Adhyaya 1
ಅಧ್ಯಾಯ 3.1 ಕರಾರು ಮಾನ್ಯತೆಯನ್ನು ರಾಜ್ಯ ಭದ್ರತೆಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ, ಸ್ಥಳ, ಕಾಲ, ಮೂಲ ಮತ್ತು ಪಕ್ಷದಾರರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ನಿಯಮಗಳ ಮೂಲಕ ವಹಿವಾಟುಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ, ವಂಚನೆ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ಮೊದಲೇ ತಡೆಯುತ್ತದೆ. ಇದು ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ಆಡಳಿತ ಅಪಾಯವಾಗಿ ನೋಡುತ್ತದೆ: ವಂಚನೆ ಮತ್ತು ಸಂಚು ಆದಾಯ ಮತ್ತು ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಕುಗ್ಗಿಸುತ್ತವೆ. ಧರ್ಮಸ್ಥ ಮತ್ತು ಅಮಾತ್ಯರು ಪ್ರಮುಖ ಆಡಳಿತ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ವಹಿವಾಟುಗಳನ್ನು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡಲು ಕರ್ತವ್ಯವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ಅಪಾಯಕಾರಿ ಸಂದರ್ಭಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ: ಮರೆಮಾಡಿದ ವ್ಯವಹಾರಗಳು, ಒಳಮನೆ ಅಥವಾ ಅರಣ್ಯ ಸ್ಥಳಗಳು, ರಾತ್ರಿ ಸಮಯ, ಮರೆಮಾಡಿದ ಜೀವನೋಪಾಯಗಳು, ಪರಸ್ಪರ ಸಂಚು, ಮತ್ತು ಅವಲಂಬಿತರು, ಸೇವಕರು, ಹಕ್ಕು ದೋಷವುಳ್ಳವರು, ಆರೋಪಿಗಳು, ಸಂನ್ಯಾಸಿಗಳು ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕವಾಗಿ ದುರ್ಬಲರಿಗೆ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಮಿತಿಗಳನ್ನು ವಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಕೋಪ, ಸಂಕಟ, ಮದ್ಯಪಾನ, ಹುಚ್ಚುತನ, ಮತ್ತು ಗ್ರಸ್ತತೆಯಂತಹ ದುರ್ಬಲ ಮಾನಸಿಕ ಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ಹೊರಗಿಡುತ್ತದೆ. ನಿವ್ವಳ ಪರಿಣಾಮ: ಸ್ಪಷ್ಟ ಹಕ್ಕು, ಕಡಿಮೆ ವಂಚನಾತ್ಮಕ ವರ್ಗಾವಣೆಗಳು, ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಊಹಿಸಬಹುದಾದ ನ್ಯಾಯ ನಿರ್ಣಯ, ವಿಸ್ತರಣೆಗೆ ಆಂತರಿಕ ಏಕೀಕರಣವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ.
Officials
Technical terms
Sutras
Sutra 1
धर्मस्थास्त्रयस्त्रयोऽमात्या जनपदसंधिसंग्रहणद्रोणमुखस्थानीयेषु व्यावहारिकानर्थान् कुर्युः ॥
ಮೂರು ಧರ್ಮಸ್ಥರು ಮತ್ತು ಮೂರು ಅಮಾತ್ಯರು ಜನಪದ, ಸಂಧಿಸಂಗ್ರಹಣ, ದ್ರೋಣಮುಖ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತ ಘಟಕಗಳಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯವ್ಯವಹಾರಗಳನ್ನು ನಡೆಸಬೇಕು.
Sutra 2
तिरोहितान्तरगारनक्तारण्योपध्युपह्वरकृतांश्च व्यवहारान्प्रतिषेधयेयुः ॥
ಅವರು ಗುಪ್ತವಾಗಿ ನಡೆಯುವ ವ್ಯವಹಾರಗಳು ಮತ್ತು ಲೇವಾದೇವಿಗಳನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಬೇಕು—ಮನೆಯ ಒಳಗೆ, ರಾತ್ರಿ, ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ, ನೆಪಗಳೊಂದಿಗೆ, ಅಥವಾ ಏಕಾಂತ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದವುಗಳನ್ನು।
Sutra 3
कर्तुः कारयितुः पूर्वः साहसदण्डः ॥
‘ಸಾಹಸ’ ದಂಡವು ಮೊದಲು ಕೃತ್ಯ ಮಾಡಿದವನಿಗೆ (ಅಪರಾಧಿಗೆ), ನಂತರ ಮಾಡಿಸಿದವನಿಗೆ/ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿದವನಿಗೆ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ।
Sutra 4
श्रोतृऋणामेकैकं प्रत्यर्धदण्डाः ॥
ಶ್ರೋತೃ/ಋಣ ಪಕ್ಷಗಳಲ್ಲಿನ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರಿಗೆ ಅರ್ಧದಂಡ (ಅರ್ಧ ದಂಡ) ವಿಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ।
Sutra 5
श्रद्धेयानां तु द्रव्यव्यपनयः ॥
ಆದರೆ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟವರ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ದಂಡವೆಂದರೆ ಆಸ್ತಿ ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳುವುದು/ಜಪ್ತಿ ಮಾಡುವುದು।
Sutra 6
परोक्षेणाधिकर्णग्रहणमवक्तव्यकरा वा तिरोहिताः सिध्येयुः ॥
ರಹಸ್ಯವಾಗಿ ಮಾಡಿದ ಕೃತ್ಯಗಳು—ಉದಾ: ಬಹಿರಂಗ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಿಲ್ಲದೆ ಯಾರನ್ನಾದರೂ ವಶಕ್ಕೆ/ಬಲವಂತಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು, ಅಥವಾ ಮರೆಮಾಚಿದ/ಅಕ್ರಮ ವಸೂಲಾತಿ—ಮರೆಮಾಚುವಿಕೆಯಿಂದಲೇ ‘ಸಾಧ್ಯ’ವಾಗುತ್ತವೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ನ್ಯಾಯನಿರ್ಣಯದಲ್ಲಿ ಅವು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಸಂಶಯಾಸ್ಪದ.
