Adhyaya 18
ಅಧ್ಯಾಯ 3.18 ಭಾಷಣವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಬಹುದಾದ ಅಪಾಯವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತದೆ: ಇದು ಅವಮಾನ, ಮಾನಹಾನಿ, ಮತ್ತು ಬೆದರಿಕೆಗಳಿಗೆ ಶ್ರೇಣೀಕೃತ ದಂಡಗಳನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಕುಲದ್ವೇಷಗಳನ್ನು ತಡೆಯಲು ಮತ್ತು ಜನಪದದ ಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಸಮರ್ಥ ಸಾಕ್ಷ್ಯವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತದೆ. ಭಾಷಣ ಅಪರಾಧಗಳನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಗಳ ಪ್ರಚೋದಕಗಳೆಂದು ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ, ಖಾಸಗಿ ಭಾವನೆಗಳಲ್ಲ. ದಂಡಗಳನ್ನು ಪಣದಲ್ಲಿ ನಿಗದಿಪಡಿಸಿ ಸತ್ಯ/ಅಸತ್ಯ, ಸ್ಥಾನಮಾನ ಕ್ರಮ, ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಿತ ಗುರಿಗಳು/ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ವೃತ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರದೇಶಗಳ ಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಬಂಡವಾಳವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಕಾನೂನು ರಕ್ಷಣೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಬೆದರಿಕೆ ಮತ್ತು ಭೀತಿ ಹುಟ್ಟಿಸುವಿಕೆಯು ಹಿಂಸೆಯಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸುವುದನ್ನು ತಡೆಯಲು ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಬಹುದು. ಸಾಕ್ಷ್ಯವು ನೌಕರಶಾಹಿಯಾಗಿದೆ: ಸಮೀಪದ ಸಾಕ್ಷಿಗಳು ಮತ್ತು ವೈದ್ಯಕೀಯ/ಲೈಂಗಿಕ ಆರೋಪಗಳಿಗೆ ತಜ್ಞ ಪರಿಶೀಲನೆ. ಅಳತೆ ಮಾಡಿದ, ಊಹಿಸಬಹುದಾದ ದಂಡವು ಅನುಸರಣೆ, ಆದಾಯ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹತೆ, ಮತ್ತು ಬಾಹ್ಯ ಅಭಿಯಾನಗಳಿಗೆ ಸಿದ್ಧತೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತದೆ.
Sutras
Sutra 1
वाक्पारुष्यमुपवादः कुत्सनमभिभर्त्सनमिति ॥ कZ_०३.१८.०१ ॥
ವಾಕ್ಪಾರುಷ್ಯ (ಮೌಖಿಕ ಅವಮಾನ) ಎಂದರೆ: ಉಪವಾದ (ಅಪವಾದ/ನಿಂದೆ), ಕುತ್ಸನ (ತಿರಸ್ಕಾರಪೂರ್ಣ ನಿಂದಾಸೂಚಕ ಮಾತು), ಮತ್ತು ಅಭಿಭರ್ತ್ಸನ (ಕಠಿಣ ಗರ್ಹಣೆ) ಎಂದು।
Sutra 2
शरीरप्रकृतिश्रुतवृत्तिजनपदानां शरीरोपवादे काणखञ्जादिभिः सत्ये त्रिपणो दण्डः मिथ्योपवादे षट्पणो दण्डः ॥ कZ_०३.१८.०२ ॥
ಯಾರಾದರೊಬ್ಬರ ದೇಹ, ಪ್ರಕೃತಿ, ಶ್ರುತ (ವಿದ್ಯೆ/ಖ್ಯಾತಿ), ವೃತ್ತಿ (ಜೀವಿಕೆ/ಆಚರಣೆ) ಅಥವಾ ಜನಪದ ಕುರಿತು—‘ಒಂದುಕಣ್ಣವನು’, ‘ಕುಂಟ’ ಇತ್ಯಾದಿ ಪದಗಳಿಂದ—ದೇಹಾಪವಾದ ಮಾಡಿದರೆ, ಆರೋಪ ಸತ್ಯವಾಗಿದ್ದರೆ ಮೂರು ಪಣ ದಂಡ; ಸುಳ್ಳು ಅಪವಾದವಾಗಿದ್ದರೆ ಆರು ಪಣ ದಂಡ।
Sutra 3
शोभनाक्षिमन्तः इति काणखञ्जादीनां स्तुतिनिन्दायां द्वादशपणो दण्डः ॥ कZ_०३.१८.०३ ॥
ಒಂದುಕಣ್ಣು, ಕುಂಟು ಮುಂತಾದವರ ಬಗ್ಗೆ ಹೊಗಳಿಕೆ ಅಥವಾ ಹಾಸ್ಯದಲ್ಲಿ—ಉದಾ., ‘ಸುಂದರ ಕಣ್ಣುಳ್ಳವನು’ ಎಂದು ಕರೆಯುವುದು—ಹನ್ನೆರಡು ಪಣ ದಂಡ.
