Adhyaya 1
Book 11.1 treats the saṅgha as a high-value strategic asset or threat: its collective discipline makes it “adhṛṣya” (difficult to assail) and thus superior to ordinary gains from force (daṇḍa) or bilateral friendship (mitra). Kautilya’s pragmatic objective is to convert saṅgha-cohesion into Vijigīṣu-advantage by a two-track policy: (1) co-opt compatible saṅghas through conciliation and inducements; (2) when incompatible, fracture them through calibrated bheda, then finish with daṇḍa. The chapter operationalizes this with covert social engineering: spies identify latent rivalries, seed accusations, provoke quarrels in leisure spaces (schools, guild-arts, gambling, taverns), weaponize status hierarchies (marriage/commensality), and orchestrate nocturnal incidents around disputed property, cattle, or persons. Once a “hīna-pakṣa” (weaker faction) is produced, the king subsidizes it with treasury and force, using it to eliminate the opposing faction. This placement in the Vijigīṣu’s power-structure is classic mandala logic: dissolve federated resistance before it can stabilize as a rival limb (mitra/daṇḍa) for an enemy king.
Sutras
Sutra 11
संघा हि संहतत्वादधृष्याः परेषाम् ॥ कZ_११.१.०२ ॥
ಸಂಘಗಳು (ಸಾಮೂಹಿಕ ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು) ಏಕತೆಯಿಂದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವುದರಿಂದ ಹೊರಗಿನವರಿಗೆ ಅವನ್ನು ಮಣಿಸುವುದು ಕಷ್ಟ.
Sutra 12
ताननुगुणान्भुञ्जीत सामदानाभ्याम् विगुणान्भेददण्डाभ्याम् ॥ कZ_११.१.०३ ॥
ತನ್ನ ಹಿತಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣರಾದವರನ್ನು ಸಾಮ ಮತ್ತು ದಾನದಿಂದ ವಶಪಡಿಸಬೇಕು; ಅನುಗುಣರಲ್ಲದವರನ್ನು ಭೇದ ಮತ್ತು ದಂಡದಿಂದ ನಿಯಂತ್ರಿಸಬೇಕು.
Sutra 13
काम्बोजसुराष्ट्रक्षत्रियश्रेण्यादयो वार्त्तशस्त्रोपजीविनः ॥ कZ_११.१.०४ ॥
ಕಾಂಬೋಜರು, ಸೌರಾಷ್ಟ್ರರು, ಕ್ಷತ್ರಿಯ-ಶ್ರೇಣಿಗಳು ಮೊದಲಾದವರು ವಾರ್ತ (ಕೃಷಿ/ವಾಣಿಜ್ಯ) ಮತ್ತು ಶಸ್ತ್ರಗಳಿಂದ ಜೀವನ ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ.
Sutra 14
लिच्छिविकवृजिकमल्लकमद्रककुकुरकुरुपाञ्चालादयो राजशब्दोपजीविनः ॥ कZ_११.१.०५ ॥
ಲಿಚ್ಛವಿ, ಕವೃಜಿಕ, ಮಲ್ಲಕ, ಮದ್ರಕ, ಕುಕುರು, ಕುರು, ಪಾಂಚಾಲ ಮೊದಲಾದವರು ‘ರಾಜ’ ಎಂಬ ಪದವಿ/ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯ ಮೇಲೆ ಜೀವನ ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ—ಅಂದರೆ ಹಂಚಿಕೊಂಡ ಉನ್ನತವರ್ಗೀಯ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವದ ಮೇಲೆ.
