Adhyaya 8

Verse 1

श्रीशौनक उवाच सूत जीव चिरं साधो वद नो वदतां वर । तमस्यपारे भ्रमतां नृणां त्वं पारदर्शन: ॥ १ ॥

ಶ್ರೀ ಶೌನಕನು ಹೇಳಿದರು—ಓ ಸೂತನೇ! ಸಾಧುವೇ, ನೀನು ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯನಾಗಿರು. ವಕ್ತಾರರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ದಯವಿಟ್ಟು ನಮಗೆ ಮುಂದುವರಿಸಿ ಹೇಳು. ಅಜ್ಞಾನಾಂಧಕಾರದಲ್ಲಿ ಅಲೆಯುವ ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ಪಾರಮಾರ್ಗವನ್ನು ತೋರಬಲ್ಲವನು ನೀನೇ.

Verse 2

आहुश्चिरायुषमृषिं मृकण्डतनयं जना: । य: कल्पान्ते ह्युर्वरितो येन ग्रस्तमिदं जगत् ॥ २ ॥ स वा अस्मत्कुलोत्पन्न: कल्पेऽस्मिन् भार्गवर्षभ: । नैवाधुनापि भूतानां सम्प्लव: कोऽपि जायते ॥ ३ ॥ एक एवार्णवे भ्राम्यन् ददर्श पुरुषं किल । वटपत्रपुटे तोकं शयानं त्वेकमद्भ‍ुतम् ॥ ४ ॥ एष न: संशयो भूयान् सूत कौतूहलं यत: । तं नश्छिन्धि महायोगिन् पुराणेष्वपि सम्मत: ॥ ५ ॥

ಪ್ರಾಮಾಣಿಕರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ—ಮೃಕಂಡುವಿನ ಪುತ್ರ ಮಾರ್ಕಂಡೇಯ ಋಷಿ ಅತಿದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯನಾಗಿದ್ದನು; ಕಲ್ಪಾಂತದ ಪ್ರಳಯ ಮಹಾಪ್ಲಾವದಲ್ಲಿ ಈ ಜಗತ್ತು ಲೀನವಾದಾಗ ಅವನೇ ಒಬ್ಬನೇ ಉಳಿದನು. ಆದರೆ ಅದೇ ಭಾರ್ಗವಶ್ರೇಷ್ಠ ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನು ಈ ಪ್ರಸ್ತುತ ಕಲ್ಪದಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಕುಲದಲ್ಲೇ ಜನಿಸಿದ್ದಾನೆ; ಇನ್ನೂ ಈ ಕಲ್ಪದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಸಮಗ್ರ ಪ್ರಳಯವನ್ನು ನಾವು ಕಂಡಿಲ್ಲ. ಮತ್ತೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧ—ಪ್ರಳಯದ ಮಹಾಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಅಸಹಾಯವಾಗಿ ಅಲೆಯುತ್ತಾ, ಭಯಾನಕ ಜಲಗಳಲ್ಲಿ ವಟಪತ್ರದ ಮಡಿಲಲ್ಲಿ ಒಂಟಿಯಾಗಿ ಮಲಗಿದ್ದ ಒಂದು ಅದ್ಭುತ ಶಿಶು-ಪುರುಷನನ್ನು ಅವನು ಕಂಡನು. ಓ ಸೂತನೇ! ಇದರಿಂದಲೇ ನಮ್ಮ ಮಹಾ ಸಂಶಯ ಮತ್ತು ಕುತೂಹಲ. ಓ ಮಹಾಯೋಗೀ, ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಮಾಣವಾಗಿ ಅಂಗೀಕೃತನಾದವನೇ, ದಯವಿಟ್ಟು ನಮ್ಮ ಗೊಂದಲವನ್ನು ನಿವಾರಿಸು.

Verse 3

आहुश्चिरायुषमृषिं मृकण्डतनयं जना: । य: कल्पान्ते ह्युर्वरितो येन ग्रस्तमिदं जगत् ॥ २ ॥ स वा अस्मत्कुलोत्पन्न: कल्पेऽस्मिन् भार्गवर्षभ: । नैवाधुनापि भूतानां सम्प्लव: कोऽपि जायते ॥ ३ ॥ एक एवार्णवे भ्राम्यन् ददर्श पुरुषं किल । वटपत्रपुटे तोकं शयानं त्वेकमद्भ‍ुतम् ॥ ४ ॥ एष न: संशयो भूयान् सूत कौतूहलं यत: । तं नश्छिन्धि महायोगिन् पुराणेष्वपि सम्मत: ॥ ५ ॥

ಪ್ರಾಮಾಣಿಕರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ—ಮೃಕಂಡುವಿನ ಪುತ್ರ ಮಾರ್ಕಂಡೇಯ ಋಷಿ ಅತಿದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯನಾಗಿದ್ದನು; ಕಲ್ಪಾಂತದ ಪ್ರಳಯ ಮಹಾಪ್ಲಾವದಲ್ಲಿ ಈ ಜಗತ್ತು ಲೀನವಾದಾಗ ಅವನೇ ಒಬ್ಬನೇ ಉಳಿದನು. ಆದರೆ ಅದೇ ಭಾರ್ಗವಶ್ರೇಷ್ಠ ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನು ಈ ಪ್ರಸ್ತುತ ಕಲ್ಪದಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಕುಲದಲ್ಲೇ ಜನಿಸಿದ್ದಾನೆ; ಇನ್ನೂ ಈ ಕಲ್ಪದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಸಮಗ್ರ ಪ್ರಳಯವನ್ನು ನಾವು ಕಂಡಿಲ್ಲ. ಮತ್ತೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧ—ಪ್ರಳಯದ ಮಹಾಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಅಸಹಾಯವಾಗಿ ಅಲೆಯುತ್ತಾ, ಭಯಾನಕ ಜಲಗಳಲ್ಲಿ ವಟಪತ್ರದ ಮಡಿಲಲ್ಲಿ ಒಂಟಿಯಾಗಿ ಮಲಗಿದ್ದ ಒಂದು ಅದ್ಭುತ ಶಿಶು-ಪುರುಷನನ್ನು ಅವನು ಕಂಡನು. ಓ ಸೂತನೇ! ಇದರಿಂದಲೇ ನಮ್ಮ ಮಹಾ ಸಂಶಯ ಮತ್ತು ಕುತೂಹಲ. ಓ ಮಹಾಯೋಗೀ, ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಮಾಣವಾಗಿ ಅಂಗೀಕೃತನಾದವನೇ, ದಯವಿಟ್ಟು ನಮ್ಮ ಗೊಂದಲವನ್ನು ನಿವಾರಿಸು.

Verse 4

आहुश्चिरायुषमृषिं मृकण्डतनयं जना: । य: कल्पान्ते ह्युर्वरितो येन ग्रस्तमिदं जगत् ॥ २ ॥ स वा अस्मत्कुलोत्पन्न: कल्पेऽस्मिन् भार्गवर्षभ: । नैवाधुनापि भूतानां सम्प्लव: कोऽपि जायते ॥ ३ ॥ एक एवार्णवे भ्राम्यन् ददर्श पुरुषं किल । वटपत्रपुटे तोकं शयानं त्वेकमद्भ‍ुतम् ॥ ४ ॥ एष न: संशयो भूयान् सूत कौतूहलं यत: । तं नश्छिन्धि महायोगिन् पुराणेष्वपि सम्मत: ॥ ५ ॥

ಮೃಕಂಡುಮುನಿಯ ಪುತ್ರನಾದ ಮಾರ್ಕಂಡೇಯ ಋಷಿ ಅತ್ಯಂತ ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯನಾಗಿದ್ದನು; ಬ್ರಹ್ಮನ ದಿನಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಳಯಜಲದಲ್ಲಿ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತು ಲೀನವಾದಾಗ ಅವನೇ ಒಬ್ಬನೇ ಉಳಿದನೆಂದು ಜನರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಅದೇ ಭೃಗುವಂಶಶ್ರೇಷ್ಠನು ಈ ಪ್ರಸ್ತುತ ಕಲ್ಪದಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಕುಲದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ್ದಾನೆ; ಇನ್ನೂ ಈ ಕಲ್ಪದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಸಮಗ್ರ ಪ್ರಳಯವೂ ಕಂಡಿಲ್ಲ. ಹಾಗೆಯೇ ಪ್ರಳಯ ಮಹಾಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಅಸಹಾಯಕನಾಗಿ ತೇಲಾಡುತ್ತಾ ಅವನು ವಟಪತ್ರದ ಮಡಿಲಿನಲ್ಲಿ ಒಂಟಿಯಾಗಿ ಶಯನಿಸಿದ ಅದ್ಭುತ ಶಿಶು-ಪುರುಷನನ್ನು ಕಂಡನೆಂಬುದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ. ಓ ಸೂತ, ನನ್ನ ಈ ಮಹಾಸಂಶಯ ಹಾಗೂ ಕುತೂಹಲವನ್ನು ನಿವಾರಿಸು; ನೀನು ಮಹಾಯೋಗಿ, ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಮಾಣ್ಯನಾಗಿ ಅಂಗೀಕೃತನು.