Sutra 4
कुष्ठोन्मादक्लैब्यादिभिः कुत्सायां च सत्यमिथ्यास्तुतिनिन्दासु द्वादशपणोत्तरा दण्डास्तुल्येषु ॥ कZ_०३.१८.०४ ॥
‘ಕುಷ್ಠರೋಗಿ’, ‘ಹುಚ್ಚ’, ‘ನಪುಂಸಕ’ ಮುಂತಾದ ಪದಗಳಿಂದ ತಿರಸ್ಕಾರಪೂರ್ಣ ಅವಮಾನ ಮಾಡಿದಾಗ, ಹಾಗೆಯೇ ಸತ್ಯ/ಅಸತ್ಯ ಹೊಗಳಿಕೆ-ನಿಂದೆಯ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ, ಸಮಾನ ಸ್ಥಾನಮಾನದವರಿಗಾಗಿ ದಂಡ ಹನ್ನೆರಡು ಪಣ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುತ್ತದೆ.
Sutra 5
विशिष्टेषु द्विगुणाः हीनेष्वर्धदण्डाः परस्त्रीषु द्विगुणाः प्रमादमदमोहादिभिरर्धदण्डाः ॥ कZ_०३.१८.०५ ॥
ಉನ್ನತ ಸ್ಥಾನಮಾನದವರ ವಿರುದ್ಧ ಮಾಡಿದರೆ ದಂಡ ದ್ವಿಗುಣ; ಕೀಳ್ಮಟ್ಟದವರ ವಿರುದ್ಧ ಮಾಡಿದರೆ ಅರ್ಧದಂಡ. ಪರಸ್ತ್ರೀಯ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ದ್ವಿಗುಣ. ಅಜಾಗರೂಕತೆ, ಮದ್ಯಮತ್ತತೆ, ಮೋಹ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಿಂದ ಆಗಿದ್ದರೆ ಅರ್ಧದಂಡ.
Sutra 6
कुष्ठोन्मादयोश्चिकित्सकाः संनिकृष्टा पुमांसश्च प्रमाणं क्लीबभावे स्त्रियो मूत्रफेनोऽप्सु विष्ठानिमज्जनं च ॥ कZ_०३.१८.०६ ॥
ಕುಷ್ಠ ಮತ್ತು ಉನ್ಮಾದದ (ಆರೋಪಗಳಲ್ಲಿ) ವೈದ್ಯರು, ಸಮೀಪದ ಸಾಕ್ಷಿಗಳು ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ಪುರುಷರು ಪ್ರಮಾಣ. ನಪುಂಸಕತ್ವದ (ಆರೋಪದಲ್ಲಿ) ಮಹಿಳೆಯರು ಪ್ರಮಾಣ; ಹಾಗೆಯೇ ನೀರಿನ ಮೇಲೆ ಮೂತ್ರದ ನೊರೆ, ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮಲ ಮುಳುಗುವುದು ಕೂಡ ಪ್ರಮಾಣವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
Sutra 7
प्रकृत्युपवादे ब्राह्मणक्षत्रियवैश्यशूद्रान्तावसायिनामपरेण पूर्वस्य त्रिपणोत्तरा दण्डाः पूर्वेणापरस्य द्विपणाधराः कुब्राह्मणादिभिश्च कुत्सायाम् ॥ कZ_०३.१८.०७ ॥
ಪ್ರಕೃತಿ-ಆಧಾರಿತ ಅಪವಾದದಲ್ಲಿ (ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ಥಾನ/ವರ್ಣ ಆಧಾರಿತ ನಿಂದೆಯಲ್ಲಿ)—ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಕ್ಷತ್ರಿಯ, ವೈಶ್ಯ, ಶೂದ್ರ ಮತ್ತು ಅಂತಾವಸಾಯಿನ್—ಈ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ, ಕೆಳವರ್ಗದವನು ಮೇಲ್ವರ್ಗದವನನ್ನು ನಿಂದಿಸಿದರೆ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹಂತಕ್ಕೆ ದಂಡ ಮೂರು ಪಣಗಳಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ; ಮೇಲ್ವರ್ಗದವನು ಕೆಳವರ್ಗದವನನ್ನು ನಿಂದಿಸಿದರೆ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹಂತಕ್ಕೆ ದಂಡ ಎರಡು ಪಣಗಳಷ್ಟು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ‘ಕುಬ್ರಾಹ್ಮಣ’ ಮೊದಲಾದ ವೇಷಧಾರಿಗಳ ಮೇಲೆ ತಿರಸ್ಕಾರಪೂರ್ಣ ನಿಂದನೆ/ಗಾಲಿ ಮಾಡಿದರೂ ಹಂತವಾರು ದಂಡಗಳು ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತವೆ.