Sutra 15
सर्वेषामासन्नाः सत्त्रिणः संघानां परस्परन्यङ्गद्वेषवैरकलहस्थानान्युपलभ्य क्रमाभिनीतं भेदमुपचारयेयुः असौ त्वा विजल्पति इति ॥ कZ_११.१.०६ ॥
ಎಲ್ಲ ಪಕ್ಷಗಳ ಸಮೀಪ ಇಡಲಾದ ಗುಪ್ತಚರರು ಸಂಘಗಳಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಪರ ಅವಮಾನ, ದ್ವೇಷ, ವೈರ, ಕಲಹಗಳ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದು ಕ್ರಮೇಣ ಭೇದವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಬೇಕು—“ಅವನು ನಿನ್ನ ವಿರುದ್ಧ ಮಾತಾಡುತ್ತಾನೆ” ಎಂದು ಚುಚ್ಚಿ ಹೇಳಿ.
Sutra 16
एवमुभयतोबद्धरोषाणां विद्याशिल्पद्यूतवैहारिकेष्वाचार्यव्यञ्जना बालकलहानुत्पादयेयुः ॥ कZ_११.१.०७ ॥
ಈ ರೀತಿ, ಎರಡೂ ಕಡೆ ಕೋಪ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡಿರುವಾಗ, ವಿದ್ಯೆ, ಶಿಲ್ಪ, ಜೂಜು ಮತ್ತು ವಿನೋದದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಆಚಾರ್ಯರ ವೇಷಧಾರಿಗಳಾದ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು ಯುವಕರ ಜಗಳಗಳನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಬೇಕು.
Sutra 17
वेशशौण्डिकेषु वा प्रतिलोमप्रशंसाभिः संघमुख्यमनुष्याणां तीक्ष्णाः कलहानुत्पादयेयुः कृत्यपक्षोपग्रहेण वा ॥ कZ_११.१.०८ ॥
ಅಥವಾ ವೇಶ್ಯಾಗೃಹ ಮತ್ತು ಮದ್ಯಶಾಲೆಗಳ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ‘ವಿರೋಧಿ/ವ್ಯಂಗ್ಯ ಪ್ರಶಂಸೆ’ಗಳ ಮೂಲಕ ಸಂಘದ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ನಡುವೆ ತೀಕ್ಷ್ಣ ಕಲಹಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಬೇಕು; ಅಥವಾ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರ ಗುಂಪಿನ ಪಕ್ಷವನ್ನು ಹಿಡಿದು।
Sutra 18
कुमारकान्विशिष्टच्छिन्दिकया हीनच्छिन्दिकानुत्साहयेयुः ॥ कZ_११.१.०९ ॥
‘ಉನ್ನತ’ ಯುವಕರ ಗುಂಪನ್ನು ಬಳಸಿ ‘ಕೀಳ’ ಯುವಕರ ಗುಂಪನ್ನು (ಹಿರಾರ್ಕಿಯನ್ನು ಸವಾಲು ಮಾಡಲು) ಉತ್ತೇಜಿಸಬೇಕು।
Sutra 19
विशिष्टानां चैकपात्रं विवाहं वा हीनेभ्यो वारयेयुः ॥ कZ_११.१.१० ॥
ಮತ್ತು ‘ಉನ್ನತ’ರನ್ನು ‘ಕೀಳ’ರೊಂದಿಗೆ ಒಂದೇ ಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಊಟ (ಸಹಭೋಜನ) ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಅಥವಾ ವಿವಾಹವಾಗುವುದರಿಂದ ತಡೆಯಬೇಕು।
Sutra 20
हीनान्वा विशिष्टैरेकपात्रे विवाहे वा योजयेयुः ॥ कZ_११.१.११ ॥
ಅಥವಾ ‘ಕೀಳ’ರನ್ನು ‘ಉನ್ನತ’ರೊಂದಿಗೆ ಒಂದೇ ಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಊಟ ಅಥವಾ ವಿವಾಹದಲ್ಲಿ (ಆಯ್ದಂತೆ) ಸೇರಿಸಬೇಕು।
Sutra 42
आढ्यविधवा गूढाजीवा योगस्त्रियो वा दायनिक्षेपार्थं विवदमानाः संघमुख्यानुन्मादयेयुः अदितिकौशिकस्त्रियो नर्तकीगायना वा ॥ कZ_११.१.४२ ॥
ಧನಿಕ ವಿಧವೆಯರು—ಗುಪ್ತ ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆಯರಾಗಿ—ಅಥವಾ ಯೋಗಿನಿ/ತಪಸ್ವಿನಿ ಮಹಿಳೆಯರು, ವಾರಸುದಾರಿಕೆ ಅಥವಾ ಠೇವಣಿ (ನಿಕ್ಷೇಪ) ಎಂಬ ನೆಪದಲ್ಲಿ ಜಗಳವನ್ನು ನಾಟಕವಾಡಿ, ಸಂಘದ ನಾಯಕರನ್ನು ಅಶಾಂತಗೊಳಿಸಿ/ಉನ್ಮತ್ತಗೊಳಿಸಬೇಕು; ಹಾಗೆಯೇ ಅದಿತಿ–ಕೌಶಿಕ ಪ್ರಕಾರದ ಮಹಿಳೆಯರು, ಅಥವಾ ವೇಶ್ಯೆಗಳು, ನೃತ್ಯಗಾರ್ತಿಯರು, ಗಾಯಕಿಯರೂ (ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆಯರಾಗಿ) ಬಳಸಬಹುದು.
