಿ, ವಿಶ್ವಸಂಭವ ಬ್ರಹ್ಮನ ಬಳಿಗೆ ಹೋದರು।

Verse 46

उपास्यमानममलैर्योगिभिर्ब्रह्मवित्तमैः / चतुर्वेदैर्मूर्तिमद्भिः सावित्र्या सहितं प्रभुम्

ನಿರ್ಮಲ ಯೋಗಿಗಳು, ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠರಾದವರು ಉಪಾಸಿಸುವ ಆ ಪ್ರಭುವನ್ನು ನಾನು ವಂದಿಸುತ್ತೇನೆ; ಆತನು ಚತುರ್ವೇದಮೂರ್ತಿಯಾಗಿದ್ದು ಸಾವಿತ್ರಿ (ಗಾಯತ್ರಿ) ಸಹಿತನಾಗಿ ವಿರಾಜಿಸುತ್ತಾನೆ।

Verse 47

आसीनमासने रम्ये नानाश्चर्यसमन्विते / प्रभासहस्रकलिले ज्ञानैश्वर्यादिसंयुते

ಅನೇಕ ಆಶ್ಚರ್ಯಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ರಮ್ಯ ಆಸನದಲ್ಲಿ ಆತನು ಆಸೀನನಾಗಿದ್ದನು; ಸಹಸ್ರ ಕಿರಣಗಳ ಪ್ರಭೆಯಿಂದ ತುಂಬಿ, ಜ್ಞಾನ-ಐಶ್ವರ್ಯಾದಿ ದಿವ್ಯ ಗುಣಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತನಾಗಿದ್ದನು।

Verse 48

विभ्राजमानं वपुषा सस्तितं शुभ्रलोचनम् / चतुर्मुखं महाबाहुं छन्दोमयमजं परम्

ಅವನ ದೇಹಕಾಂತಿಯಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಮಾನನಾಗಿ, ಸುಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿತನಾಗಿ, ಶುಭ್ರವಾಗಿ ಹೊಳೆಯುವ ಕಣ್ಣುಗಳೊಂದಿಗೆ; ಚತುರ್ಮುಖ, ಮಹಾಬಾಹು—ಛಂದೋಮಯ, ಅಜನಾದ ಪರಮ ತತ್ತ್ವನಾಗಿ ಕಂಡನು।

Verse 49

विलोक्य वेदपुरुषं प्रसन्नवदनं शुभम् / शिरोभिर्धरणीं गत्वा तोषयामासुरीश्वरम्

ಶುಭವಾಗಿ ಪ್ರಸನ್ನಮುಖನಾದ ವೇದಪುರುಷನನ್ನು ನೋಡಿ, ಅವಳು ತಲೆಯನ್ನು ಬಾಗಿಸಿ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಹೀಗೆ ಸರ್ವೇಶ್ವರನನ್ನು ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸಿದಳು।

Verse 50

तान् प्रसन्नमना देवश्चतुर्मूर्तिश्चतुर्मुखः / व्याजहार मुनिश्रेष्ठाः किमागमनकारणम्

ಆಗ ಪ್ರಸನ್ನಮನಸ್ಸಿನಿಂದ, ಚತುರ್ಮೂರ್ತಿ ಚತುರ್ಮುಖನಾದ ದೇವ ಬ್ರಹ್ಮನು ಆ ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠರನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಹೇಳಿದನು—“ನಿಮ್ಮ ಆಗಮನದ ಕಾರಣವೇನು?”

Verse 51

तस्य ते वृत्तमखिलं ब्रह्मणः परमात्मनः / ज्ञापयाञ्चक्रिरे सर्वे कृत्वा शिरसि चाञ्जलिम्

ನಂತರ ಅವರು ಶಿರಸ್ಸಿನ ಮೇಲೆ ಅಂಜಲಿ ಇಟ್ಟು, ಪರಮಾತ್ಮಸ್ವರೂಪನಾದ ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೆ ಅವನ ಕುರಿತು ನಡೆದ ಎಲ್ಲ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಿಳಿಸಿದರು.

Verse 52

ऋषय ऊचुः कश्चिद् दारुवनं पुण्यं पुरुषो ऽतीवशोभनः / भार्यया चारुसर्वाङ्ग्या प्रविष्टो नग्न एव हि

ಋಷಿಗಳು ಹೇಳಿದರು—“ಅತಿಶಯ ಸುಂದರನಾದ ಒಬ್ಬ ಪುರುಷನು, ಸರ್ವಾಂಗಸುಂದರಿಯಾದ ತನ್ನ ಪತ್ನಿಯೊಂದಿಗೆ, ಪುಣ್ಯವಾದ ದಾರುವನಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು; ನಿಜಕ್ಕೂ ಅವನು ನಗ್ನನಾಗಿದ್ದ.”

Verse 53

मोहयामास वपुषा नारीणां कुलमीश्वरः / कन्यकानां प्रिया चास्य दूषयामास पुत्रकान्

ಆ ಈಶ್ವರನು ತನ್ನ ರೂಪದಿಂದ ಸ್ತ್ರೀಯರ ಕುಲಗಳನ್ನು ಮೋಹಗೊಳಿಸಿದನು; ಕನ್ಯೆಯರಿಗೆ ಪ್ರಿಯನಾಗಿ, ಅವರ ಪುತ್ರರನ್ನೂ ದೂಷಿತಗೊಳಿಸಿದನು.

Verse 54

अस्माभिर्विविधाः शापाः प्रदत्ताश्च पराहताः / ताडितो ऽस्माभिरत्यर्थं लिङ्गन्तु विनिपातितम्

ನಾವು ವಿವಿಧ ವಿಧದ ಶಾಪಗಳನ್ನು ನೀಡಿದೆವು ಮತ್ತು ಪ್ರಹಾರಿಸಿದೆವು; ಹಾಗೆಯೇ ಅತ್ಯಂತ ಬಲದಿಂದ ಹೊಡೆದು ಲಿಂಗವನ್ನೂ ಕೆಳಗೆ ಬೀಳುವಂತೆ ಮಾಡಿದೆವು.

Verse 55

अन्तर्हितश्च भगवान् सभार्यो लिङ्गमेव च / उत्पाताश्चाभवन् घोराः सर्वभूतभयङ्कराः

ಆಗ ಭಗವಾನ್ ತನ್ನ ಸಹಧರ್ಮಿಣಿಯೊಡನೆ ಹಾಗೂ ಆ ಲಿಂಗವೂ ಅಂತರ್ದಾನವಾಯಿತು. ತದನಂತರ ಸರ್ವ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಭಯಂಕರವಾದ ಘೋರ ಅಪಶಕುನಗಳು ಉಂಟಾದವು.

Verse 56

क एष पुरुषो देव भीताः स्म पुरुषोत्तम / भवन्तमेव शरणं प्रपन्ना वयमच्युत

ಹೇ ದೇವಾ! ಈ ಪುರುಷನು ಯಾರು? ಹೇ ಪುರುಷೋತ್ತಮ! ನಾವು ಭಯಗೊಂಡಿದ್ದೇವೆ. ಹೇ ಅಚ್ಯುತ! ನಿನ್ನನ್ನೇ ಏಕೈಕ ಶರಣವೆಂದು ಆಶ್ರಯಿಸಿದ್ದೇವೆ.

Verse 57

त्वं हि वेत्सि जगत्यस्मिन् यत्किञ्चिदपि चेष्टितम् / अनुग्रहेण विश्वेश तदस्माननुपालय

ಈ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಏನಾದರೂ ಚಲನೆ-ಚೇಷ್ಟೆ ಇದ್ದರೂ ಅದನ್ನೆಲ್ಲ ನೀನೇ ತಿಳಿದಿರುವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಹೇ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರ, ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ನಮ್ಮನ್ನು ಕಾಪಾಡು.

Verse 58

विज्ञापितो मुनिगणैर्विश्वात्मा कमलोद्भवः / ध्यात्वा देवं त्रिशूलाङ्कं कृताञ्जलिरभाषत

ಮುನಿಗಣರಿಂದ ವಿನಂತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕಮಲೋದ್ಭವ, ವಿಶ್ವಾತ್ಮ ಬ್ರಹ್ಮನು ತ್ರಿಶೂಲಾಂಕಿತ ದೇವ ಶಿವನನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಿ, ಕೃತಾಂಜಲಿಯಾಗಿ ಮಾತನಾಡಿದನು.

Verse 59

ब्रह्मोवाच हा कष्टं भवतामद्य जातं सर्वार्थनाशनम् / धिग्बलं धिक् तपश्चर्या मिथ्यैव भवतामिह

ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ಅಯ್ಯೋ! ಇಂದು ನಿಮಗೆ ಸರ್ವಾರ್ಥನಾಶಕವಾದ ಮಹಾ ವಿಪತ್ತು ಸಂಭವಿಸಿದೆ. ಧಿಕ್ಕಾರ ಬಲಕ್ಕೆ! ಧಿಕ್ಕಾರ ತಪಶ್ಚರ್ಯೆಗೆ! ಇಲ್ಲಿ ನಿಮಗೆ ಇದು ಎಲ್ಲವೂ ವ್ಯರ್ಥವಾಯಿತು.

