
Tīrtha-Māhātmya: Mahālaya, Kedāra, Rivers and Fords, and Devadāru Forest (Akṣaya-Karma Doctrine)
ಹಿಂದಿನ ಅಧ್ಯಾಯದ ನಂತರ ಸೂತನು ತೀರ್ಥಮಾಹಾತ್ಮ್ಯದ ಉಪದೇಶವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮಹಾಲಯವನ್ನು ಮಹಾದೇವನ ಅತ್ಯಂತ ಗುಪ್ತ ಪವಿತ್ರ ಧಾಮವೆಂದು ಹೇಳಿ, ಸಂಶಯಿಸುವವರಿಗೆ ರುದ್ರನ ಪಾದಚಿಹ್ನೆಯನ್ನು ಪ್ರಮಾಣಚಿಹ್ನವಾಗಿ ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ. ಬಳಿಕ ಕೇದಾರ, ಪ್ಲಕ್ಷಾವತರಣ, ಕನಖಲ, ಮಹಾತೀರ್ಥ, ಶ್ರೀಪರ್ವತ, ಗೋದಾವರಿ, ಕಾವೇರಿ ಮೊದಲಾದ ಅನೇಕ ತೀರ್ಥಘಟ್ಟಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ವರ್ಣಿತವಾಗುತ್ತವೆ; ಸ್ನಾನ, ತರ್ಪಣ, ಶ್ರಾದ್ಧ, ದಾನ, ಹೋಮ, ಜಪ ಇತ್ಯಾದಿ ಕರ್ಮಗಳು ಹಾಗೂ ಅವುಗಳ ಫಲ—ಪಾಪನಾಶ, ಸ್ವರ್ಗ, ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕ, ಶ್ವೇತದ್ವೀಪ, ರುದ್ರಸಾನ್ನಿಧ್ಯ, ಯೋಗಸಿದ್ಧಿ, ಅಕ್ಷಯ ಪುಣ್ಯ—ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತವೆ. ಶುದ್ಧತೆ, ನಿಯಮ, ಅಲೋಭ, ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯಸ್ಥಿತಿ ಹೊಂದಿದ ಸಾಧಕನಿಗೇ ತೀರ್ಥಫಲ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ದೇವದಾರು ವನದಲ್ಲಿ ಮಹಾದೇವನು ವರಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ—ನಿತ್ಯಪಾವಿತ್ರ್ಯ, ಉಪಾಸಕರಿಗೆ ಗಣಪತ್ಯಸ್ಥಾನ, ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ಮರಣಿಸಿದವರಿಗೆ ಪುನರ್ಜನ್ಮನಿವೃತ್ತಿ; ತೀರ್ಥಸ್ಮರಣೆಯಿಂದಲೂ ಪಾಪ ಕ್ಷಯ. ಉಪಸಂಹಾರದಲ್ಲಿ ‘ಶಿವ ಅಥವಾ ವಿಷ್ಣು ಇರುವಲ್ಲಿ ಗಂಗೆಯೂ ಸಮಸ್ತ ತೀರ್ಥಗಳೂ ಇವೆ’ ಎಂದು ಶೈವ-ವೈಷ್ಣವ ಸಮನ್ವಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತದೆ.
Verse 1
इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायामुपरिविभागे पञ्चत्रिंशो ऽध्यायः सूत उवाच इदनमन्यते परं स्थानं गुह्याद् गुह्यतमं महत् / महादेवस्य देवस्य महालयमिति श्रुतम्
ಇಂತೆ ಶ್ರೀಕೂರ್ಮಪುರಾಣದ ಷಟ್ಸಾಹಸ್ತ್ರೀ ಸಂಹಿತೆಯ ಉಪರಿವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮுப்பತ್ತೈದನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು. ಸೂತನು ಹೇಳಿದನು—ಇದು ಪರಮ ಸ್ಥಾನವೆಂದು ಮನ್ಯ, ಗುಹ್ಯಕ್ಕಿಂತಲೂ ಗುಹ್ಯತಮ ಮತ್ತು ಮಹತ್ತಾದುದು; ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಇದು ದೇವ ಮಹಾದೇವನ ‘ಮಹಾಲಯ’ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ.