Sutra 43
प्रतिपन्नान् गूढवेश्मसु रात्रिसमागमप्रविष्टांस्तीक्ष्णा हन्युर्बद्ध्वा हरेयुर्वा ॥ कZ_११.१.४३ ॥
ಗುರಿಗಳನ್ನು ಸೆಳೆದು ರಾತ್ರಿಯ ಭೇಟಿಗಾಗಿ ಗುಪ್ತ ಮನೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಾಗ, ತೀಕ್ಷ್ಣ (ಕಠೋರ) ಗುಪ್ತಚರರು ಅವರನ್ನು ಕೊಲ್ಲಬೇಕು, ಅಥವಾ ಕಟ್ಟಿಹಾಕಿ ಕರೆದೊಯ್ಯಬೇಕು.
Sutra 44
सत्त्री वा स्त्रीलोलुपं संघमुख्यं प्ररूपयेत् अमुष्मिन् ग्रामे दरिद्रकुल्लमपसृतम् तस्य स्त्री राजार्हा गृहाणैनामिति ॥ कZ_११.१.४४ ॥
ಸ್ತ್ರೀ ಗುಪ್ತಚಾರಿ ಸ್ತ್ರೀಲೋಲುಪನಾದ ಸಂಘಮುಖ್ಯನನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಹೀಗೆ ಆಮಿಷದ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳಬೇಕು: “ಆ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ನೀಚ ವಂಶದ ಒಬ್ಬ ಬಡವನನ್ನು ಹೊರಹಾಕಲಾಗಿದೆ; ಅವನ ಹೆಂಡತಿ ರಾಜನಿಗೆ ಯೋಗ್ಯಳು—ಅವಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಿ.”
Sutra 45
गृहीतायामर्धमासानन्तरं सिद्धव्यञ्जनो दूष्यसंघमुख्यमध्ये प्रक्रोशेत् असौ मे मुख्यो भार्यां स्नुषां भगिनीं दुहितरं वाधिचरति इति ॥ कZ_११.१.४५ ॥
ಅವಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ಸುಮಾರು ಅರ್ಧ ತಿಂಗಳ ನಂತರ, ನೆಟ್ಟ ಮಾಹಿತಿದಾರನು ಸಂಘದ ನಾಯಕರ ಮಧ್ಯೆ ಕೂಗಿ ಹೇಳಬೇಕು: “ಆ ನನ್ನ ಮುಖ್ಯನು ನನ್ನ ಹೆಂಡತಿ—ಅಥವಾ ಸೊಸೆ, ಸಹೋದರಿ, ಅಥವಾ ಮಗಳನ್ನು—ಅಪಮಾನಿಸುತ್ತಾನೆ/ಮೋಹಿಸುತ್ತಾನೆ (ದುಷ್ಕೃತ್ಯ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ).”