Verse 5

आहुश्चिरायुषमृषिं मृकण्डतनयं जना: । य: कल्पान्ते ह्युर्वरितो येन ग्रस्तमिदं जगत् ॥ २ ॥ स वा अस्मत्कुलोत्पन्न: कल्पेऽस्मिन् भार्गवर्षभ: । नैवाधुनापि भूतानां सम्प्लव: कोऽपि जायते ॥ ३ ॥ एक एवार्णवे भ्राम्यन् ददर्श पुरुषं किल । वटपत्रपुटे तोकं शयानं त्वेकमद्भ‍ुतम् ॥ ४ ॥ एष न: संशयो भूयान् सूत कौतूहलं यत: । तं नश्छिन्धि महायोगिन् पुराणेष्वपि सम्मत: ॥ ५ ॥

ಜನರು ಹೇಳುವದೇನೆಂದರೆ ಮೃಕಂಡುಮುನಿಯ ಪುತ್ರ ಮಾರ್ಕಂಡೇಯ ಋಷಿ ಅತಿ ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯನಾಗಿದ್ದನು; ಕಲ್ಪಾಂತ್ಯದ ಪ್ರಳಯಜಲದಲ್ಲಿ ಈ ಜಗತ್ತು ಗ್ರಸಿತವಾದಾಗ ಅವನೇ ಒಬ್ಬನೇ ಉಳಿದನು. ಆದರೆ ಅದೇ ಭೃಗುವಂಶಶ್ರೇಷ್ಠನು ಈ ಪ್ರಸ್ತುತ ಕಲ್ಪದಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಕುಲದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ್ದಾನೆ; ಇನ್ನೂ ಯಾವುದೇ ಸಮಗ್ರ ಪ್ರಳಯ ಸಂಭವಿಸಿಲ್ಲ. ಹಾಗೆಯೇ ಪ್ರಳಯ ಮಹಾಸಾಗರದಲ್ಲಿ ತೇಲಾಡುತ್ತಾ ಅವನು ವಟಪತ್ರದ ಮಡಿಲಿನಲ್ಲಿ ಒಂಟಿಯಾಗಿ ಶಯನಿಸಿದ ಅದ್ಭುತ ಶಿಶು-ಪುರುಷನನ್ನು ಕಂಡನೆಂಬುದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ. ಓ ಸೂತ, ನಮ್ಮ ಈ ಸಂಶಯ ಮತ್ತು ಕುತೂಹಲವನ್ನು ನಿವಾರಿಸು; ನೀನು ಮಹಾಯೋಗಿ, ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಮಾಣ್ಯನಾಗಿ ಮಾನ್ಯನು.

Verse 6

सूत उवाच प्रश्न‍स्त्वया महर्षेऽयं कृतो लोकभ्रमापह: । नारायणकथा यत्र गीता कलिमलापहा ॥ ६ ॥

ಸೂತನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ಮಹರ್ಷಿ ಶೌನಕ, ನೀನು ಕೇಳಿದ ಈ ಪ್ರಶ್ನೆ ಲೋಕದ ಭ್ರಮೆಯನ್ನು ದೂರಮಾಡುತ್ತದೆ; ಏಕೆಂದರೆ ಇದರಲ್ಲಿ ನಾರಾಯಣನ ಕಥೆ ಗೀತವಾಗುತ್ತದೆ, ಅದು ಕಲಿಯುಗದ ಮಲಿನತೆಯನ್ನು ಹರಣಮಾಡುತ್ತದೆ.

Verse 7

प्राप्तद्विजातिसंस्कारो मार्कण्डेय: पितु: क्रमात् । छन्दांस्यधीत्य धर्मेण तप:स्वाध्यायसंयुत: ॥ ७ ॥ बृहद्‌व्रतधर: शान्तो जटिलो वल्कलाम्बर: । बिभ्रत् कमण्डलुं दण्डमुपवीतं समेखलम् ॥ ८ ॥ कृष्णाजिनं साक्षसूत्रं कुशांश्च नियमर्द्धये । अग्‍न्यर्कगुरुविप्रात्मस्वर्चयन् सन्ध्ययोर्हरिम् ॥ ९ ॥ सायं प्रात: स गुरवे भैक्ष्यमाहृत्य वाग्यत: । बुभुजे गुर्वनुज्ञात: सकृन्नो चेदुपोषित: ॥ १० ॥ एवं तप:स्वाध्यायपरो वर्षाणामयुतायुतम् । आराधयन् हृषीकेशं जिग्ये मृत्युं सुदुर्जयम् ॥ ११ ॥

ತಂದೆಯು ವಿಧಿಪೂರ್ವಕ ಮಾಡಿದ ದ್ವಿಜಾತಿ-ಸಂಸ್ಕಾರವನ್ನು ಪಡೆದ ಬಳಿಕ ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ವೇದಛಂದಸ್ಸುಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿ ಧರ್ಮಾನುಸಾರ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸಿದನು; ತಪಸ್ಸು ಮತ್ತು ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ನಿರತನಾಗಿ ಜೀವನಪೂರ್ತಿ ನೈಷ್ಠಿಕ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಯಾಗಿದ್ದನು. ಅವನು ಶಾಂತಸ್ವಭಾವಿ, ಜಟಾಧಾರಿ, ವಲ್ಕಲವಸ್ತ್ರಧಾರಿ; ಕಮಂಡಲು, ದಂಡ, ಯಜ್ಞೋಪವೀತ, ಮೇಖಲೆ ಧರಿಸಿ, ನಿಯಮವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಕೃಷ್ಣಾಜಿನ, ಜಪಮಾಲೆ ಮತ್ತು ಕುಶಗಡ್ಡೆಯ ಗುಚ್ಚಗಳನ್ನೂ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದನು. ಸಂಧ್ಯಾಕಾಲಗಳಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿ, ಸೂರ್ಯ, ಗುರು, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಮತ್ತು ಹೃದಯಸ್ಥ ಪರಮಾತ್ಮ—ಈ ಐದು ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಹರಿಯನ್ನು ನಿತ್ಯ ಆರಾಧಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಬೆಳಿಗ್ಗೆ-ಸಂಜೆ ಭಿಕ್ಷೆ ತಂದು ಮೌನವಾಗಿ ಗುರುವಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿ, ಗುರು ಅನುಮತಿಸಿದರೆ ದಿನಕ್ಕೆ ಒಮ್ಮೆ ಮಾತ್ರ ಭೋಜನ, ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಉಪವಾಸ. ಹೀಗೆ ಅನೇಕ ಕೋಟಿ ವರ್ಷ ಹೃಷೀಕೇಶ ಭಗವಂತನನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿ, ಅಜೇಯವಾದ ಮರಣವನ್ನೂ ಜಯಿಸಿದನು.