Verse 60

संप्राप्य पुण्यसंस्कारान्निधीनां परमं निधिम् / उपेक्षितं वृथाचारैर्भवद्भिरिह मोहितैः

ಪುಣ್ಯಸಂಸ್ಕಾರಗಳಿಂದ ನಿಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಪರಮ ನಿಧಿಯನ್ನು ಪಡೆದರೂ, ಇಲ್ಲಿ ಮೋಹಿತರಾಗಿ ನೀವು ವ್ಯರ್ಥ ಹಾಗೂ ಫಲರಹಿತ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿ ಅದನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯಿಸಿದ್ದೀರಿ।

Verse 61

काङ्क्षन्ते योगिनो नित्यं यतन्तो यतयो निधिम् / यमेव तं समासाद्य हा भवद्भिरुपेक्षितम्

ಯತ್ನಶೀಲ ಯತಿ-ಯೋಗಿಗಳು ನಿತ್ಯವೂ ಬಯಸುವ ಆ ನಿಧಿಯನ್ನು, ಅದನ್ನೇ ನಿಜವಾಗಿ ಪಡೆದರೂ—ಅಯ್ಯೋ—ನೀವು ಅವನನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯಿಸಿದ್ದೀರಿ।

Verse 62

यजन्ति यज्ञैर्विविधैर्यत्प्राप्त्यैर्वेदवादिनः / महानिधिं समासाद्य हा भवद्भिरुपेक्षितम्

ಯಾವುದನ್ನು ಪಡೆಯಲು ವೇದವಾದಿಗಳು ವಿವಿಧ ಯಜ್ಞಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುತ್ತಾರೋ, ಆ ಮಹಾನಿಧಿಯನ್ನು ಪಡೆದರೂ—ಅಯ್ಯೋ—ನೀವು ಅದನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯಿಸಿದ್ದೀರಿ।

Verse 63

यं समासाद्य देवानैमैश्वर्यमखिलं जगत् / तमासाद्याक्षयनिधिं हा भवद्भिरुपेक्षितम्

ಅವನನ್ನು ಪಡೆದ ದೇವರುಗಳು ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತಿನ ಐಶ್ವರ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದರು; ಅದೇ ಅಕ್ಷಯ ನಿಧಿಯಾದ ಪ್ರಭುವನ್ನು ಪಡೆದರೂ—ಅಯ್ಯೋ—ನೀವು ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯಿಸಿದ್ದೀರಿ।

Verse 64

यत्समापत्तिजनितं विश्वेशत्वमिदं मम / तदेवोपेक्षितं दृष्ट्वा निधानं भाग्यवर्जितैः

ಸಮಾಪತ್ತಿಯಿಂದ ಜನಿಸಿದ ನನ್ನ ಈ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರತ್ವವೇ; ಅದೇ ನಿಧಿಯನ್ನು ಭಾಗ್ಯವಿಲ್ಲದವರು ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯಿಸುವುದನ್ನು ನೋಡಿ (ಮನಸ್ಸು ವಿಷಾದಿಸುತ್ತದೆ)।

Verse 65

यस्मिन् समाहितं दिव्यमैश्वर्यं यत् तदव्ययम् / तमासाद्य निधिं ब्राह्म हा भवद्भिर्वृथाकृतम्

ಯಾವನಲ್ಲಿ ದಿವ್ಯ ಐಶ್ವರ್ಯ ಸಮಾಹಿತವಾಗಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿದೆ, ಅದು ಅವ್ಯಯ—ಆ ನಿಧಿಯನ್ನು ಪಡೆದರೂ, ಹೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಅಯ್ಯೋ! ನೀವು ವ್ಯರ್ಥವಾಗಿ ನಡೆದುಕೊಂಡಿರಿ; ಏಕೆಂದರೆ ಅಲ್ಲಿ ನಿಜ ಶರಣಾಗತಿ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ।

Verse 66

एष देवो महादेवो विज्ञेयस्तु महेश्वरः / न तस्य परमं किञ्चित् पदं समधिगम्यते

ಈ ದೇವನೇ ಮಹಾದೇವ—ನಿಜಕ್ಕೂ ಮಹೇಶ್ವರ—ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಅವನಿಗಿಂತ ಮೇಲಾದ ಪರಮಪದ ಯಾವುದೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪಡೆಯಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಗ್ರಹಿಸಲೂ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ।

Verse 67

देवतानामृषीणां च पितॄणां चापि शाश्वतः / सहस्रयुगपर्यन्ते प्रलये सर्वदेहिनाम् / संहरत्येष भगवान् कालो भूत्वा महेश्वरः

ದೇವತೆಗಳು, ಋಷಿಗಳು, ಪಿತೃಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಎಲ್ಲ ದೇಹಿಗಳನ್ನೂ—ಸಹಸ್ರ ಯುಗಗಳು ಪೂರ್ಣವಾದ ಪ್ರಳಯಕಾಲದಲ್ಲಿ—ಈ ಶಾಶ್ವತ ಭಗವಾನ್ ಮಹೇಶ್ವರನು ಕಾಲರೂಪನಾಗಿ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತನ್ನೊಳಗೆ ಸಂಹರಿಸುತ್ತಾನೆ।

Verse 68

एष चैव प्रजाः सर्वाः सृजत्येकः स्वतेजसा / एष चक्री च वज्री च श्रीवत्सकृतलक्षणः

ಅವನೇ ಒಬ್ಬನೇ ತನ್ನ ಸ್ವತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನೇ ಚಕ್ರಧಾರಿ, ವಜ್ರಧಾರಿ; ಅವನ ವಕ್ಷಸ್ಥಲದಲ್ಲಿ ಶುಭ ಶ್ರೀವತ್ಸ ಚಿಹ್ನೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ।

Verse 69

योगी कृतयुगे देवस्त्रेतायां यज्ञ उच्यते / द्वापरे भगवान् कालो धर्मकेतुः कलौ युगे

ಕೃತಯುಗದಲ್ಲಿ ದೇವನು ‘ಯೋಗಿ’ ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ; ತ್ರೇತಾಯುಗದಲ್ಲಿ ‘ಯಜ್ಞ’ ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ. ದ್ವಾಪರದಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ‘ಕಾಲ’; ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ ‘ಧರ್ಮಕೇತು’—ಧರ್ಮದ ಧ್ವಜ—ಎಂದು ಕೀರ್ತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ।

Verse 70

रुद्रस्य मूर्तयस्तिस्त्रो याभिर्विश्वमिदं ततम् / तमो ह्यग्नी रजो ब्रह्मा सत्त्वं विष्णुरिति प्रभुः

ರುದ್ರನಿಗೆ ಮೂರು ಮೂರ್ತಿಗಳಿವೆ; ಅವುಗಳಿಂದ ಈ ಸಮಸ್ತ ವಿಶ್ವವೂ ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ. ತಮೋಗುಣದಲ್ಲಿ ಆತನೇ ಅಗ್ನಿ, ರಜೋಗುಣದಲ್ಲಿ ಆತನೇ ಬ್ರಹ್ಮ, ಸತ್ತ್ವಗುಣದಲ್ಲಿ ಆತನೇ ವಿಷ್ಣು—ಅವನೇ ಪ್ರಭು.

Verse 71

मूर्तिरन्या स्मृता चास्य दिग्वासा वै शिवा ध्रुवा / यत्र तिष्ठति तद् ब्रह्म योगेन तु समन्वितम्

ಅವನ ಇನ್ನೊಂದು ರೂಪವೂ ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ—ದಿಗ್ವಾಸ, ಧ್ರುವ, ಶುಭಕರ ಶಿವ. ಅವನು ಎಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುತ್ತಾನೋ, ಅದೇ ಬ್ರಹ್ಮ; ಯೋಗದಿಂದ ಸಂಯುಕ್ತವಾಗಿ ಅನುಭವ್ಯ.

Verse 72

या चास्य पार्श्वगा भार्या भवद्भिरभिवीक्षिता / सा हि नारायणो देवः परमात्मा सनातनः

ಮತ್ತು ಅವನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ನಿಂತಿರುವ ಪತ್ನಿಯನ್ನು ನೀವು ಈಗಷ್ಟೇ ದರ್ಶನ ಮಾಡಿದ್ದೀರಿ; ಅವಳೇ ದೇವ ನಾರಾಯಣ, ಅವಳೇ ಸನಾತನ ಪರಮಾತ್ಮ.

Verse 73

तस्मात् सर्वमिदं जातं तत्रैव च लयं व्रजेत् / स एव मोहयेत् कृत्स्नं स एव परमा गतिः

ಅವನಿಂದಲೇ ಈ ಎಲ್ಲವೂ ಹುಟ್ಟಿದೆ ಮತ್ತು ಅವನಲ್ಲೇ ಲಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಅವನೇ ಸಮಸ್ತವನ್ನು ಮೋಹಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ; ಅವನೇ ಪರಮ ಗತಿ—ಶ್ರೇಷ್ಠ ಆಶ್ರಯ.

Verse 74

सहस्रशीर्षा पुरुषः सहस्राक्षः सहस्रपात् / एकशृङ्गो महानात्मा पुराणो ऽष्टाक्षरो हरिः

ಆ ಪರಮಪುರುಷನು ಸಹಸ್ರಶಿರ, ಸಹಸ್ರನೇತ್ರ, ಸಹಸ್ರಪಾದ. ಅವನು ಏಕಶೃಂಗ, ಮಹಾನಾತ್ಮ, ಪುರಾತನ ಹರಿ—ಪವಿತ್ರ ಅಷ್ಟಾಕ್ಷರ ಮಂತ್ರಸ್ವರೂಪ.