Verse 2
तत्र देवादिदेवेन रुद्रेण त्रिपुरारिणा / शिलातले पदं न्यस्तं नास्तिकानां निदर्शनम्
ಅಲ್ಲಿ ದೇವಾದಿದೇವ ತ್ರಿಪುರಾರಿ ರುದ್ರನು ಶಿಲಾತಲದ ಮೇಲೆ ತನ್ನ ಪಾದಚಿಹ್ನೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು—ನಾಸ್ತಿಕರಿಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟ ನಿದರ್ಶನವಾಗಿ।
Verse 3
तत्र पुशुपताः शान्ता भस्मोद्धूलितविग्रहाः / उपासते महादेवं वेदाध्ययनतत्पराः
ಅಲ್ಲಿ ಶಾಂತ ಪಾಶುಪತ ಭಕ್ತರು—ಪವಿತ್ರ ಭಸ್ಮದಿಂದ ದೇಹ ಧೂಳಿಮಯವಾದವರು—ವೇದಾಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ತತ್ಪರರಾಗಿ ಮಹಾದೇವನನ್ನು ಉಪಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ।
Verse 4
स्नात्वा तत्र पदं शार्वं दृष्ट्वा भक्तिपुरः सरम् / नमस्कृत्वाथ शिरसा रुद्रसामीप्यमाप्नुयात्
ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನಮಾಡಿ, ಶಾರ್ವನ ಪವಿತ್ರ ಪಾದಚಿಹ್ನೆಯನ್ನೂ ಭಕ್ತಿಪುರದ ಮುಂಭಾಗದ ಸರೋವರವನ್ನೂ ನೋಡಿ, ಶಿರಸಾ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದರೆ ರುದ್ರಸಾಮೀಪ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ।
Verse 5
अन्यच्च देवदेवस्य स्थानं शंभोर्महात्मनः / केदारमिति विख्यातं सिद्धानामालयं शुभम्
ಇನ್ನೂ, ದೇವದೇವ ಮಹಾತ್ಮ ಶಂಭುವಿನ ಒಂದು ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಾನವಿದೆ; ಅದು ‘ಕೇದಾರ’ವೆಂದು ಖ್ಯಾತ, ಸಿದ್ಧರ ಶುಭ ಆಲಯವಾಗಿದೆ।
Verse 6
तत्र स्नात्वा महादेवमभ्यर्च्य वृषकेतनम् / पीत्वा चैवोदकं शुद्धं गाणपत्यमवाप्नुयात्
ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನಮಾಡಿ, ವೃಷಕೇತನ (ವೃಷಧ್ವಜ) ಮಹಾದೇವನನ್ನು ಅಭ್ಯರ್ಚಿಸಿ, ಆ ಶುದ್ಧ ಜಲವನ್ನು ಪಾನಮಾಡಿದರೆ ಗಾಣಪತ್ಯ ಪದವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ।
Verse 7
श्राद्धदानादिकं कृत्वा ह्यक्ष्यं लभते फलम् / द्विजातिप्रवरैर्जुष्टं योगिभिर्यतमानसैः
ಶ್ರಾದ್ಧ, ದಾನಾದಿ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದವನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಅಕ್ಷಯ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಆ ಪುಣ್ಯವು ಶ್ರೇಷ್ಠ ದ್ವಿಜರು ಹಾಗೂ ನಿಯತಮನಸ್ಸಿನ ಯೋಗಿಗಳ ಸತ್ಸಂಗದಿಂದ ಪೋಷಿತವಾಗುತ್ತದೆ.
Verse 8
तीर्थं प्लक्षावतरणं सर्वपापविनाशनम् / तत्राभ्यर्च्य श्रीनिवासं विष्णुलोके महीयते
ಪ್ಲಕ್ಷಾವತರಣವೆಂಬ ತೀರ್ಥವು ಸರ್ವಪಾಪವಿನಾಶಕ. ಅಲ್ಲಿ ಶ್ರೀನಿವಾಸನನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿದವನು ವಿಷ್ಣುಲೋಕದಲ್ಲಿ ಗೌರವಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ.
Verse 9
अन्यं मगधराजस्य तीर्थं स्वर्गगतिप्रदम् / अक्षयं विन्दति स्वर्गं तत्र गत्वा द्विजोत्तमः
ಮಗಧರಾಜನ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೊಂದು ತೀರ್ಥವಿದೆ; ಅದು ಸ್ವರ್ಗಗತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಹೋದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ದ್ವಿಜನು ಅಕ್ಷಯ ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
Verse 10
तीर्थं कनखलं पुण्यं महापातकनाशनम् / यत्र देवेन रुद्रेण यज्ञो दक्षस्य नाशितः
ಕನಖಲ ತೀರ್ಥವು ಪುಣ್ಯಕರವೂ ಮಹಾಪಾತಕನಾಶಕವೂ ಆಗಿದೆ; ಅಲ್ಲಿ ದೇವ ರುದ್ರನು ದಕ್ಷನ ಯಜ್ಞವನ್ನು ಧ್ವಂಸಮಾಡಿದನು.
