
Rishi: Atharvanic tradition (healing hymn; specific ṛṣi attribution not fixed here)
Devata: Añjana (personified remedy); Āpaḥ as auxiliary deities
Chandas: Anuṣṭubh (approx.)
ಈ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಸೂಕ್ತವು ಔಷಧೀಯ ಅಂಜನವನ್ನು (ಕಣ್ಣಿಗೆ ಹಚ್ಚುವ ಕೊಳ್ಳಿರಿಯಂ/ಲೇಪ) ಜೀವವನ್ನು ವೃದ್ಧಿಸುವ, ಕಲ್ಯಾಣ–ಶಾಂತಿ–ಭಯರಹಿತತೆಯನ್ನು ತರುವ ಪರಿಹಾರವೆಂದು ಅಭಿಷೇಕಿಸಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸುತ್ತದೆ; ಅದಕ್ಕೆ ಶುದ್ಧಿಗೊಳಿಸುವ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಿಸುವ ಜಲದೇವತೆಗಳ ಸಹಾಯವಿದೆ. ಈ ಔಷಧಿಯನ್ನು ಸಸ್ಯೌಷಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಪ್ರತಿಮವೆಂದು ಸ್ತುತಿಸಿ, ರೋಗ, ವೈರಿ ಪ್ರಭಾವಗಳು ಮತ್ತು ದುರ್ಭಾಗ್ಯಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಂದಲೂ ಕಾವಲು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಶಕ್ತಿಯಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಿತ್ರ–ವರುಣರ ರಕ್ಷಣಾ-ಸಂಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಔಷಧಿಯನ್ನು ಒಪ್ಪಿಸಿ, ದೂರದಿಂದಲೂ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆ—ಆರೋಗ್ಯ, (ವಿಶೇಷವಾಗಿ ದೃಷ್ಟಿಯ) ಸ್ಪಷ್ಟತೆ ಮತ್ತು ಕ್ಷೇಮ—ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.
Mantra 1
भैषज्यम्। आयु॑षोऽसि प्र॒तर॑णं॒ विप्रं॑ भेष॒जमु॑च्यसे । तदा॑ञ्जन॒ त्वं शं॑ताते॒ शमापो॒ अभ॑यं कृतम्
ಭೈಷಜ್ಯ (ಚಿಕಿತ್ಸೆ). ನೀನು ಆಯುಷ್ಯದ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುವ ದಾಟುವ ಸ್ಥಳ; ನೀನು ವಿಪ್ರ, ಪ್ರಬಲ ಭೇಷಜವೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಹೇ ಅಞ್ಜನ, ಕಲ್ಯಾಣಕ್ಕೂ ಶಾಂತಿಗೂ—ಆಪಃ (ಜಲಗಳು) ಜೊತೆಗೆ—ನಿರ್ಭಯತೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸು.
Mantra 2
यो ह॑रि॒मा जा॒यान्यो॑ऽङ्गभे॒दो वि॒सल्प॑कः । सर्वं॑ ते॒ यक्ष्म॒मङ्गे॑भ्यो ब॒हिर्नि॑र्ह॒न्त्वाञ्ज॑नम्
ಯಾವ ಹರಿಮಾ (ಹಳದಿತನ), ಯಾವ ಜಾಯಾನ್ಯ, ಯಾವ ಅಂಗಭೇದಕ ವೇದನೆ, ಯಾವ ವಿಸಲ್ಪಕ—ಅವೆಲ್ಲ ಯಕ್ಷ್ಮವನ್ನು ನಿನ್ನ ಅಂಗಗಳಿಂದ ಹೊರಗೆ, ದೂರಕ್ಕೆ—ಅಞ್ಜನ ಹೊಡೆದು ಓಡಿಸಲಿ.
Mantra 3
आञ्ज॑नं पृथि॒व्यां जा॒तं भ॒द्रं पु॑रुष॒जीव॑नम्। कृ॒णोत्वप्र॑मायुकं॒ रथ॑जूति॒मना॑गसम्
ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಅಂಜನ—ಶುಭಕರ, ಪುರುಷನ ಜೀವಾಧಾರ—ಅದು (ಮನುಷ್ಯನನ್ನು) ಅಕಾಲಮರಣಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗದಂತೆ ಅಪ್ರಮಾಯುಕನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲಿ; ರಥದಂತೆ ವೇಗವಂತನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲಿ; ಮತ್ತು ದೋಷರಹಿತನಾಗಿ ಇರಿಸಲಿ.
Mantra 4
प्राण॑ प्रा॒णं त्रा॑य॒स्वासो॒ अस॑वे मृड । निरृ॑ते॒ निरृ॑त्या नः॒ पाशे॑भ्यो मुञ्च
ಹೇ ಪ್ರಾಣ, ಪ್ರಾಣವನ್ನೇ ರಕ್ಷಿಸು; ಅಸು—ನಮ್ಮ ಜೀವಕ್ಕೆ ಕರುಣೆ ತೋರು. ನಿರೃತಿಯಿಂದ, ನಿರೃತಿಯ ಪಾಶಗಳಿಂದ ನಮ್ಮನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡು.