Verse 75

चतुर्वेदश्चतुर्मूर्तिस्त्रिमूर्तिस्त्रिगुणः परः / एकमूर्तिरमेयात्मा नारायण इति श्रुतिः

ಅವನೇ ಚತುರ್ವೇದಸ್ವರೂಪ; ಅವನೇ ಚತುರ್ಮೂರ್ತಿ; ಅವನೇ ತ್ರಿಮೂರ್ತಿ ಹಾಗೂ ತ್ರಿಗುಣಾತೀತ ಪರಮೇಶ್ವರ. ಅನೇಕ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರೂ ಅವನ ಮೂಲಸ್ವರೂಪ ಒಂದೇ—ಅಮೇಯ ಆತ್ಮಸ್ವರೂಪ. ಆದ್ದರಿಂದ ಶ್ರುತಿ ಘೋಷಿಸುತ್ತದೆ: ‘ಅವನೇ ನಾರಾಯಣ.’

Verse 76

ऋतस्य गर्भो भगवानापो मायातनुः प्रभुः / स्तूयते विविधैर्मन्त्रैर्ब्राह्मणैर्धर्ममोक्षिभिः

ಭಗವಾನ್ ಋತದ ಗರ್ಭ; ಅವನೇ ಆಪಃ (ದಿವ್ಯ ಜಲಸ್ವರೂಪ); ಮಾಯಾತನುವುಳ್ಳ ಪ್ರಭು ಈಶ್ವರ. ಧರ್ಮ-ಮೋಕ್ಷಪರಾಯಣರಾದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ವಿವಿಧ ವೈದಿಕ ಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ಅವನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಾರೆ.

Verse 77

संहृत्य सकलं विश्वं कल्पान्ते पुरुषोत्तमः / शेते योगामृतं पीत्वा यत् तद् विष्णोः परं पदम्

ಕಲ್ಪಾಂತದಲ್ಲಿ ಪುರುಷೋತ್ತಮನು ಸಮಸ್ತ ವಿಶ್ವವನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿ, ಯೋಗಾಮೃತವನ್ನು ಪಾನಮಾಡಿ, ಆ ಪರಮಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಶಯನಿಸುತ್ತಾನೆ—ಅದೇ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಪರಮಪದ, ಪರಮಧಾಮ.

Verse 78

न जायते न म्रियते वर्धते न च विश्वसृक् / मूलप्रकृतिरव्यक्ता गीयते वैदिकैरजः

ಅದು ಹುಟ್ಟುವುದಿಲ್ಲ, ಸಾಯುವುದಿಲ್ಲ, ಬೆಳೆಯುವುದಿಲ್ಲ; ಹಾಗೆಯೇ ಅದು ವಿಶ್ವಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತವೂ ಅಲ್ಲ. ವೈದಿಕ ಋಷಿಗಳು ಅದನ್ನು ‘ಅಜ’ ಹಾಗೂ ‘ಅವ್ಯಕ್ತ ಮೂಲಪ್ರಕೃತಿ’ ಎಂದು ಹಾಡುತ್ತಾರೆ.

Verse 79

ततो निशायां वृत्तायां सिसृक्षुरखिलञ्जगत् / अजस्य नाभौ तद् बीजं क्षिपत्येष महेश्वरः

ನಂತರ ರಾತ್ರಿ ಕಳೆದಾಗ, ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಬೇಕೆಂಬ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಈ ಮಹೇಶ್ವರನು ಆ ಬೀಜವನ್ನು ಅಜ (ಬ್ರಹ್ಮ)ನ ನಾಭಿಯಲ್ಲಿ ನಿಕ್ಷೇಪಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 80

तं मां वित्त महात्मानं ब्रह्माणं विश्वतो मुखम् / महान्तं पुरुषं विश्वमपां गर्भमनुत्तमम्

ನನ್ನನ್ನು ಆ ಮಹಾತ್ಮ ಬ್ರಹ್ಮರೂಪನೆಂದು ತಿಳಿ—ವಿಶ್ವತೋಮುಖ (ಸರ್ವಮುಖ) ಈಶ್ವರನೆಂದು; ಮಹಾಪುರುಷನಾಗಿ ಸ್ವಯಂ ಈ ವಿಶ್ವವೇ ಆಗಿ, ‘ಅಪಾಂ ಗರ್ಭ’—ಜಲಗಳ ಅನುತ್ತಮ ಗರ್ಭ, ಸೃಷ್ಟಿಯ ಪರಮ ಮೂಲನಾಗಿರುವೆನು।

Verse 81

न तं विदाथ जनकं मोहितास्तस्य मायया / देवदेवं महादेवं भूतानामीश्वरं हरम्

ಅವನ ಮಾಯೆಯಿಂದ ಮೋಹಿತರಾಗಿ ನೀವು ಆ ಜನಕನನ್ನು ಅರಿಯುವುದಿಲ್ಲ—ಆ ಹರನನ್ನು; ದೇವದೇವ, ಮಹಾದೇವ, ಸಮಸ್ತ ಭೂತಗಳ ಈಶ್ವರಾಧಿಪತಿ।

Verse 82

एष देवो महादेवो ह्यनादिर्भगवान् हरः / विष्णुना सह संयुक्तः करोति विकरोति च

ಈ ದೇವನೇ ಮಹಾದೇವ—ಅನಾದಿಯಾದ ಭಗವಾನ್ ಹರ. ವಿಷ್ಣುವಿನೊಂದಿಗೆ ಸಂಯುಕ್ತನಾಗಿ ಅವನು ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನೂ, ಪರಿವರ್ತನ/ಲಯವನ್ನೂ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ।

Verse 83

न तस्य विद्यते कार्यं न तस्माद् विद्यते परम् / स वेदान् प्रददौ पूर्वं योगमायातनुर्मम

ಅವನಿಗೆ ಮಾಡುವ ಕಡ್ಡಾಯ ಕಾರ್ಯವೇ ಇಲ್ಲ; ಅವನಿಗಿಂತ ಮೇಲಾದುದು ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ. ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಅವನೇ ವೇದಗಳನ್ನು ದತ್ತವಾಗಿ ನೀಡಿದನು—ಅವನ ದೇಹವೇ ನನ್ನ ಯೋಗಮಾಯಾ (ದಿವ್ಯ ಪ್ರಕಟನೆಶಕ್ತಿ) ಆಗಿದೆ।

Verse 84

स मायी मायया सर्वं करोति विकरोति च / तमेव मुक्तये ज्ञात्वा व्रजेत शरणं भवम्

ಆ ಮಾಯಾಧಿಪತಿ ತನ್ನ ಮಾಯೆಯಿಂದ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನನ್ನೇ ಮುಕ್ತಿಯ ಉಪಾಯವೆಂದು ತಿಳಿದು, ಭವ (ಶಿವ)ನ ಶರಣು ಸೇರಬೇಕು।

Verse 85

इतीरिता भगवता मरीचिप्रमुखा विभुम् / प्रणम्य देवं ब्रह्माणं पृच्छन्ति स्म सुदुः खिताः

ಭಗವಂತನ ಉಪದೇಶದಿಂದ ಮರುೀಚಿ-ಪ್ರಮುಖ ಮುನಿಗಳು ಆ ವಿಭುವಾದ ದೇವ ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಅತ್ಯಂತ ದುಃಖಿತರಾಗಿ ಅವನನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಲಾರಂಭಿಸಿದರು।

Verse 86

मुनय ऊचुः कथं पश्येम तं देवं पुनरेव पिनाकिनम् / ब्रूहि विश्वामरेशान त्राता त्वं शरणैषिणाम्

ಮುನಿಗಳು ಹೇಳಿದರು—ಆ ಪಿನಾಕಧಾರಿ ದೇವನಾದ (ಶಿವನ)ನ್ನು ನಾವು ಮತ್ತೆ ಹೇಗೆ ದರ್ಶನ ಮಾಡಬಹುದು? ಓ ವಿಶ್ವದ ದೇವರಾಧೀಶಾ, ಹೇಳು; ನೀನು ಶರಣಾರ್ಥಿಗಳ ರಕ್ಷಕನು।

Verse 87

पितामह उवाच यद् दृष्टं भवता तस्य लिङ्गं भुवि निपातितम् / तल्लिङ्गानुकृतीशस्य कृत्वा लिङ्गमनुत्तमम्

ಪಿತಾಮಹ (ಬ್ರಹ್ಮ) ಹೇಳಿದರು—ನೀವು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದಿರುವುದಾಗಿ ಕಂಡ ಆ ಈಶನ (ಶಿವನ) ಲಿಂಗವನ್ನು ಆಧರಿಸಿ, ಅದರ ಅನુકೃತಿಯಾಗಿ ಒಂದು ಅನುತ್ತಮ ಲಿಂಗವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿರಿ…

Verse 88

पूजयध्वं सपत्नीकाः सादरं पुत्रसंयुताः / वैदिकैरेव नियमैर्विविधैर्ब्रह्मचारिणः

ಪತ್ನಿಯರೊಂದಿಗೆ, ಪುತ್ರರೊಂದಿಗೆ ಸಹಿತ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪೂಜಿಸಿರಿ; ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಗಳು ವಿವಿಧ ವೈದಿಕ ನಿಯಮ-ವ್ರತಗಳ ಪ್ರಕಾರವೇ ಆಚರಿಸಲಿ।

Verse 89

संस्थाप्य शाङ्करैर्मन्त्रैरृग्यजुः सामसंभवैः / तपः परं समास्थाय गृणन्तः शतरुद्रियम्

ಋಗ್-ಯಜುಃ-ಸಾಮಗಳಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಶಾಂಕರ ಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಅವರು ಪರಮ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿ ರುದ್ರಸ್ತುತಿಯಾಗಿ ಶತರುದ್ರೀಯವನ್ನು ಪಠಿಸಿದರು।

Verse 90

समाहिताः पूजयध्वं सपुत्राः सह बन्धुभिः / सर्वे प्राञ्जलयो भूत्वा शूलपाणिं प्रपद्यथ

ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸಮಾಧಾನಗೊಳಿಸಿ, ಪುತ್ರರೊಡನೆ ಬಂಧುಗಳೊಡನೆ ಶೂಲಪಾಣಿ ಪ್ರಭುವನ್ನು ಪೂಜಿಸಿರಿ. ನೀವೆಲ್ಲರೂ ಅಂಜಲಿ ಹಿಡಿದು ಅವರ ಶರಣಾಗಿರಿ.