Verse 11
तत्र गङ्गामुपस्पृश्य शुचिर्भावसमन्वितः / मुच्यते सर्वपापैस्तु ब्रह्मलोकं लभेन्मृतः
ಅಲ್ಲಿ ಗಂಗಾಜಲವನ್ನು ಆಚಮನ-ಸ್ಪರ್ಶಮಾಡಿ ಶುದ್ಧನಾಗಿ ಪವಿತ್ರಭಾವದಿಂದ ಯುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಸರ್ವಪಾಪಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗಿ ಮರಣಾನಂತರ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
Verse 12
महातीर्थमिति ख्यातं पुण्यं नारायणप्रियम् / तत्राभ्यर्च्य हृषीकेशं श्वेतद्वीपं निगच्छति
ಈ ಪುಣ್ಯತೀರ್ಥವು ‘ಮಹಾತೀರ್ಥ’ವೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ, ನಾರಾಯಣನಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯ. ಅಲ್ಲಿ ಹೃಷೀಕೇಶನನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿ ಶ್ವೇತದ್ವೀಪವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
Verse 13
अन्यच्च तीर्थप्रवरं नाम्ना श्रीपर्वतं शुभम् / तत्र प्राणान् परित्यज्य रुद्रस्य दयितो भवेत्
ಇನ್ನೊಂದು ಶುಭವಾದ ತೀರ್ಥಶ್ರೇಷ್ಠ ‘ಶ್ರೀಪರ್ವತ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿದವನು ರುದ್ರ (ಶಿವ)ನಿಗೆ ಪ್ರಿಯನಾಗುತ್ತಾನೆ.
Verse 14
तत्र सन्निहितो रुद्रो देव्या सह महेश्वरः / स्नानपिण्डादिकं तत्र कृतमक्षय्यमुत्तमम्
ಅಲ್ಲಿ ದೇವಿಯೊಂದಿಗೆ ರುದ್ರ—ಮಹೇಶ್ವರ—ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಸನ್ನಿಹಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಸ್ನಾನ, ಪಿಂಡಾದಿ ಕರ್ಮಗಳು ಶ್ರೇಷ್ಠವಾಗಿ ಅಕ್ಷಯ ಪುಣ್ಯವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ.
Verse 15
गोदावरी नदी पुण्या सर्वपापविनाशनी / तत्र स्नात्वा पितॄन् देवांस्तर्पयित्वा यथाविधि / सर्वपापविसुद्धात्मा गोसहस्रफलं लभेत्
ಗೋದಾವರಿ ನದಿ ಪುಣ್ಯಮಯ, ಸರ್ವಪಾಪವಿನಾಶಿನಿ. ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಪಿತೃಗಳಿಗೂ ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ತರ್ಪಣ ಮಾಡಿದವನು ಎಲ್ಲ ಪಾಪಗಳಿಂದ ಶುದ್ಧನಾಗಿ ಸಾವಿರ ಗೋ-ದಾನದ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
Verse 16
पवित्रसलिला पुण्या कावेरी विपुला नदी / तस्यां स्नात्वोदकं कृत्वा मुच्यते सर्वपातकैः / त्रिरात्रोपोषितेनाथ एकरात्रोषितेन वा
ಕಾವೇರಿ ವಿಶಾಲ ನದಿ; ಅದರ ಜಲವು ಪವಿತ್ರವೂ ಪುಣ್ಯಕರವೂ. ಅದರಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಉದಕಕರ್ಮ (ಜಲಾರ್ಪಣೆ) ಮಾಡಿದವನು ಸರ್ವಪಾತಕಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ—ಮೂರು ರಾತ್ರಿಗಳ ಉಪವಾಸ ಮಾಡಿದರೂ ಅಥವಾ ಒಂದು ರಾತ್ರಿಯ ವ್ರತವಾಸ ಮಾಡಿದರೂ.
Verse 17
द्विजातीनां तु कथितं तीर्थानामिह सेवनम् / यस्य वाङ्मनसो शुद्धे हस्तपादौ च संस्थितौ / अलोलुपो ब्रह्मचारो तीर्थानां फलमाप्नुयात्
ದ್ವಿಜರಿಗೆ ಇಲ್ಲಿ ತೀರ್ಥಸೇವನೆಯ ವಿಧಿಯನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಯಾರ ವಾಣಿ ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸು ಶುದ್ಧವಾಗಿದ್ದು, ಕೈ-ಕಾಲುಗಳು ನಿಯಮಿತವಾಗಿದ್ದು, ಲೋಭರಹಿತ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಯಾಗಿರುವನೋ—ಅವನು ತೀರ್ಥಸೇವೆಯ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
Verse 18
स्वामितीर्थं महातीर्थं त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् / तत्र सन्निहितो नित्यं स्कन्दो ऽमरनमस्कृतः
ಸ್ವಾಮಿತೀರ್ಥವೆಂಬ ಮಹಾತೀರ್ಥವು ತ್ರಿಲೋಕದಲ್ಲೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧ. ಅಲ್ಲಿ ಅಮರರು ನಿತ್ಯ ನಮಸ್ಕರಿಸುವ ಸ್ಕಂದನು ಸದಾ ಸನ್ನಿಹಿತನಾಗಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ.
Verse 19
स्नात्वा कुमारधारायां कृत्वा देवादितर्पणम् / आराध्य षण्मुखं देवं स्कन्देन सह मोदते
ಕುಮಾರಧಾರೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ದೇವಾದಿಗಳಿಗೆ ತರ್ಪಣ ಮಾಡಿ, ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಷಣ್ಮುಖ ದೇವನನ್ನು ಆರಾಧಿಸುವವನು ಸ್ಕಂದನೊಂದಿಗೆ ಆನಂದಿಸುತ್ತಾನೆ.