Sutra 7
दायनिक्षेपोपनिधिविवाहयुक्ताः स्त्रीणामनिष्कासिनीनां व्याधितानां चामूढसंज्ञानामन्तरगारकृताः सिध्येयुः ॥
ವಾರಸತ್ವ, ಠೇವಣಿ, ಗುಪ್ತ ಠೇವಣಿ (ಉಪನಿಧಿ) ಮತ್ತು ವಿವಾಹಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿವಾದಗಳು—ಹೊರಗೆ ಹೋಗಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲದ ಮಹಿಳೆಯರು ಅಥವಾ ಅಸ್ವಸ್ಥ/ಪೂರ್ಣ ಜಾಗೃತಿಯಲ್ಲದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಾಗ—ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮನೆಯೊಳಗೆ (ಸಾರ್ವಜನಿಕ ದೃಷ್ಟಿಗೆ ಬಾರದಂತೆ) ಮಾಡಿದ ಕೃತ್ಯಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಇವು ಸ್ವಭಾವತಃ ಸಂಶಯಾಸ್ಪದವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕು.
Sutra 8
साहसानुप्रवेशकलहविवाहराजनियोगयुक्ताः पूर्वरात्रव्यवहारिणां च रात्रिकृताः सिध्येयुः ॥
ಹಿಂಸೆ, ಬಲವಂತ ಪ್ರವೇಶ/ಅಕ್ರಮ ಪ್ರವೇಶ, ಜಗಳ, ವಿವಾಹ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಅಥವಾ ರಾಜಾಜ್ಞೆಯಿಂದ ಮಾಡಿದ ನಿಯೋಜನೆ/ಹಂಚಿಕೆ ಸಂಬಂಧಿತ ವಿಷಯಗಳು—ರಾತ್ರಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ರಾತ್ರಿ ಮೊದಲ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ವ್ಯವಹರಿಸುವವರು ಮಾಡಿದರೆ—ಕತ್ತಲೆಯ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಮುಗಿಯುತ್ತವೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಇವು ಸಂಶಯಾಸ್ಪದವಾಗಿದ್ದು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ ಸಾಕ್ಷ್ಯವನ್ನು ಬೇಡುತ್ತವೆ.
Sutra 9
सार्थव्रजाश्रमव्याधचारणमध्येष्वरण्यचराणामरण्यकृताः सिध्येयुः ॥
ಕಾರವಾನ್‌ಗಳು, ಪಶು-ಹಾಕು/ವ್ರಜ, ಆಶ್ರಮಗಳು, ಬೇಟೆಗಾರರು ಮತ್ತು ಸಂಚಾರಿ ಗುಂಪುಗಳ ನಡುವೆ—ಅರಣ್ಯವಾಸಿಗಳು ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಮಾಡುವ ವ್ಯವಹಾರಗಳು—ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಗೆ ಮೀರಿಯಾಗಿ ಮುಗಿಯುತ್ತವೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಅವು ಸಂಶಯಾಸ್ಪದವಾಗಿದ್ದು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕು.
Sutra 10
गूढाजीविषु चोपधिकृताः सिध्येयुः ॥
ಅದೇ ರೀತಿ, ಗುಪ್ತ ಜೀವನೋಪಾಯ ಹೊಂದಿರುವವರ (ಗೂಢಾಜೀವಿನ್) ಕುರಿತು ‘ಉಪಧಿ’ (ಬಲೆ/ಕೃತಕ ಯುಕ್ತಿ) ಮೂಲಕ ರೂಪಿಸಿದ ವಿಷಯಗಳು ಮೋಸದಿಂದ ಮುಗಿಯುತ್ತವೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಅವು ಸಂಶಯಾಸ್ಪದ.
Sutra 11
मिथःसमवाये चोपह्वरकृताः सिध्येयुः ॥
ಪರಸ್ಪರ ಸಂಧಿಯ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ‘ಉಪಹ್ವರ’ (ಮೋಸ/ತಂತ್ರ) ಮೂಲಕ ಮಾಡಿದ ಕೃತ್ಯಗಳೇ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗುತ್ತವೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಸಂಧಿಯ ವ್ಯವಹಾರಗಳು ಸಂಶಯಾಸ್ಪದವಾಗಿದ್ದು ಅವನ್ನು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಬೇಕು.