Verse 91

ततो द्रक्ष्यथ देवेशं दुर्दर्शमकृतात्मभिः / यं दृष्ट्वा सर्वमज्ञानमधर्मश्च प्रणश्यति

ಆಮೇಲೆ ನೀವು ದೇವೇಶ್ವರನನ್ನು ಕಾಣುವಿರಿ; ಅಶಾಸಿತ ಅಂತರಾತ್ಮರಿಗೆ ಅವನು ದುರ್ಧರ್ಶ. ಅವನ ದರ್ಶನದಿಂದ ಸರ್ವ ಅಜ್ಞಾನವೂ ಅಧರ್ಮವೂ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 92

ततः प्रणम्य वरदं ब्रह्माणममितौजसम् / जग्मुः संहृष्टमनसो देवदारुवनं पुनः

ನಂತರ ವರದನಾದ ಅಪಾರ ತೇಜಸ್ಸಿನ ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಅವರು ಹರ್ಷಿತ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಮತ್ತೆ ದೇವದಾರು ವನಕ್ಕೆ ಹೊರಟರು.

Verse 93

आराधयितुमारब्धा ब्रह्मणा कथितं यथा / अजानन्तः परं देवं वीतरागा विमत्सराः

ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದಂತೆ ಅವರು ಆರಾಧನೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದರು; ಪರಮ ದೇವನನ್ನು ಇನ್ನೂ ಅರಿಯದಿದ್ದರೂ ಅವರು ಆಸಕ್ತಿರಹಿತರೂ, ಮತ್ಸರರಹಿತರೂ ಆಗಿದ್ದರು.

Verse 94

स्थण्डिलेषु विचित्रेषु पर्वतानां गुहासु च / नदीनां च विविक्तेषु पुलिनेषु शुभेषु च

ವಿಚಿತ್ರವಾದ ಏಕಾಂತ ಸ್ಥಂಡಿಲಗಳಲ್ಲಿ, ಪರ್ವತಗಳ ಗುಹೆಗಳಲ್ಲಿ, ಹಾಗೆಯೇ ನದಿಗಳ ಶುಭ್ರವಾದ ನಿರ್ಜನ ಮರಳುತೀರಗಳಲ್ಲಿ (ವಾಸಿಸಿ ಧ್ಯಾನಸಾಧನೆ ಮಾಡಬೇಕು).

Verse 95

शैवालभोजनाः केचित् केचिदन्तर्जलेशयाः / केचिदभ्रावकाशास्तु पादाङ्गुष्ठाग्रविष्ठिताः

ಕೆಲವರು ಶೈವಲವನ್ನೇ ಆಹಾರವಾಗಿ ಸೇವಿಸುತ್ತಾರೆ, ಕೆಲವರು ನೀರಿನೊಳಗೆ ಮಲಗಿರುತ್ತಾರೆ; ಕೆಲವರು ತೆರೆದ ಆಕಾಶದ ಕೆಳಗೆ ನಿಂತಿರುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತ ಕೆಲವರು ಪಾದಾಂಗುಷ್ಠದ ತುದಿಯ ಮೇಲೆ ಸಮತೋಲನದಿಂದ ನಿಂತಿರುತ್ತಾರೆ।

Verse 96

दन्तो ऽलूखलिनस्त्वन्ये ह्यश्मकुट्टास्तथा परे / शाकपर्णाशिनः केचित् संप्रक्षाला मरीचिपाः

ಕೆಲವರು ಹಲ್ಲಿನಿಂದಲೇ ಚವಚವಿಸಿ ಜೀವನ ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ, ಕೆಲವರು ಉಖಲಿಯಲ್ಲಿ ಕುಟ್ಟಿ; ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ನುಣ್ಣಗೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವರು ಸೊಪ್ಪು-ಎಲೆಗಳನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತಾರೆ, ಕೆಲವರು ಚೆನ್ನಾಗಿ ತೊಳೆದು ಭಕ್ಷಿಸುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತ ಕೆಲವರು ಸೂರ್ಯಕಿರಣಗಳನ್ನೇ ಪಾನಮಾಡಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ।

Verse 97

वृक्षमूलनिकेताश्च शिलाशय्यास्तथा परे / कालं नयन्ति तपसा पूजयन्तो महेश्वरम्

ಕೆಲವರು ಮರಗಳ ಬೇರುಗಳ ಬಳಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ, ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ಬಯಲು ಕಲ್ಲನ್ನೇ ಹಾಸಿಗೆಯಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ; ಅವರು ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಕಾಲ ಕಳೆಯುತ್ತಾ ಮಹೇಶ್ವರ (ಶಿವ)ನನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ।

Verse 98

ततस्तेषां प्रसादार्थं प्रपन्नार्तिहरो हरः / चका भगवान् बुद्धिं प्रबोधाय वृषध्वजः

ನಂತರ ಅವರ ಮೇಲೆ ಪ್ರಸಾದವನ್ನೀಡಲು, ಶರಣಾಗತರ ಆರ್ಥಿಯನ್ನು ಹರಿಸುವ ಹರನು ಅವರ ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಜಾಗೃತಗೊಳಿಸಿದನು; ವೃಷಧ್ವಜನಾದ ಭಗವಂತನು ವಿವೇಕಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಪ್ರಬೋಧಿಸಿದನು।

Verse 99

देवः कृतयुगे ह्यस्मिन् शृङ्गे हिमवतः शुभे / देवदारुवनं प्राप्तः प्रसन्नः परमेश्वरः

ಈ ಕೃತಯುಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸನ್ನನಾದ ಪರಮೇಶ್ವರ ದೇವನು ಹಿಮವತದ ಶುಭ ಶೃಂಗಕ್ಕೆ ಬಂದು ದೇವದಾರು ವನವನ್ನು ಸೇರಿದನು।

Verse 100

भस्मपाण्डुरदिग्धाङ्गो नग्नो विकृतलक्षणः / उल्मुकव्यग्रहस्तश्च रक्तपिङ्गललोचनः

ಅವನ ಅಂಗಗಳು ಭಸ್ಮಲೇಪದಿಂದ ಬೂದಿವರ್ಣವಾಗಿದ್ದವು; ಅವನು ನಗ್ನನಾಗಿ, ವಿಚಿತ್ರ ತಪೋಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದನು. ಕೈಯಲ್ಲಿ ಉಲ್ಮುಕ (ಅಗ್ನಿಶಲಾಕೆ) ಹಿಡಿದು, ರಕ್ತಪಿಂಗಳ ನೇತ್ರಗಳಿಂದ ಭಯಂಕರ ತಪಸ್ವಿ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿದನು.

Verse 101

क्वचिच्च हसते रौद्रं क्वचिद् गायति विस्मितः / क्वचिन्नृत्यति शृङ्गारी क्वचिद्रौति मुहुर्मुहुः

ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅವನು ರೌದ್ರಭಾವದಿಂದ ನಗುತ್ತಾನೆ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ವಿಸ್ಮಯದಿಂದ ಹಾಡುತ್ತಾನೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಶೃಂಗಾರಭಾವದಿಂದ ನೃತ್ಯಮಾಡುತ್ತಾನೆ, ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಅಳುತ್ತಾನೆ.

Verse 102

आश्रमे ऽभ्यागतो भिक्षां याचते च पुनः पुनः / मायां कृत्वात्मनो रूपं देवस्तद् वनमागतः

ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಬಂದು ಅವನು ಮರುಮರು ಭಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ಯಾಚಿಸಿದನು. ತನ್ನದೇ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಮಾಯೆಯಿಂದ ಧರಿಸಿ ಆ ದೇವನು ಆ ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಬಂದನು.

Verse 103

कृत्वा गिरिसुतां गौरीं पार्श्वेदेवः पिनाकधृक् / सा च पूर्ववद् देवेशी देवदारुवनं गता

ಪಿನಾಕಧಾರಿ ಶಿವನು—ಅಲ್ಲಿ ಪಾರ್ಶ್ವದೇವನೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ—ಗಿರಿಸುತೆಯಾದ ಗೌರಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದನು. ಆ ದೇವೇಶೀ ದೇವಿಯೂ ಪೂರ್ವವಂತೆ ದೇವದಾರು ವನಕ್ಕೆ ಹೋದಳು.

Verse 104

दृष्ट्वा समागतं देवं देव्या सह कपर्दिनम् / प्रणेमुः शिरसा भूमौ तोषयामासुरीश्वरम्

ದೇವಿಯೊಂದಿಗೆ ಕಪರ್ದಿನ್ (ಶಿವ) ದೇವನು ಬಂದಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ಅವರು ತಲೆಯನ್ನು ಭೂಮಿಗೆ ತಾಗಿ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದರು; ಹೀಗೆ ದೇವಾಧೀಶ್ವರನನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸಿದರು.