Verse 20
नदी त्रैलोक्यविख्याता ताम्रपर्णोति नामतः / तत्र स्नात्वा पितॄन् भक्त्या तर्पयित्वा यथाविधि / पापकर्तॄनपि पितॄस्तारयेन्नात्र संशयः
ತಾಮ್ರಪರ್ಣೀ ಎಂಬ ನದಿ ತ್ರಿಲೋಕದಲ್ಲೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧ. ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ವಿಧಿಯಂತೆ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ತರ್ಪಣ ಮಾಡಿದರೆ, ಪಾಪಕೃತ್ಯ ಮಾಡಿದ ಪಿತೃಗಳನ್ನೂ ಉದ್ಧರಿಸಬಹುದು—ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.
Verse 21
चन्द्रतीर्थमिति ख्यातं कावेर्याः प्रभवे ऽक्षयम् / तीर्थं तत्र भवेद् वस्तुं मृतानां स्वर्गतिर्ध्रुवा
ಕಾವೇರಿಯ ಉದ್ಭವಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರತೀರ್ಥವೆಂಬ ಅಕ್ಷಯ ತೀರ್ಥ ಪ್ರಸಿದ್ಧ. ಅಲ್ಲಿ ದೇಹತ್ಯಾಗ ಮಾಡುವವನಿಗೆ ಸ್ವರ್ಗಗತಿ ನಿಶ್ಚಿತ.
Verse 22
विन्ध्यपादे प्रपश्यन्ति देवदेवं सदाशिवम् / भक्त्या ये ते न पश्यन्ति यमस्य सदनं द्विजाः
ವಿಂಧ್ಯಪಾದದಲ್ಲಿ ದೇವದೇವನಾದ ಸದಾಶಿವನ ದರ್ಶನವಾಗುತ್ತದೆ. ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ಅವನನ್ನು ದರ್ಶಿಸುವವರು, ಓ ದ್ವಿಜರೇ, ಯಮನ ಸದನವನ್ನು ಕಾಣರು.
Verse 23
देविकायां वृषो नाम तीर्थं सिद्धनिषेवितम् / तत्र स्नात्वोदकं दत्वा योगसिद्धिं च विन्दति
ದೇವಿಕಾ ನದಿಯಲ್ಲಿ ‘ವೃಷ’ ಎಂಬ, ಸಿದ್ಧರು ಸೇವಿಸುವ ತೀರ್ಥವಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಉದಕದಾನ ಮಾಡಿದವನು ಯೋಗಸಿದ್ಧಿಯನ್ನೂ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
Verse 24
दशाश्वमेधिकं तीर्थं सर्वपापविनाशनम् / दशानामश्वमेधानां तत्राप्नोति फलं नरः
‘ದಶಾಶ್ವಮೇಧಿಕ’ ಎಂಬ ಈ ತೀರ್ಥವು ಸರ್ವಪಾಪಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಹೋಗುವ ನರನು ಹತ್ತು ಅಶ್ವಮೇಧ ಯಜ್ಞಗಳ ಸಮ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
Verse 25
पुण्डरीकं महातीर्थं ब्राह्मणैरुपसेवितम् / तत्राभिगम्य युक्तात्मा पौण्डरीकफलं लभेत्
ಪುಂಡರೀಕವು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಸೇವಿಸುವ ಮಹಾತೀರ್ಥ. ನಿಯತಾತ್ಮನಾಗಿ ಅಲ್ಲಿ ಹೋಗುವವನು ‘ಪೌಂಡರೀಕ’ ಎಂಬ ಪುಣ್ಯಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
Verse 26
तीर्थेभ्यः परमं तीर्थं ब्रह्मतीर्थमिति श्रुतम् / ब्रह्माणमर्चयित्वा तु ब्रह्मलोके महीयते
ತೀರ್ಥಗಳಲ್ಲೆ ಪರಮ ತೀರ್ಥ ‘ಬ್ರಹ್ಮತೀರ್ಥ’ ಎಂದು ಶ್ರುತವಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಅರ್ಚಿಸಿ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕದಲ್ಲಿ ಮಹಿಮೆಯಿಂದ ಗೌರವಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ.
Verse 27
सरस्वत्या विनशनं प्लक्षप्रस्त्रवणं शुभम् / व्यासतीर्थं परं तीर्थं मैनाकं च नगोत्तमम् / यमुनाप्रभवं चैव सर्वपापविशोधनम्
ಸರಸ್ವತಿಯ ವಿನಾಶನಸ್ಥಾನ, ಪ್ಲಕ್ಷದ ಶುಭ ಪ್ರಸ್ರವಣ, ವ್ಯಾಸತೀರ್ಥ—ಪರಮ ತೀರ್ಥ—ಪರ್ವತಶ್ರೇಷ್ಠ ಮೈನಾಕ, ಹಾಗೆಯೇ ಯಮುನೆಯ ಉದ್ಭವಪ್ರದೇಶ—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಸಮಸ್ತ ಪಾಪಗಳನ್ನು ಶೋಧಿಸುವ ಪವಿತ್ರ ತೀರ್ಥಗಳು.