Sutra 12
अतोऽन्यथा न सिध्येयुः अपाश्रयवद्भिश्च कृताः पितृमता पुत्रेण पित्रा पुत्रवता निष्कुलेन भ्रात्रा कनिष्ठेनाविभक्तांशेन पतिमत्या पुत्रवत्या च स्त्रिया दासाहितकाभ्यामप्राप्तातीतव्यवहाराभ्यामभिशस्तप्रव्रजितन्यङ्गव्यसनिभिश्च अन्यत्र निषृष्टव्यवहारेभ्यः ॥
ಆದ್ದರಿಂದ ಬೇರೆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಇವು ಮಾನ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ—ಆಶ್ರಯ/ಸ್ವತಂತ್ರ ಸ್ಥಿತಿ ಇಲ್ಲದವರಿಂದ ಮಾಡಿದ ವ್ಯವಹಾರಗಳು; ಹಾಗೆಯೇ (i) ತಂದೆ ಜೀವಂತಿರುವಾಗ ಮಗನಿಂದ, (ii) ಸಮರ್ಥ/ಹಾಜರಿರುವ ಮಗನಿರುವಾಗ ತಂದೆಯಿಂದ, (iii) ಕುಲ/ವಂಶಾಧಾರ ಇಲ್ಲದಾಗ ಸಹೋದರನಿಂದ, (iv) ಕಿರಿಯ ಸಹೋದರನಿಂದ, (v) ಅವಿಭಕ್ತ ಪಾಲುದಾರನಿಂದ, (vi) ಗಂಡನಿರುವ ಮಹಿಳೆಯಿಂದ, (vii) ಮಗನಿರುವ ಮಹಿಳೆಯಿಂದ, (viii) ದಾಸ ಮತ್ತು ಕೂಲಿ/ವೇತನದ ಸೇವಕರಿಂದ, (ix) ಇನ್ನೂ ಕಾನೂನು ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಪಡೆಯದ ಅಥವಾ ಕಳೆದುಕೊಂಡವರಿಂದ, ಮತ್ತು (x) ಆರೋಪಿತ/ದೋಷಿತ, ಪ್ರವ್ರಜಿತ, ಅಂಗವೈಕಲ್ಯ ಹೊಂದಿದ ಅಥವಾ ವ್ಯಸನಿಗಳಿಂದ ಮಾಡಿದ ವ್ಯವಹಾರಗಳು—ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಅಧಿಕಾರ/ಪ್ರತಿನಿಯೋಗ ನೀಡಿದ ವ್ಯವಹಾರಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ।
Sutra 13
तत्रापि क्रुद्धेनार्तेन मत्तेनोन्मत्तेनावगृहीतेन वा कृता व्यवहारा न सिध्येयुः ॥
ಆ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕೋಪಗೊಂಡ, ವ್ಯಾಕುಲ/ಪೀಡಿತ, ಮದ್ಯಪ, ಉನ್ಮತ್ತ ಅಥವಾ ಬಂಧನ/ಒತ್ತಡದ ಅಧೀನದಲ್ಲಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯಿಂದ ಮಾಡಿದ ವ್ಯವಹಾರಗಳು ಮಾನ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ।
Sutra 14
कर्तृकारयितृश्रोतृऋणां पृथग् यथोक्ता दण्डाः ॥
ಮಾಡಿದವನು (ಕರ್ತೃ), ಮಾಡಿಸಿದ/ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿದವನು, ಕೇಳಿ/ಸ್ವೀಕರಿಸಿದವನು, ಮತ್ತು ಋಣಿ—ಇವರವರಿಗೆ ಯಥೋಕ್ತವಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ದಂಡಗಳು ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತವೆ।
Sutra 15
स्वे स्वे तु वर्गे देशे काले च स्वकरणकृताः सम्पूर्णाचाराः शुद्धदेशा दृष्टरूपलक्षणप्रमाणगुणाः सर्वव्यवहाराः सिध्येयुः ॥
ಆದರೆ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ವರ್ಗ/ಶ್ರೇಣಿಯಂತೆ, ಯೋಗ್ಯ ಸ್ಥಳ ಮತ್ತು ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಸ್ವಂತ ಅಧಿಕೃತ ಸಾಧನ/ಪ್ರತಿನಿಧಿಯ ಮೂಲಕ ಮಾಡಿದವು, ಸಂಪೂರ್ಣ ಆಚಾರಿ/ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವಿಧಿವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸಿದವು, ‘ಶುದ್ಧ’ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನಡೆದವು, ಮತ್ತು ಕಾಣಬಹುದಾದ ರೂಪ, ಗುರುತು-ಲಕ್ಷಣ, ಅಳತೆ/ಪ್ರಮಾಣ ಹಾಗೂ ಗುಣಗಳಿಂದ ಸಮರ್ಥಿತವಾದವು—ಇಂತಹ ಎಲ್ಲಾ ವ್ಯವಹಾರಗಳು ಮಾನ್ಯವಾಗುತ್ತವೆ।
Sutra 16
पश्चिमं चैषां करणमादेशाधिवर्जं श्रद्धेयम् । इति व्यवहारस्थापना ॥
ಇವುಗಳ (ಕಾನೂನು ದಾಖಲೆ/ದಾಖಲೆಗಳು)ಲ್ಲಿನ ನಂತರದ ದಾಖಲೆಯೇ ನಂಬಿಗಸ್ತ—ಆದರೆ ಅದು ಅಧಿಕೃತ ಆದೇಶಕ್ಕೆ (ಆದೇಶ) ವಿರುದ್ಧವಾದರೆ ಅಲ್ಲ. ಇದುವೇ ನ್ಯಾಯವ್ಯವಹಾರದ ಸ್ಥಾಪನೆ.