Verse 8

प्राप्तद्विजातिसंस्कारो मार्कण्डेय: पितु: क्रमात् । छन्दांस्यधीत्य धर्मेण तप:स्वाध्यायसंयुत: ॥ ७ ॥ बृहद्‌व्रतधर: शान्तो जटिलो वल्कलाम्बर: । बिभ्रत् कमण्डलुं दण्डमुपवीतं समेखलम् ॥ ८ ॥ कृष्णाजिनं साक्षसूत्रं कुशांश्च नियमर्द्धये । अग्‍न्यर्कगुरुविप्रात्मस्वर्चयन् सन्ध्ययोर्हरिम् ॥ ९ ॥ सायं प्रात: स गुरवे भैक्ष्यमाहृत्य वाग्यत: । बुभुजे गुर्वनुज्ञात: सकृन्नो चेदुपोषित: ॥ १० ॥ एवं तप:स्वाध्यायपरो वर्षाणामयुतायुतम् । आराधयन् हृषीकेशं जिग्ये मृत्युं सुदुर्जयम् ॥ ११ ॥

ತಂದೆಯು ವಿಧಿಪೂರ್ವಕ ಮಾಡಿದ ದ್ವಿಜಾತಿ-ಸಂಸ್ಕಾರದಿಂದ ಶುದ್ಧನಾದ ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನು ವೇದಛಂದಸ್ಸುಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿ ಧರ್ಮಾನುಸಾರ ನಿಯಮ-ವ್ರತಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸಿದನು; ತಪಸ್ಸು ಮತ್ತು ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ನಿರತನಾಗಿ ಜೀವನಪೂರ್ತಿ ನೈಷ್ಠಿಕ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಯಾಗಿದ್ದನು. ಅವನು ಶಾಂತ, ಜಟಾಧಾರಿ, ವಲ್ಕಲವಸ್ತ್ರಧಾರಿ; ಕಮಂಡಲು, ದಂಡ, ಯಜ್ಞೋಪವೀತ, ಮೇಖಲೆ ಧರಿಸಿ, ಕೃಷ್ಣಾಜಿನ, ಜಪಮಾಲೆ ಮತ್ತು ಕುಶಗಡ್ಡೆಯ ಗುಚ್ಚಗಳನ್ನೂ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದನು. ಸಂಧ್ಯಾಕಾಲಗಳಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿ, ಸೂರ್ಯ, ಗುರು, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು, ಹೃದಯಸ್ಥ ಪರಮಾತ್ಮ—ಈ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಹರಿಯನ್ನು ನಿತ್ಯ ಆರಾಧಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಬೆಳಿಗ್ಗೆ-ಸಂಜೆ ಭಿಕ್ಷೆ ತಂದು ಮೌನವಾಗಿ ಗುರುವಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿ, ಗುರು ಅನುಮತಿಸಿದರೆ ದಿನಕ್ಕೆ ಒಮ್ಮೆ ಮಾತ್ರ ಭೋಜನ, ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಉಪವಾಸ. ಹೀಗೆ ಅನೇಕ ಕೋಟಿ ವರ್ಷ ಹೃಷೀಕೇಶ ಭಗವಂತನನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿ ಅಜೇಯ ಮರಣವನ್ನೂ ಜಯಿಸಿದನು.

Verse 9

प्राप्तद्विजातिसंस्कारो मार्कण्डेय: पितु: क्रमात् । छन्दांस्यधीत्य धर्मेण तप:स्वाध्यायसंयुत: ॥ ७ ॥ बृहद्‌व्रतधर: शान्तो जटिलो वल्कलाम्बर: । बिभ्रत् कमण्डलुं दण्डमुपवीतं समेखलम् ॥ ८ ॥ कृष्णाजिनं साक्षसूत्रं कुशांश्च नियमर्द्धये । अग्‍न्यर्कगुरुविप्रात्मस्वर्चयन् सन्ध्ययोर्हरिम् ॥ ९ ॥ सायं प्रात: स गुरवे भैक्ष्यमाहृत्य वाग्यत: । बुभुजे गुर्वनुज्ञात: सकृन्नो चेदुपोषित: ॥ १० ॥ एवं तप:स्वाध्यायपरो वर्षाणामयुतायुतम् । आराधयन् हृषीकेशं जिग्ये मृत्युं सुदुर्जयम् ॥ ११ ॥

ತಂದೆ ನೆರವೇರಿಸಿದ ದ್ವಿಜಾತಿ-ಸಂಸ್ಕಾರದಿಂದ ಶುದ್ಧನಾದ ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನು ವೇದಛಂದಸ್ಸುಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿ ಧರ್ಮಾನುಸಾರ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ಪಾಲಿಸಿದನು. ತಪಸ್ಸು, ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಆಜೀವ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರನಾಗಿ, ಜಟಾಧಾರಿಯಾಗಿ ವಲ್ಕಲವಸ್ತ್ರ ಧರಿಸಿ ಕಮಂಡಲು, ದಂಡ, ಯಜ್ಞೋಪವೀತ, ಮೇಖಲೆ, ಕೃಷ್ಣಾಜಿನ, ಜಪಮಾಲೆ ಮತ್ತು ಕುಶಗಳನ್ನು ಹೊತ್ತುಕೊಂಡನು. ಸಂಧ್ಯಾಕಾಲಗಳಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿ, ಸೂರ್ಯ, ಗುರು, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಮತ್ತು ಹೃದಯಸ್ಥ ಪರಮಾತ್ಮ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಹರಿಯನ್ನು ನಿತ್ಯ ಆರಾಧಿಸಿದನು.

Verse 10

प्राप्तद्विजातिसंस्कारो मार्कण्डेय: पितु: क्रमात् । छन्दांस्यधीत्य धर्मेण तप:स्वाध्यायसंयुत: ॥ ७ ॥ बृहद्‌व्रतधर: शान्तो जटिलो वल्कलाम्बर: । बिभ्रत् कमण्डलुं दण्डमुपवीतं समेखलम् ॥ ८ ॥ कृष्णाजिनं साक्षसूत्रं कुशांश्च नियमर्द्धये । अग्‍न्यर्कगुरुविप्रात्मस्वर्चयन् सन्ध्ययोर्हरिम् ॥ ९ ॥ सायं प्रात: स गुरवे भैक्ष्यमाहृत्य वाग्यत: । बुभुजे गुर्वनुज्ञात: सकृन्नो चेदुपोषित: ॥ १० ॥ एवं तप:स्वाध्यायपरो वर्षाणामयुतायुतम् । आराधयन् हृषीकेशं जिग्ये मृत्युं सुदुर्जयम् ॥ ११ ॥

ಸಂಜೆ ಮತ್ತು ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಅವನು ವಾಗ್ಯತೆಯಿಂದ ಭಿಕ್ಷೆ ತಂದು ಗುರುವಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಿದ್ದ. ಗುರು ಅನುಮತಿಸಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ದಿನಕ್ಕೆ ಒಮ್ಮೆ ಮೌನವಾಗಿ ಭೋಜನ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ; ಅನುಮತಿ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಉಪವಾಸವೇ ಇರುತ್ತಿದ್ದ.

Verse 11

प्राप्तद्विजातिसंस्कारो मार्कण्डेय: पितु: क्रमात् । छन्दांस्यधीत्य धर्मेण तप:स्वाध्यायसंयुत: ॥ ७ ॥ बृहद्‌व्रतधर: शान्तो जटिलो वल्कलाम्बर: । बिभ्रत् कमण्डलुं दण्डमुपवीतं समेखलम् ॥ ८ ॥ कृष्णाजिनं साक्षसूत्रं कुशांश्च नियमर्द्धये । अग्‍न्यर्कगुरुविप्रात्मस्वर्चयन् सन्ध्ययोर्हरिम् ॥ ९ ॥ सायं प्रात: स गुरवे भैक्ष्यमाहृत्य वाग्यत: । बुभुजे गुर्वनुज्ञात: सकृन्नो चेदुपोषित: ॥ १० ॥ एवं तप:स्वाध्यायपरो वर्षाणामयुतायुतम् । आराधयन् हृषीकेशं जिग्ये मृत्युं सुदुर्जयम् ॥ ११ ॥

ಈ ರೀತಿ ತಪಸ್ಸು ಮತ್ತು ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ನಿರತನಾಗಿ ಮಾರ್ಕಂಡೇಯ ಋಷಿಯು ಅನೇಕಾನೇಕ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಅಧಿಪತಿ ಭಗವಾನ್ ಹೃಷೀಕೇಶನನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿ, ಅಜೇಯವಾದ ಮರಣವನ್ನೂ ಜಯಿಸಿದನು.