Sutra 46
तं चेत्संघो निगृह्णीयात् राजैनमुपगृह्य विगुणेषु विक्रमयेत् ॥ कZ_११.१.४६ ॥
ಸಂಘವು ಅವನನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿ/ಶಿಕ್ಷಿಸಿದರೆ, ರಾಜನು ಅವನನ್ನು ತನ್ನ ವಶ/ರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಅವರ ದುರ್ಬಲತೆಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಅವರ ವಿರುದ್ಧವೇ ಬಳಸಬೇಕು.
Sutra 47
अनिगृहीते सिद्धव्यञ्जनं रात्रौ तीक्ष्णाः प्रवासयेयुः ॥ कZ_११.१.४७ ॥
ಅವನನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸದಿದ್ದರೆ, ತೀಕ್ಷ್ಣ ಗುಪ್ತಚರರು ರಾತ್ರಿ ಆ ನೆಟ್ಟ ಮಾಹಿತಿದಾರನನ್ನು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಬೇಕು.
Sutra 48
ततस्तद्व्यञ्जनाः प्रक्रोशेयुः असौ ब्रह्महा ब्राह्मणीजारश्च इति ॥ कZ_११.१.४८ ॥
ಆಮೇಲೆ ಆ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡುವವರು ಕೂಗಿ ಹೇಳಬೇಕು— “ಇವನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣಹಂತಕನು, ಹಾಗೆಯೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯ ಜಾರ (ವ್ಯಭಿಚಾರಿ ಪ್ರಿಯ) ಕೂಡ.”
Sutra 49
कार्तान्तिकव्यञ्जनो वा कन्यामन्येन वृतामन्यस्य प्ररूपयेत् अमुष्य कन्या राजपत्नी राजप्रसविनी च भविष्यति सर्वस्वेन प्रसह्य वैनां लभस्व इति ॥ कZ_११.१.४९ ॥
ಅಥವಾ ಜ್ಯೋತಿಷಿ/ಭವಿಷ್ಯವಕ್ತನ ವೇಷಧಾರಿಯಾದ ಏಜೆಂಟ್, ಒಬ್ಬನಿಗೆ ನಿಶ್ಚಿತವಾದ ಕನ್ಯೆಯನ್ನು ಮತ್ತೊಬ್ಬನಿಗೆ ತೋರಿಸಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಲಿ— “ಅಮೂಕನ ಮಗಳು ರಾಜನ ಪತ್ನಿಯಾಗುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ರಾಜನನ್ನು ಹೆರುತ್ತಾಳೆ; ಯಾವ ಮಾರ್ಗವಾದರೂ ಸರಿಯೇ, ಬಲವಂತವಾಗಿಯಾದರೂ ಅವಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊ.”
Sutra 50
अलभ्यमानायां परपक्षमुद्धर्षयेत् ॥ कZ_११.१.५० ॥
ಅವಳು ದೊರಕದಿದ್ದರೆ, ಎದುರಾಳಿ ಪಕ್ಷವನ್ನು ಕೆರಳಿಸಬೇಕು.
Sutra 51
लब्धायां सिद्धः कलहः ॥ कZ_११.१.५१ ॥
ಅವಳು ದೊರೆತಾಗ ಕಲಹವು ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ (ಕಾರ್ಯ ಯಶಸ್ವಿ).
Frequently Asked Questions
By preventing cohesive hostile confederacies from forming an external ‘hard shell,’ the Vijigīṣu reduces frontier insecurity, lowers the cost of open war, and stabilizes trade routes and revenue—welfare achieved through preemptive political neutralization.
This chapter does not specify a codified penalty; enforcement is strategic. Non-compliance by agents implies royal sanction under espionage discipline (removal, punishment, or covert disposal as per broader guḍha-puruṣa regulations), while hostile factions face targeted elimination once isolated (pratipakṣa-vadha) backed by kośa and daṇḍa.
Ask anything about Adhyaya 1 of the Arthashastra
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Arthashastra in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.