Verse 28
पितॄणां दुहिता देवी गन्धकालीति विश्रुता / तस्यां स्नात्वा दिवं याति मृतो जातिस्मरो भवेत्
ಪಿತೃಗಳ ಪುತ್ರಿಯಾಗಿ ಆ ದೇವಿ ‘ಗಂಧಕಾಳಿ’ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧಳು. ಅವಳ ಪವಿತ್ರ ಜಲದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದವನು ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಮೃತನೂ (ಅವಳ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ) ಪೂರ್ವಜನ್ಮಸ್ಮರಣ ಹೊಂದುವವನಾಗಬಹುದು.
Verse 29
कुबेरतुङ्गं पापघ्नं सिद्धचारणसेवितम् / प्राणांस्तत्र परित्यज्य कुबेरानुचरो भवेत्
ಕುಬೇರತುಂಗ ಪಾಪಘ್ನ ತೀರ್ಥ; ಅಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧರು ಮತ್ತು ಚಾರಣರು ಸೇವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣ ತ್ಯಜಿಸಿದವನು ಕುಬೇರನ ಅನುಚರನಾಗುತ್ತಾನೆ.
Verse 30
उमातुङ्गमिति ख्यातं यत्र सा रुद्रवल्लभा / तत्राभ्यर्च्य महादेवीं कोसहस्रफलं लभेत्
ಆ ಸ್ಥಳ ‘ಉಮಾತುಂಗ’ ಎಂದು ಖ್ಯಾತ; ಅಲ್ಲಿ ರುದ್ರವಲ್ಲಭೆ (ಉಮಾ) ವಾಸಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಅಲ್ಲಿ ಮಹಾದೇವಿಯನ್ನು ಅರ್ಚಿಸಿದರೆ ಲಕ್ಷಗುಣ ಫಲ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.
Verse 31
भृगुतुङ्गे तपस्तप्तं श्राद्धं दानं तथा कृतम् / कुलान्युभयतः सप्त पुनातीति श्रुतिर्मम
ಭೃಗುತುಂಗದಲ್ಲಿ ತಪಸ್ಸು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಶ್ರಾದ್ಧ ಮತ್ತು ದಾನವೂ ನೆರವೇರುತ್ತವೆ. ನನ್ನ ಶ್ರುತಿ ಇದು—ಇಂತಹ ಕರ್ಮಗಳು ಪಿತೃಪಕ್ಷ ಮತ್ತು ಮಾತೃಪಕ್ಷ ಎರಡೂ ಕಡೆ ಏಳು ತಲೆಮಾರುಗಳನ್ನು ಪವಿತ್ರಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ.
Verse 32
काश्यपस्य महातीर्थं कालसर्पिरिति श्रुतम् / तत्र श्राद्धानि देयानि नित्यं पापक्षयेच्छया
ಕಾಶ್ಯಪನ ಮಹಾತೀರ್ಥವು ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ‘ಕಾಲಸರ್ಪಿ’ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ. ಅಲ್ಲಿ ಪಾಪಕ್ಷಯಾಭಿಲಾಷೆಯಿಂದ ನಿತ್ಯ ಶ್ರಾದ್ಧಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು.
Verse 33
दशार्णायां तथा दानं श्राद्धं होमस्तथा जपः / अक्षयं चाव्ययं चैव कृतं भवति सर्वदा
ಅದೇ ರೀತಿ ದಶಾರ್ಣಾ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ದಾನ, ಶ್ರಾದ್ಧ, ಹೋಮ ಮತ್ತು ಜಪ—ಯಾವುದೇ ಆಗಲಿ—ಅದರ ಫಲ ಸದಾ ಅಕ್ಷಯವೂ ಅವ್ಯಯವೂ ಆಗುತ್ತದೆ.
Verse 34
तीर्थं द्विजातिभिर्जुष्टं नाम्ना वै कुरुजाङ्गलम् / दत्त्वा तु दानं विधिवद् ब्रह्मलोके महीयते
ದ್ವಿಜರು ಸೇವಿಸುವ ‘ಕುರುಜಾಂಗಲ’ ಎಂಬ ತೀರ್ಥವಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ದಾನ ನೀಡಿದವನು ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕದಲ್ಲಿ ಗೌರವಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ.