Verse 12

ब्रह्मा भृगुर्भवो दक्षो ब्रह्मपुत्राश्च येऽपरे । नृदेवपितृभूतानि तेनासन्नतिविस्मिता: ॥ १२ ॥

ಬ್ರಹ್ಮ, ಭೃಗು ಮುನಿ, ಭಗವಾನ್ ಶಿವ, ಪ್ರಜಾಪತಿ ದಕ್ಷ, ಬ್ರಹ್ಮನ ಮಹಾನ್ ಪುತ್ರರು, ಹಾಗೆಯೇ ಮಾನವರು, ದೇವತೆಗಳು, ಪಿತೃಗಳು ಮತ್ತು ಭೂತಗಣಗಳು—ಎಲ್ಲರೂ ಮಾರ್ಕಂಡೇಯ ಋಷಿಯ ಈ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ನೋಡಿ ಅತ್ಯಂತ ಆಶ್ಚರ್ಯಪಟ್ಟರು.

Verse 13

इत्थं बृहद्‌व्रतधरस्तप:स्वाध्यायसंयमै: । दध्यावधोक्षजं योगी ध्वस्तक्लेशान्तरात्मना ॥ १३ ॥

ಈ ರೀತಿ ಬೃಹದ್ವ್ರತಧಾರಿ ಯೋಗಿ ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನು ತಪಸ್ಸು, ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಸಂಯಮಗಳಿಂದ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯವನ್ನು ಪಾಲಿಸಿದನು. ಒಳಗಿನ ಎಲ್ಲ ಕ್ಲೇಶಗಳು ನಾಶವಾದಾಗ, ಮನಸ್ಸನ್ನು ಅಂತರ್ಮುಖಗೊಳಿಸಿ ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಗೆ ಅತೀತನಾದ ಅಧೋಕ್ಷಜ ಭಗವಂತನ ಧ್ಯಾನ ಮಾಡಿದನು.

Verse 14

तस्यैवं युञ्जतश्चित्तं महायोगेन योगिन: । व्यतीयाय महान् कालो मन्वन्तरषडात्मक: ॥ १४ ॥

ಹೀಗೆ ಮಹಾಯೋಗಬಲದಿಂದ ಯೋಗಿಯು ಚಿತ್ತವನ್ನು ಏಕಾಗ್ರಗೊಳಿಸಿದಾಗ, ಆರು ಮನ್ವಂತರಗಳಷ್ಟು ಮಹಾಕಾಲವು ಕಳೆದುಹೋಯಿತು।

Verse 15

एतत् पुरन्दरो ज्ञात्वा सप्तमेऽस्मिन् किलान्तरे । तपोविशङ्कितो ब्रह्मन्नारेभे तद्विघातनम् ॥ १५ ॥

ಓ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೇ! ಈ ಏಳನೆಯ ಮನ್ವಂತರವಾದ ಇಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಪುರಂದರ ಇಂದ್ರನು ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನ ತಪಸ್ಸನ್ನು ತಿಳಿದು ಭಯಪಟ್ಟು, ಅದನ್ನು ವಿಘ್ನಗೊಳಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದನು।

Verse 16

गन्धर्वाप्सरस: कामं वसन्तमलयानिलौ । मुनये प्रेषयामास रजस्तोकमदौ तथा ॥ १६ ॥

ಮುನಿಯ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ನಾಶಮಾಡಲು ಇಂದ್ರನು ಕಾಮದೇವ, ಗಂಧರ್ವ-ಅಪ್ಸರೆಯರು, ವಸಂತ ಋತು, ಮಲಯಪರ್ವತದ ಚಂದನಸುಗಂಧ ಗಾಳಿ, ಹಾಗೆಯೇ ಲೋಭ ಮತ್ತು ಮದವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತರೂಪವಾಗಿ ಕಳುಹಿಸಿದನು।

Verse 17

ते वै तदाश्रमं जग्मुर्हिमाद्रे: पार्श्व उत्तरे । पुष्पभद्रा नदी यत्र चित्राख्या च शिला विभो ॥ १७ ॥

ಓ ಮಹಾಬಲಶಾಲಿ ಶೌನಕನೇ! ಅವರು ಹಿಮಾಲಯದ ಉತ್ತರ ಪಾರ್ಶ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಆ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಹೋದರು; ಅಲ್ಲಿ ಪುಷ್ಪಭದ್ರಾ ನದಿ ಹರಿಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ‘ಚಿತ್ರಾ’ ಎಂಬ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಶಿಲಾಶಿಖರವಿದೆ।

Verse 18

तदाश्रमपदं पुण्यं पुण्यद्रुमलताञ्चितम् । पुण्यद्विजकुलाकीर्णं पुण्यामलजलाशयम् ॥ १८ ॥ मत्तभ्रमरसङ्गीतं मत्तकोकिलकूजितम् । मत्तबर्हिनटाटोपं मत्तद्विजकुलाकुलम् ॥ १९ ॥ वायु: प्रविष्ट आदाय हिमनिर्झरशीकरान् । सुमनोभि: परिष्वक्तो ववावुत्तम्भयन् स्मरम् ॥ २० ॥

ಆ ಆಶ್ರಮಸ್ಥಳವು ಪುಣ್ಯಮಯವಾಗಿತ್ತು—ಪುಣ್ಯದ ಮರ-ಲತೆಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತ, ಸತ್ಪ್ರವೃತ್ತ ದ್ವಿಜಕುಲಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ, ನಿರ್ಮಲ ಪವಿತ್ರ ಜಲಾಶಯಗಳಿಂದ ಸಮೃದ್ಧ. ಅಲ್ಲಿ ಮತ್ತಾದ ಜೇನುನೊಣಗಳ ಗುಂಜಾರ, ಉತ್ಸಾಹಿತ ಕೋಗಿಲೆಗಳ ಕೂಗು, ಹರ್ಷದಿಂದ ನರ್ತಿಸುವ ನವಿಲುಗಳ ವೈಭವ, ಮತ್ತು ಪಕ್ಷಿಕುಲಗಳ ಕಲರವ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸಿತು. ಇಂದ್ರನು ಕಳುಹಿಸಿದ ವಸಂತಗಾಳಿ ಒಳನುಗ್ಗಿ, ಹಿಮಜಲಪಾತಗಳ ಶೀತಲ ಛಿಟಿಕೆಯನ್ನು ಹೊತ್ತು ತಂದಿತು; ಅರಣ್ಯಪುಷ್ಪಗಳ ಸುಗಂಧದ आलಿಂಗನದಿಂದ ಪರಿಮಳಿತವಾದ ಆ ಗಾಳಿ ಕಾಮದೇವನ ಕಾಮಭಾವವನ್ನು ಎಬ್ಬಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿತು।

Verse 19

तदाश्रमपदं पुण्यं पुण्यद्रुमलताञ्चितम् । पुण्यद्विजकुलाकीर्णं पुण्यामलजलाशयम् ॥ १८ ॥ मत्तभ्रमरसङ्गीतं मत्तकोकिलकूजितम् । मत्तबर्हिनटाटोपं मत्तद्विजकुलाकुलम् ॥ १९ ॥ वायु: प्रविष्ट आदाय हिमनिर्झरशीकरान् । सुमनोभि: परिष्वक्तो ववावुत्तम्भयन् स्मरम् ॥ २० ॥