Sutra 17
संवत्सरमृतुं मासं पक्षं दिवसं करणमधिकरणमृणं वेदकावेदकयोः कृतसमर्थावस्थयोर्देशग्रामजातिगोत्रनामकर्माणि चाभिलिख्य वादिप्रतिवादिप्रश्नानर्थानुपूर्व्या निवेशयेत् ॥
ವರ್ಷ, ಋತು, ತಿಂಗಳು, ಪಕ್ಷ, ದಿನ; ದಸ್ತಾವೇಜು/ಲೇಖ; ಅಧಿಕರಣ (ನ್ಯಾಯಾಧಿಕಾರ/ಪೀಠ); ಋಣ/ದಾವೆ; ಹಾಗೆಯೇ ವಾದಿ‑ಪ್ರತಿವಾದಿಗಳ ವಿವರಗಳು—ಕೃತ/ಅಕೃತ ಮತ್ತು ಸಮರ್ಥ/ಅಸಮರ್ಥ ಸ್ಥಿತಿ—ಮತ್ತು ಅವರ ದೇಶ, ಗ್ರಾಮ, ಜಾತಿ, ಗೋತ್ರ, ಹೆಸರು, ಉದ್ಯೋಗ ಇವುಗಳನ್ನು ಬರೆದು, ಲಿಪಿಕನು ವಾದಿ‑ಪ್ರತಿವಾದಿಗಳ ಹೇಳಿಕೆಗಳು ಹಾಗೂ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಕ್ರಮವಾಗಿ ದಾಖಲಿಸಬೇಕು।
Sutra 18
निविष्टांश्चावेक्षेत ॥
ದಾಖಲಿಸಿದ ದಾಖಲಾತಿಗಳನ್ನೂ ಅವನು ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕು।
Sutra 19
निबद्धं वादमुत्सृज्यान्यं वादं संक्रामति पूर्वोक्तं पश्चिमेनार्थेन नाभिसंधत्ते परवाक्यमनभिग्राह्यमभिग्राह्यावतिष्ठते प्रतिज्ञाय देशं निर्दिशेत्युक्ते न निर्दिशति हीनदेशमदेशं वा निर्दिशति निर्दिष्टाद्देशादन्यं देशमुपस्थापयति उपस्थिते देशेऽर्थवचनं नैवमित्यपव्ययते साक्षिभिरवधृतं नेच्छति असम्भाष्ये देशे साक्षिभिर्मिथः सम्भाषते इति परोक्तहेतवः ॥
ಪ್ರತಿಪಕ್ಷವು ಹೇಳುವ (ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ/ದೋಷ ಸೂಚಿಸುವ) ಕಾರಣಗಳು ಇವು: ದಾಖಲಿಸಿದ ವಾದವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಮತ್ತೊಂದು ವಾದಕ್ಕೆ ಸರಿಯುವುದು; ಮೊದಲು ಹೇಳಿದ್ದನ್ನು ನಂತರದ ಅರ್ಥದೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸದಿರುವುದು; ಅಂಗೀಕರಿಸಲಾಗದದ್ದನ್ನು ಅಂಗೀಕಾರ್ಯವೆಂದು ಹಿಡಿದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಅಥವಾ ಅಂಗೀಕಾರ್ಯವಾದದ್ದನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸುವುದು; ದಾವೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಸೂಚಿಸು ಎಂದಾಗ ಸೂಚಿಸದಿರುವುದು ಅಥವಾ ಹೀನ/ಅಸಂಬಂಧಿತ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವುದು; ಈಗಾಗಲೇ ಸೂಚಿಸಿದ ಸ್ಥಳದ ಬದಲು ಬೇರೆ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಮುಂದಿಡುವುದು; ಸ್ಥಳ ನಿಶ್ಚಿತವಾದ ಬಳಿಕ ‘ಹಾಗಲ್ಲ’ ಎಂದು ಹೇಳಿ ವಿಷಯವನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸುವುದು; ಸಾಕ್ಷಿಗಳಿಂದ ಸ್ಥಿರಗೊಂಡದ್ದನ್ನು ಒಪ್ಪದಿರುವುದು; ಮತ್ತು ಸಂಭಾಷಣೆ ನಿಷಿದ್ಧವಾದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಸಾಕ್ಷಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಗುಪ್ತವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವುದು।
Sutra 20
परोक्तदण्डः पञ्चबन्धः ॥
ಪ್ರತಿಪಕ್ಷವು ಹೇಳಿದ ಕಾರಣಗಳ ಆಧಾರದ ದಂಡ—ಐದು ಬಂಧ।
Sutra 21
स्वयं वादिदण्डो दशबन्धः ॥
ವಾದಿಯೇ ಸ್ವತಃ ಹೊಣೆಗಾರನಾದರೆ ದಂಡ—ಹತ್ತು ಬಂಧ।
Sutra 22
पुरुषभृतिरष्टांशः ॥
ನೇಮಿಸಲಾದ ಪ್ರತಿನಿಧಿ/ಏಜೆಂಟ್ (ಪುರುಷಭೃತಿ)ನ ಶುಲ್ಕ (ಪಣವಾಗಿರುವ ಮೊತ್ತದ) ಎಂಟನೇ ಭಾಗ.