Verse 35
वैतरण्यां महातीर्थे स्वर्णवेद्यां तथैव च / धर्मपृष्ठे च सरसि ब्रह्मणः परमे शुभे
ವೈತರಣಿಯ ಮಹಾತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ, ಹಾಗೆಯೇ ಸ್ವರ್ಣವೇದಿಯಲ್ಲಿ, ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೆ ಸೇರಿದ ಪರಮ ಶುಭ ‘ಧರ್ಮಪೃಷ್ಠ’ ಎಂಬ ಸರೋವರದಲ್ಲಿ—(ಸ್ನಾನ-ಪೂಜೆಯಿಂದ ಮಹಾಪುಣ್ಯ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ).
Verse 36
भरतस्याश्रमे पुण्ये पुण्ये श्राद्धवटे शुभे / महाह्रदे च कौशिक्यां दत्तं भवति चाक्षयम्
ಪವಿತ್ರ ಭರತಾಶ್ರಮದಲ್ಲಿ, ಶುಭ ‘ಶ್ರಾದ್ಧವಟ’ದಲ್ಲಿ, ಮತ್ತು ಕೌಶಿಕೀ ನದಿಯ ಮಹಾಹ್ರದದಲ್ಲಿ ನೀಡಿದ ಯಾವ ದಾನವೂ ಅಕ್ಷಯವಾಗುತ್ತದೆ.
Verse 37
मुञ्जपृष्ठे पदं न्यस्तं महादेवेन धीमता / हिताय सर्वभूतानां नास्तिकानां निदर्शनम्
ಮುಂಜಗಿಡದ ಬೆನ್ನಿನ ಮೇಲೆ ಧೀಮಂತ ಮಹಾದೇವನು ತನ್ನ ಪಾದಚಿಹ್ನೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು—ಅದು ಸರ್ವಭೂತಗಳ ಹಿತಾರ್ಥ ಮಂಗಳಲಕ್ಷಣ, ನಾಸ್ತಿಕರಿಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟ ನಿದರ್ಶನವೂ ಹೌದು।
Verse 38
अल्पेनापि तु कालेन नरो धर्मपरायणः / पाप्मानमुत्सृजत्याशु जीर्णां त्वचमिवोरगः
ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲದಲ್ಲಿಯೇ ಧರ್ಮಪರಾಯಣನಾದ ನರನು ಪಾಪವನ್ನು ಶೀಘ್ರ ತ್ಯಜಿಸುತ್ತಾನೆ—ಹಾವೊಂದು ಜೀರ್ಣ ಚರ್ಮವನ್ನು ಬಿಸಾಡುವಂತೆ।
Verse 39
नाम्ना कनकनन्देति तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् / उदीच्यां मुञ्जपृष्ठस्य ब्रह्मर्षिगणसेवितम्
ಕನಕನಂದಾ ಎಂಬ ನಾಮದ ತೀರ್ಥವು ತ್ರೈಲೋಕ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ. ಅದು ಮುಂಜಪೃಷ್ಠದ ಉತ್ತರಭಾಗದಲ್ಲಿದ್ದು ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷಿಗಣರಿಂದ ಸೇವಿತವಾಗಿದೆ।
Verse 40
तत्र स्नात्वा दिवं यान्ति सशरीरा द्विजातयः / दत्तं चापि सदा श्राद्धमक्षयं समुदाहृतम् / ऋणैस्त्रिभिर्नरः स्नात्वा मुच्यते क्षीणकल्मषः
ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದರೆ ದ್ವಿಜಾತಿಗಳು ದೇಹಸಹಿತ ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಶ್ರಾದ್ಧವು ಸದಾ ಅಕ್ಷಯ ಫಲ ನೀಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದ ಮನುಷ್ಯನು ಪಾಪಕ್ಷಯಗೊಂಡು ದೇವ-ಋಷಿ-ಪಿತೃ ಎಂಬ ಮೂರು ಋಣಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ।
Verse 41
मानसे सरसि स्नात्वा शक्रस्यार्धासनं लभेत् / उत्तरं मानसं गत्वा सिद्धिं प्राप्नोत्यनुत्तमाम्
ಮಾನಸ ಸರೋವರದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದರೆ ಶಕ್ರನ (ಇಂದ್ರನ) ಅರ್ಧಾಸನಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾದ ಸ್ಥಾನ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ. ಉತ್ತರ ಮಾನಸಕ್ಕೆ ಹೋಗಿದರೆ ಅನುತ್ತಮ ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ।
Verse 42
तस्मान्निर्वर्तयेच्छ्राद्धं यथाशक्ति यथाबलम् / कामान् सलभते दिव्यान् मोक्षोपायं च विन्दति
ಆದುದರಿಂದ ಯಥಾಶಕ್ತಿ ಯಥಾಬಲ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಶ್ರಾದ್ಧವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಬೇಕು; ಅದರಿಂದ ದಿವ್ಯ ಕಾಮನೆಗಳ ಸಿದ್ಧಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷೋಪಾಯವೂ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ।
Verse 43
पर्वतो हिमवान्नाम नानाधातुविभूषितः / योजनानां सहस्राणि सो ऽशीतिस्त्वायतो गिरिः / सिद्धचारणसंकीर्णो देवर्षिगणसेवितः