Mantra 5
सिन्धो॒र्गर्भो॑ऽसि वि॒द्युतां॒ पुष्प॑म्। वातः॑ प्रा॒णः सूर्य॒श्चक्षु॑र्दि॒वस्पयः॑
ನೀನು ಸಿಂಧುವಿನ ಗರ್ಭ; ವಿದ್ಯುತ್ಗಳ ಪುಷ್ಪ. ವಾಯುವೇ ಪ್ರಾಣ, ಸೂರ್ಯನೇ ಚಕ್ಷು, ದಿವ್ಯದ ಪಯ (ಆಕಾಶದ ಹಾಲು) ಪೋಷಣೆಯಾಗಿದೆ.
Mantra 6
देवा॑ञ्जन॒ त्रैक॑कुदं॒ परि॑ मा पाहि वि॒श्वतः॑ । न त्वा॑ तर॒न्त्योष॑धयो॒ बाह्याः॑ पर्व॒तीया॑ उ॒त
ಹೇ ದೇವಾಂಜನ (ದಿವ್ಯ ಅಂಜನ), ಹೇ ತ್ರೈಕಕುಡ, ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿದು ಕಾಪಾಡು. ನಿನ್ನನ್ನು ಯಾವ ಔಷಧಿಯೂ ಮೀರಲಾರದು—ಹೊರಗಿನವುಗಳೂ ಅಲ್ಲ, ಪರ್ವತಜನ್ಯ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಔಷಧಿಗಳೂ ಅಲ್ಲ.
Mantra 7
वी॒३दं मध्य॒मवा॑सृपद् रक्षो॒हामी॑व॒चात॑नः । अमी॑वाः॒ सर्वा॑श्चा॒तय॑न् ना॒शय॑दभि॒भा इ॒तः
ಈ ವೀದ ಮಧ್ಯಕ್ಕೆ ಸರಿದುಬಂದಿತು—ರಕ್ಷೋಹನ, ಅಮೀವಚಾತನ (ರೋಗನಿವಾರಕ). ಎಲ್ಲ ಅಮೀವಗಳನ್ನು ಓಡಿಸಿ, ಇಲ್ಲಿಂದ ದಾಳಿ ಮಾಡುವ ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿತು.
Mantra 8
ब॒ह्वि॒३दं रा॑जन् वरु॒णानृ॑तमाह॒ पूरु॑षः । तस्मा॑त् सहस्रवीर्य मु॒ञ्च नः॒ पर्यंह॑सः
ಓ ರಾಜ ವರుణನೇ, ಮನುಷ್ಯನು ಬಹಳ ಅಸತ್ಯವನ್ನು ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ. ಆದಕಾರಣ, ಓ ಸಹಸ್ರ-ವೀರ್ಯನೇ, ನಮ್ಮನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿದಿರುವ ಅಂಹಸ್ (ಪಾಪ-ದೋಷ) ಮತ್ತು ಸಂಕಟ/ಸಂಕುಚಿತ ಸ್ಥಿತಿಯಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡು.
Mantra 9
यदापो॑ अ॒घ्न्या इति॒ वरु॒णेति॒ यदू॑चि॒म। तस्मा॑त् सहस्रवीर्य मु॒ञ्च नः॒ पर्यंह॑सः
ನಾವು ಉಚ್ಚರಿಸಿದ—‘ಆಪಃ ಅಘ್ನ್ಯಾ (ಅಹಿಂಸ್ಯ/ಅಲಂಘ್ಯ) ಇವೆ’ ಮತ್ತು ‘ಹೇ ವರುಣ’—ಅದರ ಬಲದಿಂದ, ಹೇ ಸಹಸ್ರವೀರ್ಯನೇ! ನಮ್ಮನ್ನು ಎಲ್ಲೆಡೆಯಿಂದ ಆವರಿಸುವ ವ್ಯಥೆ/ಅಂಹಸದಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡು.
Mantra 10
मि॒त्रश्च॑ त्वा॒ वरु॑णश्चानु॒प्रेय॑तुराञ्जन । तौ त्वा॑नु॒गत्य॑ दू॒रं भो॒गाय॒ पुन॒रोह॑तुः
ಹೇ ಅಞ್ಜನ! ಮಿತ್ರ ಮತ್ತು ವರುಣರು ನಿನ್ನೊಂದಿಗೆ ಅನುಪ್ರೇಯಾತರಾದರು. ಆ ಇಬ್ಬರೂ ನಿನ್ನನ್ನು ಅನುಗಮಿಸಿ, ದೂರದಿಂದ ಮತ್ತೆ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ತಂದರು—ನಮ್ಮ ಭೋಗ/ಉಪಭೋಗಕ್ಕಾಗಿ.
Añjana is a medicinal unguent/collyrium (often used for the eyes) that the hymn personifies and praises as a divine remedy capable of healing and protecting the patient.
The Waters represent purification and soothing power; in this hymn they help make the remedy bring śam (peace/welfare) and abhayam (fearlessness), as if sealing the medicine’s safety and efficacy.
Traditionally it functions as a consecration charm: the practitioner recites the verses over añjana (often mixed with clean water) and then applies it as a therapeutic/protective unguent, repeating as needed for recovery and safeguarding.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.