Sutra 23
पथिभक्तमर्घविशेषतः ॥
ಪ್ರಯಾಣ ಭತ್ಯ/ಆಹಾರ ವೆಚ್ಚ (ಪಥಿ-ಭಕ್ತ) ಮೌಲ್ಯ/ದರ್ಜೆ (ಅರ್ಘ)ಕ್ಕೆ ತಕ್ಕ ದರದಂತೆ ನೀಡಬೇಕು.
Sutra 24
तदुभयं नियम्यो दद्यात् ॥
ಈ ಎರಡನ್ನೂ (ಏಜೆಂಟ್ ಶುಲ್ಕ ಮತ್ತು ಪ್ರಯಾಣ ಭತ್ಯ) ನಿಯಂತ್ರಿಸಿ/ಪರಿಶೀಲಿಸಿ ನಂತರವೇ ಪಾವತಿಸಬೇಕು.
Sutra 25
अभियुक्तो न प्रत्यभियुञ्जीत अन्यत्र कलहसाहससार्थसमवायेभ्यः ॥
ಆರೋಪಿತನು ಪ್ರತಿಆರೋಪಣೆ ಸಲ್ಲಿಸಬಾರದು; ಆದರೆ ಜಗಳ, ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ದಾಳಿ, ಸಂಘಟಿತ ಗುಂಪು/ದರೋಡೆ, ಅಥವಾ ಸಮೂಹ ಸಂಚು/ಸಂಘಟನೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ವಿನಾಯಿತಿ ಇದೆ.
Sutra 26
न चाभियुक्तेऽभियोगेऽस्ति ॥
ಅಭಿಯುಕ್ತ (ಔಪಚಾರಿಕವಾಗಿ ಆರೋಪಿತ ಪ್ರತಿವಾದಿ) ಇಲ್ಲದೆ ಅಭಿಯೋಗ (ದಾವೆ) ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
Sutra 27
अभियोक्ता चेत्प्रत्युक्तस्तदहरेव न प्रतिब्रूयात्परोक्तः स्यात् ॥
ಪ್ರತಿವಾದಿಯ ಉತ್ತರ ಬಂದ ನಂತರ ವಾದಿಯು ಅದೇ ದಿನ ಪ್ರತಿಯುತ್ತರ ನೀಡದಿದ್ದರೆ, ಅವನು ಎದುರಾಳಿಯ ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಂತೆ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
Sutra 28
कृतकार्यविनिश्चयो ह्यभियोक्ता नाभियुक्तः ॥
ಕೇಸನ್ನು ಅಂತ್ಯವರೆಗೆ ಮುಂದುವರಿಸಲು ಸ್ಥಿರ ಕಾರ್ಯಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ದೃಢನಿಶ್ಚಯ ವಾದಿಯಲ್ಲೇ ಇರಬೇಕು; ಪ್ರತಿವಾದಿಯಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲ.
Sutra 29
तस्याप्रतिब्रुवतस्त्रिरात्रं सप्तरात्रमिति ॥
ಪ್ರತಿಯುತ್ತರ ನೀಡದ (ವಾದಿ)ಗೆ ಅವಧಿ ಮೂರು ರಾತ್ರಿಗಳು; ಇನ್ನೊಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯದಂತೆ ಏಳು ರಾತ್ರಿಗಳು.
Sutra 30
अत ऊर्ध्वं त्रिपणावरार्ध्यं द्वादशपणपरं दण्डं कुर्यात् ॥
ಅನುಮತಿಸಿದ ಅವಧಿಯನ್ನು ಮೀರಿದ ಬಳಿಕ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ದಂಡ (ಜರಿಮೆ) ವಿಧಿಸಬೇಕು—ಕನಿಷ್ಠ ಮೂರು ಪಣಗಳು, ಗರಿಷ್ಠ ಹನ್ನೆರಡು ಪಣಗಳು.
Sutra 31
त्रिपक्षादूर्ध्वमप्रतिब्रुवतः परोक्तदण्डं कृत्वा यान्यस्य द्रव्याणि स्युस्ततोऽभियोक्तारं प्रतिपादयेदन्यत्र वृत्त्युपकरणेभ्यः ॥
ಮೂರು ಪಕ್ಷಗಳು (ಪಕ್ಷಕಾಲಗಳು) ಕಳೆದರೂ ಅವನು ಪ್ರತಿಯುತ್ತರ ನೀಡದಿದ್ದರೆ, ಎದುರಾಳಿಯ ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿತವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿ ದಂಡ ವಿಧಿಸಿ, ಅವನಿಗೆ ಇರುವ ಆಸ್ತಿಯಿಂದ ವಾದಿಗೆ ತೃಪ್ತಿ ಪಡಿಸಬೇಕು—ಆದರೆ ಜೀವನೋಪಾಯಕ್ಕೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ.
Sutra 32
तदेव निष्पततोऽभियुक्तस्य कुर्यात् ॥
ಪ್ರತಿವಾದಿ ಪರಾರಿಯಾದರೂ ಅದೇ ಕ್ರಮವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಬೇಕು.