Verse 105

वैदिकैर्विविधैर्मन्त्रैः सूक्तैर्माहेश्वरैः शुभैः / अथर्वशिरसा चान्ये रुद्राद्यैर्ब्रह्मभिर्भवम्

ವಿವಿಧ ವೈದಿಕ ಮಂತ್ರಗಳೂ ಶುಭವಾದ ಮಾಹೇಶ್ವರ ಸೂಕ್ತಗಳೂ ಮೂಲಕ, ಮತ್ತವರು ಅಥರ್ವಶಿರಸ್ಸಿನೊಂದಿಗೆ ರುದ್ರಾದಿ ಮಂತ್ರಗಳು ಹಾಗೂ ಬ್ರಹ್ಮಸೂಕ್ತಗಳಿಂದ ಭವ (ಶಿವ)ನನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿದರು।

Verse 106

नमो देवादिदेवाय महादेवाय ते नमः / त्र्यम्बकाय नमस्तुभ्यं त्रिशूलवरधारिणे

ದೇವಾದಿದೇವ ಮಹಾದೇವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ; ಹೇ ತ್ರ್ಯಂಬಕ, ಶ್ರೇಷ್ಠ ತ್ರಿಶೂಲಧಾರಿಯೇ, ನಿಮಗೆ ಪ್ರಣಾಮ।

Verse 107

नमो दिग्वाससे तुभ्यं विकृताय पिनाकिने / सर्वप्रणतदेहाय स्वयमप्रणतात्मने

ಹೇ ದಿಗ್ವಾಸ (ಆಕಾಶವಸ್ತ್ರಧಾರಿ), ಹೇ ವಿಚಿತ್ರ ಪಿನಾಕಧಾರಿ, ನಿಮಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ; ಎಲ್ಲರೂ ನಮನ ಮಾಡುವ ದೇಹವಿರುವವನೇ, ಆದರೆ ನಿಮ್ಮ ಆತ್ಮಸ್ವರೂಪವು ಯಾರಿಗೂ ನಮನ ಮಾಡದು—ನಿಮಗೆ ಪ್ರಣಾಮ।

Verse 108

अन्तकान्तकृते तुभ्यं सर्वसंहरणाय च / नमो ऽस्तु नृत्यशीलाय नमो भैरवरूपिणे

ಹೇ ಅಂತಕಾಂತಕ, ಸರ್ವಸಂಹಾರಕ, ನಿಮಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ; ನೃತ್ಯಶೀಲನಿಗೆ ನಮೋ, ಭೈರವರೂಪಿಣಿಗೆ ನಮೋ।

Verse 109

नरनारीशरीराय योगिनां गुरवे नमः / नमो दान्ताय शान्ताय तापसाय हराय च

ನರ-ನಾರಿ ಎರಡೂ ದೇಹರೂಪ ಹೊಂದಿರುವ, ಯೋಗಿಗಳ ಗುರುವಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ; ದಾಂತ, ಶಾಂತ, ತಪಸ್ವಿ ಹರನಿಗೆ ಪುನಃ ಪುನಃ ಪ್ರಣಾಮ।

Verse 110

विभीषणाय रुद्राय नमस्ते कृत्तिवाससे / नमस्ते लेलिहानाय शितिकण्ठाय ते नमः

ಭಯಂಕರ ರುದ್ರನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ; ಹೇ ಕೃತ್ತಿವಾಸ (ಚರ್ಮವಸ್ತ್ರಧಾರಿ) ನಿಮಗೆ ಪ್ರಣಾಮ. ಹೇ ದಹಿಸುವ ಅಗ್ನಿರೂಪ, ನಿಮಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ; ಹೇ ಶಿತಿಕಂಠ (ನೀಲಕಂಠ), ಪುನಃ ಪುನಃ ನಿಮಗೆ ನಮಃ।

Verse 111

अघोरघोररूपाय वामदेवाय वै नमः / नमः कनकमालाय देव्याः प्रियकराय च

ಅಘೋರವೂ ಘೋರವೂ—ಎರಡು ರೂಪಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ ವಾಮದೇವನಿಗೆ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ನಮಸ್ಕಾರ. ಹಾಗೆಯೇ ಕನಕಮಾಲನಿಗೂ ನಮಸ್ಕಾರ—ಅವನು ದೇವಿಗೆ ಪ್ರಿಯನು, ಅವಳಿಗೆ ಆನಂದ ನೀಡುವವನು.

Verse 112

गङ्गासलिलधाराय शम्भवे परमेष्ठिने / नमो योगाधिपतये ब्रह्माधिपतये नमः

ಗಂಗಾಜಲಧಾರೆ ಇಳಿಯುವ ಪರಮೇಶ್ವರ ಶಂಭುವಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ಯೋಗಾಧಿಪತಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ; ಬ್ರಹ್ಮಾಧಿಪತಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ.

Verse 113

प्राणाय च नमस्तुभ्यं नमो भस्माङ्गरागिने / नमस्ते घनवाहाय दंष्ट्रिणे वह्निरेतसे

ಪ್ರಾಣಸ್ವರೂಪನೇ ನಿಮಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ; ಭಸ್ಮದಿಂದ ಅಂಗರಾಗಿ ಮಾಡಿದ ಪ್ರಭು, ನಿಮಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ಘನವಾಹನ (ಮೇಘವಾಹನ) ನಿಮಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ; ದಂಷ್ಟ್ರಿಧಾರಿ, ಅಗ್ನಿಬೀಜನೇ, ನಿಮಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ.

Verse 114

ब्रह्मणश्च शिरो हर्त्रे नमस्ते कालरूपिणे / आगतिं ते न जनीमो गतिं नैव च नैव च / विश्वेश्वर महादेव यो ऽसि सो ऽसि नमो ऽस्तु ते

ಬ್ರಹ್ಮನ ಶಿರವನ್ನು ಹರಿಸಿದವನೇ, ಕಾಲರೂಪನೇ, ನಿಮಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ನಿಮ್ಮ ಆಗಮನವನ್ನು ನಾವು ತಿಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ; ನಿಮ್ಮ ಗಮನವನ್ನೂ ತಿಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ—ಎಂದಿಗೂ ಅಲ್ಲ. ಹೇ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರ, ಹೇ ಮಹಾದೇವ—ನೀವು ಯಾವದೋ ಅದೇ; ನಿಮಗೆ ನಮೋಸ್ತು।

Verse 115

नमः प्रमथनाथाय दात्रे च शुभसंपदाम् / कपालपाणये तुभ्यं नमो मीढुष्टमाय ते / नमः कनकलिङ्गाय वारिलिङ्गाय ते नमः

ಪ್ರಮಥಗಳ ನಾಥನೇ, ಶುಭಸಂಪತ್ತಿನ ದಾತನೇ, ನಿಮಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ಕಪಾಲವನ್ನು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಧರಿಸಿದವನೇ, ನಿಮಗೆ ನಮೋ ನಮಃ; ಹೇ ವರದ, ಪರಮ ಕೃಪಾಳು! ಕನಕಲಿಂಗಕ್ಕೆ ನಮಃ; ವಾರಿಲಿಂಗರೂಪ ನಿಮಗೆ ನಮಃ.

Verse 116

नमो वह्न्यर्कलिङ्गाय ज्ञानलिङ्गाय ते नमः / नमो भुजङ्गहाराय कर्णिकारप्रियाय च / किरीटिने कुण्डलिने कालकालाय ते नमः

ವಹ್ನಿ-ಅರ್ಕಲಿಂಗರೂಪ ನಿಮಗೆ ನಮಃ; ಜ್ಞಾನಲಿಂಗರೂಪ ನಿಮಗೆ ನಮಃ. ಭುಜಂಗಹಾರಧಾರಿಯೇ, ಕರ್ಣಿಕಾರಪುಷ್ಪಪ್ರಿಯನೇ, ನಿಮಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ಕಿರೀಟಧಾರಿ, ಕುಂಡಲಧಾರಿ—ಕಾಲಕ್ಕೂ ಕಾಲನಾದವನೇ, ನಿಮಗೆ ನಮಃ.

Verse 117

वामदेव महेशान देवदेव त्रिलोचन / क्षम्यतां यत्कृतं मोहात् त्वमेव शरणं हि नः

ಹೇ ವಾಮದೇವ, ಹೇ ಮಹೇಶಾನ, ಹೇ ದೇವದೇವ, ಹೇ ತ್ರಿಲೋಚನ! ಮೋಹದಿಂದ ಮಾಡಿದದ್ದೆಲ್ಲ ಕ್ಷಮೆಯಾಗಲಿ. ನೀನೇ ನಿಜವಾಗಿ ನಮ್ಮ ಶರಣು.

Verse 118

चरितानि विचित्राणि गुह्यानि गहनानि च / ब्रह्मादीनां च सर्वेषां दुर्विज्ञेयो ऽसि शङ्कर

ಹೇ ಶಂಕರ! ನಿನ್ನ ಚರಿತೆಗಳು ವಿಚಿತ್ರ, ಗುಹ್ಯ ಮತ್ತು ಅತಿಗಹನ; ಬ್ರಹ್ಮಾದಿ ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ನೀನು ದುರ್ವಿಜ್ಞೇಯನಾಗಿದ್ದೀಯ.