ಮಾರ್ಕಂಡೇಯ ಋಷಿಯ ಆ ಪವಿತ್ರ ಆಶ್ರಮಸ್ಥಳವು ಪುಣ್ಯವೃಕ್ಷ-ಲತಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತವಾಗಿತ್ತು. ಅಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಸತ್ಪ್ರಾಹ್ಮಣರು ವಾಸಿಸಿ, ನಿರ್ಮಲವಾದ ಪವಿತ್ರ ಜಲಾಶಯಗಳ ಸೌಖ್ಯವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಮತ್ತ ಭ್ರಮರಗಳ ಗುಂಜನ, ಉಲ್ಲಾಸಿತ ಕೋಗಿಲೆಗಳ ಕೂಗು ಆಶ್ರಮವನ್ನು ಮಿಡಿಯಿಸುತ್ತಿತ್ತು; ಹರ್ಷಿತ ನವಿಲುಗಳು ನೃತ್ಯಮಾಡುತ್ತಿದ್ದವು, ಮತ್ತು ಉನ್ಮತ್ತ ಪಕ್ಷಿಕುಲಗಳು ಗುಂಪುಗೂಡಿದ್ದವು. ಇಂದ್ರನು ಕಳುಹಿಸಿದ ವಸಂತವಾಯು ಜಲಪಾತಗಳ ಶೀತಲ ಛಿಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಹೊತ್ತು ಒಳನುಗ್ಗಿ, ಅರಣ್ಯಪುಷ್ಪಗಳ ಸುಗಂಧದಿಂದ ಆಲಿಂಗಿತವಾಗಿ, ಮನ್ಮಥನ ಕಾಮೋತ್ಸಾಹವನ್ನು ಉದ್ರೇಕಿಸತೊಡಗಿತು।

Verse 20

तदाश्रमपदं पुण्यं पुण्यद्रुमलताञ्चितम् । पुण्यद्विजकुलाकीर्णं पुण्यामलजलाशयम् ॥ १८ ॥ मत्तभ्रमरसङ्गीतं मत्तकोकिलकूजितम् । मत्तबर्हिनटाटोपं मत्तद्विजकुलाकुलम् ॥ १९ ॥ वायु: प्रविष्ट आदाय हिमनिर्झरशीकरान् । सुमनोभि: परिष्वक्तो ववावुत्तम्भयन् स्मरम् ॥ २० ॥

ಇಂದ್ರನು ಕಳುಹಿಸಿದ ವಸಂತವಾಯು ಆ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ಸಮೀಪದ ಜಲಪಾತಗಳ ಶೀತಲ ಛಿಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಹೊತ್ತುಕೊಂಡು ಬಂದಿತು. ಅರಣ್ಯಪುಷ್ಪಗಳ ಸುಗಂಧದಿಂದ ಆಲಿಂಗಿತವಾದ ಆ ಗಾಳಿ ಬೀಸಿ, ಮನ್ಮಥಭಾವವನ್ನು ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಉದ್ರೇಕಿಸತೊಡಗಿತು।

Verse 21

उद्यच्चन्द्रनिशावक्त्र: प्रवालस्तबकालिभि: । गोपद्रुमलताजालैस्तत्रासीत् कुसुमाकर: ॥ २१ ॥

ಅಲ್ಲಿ ವಸಂತವು ಪ್ರकटವಾಯಿತು. ಉದಯಿಸುವ ಚಂದ್ರನ ಬೆಳಕಿನಿಂದ ಹೊಳೆಯುವ ಸಂಧ್ಯಾಕಾಶವು ವಸಂತದ ಮುಖದಂತೆ ಕಂಡಿತು; কোমಲ ಮೊಗ್ಗುಗಳು ಮತ್ತು ಹೊಸ ಹೂಗಳು ಮರ-ಲತಾಜಾಲವನ್ನು ಬಹುತೇಕ ಮುಚ್ಚಿದವು।

Verse 22

अन्वीयमानो गन्धर्वैर्गीतवादित्रयूथकै: । अद‍ृश्यतात्तचापेषु: स्व:स्त्रीयूथपति: स्मर: ॥ २२ ॥

ಆಮೇಲೆ ಸ್ವರ್ಗೀಯ ಸ್ತ್ರೀಯರ ಗುಂಪುಗಳ ಅಧಿಪತಿಯಾದ ಮನ್ಮಥನು ಧನುಸ್ಸು-ಬಾಣಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು ಅಲ್ಲಿ ಬಂದನು. ಅವನ ಹಿಂದೆ ಗಂಧರ್ವರ ತಂಡಗಳು ಹಾಡುತ್ತಾ ವಾದ್ಯಗಳನ್ನು ನಾದಿಸುತ್ತಾ ಅನುಸರಿಸಿದವು।

Verse 23

हुत्वाग्निं समुपासीनं दद‍ृशु: शक्रकिङ्करा: । मीलिताक्षं दुराधर्षं मूर्तिमन्तमिवानलम् ॥ २३ ॥

ಶಕ್ರನ ಸೇವಕರು ಋಷಿಯು ಯಜ್ಞಾಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ನಿಯತ ಆಹುತಿಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿ ಧ್ಯಾನಾಸೀನನಾಗಿ ಕುಳಿತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡರು. ಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿ ಅವನ ಕಣ್ಣುಗಳು ಮುಚ್ಚಿದ್ದವು; ಅವನು ಮೂರ್ತಿಮಂತ ಅಗ್ನಿಯಂತೆ ದುರಾಧರ್ಷನೂ ಅಜೇಯನೂ ಆಗಿ ತೋರುತ್ತಿದ್ದನು।

Verse 24

ननृतुस्तस्य पुरत: स्त्रियोऽथो गायका जगु: । मृदङ्गवीणापणवैर्वाद्यं चक्रुर्मनोरमम् ॥ २४ ॥

ಆ ಮುನಿಯ ಮುಂದೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀಯರು ನೃತ್ಯಮಾಡಿದರು, ಗಾಯಕರು ಹಾಡಿದರು; ಮೃದಂಗ, ವೀಣೆ, ಪಣವ ಮೊದಲಾದ ವಾದ್ಯಗಳ ಮನೋಹರ ನಾದ ಕೇಳಿಬಂತು।

Verse 25

सन्दधेऽस्त्रं स्वधनुषि काम: पञ्चमुखं तदा । मधुर्मनो रजस्तोक इन्द्रभृत्या व्यकम्पयन् ॥ २५ ॥

ಆಗ ಕಾಮದೇವನು ತನ್ನ ಧನುಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಪಂಚಮುಖ ಬಾಣವನ್ನು ಜೋಡಿಸಿದನು; ವಸಂತ, ಮಧು ಮೊದಲಾದವರು ಮತ್ತು ಇಂದ್ರನ ಸೇವಕರು ಮುನಿಯ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಕದಡುವುದಕ್ಕೆ ಯತ್ನಿಸಿದರು।

Verse 26

क्रीडन्त्या: पुञ्जिकस्थल्या: कन्दुकै: स्तनगौरवात् । भृशमुद्विग्नमध्याया: केशविस्रंसितस्रज: ॥ २६ ॥ इतस्ततोभ्रमद्‌‌दृष्टेश्चलन्त्या अनुकन्दुकम् । वायुर्जहार तद्वास: सूक्ष्मं त्रुटितमेखलम् ॥ २७ ॥

ಅಪ್ಸರೆ ಪುಂಜಿಕಸ್ಥಲೀ ಹಲವಾರು ಚೆಂಡುಗಳೊಂದಿಗೆ ಆಟವಾಡುವಂತೆ ತೋರಿಸಿದಳು. ಭಾರವಾದ ಸ್ತನಭಾರದಿಂದ ಅವಳ ನಡು ಭಾಗ ಅಶಾಂತವಾಗಿ ಕಂಡಿತು; ಕೂದಲಿನ ಹೂಮಾಲೆ ಚದುರಿತು. ಚೆಂಡುಗಳ ಹಿಂದೆ ಓಡುತ್ತಾ ಇತ್ತಿಚ್ಚೆ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಅವಳ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವಸ್ತ್ರದ ಮೇಖಲ ಸಡಿಲವಾಯಿತು; ತಕ್ಷಣ ಗಾಳಿ ಅವಳ ಬಟ್ಟೆಯನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಂಡು ಹೋಯಿತು।