ಹಿಮವಾನ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಒಂದು ಪರ್ವತವಿದೆ; ಅದು ನಾನಾವಿಧ ಧಾತು-ಖನಿಜಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತವಾಗಿದೆ. ಆ ಗಿರಿ ಎಂಭತ್ತು ಸಾವಿರ ಯೋಜನಗಳಷ್ಟು ವಿಸ್ತಾರ ಹೊಂದಿದೆ; ಅಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧರು-ಚಾರಣರು ತುಂಬಿದ್ದು, ದೇವರ್ಷಿಗಳ ಗಣಗಳು ಸೇವಿಸುತ್ತವೆ।
Verse 44
तत्र पुष्करिणी रम्या सुषुम्ना नाम नामतः / तत्र गत्वा द्विजो विद्वान् ब्रह्महत्यां विमुञ्चति
ಅಲ್ಲಿ ‘ಸುಷುಮ್ನಾ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಮನೋಹರ ಪುಷ್ಕರಿಣಿ (ಪವಿತ್ರ ಸರೋವರ) ಇದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಹೋದ ವಿದ್ಯಾವಂತ ದ್ವಿಜನು ಬ್ರಹ್ಮಹತ್ಯಾ ಪಾಪದಿಂದ ವಿಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ।
Verse 45
श्राद्धं भवति चाक्षय्यं तत्र दत्तं महोदयम् / तारयेच्च पितॄन् सम्यग् दश पूर्वान् दशापरान्
ಅಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಶ್ರಾದ್ಧವು ಅಕ್ಷಯವಾಗುತ್ತದೆ; ಅಲ್ಲಿ ನೀಡಿದ ದಾನವು ಮಹೋದಯ, ಅಂದರೆ ಮಹಾ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಉನ್ನತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ನಿಜವಾಗಿ ಅವನು ತನ್ನ ಪಿತೃಗಳನ್ನು—ಹತ್ತು ಪೂರ್ವ, ಹತ್ತು ಅಪರ—ಸಮ್ಯಕವಾಗಿ ತಾರಿಸುತ್ತಾನೆ।
Verse 46
सर्वत्र हिमवान् पुण्यो गङ्गा पुण्या समन्ततः / नद्यः समुद्रगाः पुण्याः समुद्रश्च विशेषतः
ಹಿಮವಾನ್ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಪುಣ್ಯಮಯ; ಗಂಗೆಯೂ ಸರ್ವತಃ ಪುಣ್ಯಮಯ. ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಸೇರುವ ನದಿಗಳು ಪುಣ್ಯ, ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರವು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪುಣ್ಯಮಯ.
Verse 47
बदर्याश्रममासाद्य मुच्यते कलिकल्मषात् / तत्र नारायणो देवो नरेणास्ते सनातनः
ಬದರಿ-ಆಶ್ರಮವನ್ನು ತಲುಪಿದವನು ಕಲಿಯುಗದ ಕಲ್ಮಷಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿ ನರನೊಂದಿಗೆ ಸನಾತನ ದೇವ ನಾರಾಯಣನು ನಿತ್ಯವೂ ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ.
Verse 48
अक्षयं तत्र दानं स्यात् जप्यं वापि तथाविधम् / महादेवप्रियं तीर्थं पावनं तद् विशेषतः / तारयेच्च पितॄन् सर्वान् दत्त्वा श्राद्धं समाहितः
ಅಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ದಾನವು ಅಕ್ಷಯ ಪುಣ್ಯವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ; ಅಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಜಪವೂ ಅವ್ಯಯ ಫಲವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಆ ತೀರ್ಥವು ಮಹಾದೇವನಿಗೆ ಪ್ರಿಯ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪಾವನ. ಸಮಾಹಿತ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ಶ್ರಾದ್ಧ ಮಾಡಿದರೆ ಎಲ್ಲ ಪಿತೃಗಳು ತಾರಣೆಯಾಗುತ್ತಾರೆ.
Verse 49
देवदारुवनं पुण्यं सिद्धगन्धर्वसेवितम् / महादेवेन देवेन तत्र दत्तं महद् वरं
ದೇವದಾರು ವನವು ಪುಣ್ಯಮಯ; ಅಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧರು ಮತ್ತು ಗಂಧರ್ವರು ಸೇವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಲ್ಲಿ ದೇವ ಮಹಾದೇವನು ಮಹತ್ತಾದ ವರವನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸಿದನು.
Verse 50
मोहयित्वा मुनीन् सर्वान् पुनस्तैः संप्रपूजितः / प्रसन्नो भगवानीशो मुनीन्द्रान् प्राह भावितान्
ಎಲ್ಲ ಮುನಿಗಳನ್ನು ಮೊದಲು ಮೋಹಗೊಳಿಸಿ, ನಂತರ ಅವರಿಂದಲೇ ಪುನಃ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟು, ಪ್ರಸನ್ನನಾದ ಭಗವಾನ್ ಈಶನು ಭಾವಿತ ಮುನೀಂದ್ರರಿಗೆ ಹೀಗೆಂದನು.
