Adhyaya 179
प्रावृट्-शरत्-वर्णनम् — Description of the Monsoon and Autumn; Sarasvatī in the Pāṇḍavas’ Exile
Upa-parva: Kāmyaka-vana & Sarasvatī-tīrtha Context (Seasonal Transition Episode)
Vaiśaṃpāyana describes the seasonal turn as the Pāṇḍavas remain in the forest: the heat-ending time gives way to prāvṛṭ, with dense, thunderous clouds covering sky and directions and continuous rain obscuring terrain markers. Rivers swell and roar; forests resound with the calls and movements of animals and birds affected by the rains. The narrative then shifts into śarat: skies become clear, stars visible, waters settle, and lotuses and lilies ornament rivers and ponds. Sarasvatī is presented as a pleasing, sanctified landscape—lush banks and abundant growth—bringing joy to the traveling heroes. A particularly auspicious autumn night at the junction of lunar phases is noted (Kārttikī), and the Pāṇḍavas associate with meritorious ascetics, gathering “excellent yoga” (yogam uttamam) as a marker of disciplined practice and instruction. At the rise of darkness, they depart with Dhaumya, charioteers, and attendants toward Kāmyaka forest, closing the chapter as a transitional movement between locales and narrative units.
Chapter Arc: Janamejaya’s curiosity is kindled: how could Bhima—whose life-force seems equal to “ten thousand nāgas”—ever be overpowered? → Bhima, swollen with the pride of strength (so bold he would even challenge Kubera), roams the auspicious Himalayan tracts—haunts of devas, ṛṣis, siddhas, and apsarās—yet turns that sacred wilderness into a hunting-ground, felling boars, buffaloes, and deer with fearless ferocity, his lion-roar shaking caves and scattering beasts. → In the deep forest, the earth itself seems to rise as an enormous ajagara appears—mountain-bodied, massive, strangely hued—and in a sudden, inexorable coil it seizes Bhima, arresting the very arm that had never known restraint. → Bhima’s rampage is halted; the chapter closes on the fact of his capture—strength checked by a greater, older power—setting the stage for the ensuing dialogue and the unraveling of the serpent’s true nature. → With Bhima bound in the ajagara’s grip, the question hangs: what force—fate, curse, or dharma—has taken the mighty Pandava prisoner, and how will he be freed?
Shlokas
Verse 1
हि आय ० (0) है 2 अष्टस प्तरत्याधेकशततमो< ध्याय: महाबली भीमसेनका हिंसक पशुओंको मारना और अजगरद्वारा पकड़ा जाना जनमेजय उवाच कथं नागायुतप्राणो भीमो भीमपराक्रम: भयमाहारयत तीव्र तस्मादजगरान्मुने,जनमेजयने पूछा--मुने! भयानक पराक्रमी भीमसेनमें ते दस हजार हाथियोंका बल थ। फिर उन्हें उस अजगरसे इतना तीव्र भय कैसे प्राप्त हुअ?
ព្រះបាទជនមេជ័យមានព្រះបន្ទូលថា៖ «ឱ មុនី! តើហេតុអ្វីបានជា ភីមៈ—អ្នកមានអំណាចគួរឱ្យភ័យខ្លាច និងមានកម្លាំងស្មើដប់ពាន់ដំរី—បានទទួលភ័យខ្លាំងបំផុតពីពស់អជគរ (ពស់ពាយថុន) នោះ?»