Verse 119

अज्ञानाद् यदि वा ज्ञानाद् यत्किञ्चित्कुरुते नरः / तत्सर्वं भगवानेन कुरुते योगमायया

ಅಜ್ಞಾನದಿಂದಾಗಲಿ ಜ್ಞಾನದಿಂದಾಗಲಿ—ಮಾನವನು ಏನು ಮಾಡಿದರೂ, ಅದನ್ನೆಲ್ಲ ಭಗವಾನನೇ ತನ್ನ ಯೋಗಮಾಯಾಶಕ್ತಿಯಿಂದ ನೆರವೇರಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 120

एवं स्तुत्वा महादेवं प्रहृष्टेनान्तरात्मना / ऊचुः प्रणम्य गिरिशं पश्यामस्त्वां यथा पुरा

ಈ ರೀತಿ ಮಹಾದೇವನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿ, ಅಂತರಾತ್ಮ ಹರ್ಷದಿಂದ ತುಂಬಿದವರು ಗಿರೀಶನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಹೇಳಿದರು—“ಪ್ರಭು, ಹಿಂದೆ ಹೇಗೋ ಹಾಗೆಯೇ ನಮಗೆ ನಿಮ್ಮ ದರ್ಶನವನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸಿ।”

Verse 121

तेषां संस्तवमाकर्ण्य सोमः मोमविभूषणः / स्वमेव परमं रूपं दर्शयामास शङ्करः

ಅವರ ಸ್ತೋತ್ರವನ್ನು ಕೇಳಿ, ಚಂದ್ರಕಲೆಯನ್ನು ಮೌಳಿಭೂಷಣವಾಗಿ ಧರಿಸಿದ ಶಂಕರನು ಅವರಿಗೆ ತನ್ನದೇ ಪರಮ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ದರ್ಶನಮಾಡಿಸಿದನು।

Verse 122

तं ते दृष्ट्वाथ गिरिशं देव्या सह पिनाकिनम् / यथा पूर्वं स्थिता विप्राः प्रणेमुर्हृष्टमानसाः

ನಂತರ ದೇವಿಯೊಡನೆ ಪಿನಾಕಧಾರಿಯಾದ ಗಿರೀಶನನ್ನು ಕಂಡು, ಹಿಂದೆ ಇದ್ದಂತೆ ನಿಂತಿದ್ದ ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಋಷಿಗಳು ಹರ್ಷಭರಿತ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡಿದರು।

Verse 123

ततस्ते मुनयः सर्वे संस्तूय च महेश्वरम् / भृग्वङ्गिरोवसिष्ठास्तु विश्वामित्रस्तथैव च

ನಂತರ ಆ ಎಲ್ಲಾ ಮುನಿಗಳು ಮಹೇಶ್ವರನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದರು—ಭೃಗು, ಅಂಗಿರಸ, ವಸಿಷ್ಠ ಮತ್ತು ಹಾಗೆಯೇ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನೂ।

Verse 124

गौतमो ऽत्रिः सुकेशश्च पुलस्त्यः पुलहः क्रतुः / मरीचिः कश्यपश्चापि संवर्तश्च महातपाः / प्रणम्य देवदेवेशमिदं वचनमब्रुवन्

ಗೌತಮ, ಅತ್ರಿ, ಸುಕೇಶ, ಪುಲಸ್ತ್ಯ, ಪುಲಹ, ಕ್ರತು, ಮರೀಚಿ, ಕಶ್ಯಪ ಮತ್ತು ಸಂವರ್ತ—ಈ ಮಹಾತಪಸ್ವಿಗಳು ದೇವದೇವೇಶನಿಗೆ ಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡಿ ಈ ವಚನವನ್ನು ಹೇಳಿದರು।

Verse 125

कथं त्वां देवदेवेश कर्मयोगेन वा प्रभो / ज्ञानेन वाथ योगेन पूजयामः सदैव हि

ಹೇ ದೇವದೇವೇಶ್ವರ ಪ್ರಭು! ನಾವು ನಿನ್ನನ್ನು ಸದಾ ಹೇಗೆ ಪೂಜಿಸಬೇಕು—ಕರ್ಮಯೋಗದಿಂದಲೋ, ಜ್ಞಾನದಿಂದಲೋ, ಅಥವಾ ಯೋಗದಿಂದಲೋ?

Verse 126

केन वा देवमार्गेण संपूज्यो भगवानिह / किं तत् सेव्यमसेव्यं वा सर्वमेतद् ब्रवीहि नः

ಇಲ್ಲಿ ಭಗವಂತನನ್ನು ಯಾವ ದೈವಮಾರ್ಗದಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪೂಜಿಸಬೇಕು? ಏನು ಸೇವ್ಯ, ಏನು ಅಸೇವ್ಯ—ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ನಮಗೆ ಹೇಳಿ.

Verse 127

देवदेव उवाच एतद् वः संप्रवक्ष्यामि गूढं गहनमुत्तमम् / ब्रह्मणे कथितं पूर्वमादावेव महर्षयः

ದೇವದೇವನು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ಮಹರ್ಷಿಗಳೇ! ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೆ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟ, ಗುಪ್ತವೂ ಗಹನವೂ ಆದ ಪರಮೋತ್ತಮ ಉಪದೇಶವನ್ನು ಈಗ ನಿಮಗೆ ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ.

Verse 128

सांख्ययोगो द्विधा ज्ञेयः पुरुषाणां हि साधनम् / योगेन सहितं सांख्यं पुरुषाणां विमुक्तिदम्

ಸಾಂಖ್ಯ ಮತ್ತು ಯೋಗ—ದೇಹಧಾರಿಗಳ ಸಾಧನವೆಂದು ಇವು ಎರಡು ವಿಧವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಆದರೆ ಯೋಗದೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿದ ಸಾಂಖ್ಯವು ಪುರುಷರಿಗೆ ವಿಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.

Verse 129

न केवलेन योगेन दृश्यते पुरुषः परः / ज्ञानं तु केवलं सम्यगपवर्गफलप्रदम्

ಕೇವಲ ಯೋಗದಿಂದ ಪರಮಪುರುಷನು ದರ್ಶನವಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಆದರೆ ಸಮ್ಯಕ್ ಸ್ಥಿರವಾದ ಶುದ್ಧಜ್ಞಾನವೇ ಅಪವರ್ಗರೂಪ ವಿಮೋಚನಫಲವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.

Verse 130

भवन्तः केवलं योगं समाश्रित्य विमुक्तये / विहाय सांख्यं विमलमकुर्वन्त परिश्रमम्

ಮೋಕ್ಷಾರ್ಥವಾಗಿ ನೀವು ಕೇವಲ ಯೋಗವನ್ನೇ ಆಶ್ರಯಿಸಿದಿರಿ; ನಿರ್ಮಲ ನಿರಂಜನ ಸಾಂಖ್ಯವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಕೇವಲ ಶ್ರಮವನ್ನೇ ಮಾಡಿದಿರಿ।

Verse 131

एतस्मात् कारणाद् विप्रानृणां केवलधर्मिणाम् / आगतो ऽहमिमं देशं ज्ञापयन् मोहसंभवम्

ಈ ಕಾರಣದಿಂದಲೇ, ಹೇ ವಿಪ್ರರೇ—ಕೇವಲ ಧರ್ಮನಿಷ್ಠರೇ—ಮೋಹದ ಉದ್ಭವವನ್ನು ತಿಳಿಸಲು ನಾನು ಈ ದೇಶಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದೇನೆ।

Verse 132

तस्माद् भवद्भिर्विमलं ज्ञानं कैवल्यसाधनम् / ज्ञातव्यं हि प्रयत्नेन श्रोतव्यं दृश्यमेव च

ಆದ್ದರಿಂದ ನೀವು ನಿರ್ಮಲ ಜ್ಞಾನವನ್ನು—ಕೈವಲ್ಯಸಾಧನವನ್ನು—ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಅದು ಶ್ರವಣದಿಂದ ಕಲಿಯಬೇಕಾದದ್ದು, ಸ್ವಾನುಭವದಿಂದ ನೇರವಾಗಿ ಕಾಣಬೇಕಾದದ್ದೂ ಹೌದು।

Verse 133

एकः सर्वत्रगो ह्यात्मा केवलश्चितिमात्रकः / आनन्दो निर्मलो नित्यं स्यादेतत् सांख्यदर्शनम्

ಆತ್ಮನು ಒಬ್ಬನೇ, ಸರ್ವತ್ರಗ, ಏಕಾಕಿ—ಕೇವಲ ಚೈತನ್ಯಮಾತ್ರ; ಆತನು ಆನಂದಸ್ವರೂಪ, ನಿರ್ಮಲ, ನಿತ್ಯ—ಇದೇ ಸಾಂಖ್ಯದರ್ಶನ.

Verse 134

एतदेव परं ज्ञानमेष मोक्षो ऽत्र गीयते / एतत् कैवल्यममलं ब्रह्मभावश्च वर्णितः

ಇದೇ ಪರಮ ಜ್ಞಾನ; ಇದೇ ಇಲ್ಲಿ ಮೋಕ್ಷವೆಂದು ಹಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಇದೇ ಅಮಲ ಕೈವಲ್ಯ, ಇದೇ ಬ್ರಹ್ಮಭಾವವೆಂದೂ ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ।

Verse 135

आश्रित्य चैतत् परमं तन्निष्ठास्तत्परायणाः / पश्यन्ति मां महात्मानो यतयो विश्वमीश्वरम्

ಈ ಪರಮ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ, ಅದರಲ್ಲಿ ನಿಷ್ಠರಾಗಿ ಅದಕ್ಕೇ ಪರಾಯಣರಾದ ಮಹಾತ್ಮ ಯತಿಗಳು ನನ್ನನ್ನು—ಸರ್ವ ವಿಶ್ವವನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸಿ ನಿಯಮಿಸುವ ಈಶ್ವರನನ್ನು—ದರ್ಶಿಸುತ್ತಾರೆ.