Sutra 8
तेन श्रुतोपवादो वाग्जीवनानां कारुकुशीलवानां वृत्त्युपवादः प्राज्जूणकगान्धारादीनां च जनपदोपवादा व्याख्याताः ॥ कZ_०३.१८.०८ ॥
ಅದೇ ನಿಯಮದಂತೆ—ಕೇಳಿದ ಮಾತು/ವದಂತಿ (ಶ್ರುತಿ) ಆಧಾರಿತ ಅಪವಾದ, ವಾಕಿನಿಂದ ಜೀವನ ನಡೆಸುವವರ ಅಪವಾದ, ಕಾರು (ಕಾರಿಗರು) ಮತ್ತು ಕುಶೀಲವ/ಕಲಾವಿದರ ಜೀವನೋಪಾಯ ಕುರಿತು ಅಪವಾದ, ಹಾಗೆಯೇ ಪ್ರಾಜ್ಜೂಣಕ, ಗಾಂಧಾರ ಮೊದಲಾದ ಜನಪದ/ಪ್ರದೇಶಗಳ ಅಪವಾದಗಳು—ಇವೆಲ್ಲವೂ ವಿವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ।
Sutra 9
यः परं एवं त्वां करिष्यामि इति करणेनाभिभर्त्सयेदकरणे यस्तस्य करणे दण्डस्ततोऽर्धदण्डं दद्यात् ॥ कZ_०३.१८.०९ ॥
ಯಾರು ಮತ್ತೊಬ್ಬನಿಗೆ ‘ನಾನು ನಿನಗೆ ಹೀಗೆ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ’ ಎಂದು (ಒಂದು ಕೃತ್ಯ ಮಾಡುವ ಬೆದರಿಕೆಯಿಂದ) ಭಯಪಡಿಸಿ, ಆದರೆ ಮಾಡದೆ ಬಿಡುತ್ತಾನೋ, ಅವನು ಆ ಕೃತ್ಯವನ್ನು ನಿಜವಾಗಿ ಮಾಡಿದರೆ ವಿಧಿಸುವ ದಂಡದ ಅರ್ಧದಂಡವನ್ನು ಕೊಡಬೇಕು।
Sutra 10
अशक्तः कोपं मदं मोहं वापदिशेद्द्वादशपणं दण्डं दद्यात् ॥ कZ_०३.१८.१० ॥
ಅಶಕ್ತ/ದುರ್ಬಲ ವ್ಯಕ್ತಿ ಕಾರಣವಾಗಿ ಕೋಪ, ಮದ (ಮತ್ತೆ) ಅಥವಾ ಮೋಹವನ್ನು ಹೇಳಿಕೊಂಡರೆ, ಅವನು ಹನ್ನೆರಡು ಪಣಗಳ ದಂಡವನ್ನು ಕೊಡಬೇಕು।
Sutra 11
जातवैराशयः शक्तश्चापकर्तुं यावज्जीविकावस्थं दद्यात् ॥ कZ_०३.१८.११ ॥
ಆದರೆ ಗಟ್ಟಿಯಾದ ವೈರಭಾವವನ್ನು ಹೊಂದಿ ಹಾನಿ ಮಾಡಲು ಶಕ್ತನಾದವನನ್ನು, ಅವನ ಜೀವನೋಪಾಯಕ್ಕೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವ ನಿರಂತರ ನಿರ್ಬಂಧ/ನಿಯಂತ್ರಣದಡಿ ಇರಿಸಬೇಕು—ಅವಶ್ಯಕವಾದಷ್ಟು ಕಾಲ/ಅವನ ಜೀವನೋಪಾಯದ ಸ್ಥಿತಿ ಇರುವವರೆಗೆ।
Sutra 12
आक्रोशाद्देवचैत्यानामुत्तमं दण्डमर्हति ॥ कZ_०३.१८.१२च्द् ॥
ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಪವಿತ್ರ ಸ್ಮಾರಕಗಳು/ಶ್ರೈನ್‌ಗಳು (ದೇವ-ಚೈತ್ಯ) ವಿರುದ್ಧ ಅವಮಾನಕಾರಿ ಕೂಗು-ಕಿರುಚಾಟ ಮಾಡಿದರೆ ಅತ್ಯುನ್ನತ ದಂಡನೆಗೆ ಪಾತ್ರನಾಗುತ್ತಾನೆ.
Frequently Asked Questions
Reduced feuds and factional escalation (jātavaira), higher trust in adjudication, protection of vulnerable/protected targets (parastrī; sacred sites), and preservation of occupational and regional reputations—thereby stabilizing janapada productivity and public order.
Graded fines: for bodily-defamation using terms like ‘one-eyed/cripple’—3 paṇas if true, 6 if false; praising/blaming such traits—12 paṇas; using ‘leper/madman/impotent’ and similar—12 paṇas and higher depending on parity/status; doubled for superiors and others’ women, halved for inferiors or when due to negligence/intoxication/delusion; threats incur half the penalty of the threatened act if the speaker cannot execute, but if capable and malicious may be punished up to loss of livelihood; insults against deva-caitya merit the highest (uttama) penalty.
Ask anything about Adhyaya 18 of the Arthashastra
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Arthashastra in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.