Sutra 33
अभियोक्तुर्निष्पातसमकालः परोक्तभावः ॥
ವಾದಿ ಪರಾರಿಯಾದರೆ, ಆ ಕ್ಷಣದಿಂದಲೇ ಎದುರಾಳಿಯ ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರಾಬಲ್ಯವಾದದ್ದು (ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಂತೆ) ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕು.
Sutra 34
प्रेतस्य व्यसनिनो वा साक्षिवचनमसारम् ॥
ಮೃತನ (ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟ) ಅಥವಾ ವ್ಯಸನ/ಆಸಕ್ತಿಯಿಂದ ಬಳಲುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಸಾಕ್ಷ್ಯವಚನವು ಅಸಾರ (ಅನಂಬಿಕಾರ್ಹ)ವಾಗಿದೆ.
Sutra 35
अभियोक्ता दण्डं दत्त्वा कर्म कारयेत् ॥
ವಾದಿ ನಿಗದಿತ ದಂಡವನ್ನು ನೀಡಿ ಅಗತ್ಯ ಕಾರ್ಯ/ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಿಸಬಹುದು.
Sutra 36
आधिं वा स कामं प्रवेशयेत् ॥
ಅಥವಾ ಅವನು ತನ್ನ ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ‘ಆಧಿ’ (ಗಿರವಿ/ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ)ಯನ್ನು ದಾಖಲಾತಿ/ಕಾರ್ಯವಾಹಿಯಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಬಹುದು.
Sutra 37
रक्षोघ्नरक्षितं वा कर्मणा प्रतिपादयेदन्यत्र ब्राह्मणात् ॥
ಅಥವಾ ರಕ್ಷೋಘ್ನ-ರಕ್ಷಿತ (ರಕ್ಷಣವಿಧಿಗಳಿಂದ ರಕ್ಷಿತ) ಕರ್ಮ/ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಮೂಲಕವೂ ವಿಷಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಬಹುದು—ಆದರೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲ.
Sutra 38
चतुर्वर्णाश्रमस्यायं लोकस्याचाररक्षणात् । नश्यतां सर्वधर्माणां राजा धर्मप्रवर्तकः ॥
ನಾಲ್ಕು ವರ್ಣಗಳು ಮತ್ತು ಆಶ್ರಮಗಳಿರುವ ಈ ಸಮಾಜಕ್ರಮವು ಯೋಗ್ಯ ಆಚಾರದ ರಕ್ಷಣೆಯ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿದೆ. ಎಲ್ಲ ಧರ್ಮಗಳು ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ ರಾಜನೇ ಧರ್ಮವನ್ನು ಪ್ರವೃತ್ತಿಗೊಳಿಸುವವನು (ಪುನಃ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಜಾರಿಗೆ ತರುವವನು).
Sutra 39
धर्मश्च व्यवहारश्च चरित्रं राजशासनम् । विवादार्थश्चतुष्पादः पश्चिमः पूर्वबाधकः ॥
ಧರ್ಮ, ವ್ಯವಹಾರ (ನ್ಯಾಯಕ್ರಮ/ವಹಿವಾಟಿನ ನಿಯಮ), ಚರಿತ್ರ (ಸಂಪ್ರದಾಯ), ಮತ್ತು ರಾಜಶಾಸನ (ರಾಜಾಜ್ಞೆ)—[ಇವೇ ತೀರ್ಮಾನದ ಆಧಾರಗಳು]. ವಿವಾದ ನಿರ್ಣಯಕ್ಕೆ ಇವು ನಾಲ್ಕು ‘ಪಾದಗಳು’; ನಂತರದದು ಹಿಂದಿನದನ್ನು ಮೀರಿ ರದ್ದು/ಬಾಧಿಸುತ್ತದೆ.
Sutra 40
तत्र सत्ये स्थितो धर्मो व्यवहारस्तु साक्षिषु । चरित्रं संग्रहे पुंसां राज्ञामाज्ञा तु शासनम् ॥
ಅಲ್ಲಿ ಧರ್ಮವು ಸತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ; ವ್ಯವಹಾರವು ಸಾಕ್ಷಿಗಳ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ. ಚರಿತ್ರ (ಆಚಾರ) ಜನರ ಸ್ಥಿರವಾದ ಆಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಇದೆ; ಶಾಸನವು ರಾಜನ ಆಜ್ಞೆಯಲ್ಲಿ ಇದೆ.
Sutra 41
राज्ञः स्वधर्मः स्वर्गाय प्रजा धर्मेण रक्षितुः । अरक्षितुर्वा क्षेप्तुर्वा मिथ्यादण्डमतोऽन्यथा ॥
ರಾಜನ ಸ್ವಧರ್ಮ—ಅವನ ಪರಮ ಹಿತ/ಸ್ವರ್ಗಪ್ರಾಪ್ತಿಗೆ ಕಾರಣವಾದುದು—ಧರ್ಮದ ಮೂಲಕ ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವುದೇ. ರಕ್ಷಿಸದವನಿಗೂ ಅಥವಾ ಜನರನ್ನು ಹಾನಿ/ಅಪಾಯಕ್ಕೆ ತಳ್ಳುವವನಿಗೂ, ದಂಡವು ತಪ್ಪಾದ ದಂಡವಾಗಿ (ಮಿಥ್ಯಾದಂಡ) ಆಗುತ್ತದೆ.