Verse 136

एतत् तत् परमं ज्ञानं केवलं सन्निरञ्जनम् / अहं हि वेद्यो भगवान् मम मूर्तिरियं शिवा

ಇದೇ ಪರಮ ಜ್ಞಾನ—ಏಕೈಕ, ಶುದ್ಧ, ನಿರಂಜನ. ತಿಳಿಯಬೇಕಾದ ಭಗವಾನ್ ನಾನೇ; ಈ ಶಿವಾ ನನ್ನದೇ ಮೂರ್ತಿ (ಪ್ರಕಟ ರೂಪ) ಆಗಿದ್ದಾಳೆ.

Verse 137

बहूनि साधनानीह सिद्धये कथितानि तु / तेषामभ्यधिकं ज्ञानं मामकं द्विजपुङ्गवाः

ಸಿದ್ಧಿಗಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಸಾಧನೆಗಳನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಆದರೆ ಓ ದ್ವಿಜಪುಂಗವರೇ, ಅವೆಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದುದು ನನ್ನ ಈ ಜ್ಞಾನವೇ.

Verse 138

ज्ञानयोगरताः शान्ता मामेव शरणं गताः / ये हि मां भस्मनिरता ध्यायन्ति सततं हृदि

ಜ್ಞಾನಯೋಗದಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿ, ಶಾಂತರಾಗಿ, ನನ್ನನ್ನೇ ಶರಣಾಗಿರುವವರು—ಭಸ್ಮಧಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ಲೀನರಾಗಿ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಸದಾ ನನ್ನ ಧ್ಯಾನ ಮಾಡುವವರು.

Verse 139

मद्भक्तिपरमा नित्यं यतयः क्षीणकल्मषाः / नाशयाम्यचिरात् तेषां घोरं संसारसागरम्

ನಿತ್ಯ ನನ್ನ ಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಪರಮರಾಗಿದ್ದು, ಪಾಪಮಲಿನಗಳು ಕ್ಷೀಣಿಸಿದ ಯತಿಗಳಿಗಾಗಿ—ಆ ಭಯಂಕರ ಸಂಸಾರಸಾಗರವನ್ನು ನಾನು ಶೀಘ್ರವೇ ನಾಶಮಾಡುತ್ತೇನೆ.

Verse 140

प्रशान्तः संयतमना भस्मोद्धूलितविग्रहः / ब्रह्मचर्यरतो नग्नो व्रतं पाशुपतं चरेत्

ಪ್ರಶಾಂತನಾಗಿ, ಸಂಯತಮನಸ್ಸಿನಿಂದ, ದೇಹಕ್ಕೆ ಪವಿತ್ರ ಭಸ್ಮ ಲೇಪಿಸಿಕೊಂಡು; ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯದಲ್ಲಿ ರತನಾಗಿ, ನಗ್ನ—ಅಂದರೆ ಆಸಕ್ತಿರಹಿತ—ನಾಗಿ ಪಾಶುಪತ ವ್ರತವನ್ನು ಆಚರಿಸಬೇಕು.

Verse 141

निर्मितं हि मया पूर्वं व्रतं पाशुपतं परम् / गुह्याद् गुह्यतमं सूक्ष्मं वेदसारं विमुक्तये

ಈ ಪರಮ ಪಾಶುಪತ ವ್ರತವನ್ನು ನಾನು ಪೂರ್ವಕಾಲದಲ್ಲೇ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದೇನೆ—ಗುಹ್ಯಕ್ಕಿಂತಲೂ ಗುಹ್ಯತಮ, ಅಂತರಂಗ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮ, ವೇದಸಾರ, ವಿಮುಕ್ತಿಗಾಗಿ।

Verse 142

यद् वा कौपीनवसनः स्याद् वैकवसनो मुनिः / वेदाभ्यासरतो विद्वान् ध्यायेत् पशुपतिं शिवम्

ಅಥವಾ ಕೌಪೀನ ಧರಿಸಿದವನಾಗಿರಲಿ, ಇಲ್ಲವೇ ಏಕವಸ್ತ್ರಧಾರಿ ಮುನಿಯಾಗಿರಲಿ; ವೇದಾಭ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ರತನಾದ ಪಂಡಿತನು ಪಶುಪತಿ ಶಿವನನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು.

Verse 143

एष पाशुपतो योगः सेवनीयो मुमुक्षुभिः / भस्मच्छन्नैर्हि सततं निष्कामैरिति विश्रुतिः

ಇದು ಪಾಶುಪತ ಯೋಗ; ಮುಮುಕ್ಷುಗಳು ಇದನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಆಚರಿಸಬೇಕು. ಪರಂಪರೆ ಪ್ರಕಾರ ಭಸ್ಮಲೇಪಿತರೂ ನಿಷ್ಕಾಮರೂ ಇದನ್ನು ಸದಾ ಪಾಲಿಸಬೇಕು.

Verse 144

वीतरागभयक्रोधा मन्मया मामुपाश्रिताः / बहवो ऽनेन योगेन पूता मद्भावमागताः

ಆಸಕ್ತಿ, ಭಯ, ಕ್ರೋಧಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತರಾಗಿ—ನನ್ನಲ್ಲೇ ತದಾತ್ಮರಾಗಿದ್ದು ನನ್ನ ಶರಣಾಗತರು—ಅನೇಕರೂ ಈ ಯೋಗದಿಂದ ಶುದ್ಧರಾಗಿ ನನ್ನ ಭಾವ, ಅಂದರೆ ನನ್ನ ಸ್ವರೂಪಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು, ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ.

Verse 145

अन्यानि चैव शास्त्राणि लोके ऽस्मिन् मोहनानितु / वेदवादविरुद्धानि मयैव कथितानि तु

ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಕೆಲವು ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಿವೆ; ಅವು ಮೋಹಕಾರಕವಾಗಿದ್ದು ವೇದವಾದಕ್ಕೆ ವಿರೋಧವಾದವು; ಆದರೂ ಅವನ್ನೂ ನಾನೇ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದೇನೆ।

Verse 146

वामं पाशुपतं सोमं लाकुलं चैव भैरवम् / असेव्यमेतत् कथितं वेदवाह्यं तथेतरम्

ವಾಮ, ಪಾಶುಪತ, ಸೌಮ, ಲಾಕುಲ ಮತ್ತು ಭೈರವ—ಈ ಮಾರ್ಗಗಳು ವೇದಬಾಹ್ಯವಾಗಿಯೂ ಯುಕ್ತ ವೈದಿಕ ಆಚರಣೆಗೆ ವಿರೋಧವಾಗಿಯೂ ಇರುವುದರಿಂದ ಅನುಸರಿಸಬಾರದೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ।

Verse 147

वेदमुर्तिरहं विप्रा नान्यशास्त्रार्थवेदिभिः / ज्ञायते मत्स्वरूपं तु मुक्त्वा वेदं सनातनम्

ಹೇ ವಿಪ್ರರೇ, ನಾನು ವೇದಮೂರ್ತಿ. ಇತರ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ಅರ್ಥ ಮಾತ್ರ ತಿಳಿದವರಿಂದ ನನ್ನ ಸ್ವರೂಪ ತಿಳಿಯದು; ಸನಾತನ ವೇದವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಎಂದಿಗೂ ಅಲ್ಲ।

Verse 148

स्थापयध्वमिदं मार्गं पूजयध्वं महेश्वरम् / अचिरादैश्वरं ज्ञानमुत्पत्स्यति न संशयः

ಈ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಮಹೇಶ್ವರನನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ. ಅಲ್ಪಕಾಲದಲ್ಲೇ ಈಶ್ವರಪ್ರದತ್ತ ಜ್ಞಾನ ಉದಯಿಸುತ್ತದೆ—ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ।

Verse 149

मयि भक्तिश्च विपुला भवतामस्तु सत्तमाः / ध्यातमात्रो हि सान्निध्यं दास्यामि मुनिसत्तमाः

ಹೇ ಸತ್ತಮರೇ, ನಿಮ್ಮಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಮೇಲಿನ ಅಪಾರ ಭಕ್ತಿ ಉಂಟಾಗಲಿ. ಹೇ ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠರೇ, ಕೇವಲ ಸ್ಮರಣೆ-ಧ್ಯಾನ ಮಾತ್ರದಿಂದಲೇ ನಾನು ನಿಮಗೆ ನನ್ನ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯವನ್ನು ನೀಡುವೆನು।

Verse 150

इत्युक्त्वा भगवान् सोमस्तत्रैवान्तरधीयत / तो ऽपि दारुवने तस्मिन् पूजयन्ति स्म शङ्करम् / ब्रह्मचर्यरताः शान्ता ज्ञानयोगपरायणाः

ಇಂತೆಂದು ಹೇಳಿ ಭಗವಾನ್ ಸೋಮನು ಅಲ್ಲಿಯೇ ಅಂತರ್ಧಾನನಾದನು. ಅವರೂ ಆ ದಾರುವನದಲ್ಲಿ ಶಂಕರನನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಲೇ ಇದ್ದರು—ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯನಿಷ್ಠರು, ಶಾಂತಚಿತ್ತರು, ಜ್ಞಾನಯೋಗಪರಾಯಣರು.

Verse 151

समेत्य ते महात्मानो मुनयो ब्रह्मवादिनः / वितेनिरे बहून् वादान्नध्यात्मज्ञानसंश्रयान्

ಒಟ್ಟಾಗಿ ಸೇರಿದ ಆ ಮಹಾತ್ಮ ಮುನಿಗಳು—ಬ್ರಹ್ಮವಾದಿಗಳು—ಅಧ್ಯಾತ್ಮಜ್ಞಾನವನ್ನು ಆಧಾರವಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಅನೇಕ ವಾದ-ವಿವಾದಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದರು.