Verse 27

क्रीडन्त्या: पुञ्जिकस्थल्या: कन्दुकै: स्तनगौरवात् । भृशमुद्विग्नमध्याया: केशविस्रंसितस्रज: ॥ २६ ॥ इतस्ततोभ्रमद्‌‌दृष्टेश्चलन्त्या अनुकन्दुकम् । वायुर्जहार तद्वास: सूक्ष्मं त्रुटितमेखलम् ॥ २७ ॥

ಅಪ್ಸರೆ ಪುಂಜಿಕಸ್ಥಲೀ ಹಲವಾರು ಚೆಂಡುಗಳೊಂದಿಗೆ ಆಟವಾಡುವಂತೆ ತೋರಿಸಿದಳು. ಭಾರವಾದ ಸ್ತನಭಾರದಿಂದ ಅವಳ ನಡು ಭಾಗ ಅಶಾಂತವಾಗಿ ಕಂಡಿತು; ಕೂದಲಿನ ಹೂಮಾಲೆ ಚದುರಿತು. ಚೆಂಡುಗಳ ಹಿಂದೆ ಓಡುತ್ತಾ ಇತ್ತಿಚ್ಚೆ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಅವಳ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವಸ್ತ್ರದ ಮೇಖಲ ಸಡಿಲವಾಯಿತು; ತಕ್ಷಣ ಗಾಳಿ ಅವಳ ಬಟ್ಟೆಯನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಂಡು ಹೋಯಿತು।

Verse 28

विससर्ज तदा बाणं मत्वा तं स्वजितं स्मर: । सर्वं तत्राभवन्मोघमनीशस्य यथोद्यम: ॥ २८ ॥

ಕಾಮದೇವನು ಮುನಿಯನ್ನು ಜಯಿಸಿದ್ದೇನೆಂದು ಭಾವಿಸಿ ಆಗ ಬಾಣವನ್ನು ಬಿಡಿಸಿದನು; ಆದರೆ ಅಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವೂ ವ್ಯರ್ಥವಾಯಿತು—ಈಶ್ವರನನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸುವವನ ಪ್ರಯತ್ನದಂತೆ।

Verse 29

त इत्थमपकुर्वन्तो मुनेस्तत्तेजसा मुने । दह्यमाना निववृतु: प्रबोध्याहिमिवार्भका: ॥ २९ ॥

ಹೇ ಶೌನಕ! ಕಾಮದೇವನು ಮತ್ತು ಅವನ ಅನುಚರರು ಮುನಿಗೆ ಹಾನಿ ಮಾಡಲು ಯತ್ನಿಸಿದಾಗ, ಮುನಿಯ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ದಹಿಸುತ್ತಿರುವಂತೆ ಅನುಭವಿಸಿ ಅವರು ಕೃತ್ಯವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದರು—ನಿದ್ರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಹಾವನ್ನು ಎಬ್ಬಿಸಿದ ಮಕ್ಕಳಂತೆ।

Verse 30

इतीन्द्रानुचरैर्ब्रह्मन् धर्षितोऽपि महामुनि: । यन्नागादहमो भावं न तच्चित्रं महत्सु हि ॥ ३० ॥

ಹೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ! ಇಂದ್ರನ ಅನುಚರರು ಧೃಷ್ಟವಾಗಿ ಮಹಾಮುನಿ ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದರೂ, ಅವರು ಅಹಂಕಾರದ ಭಾವಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಲಿಲ್ಲ; ಮಹಾತ್ಮರಿಗೆ ಇಂತಹ ಸಹನಶೀಲತೆ ಅಚ್ಚರಿಯಲ್ಲ।

Verse 31

द‍ृष्ट्वा निस्तेजसं कामं सगणं भगवान् स्वराट् । श्रुत्वानुभावं ब्रह्मर्षेर्विस्मयं समगात् परम् ॥ ३१ ॥

ಕಾಮದೇವನು ತನ್ನ ಗಣಗಳೊಡನೆ ಶಕ್ತಿಹೀನನಾದುದನ್ನು ನೋಡಿ, ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷಿ ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನ ಅನುಭವ-ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಕೇಳಿ, ಪರಾಕ್ರಮಿ ರಾಜ ಇಂದ್ರನು ಪರಮ ಆಶ್ಚರ್ಯಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದನು।

Verse 32

तस्यैवं युञ्जतश्चित्तं तप:स्वाध्यायसंयमै: । अनुग्रहायाविरासीन्नरनारायणो हरि: ॥ ३२ ॥

ತಪಸ್ಸು, ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಸಂಯಮಗಳಿಂದ ಆತ್ಮಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರದಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಿದ್ದ ಮಾರ್ಕಂಡೇಯ ಮಹರ್ಷಿಗೆ ಅನುಗ್ರಹಿಸಲು, ಶ್ರೀಹರಿ ನರ-ನಾರಾಯಣ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಯಂ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾದನು।

Verse 33

तौ शुक्लकृष्णौ नवकञ्जलोचनौ चतुर्भुजौ रौरववल्कलाम्बरौ । पवित्रपाणी उपवीतकं त्रिवृत् कमण्डलुं दण्डमृजुं च वैणवम् ॥ ३३ ॥ पद्माक्षमालामुत जन्तुमार्जनं वेदं च साक्षात्तप एव रूपिणौ । तपत्तडिद्वर्णपिशङ्गरोचिषा प्रांशू दधानौ विबुधर्षभार्चितौ ॥ ३४ ॥

ಆ ಇಬ್ಬರೂ—ಒಬ್ಬನು ಶುಕ್ಲವರ್ಣ, ಮತ್ತೊಬ್ಬನು ಕೃಷ್ಣವರ್ಣ—ನವಕಮಲದಳದಂತೆ ಕಣ್ಣುಗಳಿರುವ ಚತುರ್ಭುಜರು. ಅವರು ಮೃಗಚರ್ಮ ಮತ್ತು ವಲ್ಕಲ ವಸ್ತ್ರ ಧರಿಸಿ, ತ್ರಿವೃತ ಉಪವೀತವನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದರು; ಅವರ ಪವಿತ್ರ ಕೈಗಳಲ್ಲಿ ಕಮಂಡಲು, ನೇರ ದಂಡ ಮತ್ತು ವೈಣವ (ಬಿದಿರು) ಇತ್ತು।

Verse 34

तौ शुक्लकृष्णौ नवकञ्जलोचनौ चतुर्भुजौ रौरववल्कलाम्बरौ । पवित्रपाणी उपवीतकं त्रिवृत् कमण्डलुं दण्डमृजुं च वैणवम् ॥ ३३ ॥ पद्माक्षमालामुत जन्तुमार्जनं वेदं च साक्षात्तप एव रूपिणौ । तपत्तडिद्वर्णपिशङ्गरोचिषा प्रांशू दधानौ विबुधर्षभार्चितौ ॥ ३४ ॥

ಅವರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನು ಶುಕ್ಲವರ್ಣ, ಮತ್ತೊಬ್ಬನು ಶ್ಯಾಮವರ್ಣ; ಇಬ್ಬರೂ ಚತುರ್ಭುಜರು, ನವಕಮಲದಳಸಮಾನ ನೇತ್ರರು, ರೌರವ ಮೃಗಚರ್ಮ ಹಾಗೂ ವಲ್ಕಲವಸ್ತ್ರ ಧರಿಸಿ, ತ್ರಿವೃತ್ ಉಪವೀತದಿಂದ ಅಲಂಕರಿತರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರ ಪರಮ ಪವಿತ್ರ ಹಸ್ತಗಳಲ್ಲಿ ಕಮಂಡಲು, ಸರಳ ದಂಡ, ವೈಣವ, ಪದ್ಮಾಕ್ಷಮಾಲೆ, ಜನ್ತುಮಾರ್ಜನ ಮತ್ತು ದರ್ಭಗುಚ್ಛರೂಪದಲ್ಲಿ ವೇದಪ್ರತೀಕವಿತ್ತು; ಅವರು ತಪಸ್ಸಿನ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ರೂಪವಾಗಿ, ವಿದ್ಯುತ್ ಸಮಾನ ಪೀತಪ್ರಭೆಯಿಂದ ದೀಪ್ತರಾಗಿ, ದೀರ್ಘಕಾಯರಾಗಿ ದೇವರ್ಷಿಗಳಿಂದ ಆರಾಧಿತರಾಗಿದ್ದರು.