Sutra 42
दण्डो हि केवलो लोकं परं चेमं च रक्षति । राज्ञा पुत्रे च शत्रौ च यथादोषं समं धृतः ॥
ದಂಡವೇ ಒಬ್ಬನೇ ಈ ಲೋಕವನ್ನೂ ಪರಲೋಕವನ್ನೂ—ಎರಡನ್ನೂ ರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ರಾಜನು ತನ್ನ ಮಗನಿಗೂ ಶತ್ರುವಿಗೂ—ಅಪರಾಧಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ—ಸಮಾನವಾಗಿ ದಂಡ ವಿಧಿಸಬೇಕು.
Sutra 43
अनुशासद्द् हि धर्मेण व्यवहारेण संस्थया । न्यायेन च चतुर्थेन चतुरन्तां वा महीं जयेत् ॥
ಧರ್ಮ, ವ್ಯವಹಾರ (ನ್ಯಾಯಕ್ರಮ) ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಥೆ (ಸ್ಥಾಪಿತ ನಿಯಮಗಳು/ಸಂಸ್ಥೆಗಳು) ಮೂಲಕ ಶಿಸ್ತುಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಆಳುವುದರಿಂದ [ರಾಜನು] ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡುತ್ತಾನೆ. ನ್ಯಾಯವನ್ನು ‘ನಾಲ್ಕನೇ’ ಸಾಧನವಾಗಿ ಅಂಗೀಕರಿಸಿದರೆ ನಾಲ್ಕು ದಿಕ್ಕುಗಳಿಂದ ಸೀಮಿತವಾದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಭೂಮಿಯನ್ನೂ ಗೆಲ್ಲಬಹುದು.
Sutra 44
संस्था या धर्मशास्त्रेण शास्त्रं वा व्यावहारिकम् । यस्मिन्नर्थे विरुध्येत धर्मेणार्थं विनिर्णयेत् ॥
ಸಂಸ್ಥೆ ಎಂದರೆ ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರದ ಮೇಲೆ ಅಥವಾ ವ್ಯವಹಾರಿಕ (ವಹಿವಾಟು/ವಿವಾದಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ) ಶಾಸ್ತ್ರದ ಮೇಲೆ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ಸ್ಥಿರ ನಿಯಮವ್ಯವಸ್ಥೆ. ಧರ್ಮವು ಅರ್ಥದೊಂದಿಗೆ ವಿರೋಧವಾಗುವಲ್ಲಿ ತೀರ್ಪು ಅರ್ಥದ (ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ/ರಾಜ್ಯಹಿತ) ಪರವಾಗಿಯೇ ಮಾಡಬೇಕು.
Sutra 45
शास्त्रं विप्रतिपद्येत धर्मे न्यायेन केनचित् । न्यायस्तत्र प्रमाणं स्यात्तत्र पाठो हि नश्यति ॥
ಯಾವುದೇ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ನಿಯಮ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ವಿರೋಧವಾಗಿದ್ದರೆ, ಅದನ್ನು ಯಾವುದೋ ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತ ತರ್ಕದಿಂದ ಪರಿಹರಿಸಬೇಕು। ಅಂತಹ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯವೇ ಪ್ರಮಾಣ; ಅಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಪಾಠ/ಅಕ್ಷರಶಃ ಪಠ್ಯದ ಬಲ ನಶಿಸುತ್ತದೆ।
Sutra 46
दृष्टदोषः स्वयं वादः स्वपक्षपरपक्षयोः । अनुयोगार्जवं हेतुः शपथश्चार्थसाधकः ॥
ದಾವೆದಾರ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿವಾದಿಯ ವಾದಗಳಲ್ಲಿ, ವಿವಾದವೇ ತನ್ನ ದೋಷಗಳನ್ನು (ಅಸಂಗತಿಗಳು/ದುರ್ಬಲತೆಗಳು) ತಾನೇ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ। ವಿಚಾರಣೆ/ಪ್ರಶ್ನೋತ್ತರ, ನೇರತೆ (ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆ) ಮತ್ತು ಕಾರಣಬದ್ಧ ಆಧಾರಗಳು ಸಾಧನಗಳು; ಶಪಥವು ವಿಷಯವನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸುತ್ತದೆ।
Sutra 47
पूर्वोत्तरार्थव्याघाते साक्षिवक्तव्यकारणे । चारहस्ताच्च निष्पाते प्रदेष्टव्यः पराजयः ॥
ಸಾಕ್ಷಿಯ ನಂತರದ ಹೇಳಿಕೆ ಮೊದಲಿನ ಹೇಳಿಕೆಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾದರೆ, ಆ ವ್ಯತ್ಯಾಸದ ಕಾರಣವನ್ನು ಸಾಕ್ಷಿಯಿಂದ ಹೇಳಿಸಬೇಕು. ಸಾಕ್ಷಿಯ ಹೇಳಿಕೆ ನಾಲ್ಕು ಹಸ್ತದ ದೂರದೊಳಗೇ ‘ಕುಸಿದುಬಿದ್ದರೆ’ (ಅಸಂಗತ/ಭಂಗವಾದರೆ), ಪರಾಜಯ (ಕೇಸಿನ ಸೋಲು/ದಂಡಾತ್ಮಕ ಪರಿಣಾಮ) ವಿಧಿಸಬೇಕು।
Inside Adhyaya 1
How it unfolds
- The problem
Private dealings (vyavahāra) can become a state-security and revenue risk when fraud, coercion, concealment, or collusion produce disputed titles, unpaid dues, and litigation congestion—especially in administratively sensitive nodes (rural districts, frontier/compact zones, droṇamukha market-units, and sthānīya headquarters).