Verse 152

किमस्य जगतो मूलमात्मा चास्माकमेव हि / को ऽपि स्यात् सर्वभावानां हेतुरीश्वर एव च

ಈ ಜಗತ್ತಿನ ಮೂಲವೇನು? ಮತ್ತು ಆತ್ಮ ನಿಜಕ್ಕೂ ನಮ್ಮದೇನಾ? ಸರ್ವಭಾವಗಳ ಕಾರಣ ಯಾರು? ಅದು ಏಕಮಾತ್ರ ಈಶ್ವರನೇ.

Verse 153

इत्येवं मन्यमानानां ध्यानमार्गावलम्बिनाम् / आविरासीन्महादेवी देवी गिरिवरात्मजा

ಧ್ಯಾನಮಾರ್ಗವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದವರು ಹೀಗೆಂದು ಚಿಂತಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ, ಮಹಾದೇವಿ—ಗಿರಿವರಾತ್ಮಜೆ—ಅವರ ಮುಂದೆ ಅವಿರ್ಭವಿಸಿದಳು.

Verse 154

कोटिसूर्यप्रतीकाशा ज्वालामालासमावृता / स्वभाभिर्विमलाभिस्तु पूरयन्ती नभस्तलम्

ಅವಳು ಕೋಟಿ ಸೂರ್ಯರಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನಳಾಗಿ, ಜ್ವಾಲಾಮಾಲೆಗಳಿಂದ ಆವರಿತಳಾಗಿ, ತನ್ನ ನಿರ್ಮಲ ಕಾಂತಿಗಳಿಂದ ಆಕಾಶತಲವನ್ನೆಲ್ಲ ತುಂಬಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು.

Verse 155

तामन्वपश्यन् गिरिजाममेयां ज्वालासहस्रान्तरसन्निविष्टाम् / प्रणेमुरेकामखिलेशपत्नीं जानन्ति ते तत् परमस्य बीजम्

ಸಹಸ್ರ ಜ್ವಾಲೆಗಳ ಮಧ್ಯೆ ನೆಲೆಸಿರುವ ಆ ಅಪರಿಮಿತ ಗಿರಿಜೆಯನ್ನು ಕಂಡು ಅವರು ಅಖಿಲೇಶ್ವರನ ಏಕೈಕ ಪತ್ನಿಗೆ ಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡಿದರು. ತತ್ತ್ವವನ್ನು ತಿಳಿದವರು ಅವಳಲ್ಲೇ ಪರಮದ ಪರಮ ಬೀಜವನ್ನು ಅರಿಯುತ್ತಾರೆ.

Verse 156

असमाकमेषा परमेशपत्नी गतिस्तथात्मा गगनाभिधाना / पश्यन्त्यथात्मानमिदं च कृत्स्नं तस्यामथैते मुनयश्च विप्राः

ಅವಳೇ ನಮ್ಮ ಪರಮ ಗತಿ—ಪರಮೇಶ್ವರನ ಪತ್ನಿ—‘ಗಗನಾ’ ಎಂದು ಖ್ಯಾತಳು, ಅವಳೇ ಆತ್ಮ. ಅವಳಲ್ಲಿಯೇ ಈ ಮುನಿಗಳು ಮತ್ತು ವಿಪ್ರರು ಆತ್ಮವನ್ನೂ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತನ್ನೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಾರೆ.

Verse 157

निरीक्षितास्ते परमेशपत्न्या तदन्तरे देवमशेषहेतुम् / पश्यन्ति शंभुं कविमीशितारं रुद्रं बृहन्तं पुरुषं पुराणम्

ಪರಮೇಶ್ವರಪತ್ನಿಯ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವಾಗಲೇ, ಆ ಮಧ್ಯಂತರದಲ್ಲಿ ಅವರು ಎಲ್ಲ ಕಾರಣಗಳ ಕಾರಣನಾದ ದೇವನನ್ನು ಕಂಡರು—ಶಂಭು, ಕವಿ-ಋಷಿ, ಅಧಿಪತಿ; ರುದ್ರ, ಮಹಾನ್, ಆದಿಪುರುಷ, ಪುರಾಣ।

Verse 158

आलोक्य देवीमथ देवमीशं प्रणेमुरानन्दमवापुरग्र्यम् / ज्ञानं तदैशं भगवत्प्रसादा- दाविर्बभौ जन्मविनाशहेतु

ದೇವಿಯನ್ನೂ ಈಶ್ವರ ದೇವನನ್ನೂ ಕಂಡು ಅವರು ಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡಿ ಪರಮಾನಂದವನ್ನು ಪಡೆದರು. ನಂತರ ಭಗವಂತನ ಕೃಪೆಯಿಂದ ದಿವ್ಯ ಜ್ಞಾನ ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು—ಅದು ಪುನರ್ಜನ್ಮನಾಶಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.

Verse 159

इयं हि सा जगतो योनिरेका सर्वात्मिका सर्वनियामिका च / माहेश्वरीशक्तिरनादिसिद्धा व्योमाभिधाना दिवि राजतीव

ಅವಳೇ ಜಗತ್ತಿನ ಏಕೈಕ ಯೋನಿ—ಸರ್ವಾತ್ಮರೂಪಿಣಿ ಮತ್ತು ಸರ್ವನಿಯಾಮಕಿ. ಅನಾದಿಸಿದ್ಧ ಈ ಮಾಹೇಶ್ವರಿ ಶಕ್ತಿ ‘ವ್ಯೋಮಾ’ ಎಂದು ಖ್ಯಾತಳಾಗಿ, ದಿವಿಯಲ್ಲಿ ರಾಜಾಸನಾರೂಢಳಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಾಳೆ.

Verse 160

अस्या महत्परमेष्ठी परस्ता- न्महेश्वरः शिव एको ऽथ रुद्रः / चकार विश्वं परशक्तिनिष्ठां मायामथारुह्य स देवदेवः

ಈ ಮಹತ್ ಮತ್ತು ಪರಮೇಷ್ಠಿಯನ್ನು ಮೀರಿದ ಪರಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಏಕೈಕ ಮಹೇಶ್ವರನು—ಶಿವನು, ಅವನೇ ರುದ್ರನು—ನಿಂತಿದ್ದಾನೆ. ಪರಾಶಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ ಮಾಯೆಯನ್ನು ಅಧಿರೋಹಿಸಿ ಆ ದೇವದೇವನು ವಿಶ್ವವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು.

Verse 161

एको देवः सर्वभूतेषु गूढो मायी रुद्रः सकलो निष्कलश्च / स एव देवी न च तद्विभिन्न- मेतज्ज्ञात्वा ह्यमृतत्वं व्रजन्ति

ಒಬ್ಬನೇ ದೇವನು ಎಲ್ಲ ಭೂತಗಳಲ್ಲಿ ಗುಪ್ತನಾಗಿದ್ದಾನೆ—ಮಾಯಾಧಾರಿ ರುದ್ರನು, ಸಗುಣವೂ ನಿರ್ಗುಣವೂ. ಅವನೇ ದೇವಿ (ಶಕ್ತಿ) ಕೂಡ; ಅವಳಿಂದ ಭಿನ್ನನಲ್ಲ. ಇದನ್ನು ತಿಳಿದವರು ಅಮೃತತ್ವವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.

Verse 162

अन्तर्हितो ऽभूद् भगवानथेशो देव्या भर्गः सह देवादिदेवः / आराधयन्ति स्म तमेव देवं वनौकसस्ते पुनरेव रुद्रम्

ಆಗ ಭಗವಾನ್ ಈಶನು—ಪ್ರಕಾಶಮಯ ಭರ್ಗ, ದೇವಾದಿದೇವ—ದೇವಿಯೊಂದಿಗೆ ಅಂತರ್ಧಾನನಾದನು. ನಂತರ ಅರಣ್ಯವಾಸಿಗಳು ಮತ್ತೆ ಅದೇ ದೇವರಾದ ರುದ್ರನನ್ನೇ ಆರಾಧಿಸಿದರು.

Verse 163

एतद् वः कथितं सर्वं देवदेवविचेष्टितम् / देवदारुवने पूर्वं पुराणे यन्मया श्रुतम्

ದೇವದೇವನ ಈ ಎಲ್ಲಾ ವಿಚಿತ್ರ ಚೇಷ್ಟೆಗಳನ್ನು ನಾನು ನಿಮಗೆ ಹೇಳಿದೆನು; ದೇವದಾರು ವನದ ಕುರಿತು ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೆ ನಾನು ಕೇಳಿದ್ದದೇ ಇದು.

Verse 164

यः पठेच्छृणुयान्नित्यं मुच्यते सर्वपातकैः / श्रावयेद् वा द्विजान् शान्तान् स याति परमां गतिम्

ಯಾರು ನಿತ್ಯ ಇದನ್ನು ಪಠಿಸುತ್ತಾರೋ ಅಥವಾ ಕೇಳುತ್ತಾರೋ ಅವರು ಎಲ್ಲಾ ಪಾಪಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ; ಮತ್ತು ಯಾರು ಶಾಂತ ಸ್ವಭಾವದ ದ್ವಿಜರಿಗೆ ಇದನ್ನು ಶ್ರವಣ ಮಾಡಿಸುತ್ತಾರೋ ಅವರು ಪರಮಗತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.