Verse 51
इहाश्रमवरे रम्ये निवसिष्यथ सर्वदा / मद्भावनासमायुक्तास्ततः सिद्धिमवाप्स्यथ
ಈ ರಮ್ಯವಾದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ನೀವು ಸದಾ ವಾಸಿಸುವಿರಿ; ನನ್ನ ಭಾವನೆ-ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಏಕಾಗ್ರರಾಗಿ, ನಂತರ ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುವಿರಿ.
Verse 52
ये ऽत्र मामर्चयन्तीह लोके धर्मपरा जनाः / तेषां ददामि परमं गाणपत्यं हि शाश्वतम्
ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಧರ್ಮಪರರಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ನನ್ನನ್ನು ಅರ್ಚಿಸುವವರಿಗೆ ನಾನು ಪರಮ ಹಾಗೂ ಶಾಶ್ವತ ಗಾಣಪತ್ಯ ಪದವನ್ನು (ಗಣಾಧಿಪತ್ಯವನ್ನು) ದಯಪಾಲಿಸುತ್ತೇನೆ।
Verse 53
अत्र नित्यं वसिष्यामि सह नारायणेन च / प्राणानिह नरस्त्यक्त्वा न भूयो जन्म विन्दति
ನಾನು ಇಲ್ಲಿ ನಾರಾಯಣನೊಂದಿಗೆ ಸದಾ ವಾಸಿಸುವೆನು. ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣ ತ್ಯಜಿಸುವ ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಮತ್ತೆ ಜನ್ಮ ದೊರಕದು।
Verse 54
संस्मरन्ति च ये तीर्थं देशान्तरगता जनाः / तेषां च सर्वपापानि नाशयामि द्विजोत्तमाः
ಹೇ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮರೇ! ಬೇರೆ ದೇಶಗಳಿಗೆ ಹೋದವರೂ ಈ ತೀರ್ಥವನ್ನು ಕೇವಲ ಸ್ಮರಿಸಿದರೆ, ಅವರ ಎಲ್ಲಾ ಪಾಪಗಳನ್ನು ನಾನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತೇನೆ।
Verse 55
श्राद्धं दानं तपो होमः पिण्डनिर्वपणं तथा / ध्यानं जपश्च नियमः सर्वमत्राक्षयं कृतम्
ಇಲ್ಲಿ ಶ್ರಾದ್ಧ, ದಾನ, ತಪ, ಹೋಮ, ಪಿಂಡನಿರ್ವಪಣ, ಹಾಗೆಯೇ ಧ್ಯಾನ, ಜಪ, ನಿಯಮ—ಯಾವುದೇ ಮಾಡಿದರೂ ಅದರ ಪುಣ್ಯ ಅಕ್ಷಯವಾಗುತ್ತದೆ।
Verse 56
तस्मात् सर्वप्रयत्नेन द्रष्टव्यं हि द्विजातिभिः / देवदारुवनं पुण्यं महादेवनिषेवितम्
ಆದ್ದರಿಂದ ದ್ವಿಜಾತಿಗಳು ಎಲ್ಲ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ಮಹಾದೇವನ ನಿತ್ಯ ಸನ್ನಿಧಿ-ಸೇವೆಯಿಂದ ಪುನೀತವಾದ ಪುಣ್ಯ ದೇವದಾರು ವನವನ್ನು ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ದರ್ಶನ ಮಾಡಬೇಕು।
Verse 57
यत्रेस्वरो महादेवो विष्णुर्वा पुरुषोत्तमः / तत्र सन्निहिता गङ्गातीर्थान्यायतनानि च
ಎಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನು ಮಹಾದೇವನಾಗಿ ಅಥವಾ ವಿಷ್ಣು ಪುರುಷೋತ್ತಮನಾಗಿ ಸನ್ನಿಹಿತನಾಗಿರುವನೋ, ಅಲ್ಲಿ ಗಂಗೆಯೂ ಅವಳ ಸಮಸ್ತ ತೀರ್ಥಗಳೂ, ಪವಿತ್ರ ಆಯತನ-ಕ್ಷೇತ್ರಗಳೂ ನಿಜವಾಗಿ ಉಪಸ್ಥಿತರಿವೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.
Beyond bathing and offerings, it conditions tīrtha-fruit on inner discipline—purity of speech and mind, controlled limbs, freedom from greed, and brahmacarya—so the pilgrimage becomes a moral-yogic practice rather than mere travel.
It articulates samanvaya: sacredness is not confined to a sectarian map but inheres in divine presence itself, allowing Śaiva and Vaiṣṇava worship to be read as convergent paths within one sacral cosmology.
The footprint functions as a tangible ‘pramāṇa-like’ sign for skeptics, anchoring the invisible sanctity of the tīrtha in a visible marker while also emphasizing Rudra’s direct immanence in the landscape.