Verse 35

ते वै भगवतो रूपे नरनारायणावृषी । द‍ृष्ट्वोत्थायादरेणोच्चैर्ननामाङ्गेन दण्डवत् ॥ ३५ ॥

ಆ ಇಬ್ಬರು ಋಷಿಗಳು—ನರ ಮತ್ತು ನಾರಾಯಣ—ಭಗವಂತನ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಸ್ವರೂಪಗಳೇ. ಅವರನ್ನು ಕಂಡ ತಕ್ಷಣ ಮಾರ್ಕಂಡೇಯ ಋಷಿ ಎದ್ದು ನಿಂತು, ಅಪಾರ ಗೌರವದಿಂದ ದಂಡವತ್ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡಿದನು.

Verse 36

स तत्सन्दर्शनानन्दनिर्वृतात्मेन्द्रियाशय: । हृष्टरोमाश्रुपूर्णाक्षो न सेहे तावुदीक्षितुम् ॥ ३६ ॥

ಅವರ ದರ್ಶನಾನಂದವು ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನ ದೇಹ-ಮನ-ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣ ತೃಪ್ತಿಗೊಳಿಸಿತು. ಅವನಿಗೆ ರೋಮಾಂಚ ಉಂಟಾಗಿ, ಕಣ್ಣುಗಳು ಕಣ್ಣೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿದವು; ಭಾವಾವೇಶದಿಂದ ಅವನು ಅವರನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ನೋಡುವುದಕ್ಕೂ ಆಗಲಿಲ್ಲ.

Verse 37

उत्थाय प्राञ्जलि: प्रह्व औत्सुक्यादाश्लिषन्निव । नमो नम इतीशानौ बभाशे गद्गदाक्षरम् ॥ ३७ ॥

ನಂತರ ಅವನು ಎದ್ದು, ಕೈಜೋಡಿಸಿ, ವಿನಯದಿಂದ ತಲೆ ಬಾಗಿಸಿ, ಅಪಾರ ಉತ್ಸುಕತೆಯಿಂದ ಇಬ್ಬರು ಪ್ರಭುಗಳನ್ನು ಅಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವಂತೆ ಭಾವಿಸಿದನು. ಆನಂದಾವೇಶದಿಂದ ಕಂಠ ಗದ್ಗದವಾಗಿ, “ನಮೋ ನಮಃ” ಎಂದು ಪುನಃ ಪುನಃ ಹೇಳಿದನು.

Verse 38

तयोरासनमादाय पादयोरवनिज्य च । अर्हणेनानुलेपेन धूपमाल्यैरपूजयत् ॥ ३८ ॥

ಅವನು ಅವರಿಗೆ ಆಸನಗಳನ್ನು ನೀಡಿಸಿ ಅವರ ಪಾದಗಳನ್ನು ತೊಳೆಯಿತು. ನಂತರ ಅರ್ಘ್ಯ, ಚಂದನಲೇಪ, ಸುಗಂಧ ತೈಲ, ಧೂಪ ಮತ್ತು ಪುಷ್ಪಮಾಲೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಅವರನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದನು.

Verse 39

सुखमासनमासीनौ प्रसादाभिमुखौ मुनी । पुनरानम्य पादाभ्यां गरिष्ठाविदमब्रवीत् ॥ ३९ ॥

ಆ ಇಬ್ಬರು ಅತ್ಯಂತ ಪೂಜ್ಯ ಮುನಿಗಳು ಸುಖಾಸನದಲ್ಲಿ ಆಸೀನರಾಗಿದ್ದು ಕೃಪೆ ನೀಡಲು ಸನ್ನದ್ಧರಾಗಿದ್ದರು. ಮಾರ್ಕಂಡೇಯ ಋಷಿ ಮತ್ತೆ ಅವರ ಪದಪದ್ಮಗಳಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು.

Verse 40

श्रीमार्कण्डेय उवाच किं वर्णये तव विभो यदुदीरितोऽसु: संस्पन्दते तमनु वाङ्‌मनइन्द्रियाणि । स्पन्दन्ति वै तनुभृतामजशर्वयोश्च स्वस्याप्यथापि भजतामसि भावबन्धु: ॥ ४० ॥

ಶ್ರೀ ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ವಿಭೋ! ನಿನ್ನನ್ನು ನಾನು ಹೇಗೆ ವರ್ಣಿಸಲಿ? ನಿನ್ನಿಂದ ಉದ್ಬೋಧಿತವಾದ ಪ್ರಾಣವಾಯು ಸ್ಪಂದಿಸಿದಾಗ, ಅದರ ಹಿಂದೆ ವಾಣಿ, ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಕ್ರಿಯಾಶೀಲವಾಗುತ್ತವೆ. ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಬ್ರಹ್ಮ ಮತ್ತು ಶಿವನಿಗೂ ಸತ್ಯ; ನನ್ನ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ನಿಶ್ಚಯ. ಆದರೂ ನಿನ್ನನ್ನು ಭಜಿಸುವವರ ಭಾವಬಂಧು, ಅಂತರಂಗ ಮಿತ್ರನಾಗುತ್ತೀ.

Verse 41

मूर्ती इमे भगवतो भगवंस्त्रिलोक्या: क्षेमाय तापविरमाय च मृत्युजित्यै । नाना बिभर्ष्यवितुमन्यतनूर्यथेदं सृष्ट्वा पुनर्ग्रससि सर्वमिवोर्णनाभि: ॥ ४१ ॥

ಹೇ ಭಗವಾನ್! ನಿನ್ನ ಈ ಎರಡು ಮೂರ್ತಿಗಳು ತ್ರಿಲೋಕಗಳ ಕ್ಷೇಮ, ತಾಪನಿವೃತ್ತಿ ಮತ್ತು ಮೃತ್ಯುಜಯಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿವೆ. ಪ್ರಭೋ! ನೀನು ಈ ವಿಶ್ವವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿ ಅದನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಅನೇಕ ದಿವ್ಯ ರೂಪಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ, ನಂತರ ಜೇಡ ತನ್ನ ಜಾಲವನ್ನು ನೆಯ್ದು ಮತ್ತೆ ಹಿಂಪಡೆಯುವಂತೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಗ್ರಸಿಸುತ್ತೀ.

Verse 42

तस्यावितु: स्थिरचरेशितुरङ्‍‍घ्रिमूलं यत्स्थं न कर्मगुणकालरज: स्पृशन्ति । यद् वै स्तुवन्ति निनमन्ति यजन्त्यभीक्ष्णं ध्यायन्ति वेदहृदया मुनयस्तदाप्‍त्यै ॥ ४२ ॥

ನೀನು ಚರಾಚರ ಸರ್ವ ಜೀವಿಗಳ ರಕ್ಷಕನೂ ಪರಮ ನಿಯಂತನೂ ಆಗಿದ್ದೀ. ನಿನ್ನ ಪದಪದ್ಮಗಳ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆದವನನ್ನು ಕರ್ಮ, ಗುಣ ಮತ್ತು ಕಾಲದ ರಜೋಮಲಿನತೆ ಸ್ಪರ್ಶಿಸಲಾರದು. ವೇದಗಳ ಹೃದಯಾರ್ಥವನ್ನು ಅರಿತ ಮುನಿಗಳು ನಿನ್ನ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯ ಪಡೆಯಲು ನಿನ್ನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿ, ಮರುಮರು ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ನಿರಂತರ ಪೂಜಿಸಿ ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾರೆ.