- The answer
Kauṭilya builds an evidentiary firewall by restricting what counts as a valid/admissible transaction: (1) flagging suspect transactions by concealment (tirohita), place (inner-house/forest), time (night), and actor-type (disguised livelihoods; mutual collusion); (2) filtering parties by legal capacity (dependents and protected persons; certain family-status constraints; women under protection; servants/pledged labor; persons with title-defects from past/future claims; accused persons; renunciants; physically impaired; addicts); and (3) excluding transactions made under compromised mental states (anger, distress, intoxication, insanity, possession). Officials (Dharmastha and Amātyas) are tasked to prevent and screen such dealings at the key administrative nodes, not merely punish after the fact.
- Where it lands
By narrowing enforceable transactions to those made in proper place/time with competent parties and clean provenance, the state reduces fraudulent conveyances and evidentiary ambiguity, stabilizes commerce, and converts dharma-procedure into artha-security—strengthening internal consolidation and administrative predictability for the vijigīṣu.
The pillar of the state
Minister (Amātya) — the institutional limb that operationalizes law through courts, documentation, and penalties; secondarily Territory (Janapada) via public order in market-towns and travel-routes.
The focus
Preventive evidentiary design: defining and policing admissible transactions to pre-empt fraud, coercion, and collusion.
Topics covered
- Vyavahāra as a public-security surface (transactional harms)
- Evidentiary admissibility and transaction-validity conditions
- Suspicion markers: concealment (tirohita), place (inner-house/forest), time (night), actor-type (disguise/collusion)
- Capacity/competence to transact: dependency, protection, service/pledge, title-defects, accused/renunciants, impairment/addiction
- Mental-state exclusions: anger, distress, intoxication, insanity, possession
- Administrative nodes for enforcement: janapada, frontier/compact zones, droṇamukha, sthānīya
- Preventive governance: reducing litigation load and protecting revenue
The policy
- Who actsDharmasthā (judicial commissioners) and designated Amātyas posted in Janapada, Saṃdhi-saṃgrahaṇa, Droṇamukha, and Sthānīya jurisdictions
- Whom it governsLitigants, witnesses, and intermediaries in civil transactions; fraud-prone populations (women under restriction, the sick, the mentally compromised), night-actors, forest-travelers, and disguised-livelihood groups (gūḍhājīvi)
- Why force, and how muchProcedural deterrence: invalidate or restrict suspect transactions by venue/time/person-capacity rules; punish the maker, instigator, and complicit hearers/witnesses to prevent ‘vyāvahārika-anartha’ (transactional harm) and preserve evidentiary integrity.
The administration
- What the state doesCourt regulation of valid transactions and evidence: (a) prohibition of concealed/suspicious dealings; (b) classification of transactions by venue/time; (c) assignment of penalties for maker/instigator/hearers; (d) validation rule for properly executed, locally appropriate, complete-form transactions.
- Precedents and parallelsManu-smṛti and later Dharmaśāstra traditions similarly restrict capacity (women under guardianship, minors/dependents, intoxicated/insane) and emphasize valid witnesses; Kautilya is more administrative and security-driven: he ties admissibility to specific state jurisdictions (droṇamukha/sthānīya) and treats concealment/time/place as governance risk-factors rather than purely moral faults.
The philosophy
- Artha and dharmaDharma is operationalized as procedural validity: the ‘right’ transaction is the one that can be publicly verified (clean place, time, competent parties, complete custom-form). This protects artha by preventing fraudulent alienation of property, coerced contracts, and collusive testimony that would drain households and state revenue through disputes.
- The strategyDaṇḍa (deterrent punishment) combined with institutional prevention (transaction invalidation by admissibility filters).
For the administrator
- Who it is forDharmastha (chief judicial officer) with Amātyas supervising local nodes (sthānīya/droṇamukha/frontier units)
- The takeawayOperationalize a transaction-screening regime: treat atypical place/time/identity and compromised capacity/mental state as presumptive red flags; require clean provenance and competent parties at registration/witnessing points to prevent disputes before they reach adjudication.
How it is written
Prescriptive (rules of competence, venue/time validity, and graded penalties).
Frequently Asked Questions
Predictable commerce and reduced fraud: citizens can rely on enforceable transactions; courts face fewer collusive or coerced claims; property and family assets are protected, stabilizing tax base and public order.
Graded penalties: the principal doer (kartṛ) is punished first with a sāhasa-daṇḍa; the instigator (kārayitṛ) follows; each complicit hearer/witness (śrotṛ) receives a fractional penalty (pratyardha-daṇḍa). In certain cases involving “trustworthy persons,” the sanction is dravya-vyapanaya (forfeiture/privation of the property involved).
Ask anything about Adhyaya 1 of the Arthashastra
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Arthashastra in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