Verse 43

नान्यं तवाङ्‌घ्र्युपनयादपवर्गमूर्ते: क्षेमं जनस्य परितोभिय ईश विद्म: । ब्रह्मा बिभेत्यलमतो द्विपरार्धधिष्ण्य: कालस्य ते किमुत तत्कृतभौतिकानाम् ॥ ४३ ॥

ಹೇ ಈಶ! ನೀನು ಅಪವರ್ಗ—ಮೋಕ್ಷ—ದ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ರೂಪ. ಭಯಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದ ಜನರಿಗೆ ನಿನ್ನ ಪದಪದ್ಮಗಳ ಆಶ್ರಯವಲ್ಲದೆ ಬೇರೆ ಕ್ಷೇಮಮಾರ್ಗವನ್ನು ನಾನು ತಿಳಿಯೆನು. ದ್ವಿಪರಾರ್ಧ ಕಾಲವರೆಗೆ ಸ್ಥಾನ ಹೊಂದಿರುವ ಬ್ರಹ್ಮನೂ ಕಾಲವನ್ನು ಭಯಪಡುತ್ತಾನೆ; ಹಾಗಾದರೆ ಅವನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ಭೌತಿಕ ಜೀವಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಏನು ಹೇಳಬೇಕು!

Verse 44

तद् वै भजाम्यृतधियस्तव पादमूलं हित्वेदमात्मच्छदि चात्मगुरो: परस्य । देहाद्यपार्थमसदन्त्यमभिज्ञमात्रं विन्देत ते तर्हि सर्वमनीषितार्थम् ॥ ४४ ॥

ಆದುದರಿಂದ, ಹೇ ಪರಮಾತ್ಮ-ಗುರುವೇ, ದೇಹಾದಿ ಆತ್ಮವನ್ನು ಮುಚ್ಚುವ ಆವರಣಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ನಾನು ನಿನ್ನ ಪಾದಪದ್ಮಮೂಲವನ್ನು ಭಜಿಸುತ್ತೇನೆ. ದೇಹಾದಿಗಳು ವ್ಯರ್ಥ, ಅಸಾರ, ಕ್ಷಣಿಕ—ಕೇವಲ ಕಲ್ಪಿತ ಭೇದಮಾತ್ರ. ನಿನ್ನನ್ನು, ಸರ್ವಸತ್ಯಜ್ಞ ಪರಮೇಶ್ವರನನ್ನು, ಪಡೆದವನು ಎಲ್ಲ ಇಷ್ಟಾರ್ಥಗಳನ್ನೂ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

Verse 45

सत्त्वं रजस्तम इतीश तवात्मबन्धो मायामया: स्थितिलयोदयहेतवोऽस्य । लीला धृता यदपि सत्त्वमयी प्रशान्त्यै नान्ये नृणां व्यसनमोहभियश्च याभ्याम् ॥ ४५ ॥

ಹೇ ಈಶ್ವರಾ, ಬಂಧಿತ ಜೀವದ ಪರಮ ಸ್ನೇಹಿತನೇ, ಈ ಲೋಕದ ಸೃಷ್ಟಿ-ಸ್ಥಿತಿ-ಲಯಗಳಿಗಾಗಿ ನೀನು ನಿನ್ನ ಮಾಯಾಶಕ್ತಿಯ ಗುಣಗಳಾದ ಸತ್ತ್ವ, ರಜಸ್, ತಮಸ್ ಅನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತೀ. ಆದರೆ ಜೀವಗಳ ವಿಮೋಚನೆ ಮತ್ತು ಶಾಂತಿಗಾಗಿ ನೀನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸತ್ತ್ವಗುಣವನ್ನೇ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತೀ; ಉಳಿದ ಎರಡು ಗುಣಗಳು ಮಾನವರಿಗೆ ದುಃಖ, ಮೋಹ ಮತ್ತು ಭಯವನ್ನೇ ತರುತ್ತವೆ.

Verse 46

तस्मात्तवेह भगवन्नथ तावकानां शुक्लां तनुं स्वदयितां कुशला भजन्ति । यत् सात्वता: पुरुषरूपमुशन्ति सत्त्वं लोको यतोऽभयमुतात्मसुखं न चान्यत् ॥ ४६ ॥

ಹೇ ಭಗವಾನ್, ಆದ್ದರಿಂದ ನಿನ್ನ ಭಕ್ತರು ನಿನಗೆ ಪ್ರಿಯವಾದ ಶುದ್ಧ-ಸತ್ತ್ವಮಯ ಶ್ವೇತ ತನುವನ್ನು ಭಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸಾತ್ವತರು ಸತ್ತ್ವವನ್ನೇ ಪುರುಷರೂಪ—ನಿನ್ನ ನೇರ ಪ್ರಕಟನೆ—ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಅದರಿಂದಲೇ ನಿರ್ಭಯತೆ, ಆತ್ಮಸুখ ಮತ್ತು ಭಗವದ್ದಾಮದ ರಾಜ್ಯ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ, ಬೇರೆ ಯಾವುದರಿಂದಲೂ ಅಲ್ಲ.

Verse 47

तस्मै नमो भगवते पुरुषाय भूम्ने विश्वाय विश्वगुरवे परदैवताय । नारायणाय ऋषये च नरोत्तमाय हंसाय संयतगिरे निगमेश्वराय ॥ ४७ ॥

ಆ ಪರಮ ಪುರುಷೋತ್ತಮ ಭಗವಂತನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ—ಅವನೇ ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿ, ವಿಶ್ವರೂಪ, ವಿಶ್ವಗುರು ಮತ್ತು ಪರದೈವ. ಋಷಿರೂಪನಾದ ನಾರಾಯಣನಿಗೂ, ಹಾಗೆಯೇ ನರೋತ್ತಮನಾದ ನರನಿಗೂ—ಹಂಸಸ್ವಭಾವ, ವಾಕ್ಸಂಯಮಿ, ವೇದನಿಗಮಗಳ ಪ್ರಚಾರಕ—ನಾನು ಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ.

Verse 48

यं वै न वेद वितथाक्षपथैर्भ्रमद्धी: सन्तं स्वकेष्वसुषु हृद्यपि द‍ृक्पथेषु । तन्माययावृतमति: स उ एव साक्षा- दाद्यस्तवाखिलगुरोरुपसाद्य वेदम् ॥ ४८ ॥

ಮೋಸಕಾರಿ ಇಂದ್ರಿಯಮಾರ್ಗಗಳಿಂದ ಬುದ್ಧಿ ಭ್ರಮಿಸಿದ ಭೌತಿಕವಾದಿ ನಿನ್ನನ್ನು ತಿಳಿಯಲಾರನು, ನೀನು ಅವನ ಸ್ವಂತ ಇಂದ್ರಿಯಗಳಲ್ಲಿ, ಪ್ರಾಣಗಳಲ್ಲಿ, ಹೃದಯದಲ್ಲೂ ಮತ್ತು ದೃಷ್ಟಿವಿಷಯಗಳಲ್ಲೂ ಸದಾ ಇರುವುದಾದರೂ. ಆದರೂ ನಿನ್ನ ಮಾಯೆಯಿಂದ ಮುಚ್ಚಿದ ಬುದ್ಧಿಯಿದ್ದರೂ, ಯಾರು ನಿನ್ನಿಂದ—ಎಲ್ಲ ಗುರುಗಳ ಆದಿಗುರು—ವೇದಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೋ, ಅವನು ನಿನ್ನನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಅರಿಯುತ್ತಾನೆ.

Verse 49

यद्दर्शनं निगम आत्मरह:प्रकाशं मुह्यन्ति यत्र कवयोऽजपरा यतन्त: । तं सर्ववादविषयप्रतिरूपशीलं वन्दे महापुरुषमात्मनिगूढबोधम् ॥ ४९ ॥

ಹೇ ಪ್ರಭು! ನಿಮ್ಮ ದರ್ಶನವು ನಿಗಮಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಆತ್ಮರಹಸ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ; ಅಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮಾದಿ ಮಹಾಕವಿಗಳೂ ತರ್ಕಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ಮೋಹಿತರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರತಿ ವಾದಿಯೂ ತನ್ನ ಊಹಾನಿರ್ಣಯದಂತೆ ನಿಮ್ಮನ್ನು ಗ್ರಹಿಸುತ್ತಾನೆ; ದೇಹಾಭಿಮಾನದಿಂದ ಮುಚ್ಚಿದ ಗೂಢಜ್ಞಾನವಿರುವ ಆ ಮಹಾಪುರುಷನಿಗೆ ನಾನು ವಂದಿಸುತ್ತೇನೆ.