Verse 2
पौलस्त्यं धनदं युद्धे य आह्वयति दर्पित: नलिन्यां कदनं कृत्वा निहन्ता यक्षरक्षसाम्
ព្រះបាទជនមេជ័យមានព្រះបន្ទូលថា៖ «ភីមសេន—អ្នកដែលដោយអំនួតនៃកម្លាំង បានហ៊ានប្រកាសប្រយុទ្ធទល់នឹង ធនទៈ (គុបេរ) ព្រះរាជបុត្ររបស់ ពុលស្ត្យៈ ហើយនៅក្បែរបឹងផ្កាឈូក បានធ្វើការសម្លាប់យក្ស និងរាក្សសជាច្រើន—តើហេតុអ្វីបានជាលោកត្រូវបានពិពណ៌នាថា ភ័យខ្លាច និងត្រូវគ្រោះមហន្តរាយ? ខ្ញុំចង់ស្តាប់រឿងនេះដោយលម្អិត ព្រោះចិត្តខ្ញុំចង់ដឹងយ៉ាងខ្លាំង»។
Verse 3
त॑ं शंससि भयाविष्टमापन्नमरिसूदनम् एतदिच्छाम्यहं श्रीतुं परं कौतूहलं हि मे
ព្រះបាទជនមេជ័យមានព្រះបន្ទូលថា៖ «លោកពិពណ៌នាភីមសេន អ្នកសម្លាប់សត្រូវ ថាត្រូវភ័យគ្រប់គ្រង និងធ្លាក់ចូលក្នុងទុក្ខវេទនា។ ខ្ញុំចង់ស្តាប់រឿងនេះឱ្យពេញលេញ ព្រោះវាបង្កើនក្តីចង់ដឹងយ៉ាងខ្លាំង—តើវីរបុរសដែលដោយអំនួតនៃកម្លាំងបានហ៊ានប្រកាសប្រយុទ្ធទល់នឹងគុបេរ បុត្ររបស់ពុលស្ត្យៈ ហើយបានសម្លាប់យក្ស និងរាក្សសជាច្រើននៅក្បែរបឹងពុស្ករិណីរបស់គុបេរ នោះ អាចត្រូវបាននិយាយថា ភ័យខ្លាច និងរងទុក្ខដូចម្តេច?»
Verse 4
वैशम्पायन उवाच बन्नाश्चयें वने तेषां वसतामुग्रधन्विनाम् प्राप्तानामाश्रमाद् राजन् राजर्षे्वृषपर्वण:
វៃសម្បាយនៈមានពាក្យថា៖ «ឱ ព្រះមហាក្សត្រ! នៅពេលពាណ្ឌវទាំងនោះ—អ្នកកាន់ធ្នូដ៏ខ្លាំងក្លា—កំពុងរស់នៅក្នុងព្រៃ នោះមានព្រះរាជឥសី វ្រឹសបព្វន មកដល់ពួកគេ ដោយមកពីអាស្រម»។
Verse 5
यदृच्छया धनुष्पाणिरबद्धखड्गो वृकोदर: ददर्श तद् वन रम्यं देवगन्धर्वसेवितम्
វៃសម្បាយនៈមានពាក្យថា៖ «ដោយចៃដន្យ វ្រឹកោទរ (ភីមៈ) កាន់ធ្នូនៅក្នុងដៃ ហើយមិនទាន់ចងដាវឱ្យរឹង បានទៅដល់ព្រៃដ៏រីករាយនោះ—ព្រៃដែលទេវតា និងគន្ធರ್ವមកស្នាក់សេវា—ហើយបានឃើញសោភ័ណភាពរបស់វា»។
Verse 6
स ददर्श शुभान् देशान् गिरेहिमवतस्तदा देवर्षिसिद्धचरितानप्सरोगणसेवितान्
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយ៖ បន្ទាប់មក ព្រះអង្គបានឃើញតំបន់ដ៏មង្គលនានានៃភ្នំហិមាល័យ—ដែនដីដែលព្រះឥសីទេវៈ និងសិទ្ធបុរស (អ្នកបានសម្រេចតបស្យា) ច្រើនដើរលំហែ ហើយតែងតែត្រូវបានលម្អដោយក្រុមអប្សរា។
Verse 7
चकोरैरुपचक्रैश्व पक्षिभिर्जीवजीवकै: कोकिलेभ्भड्गराजैश्व तत्र तत्र निनादितान्,वहाँ भिन्न-भिन्न स्थानोंमें चकोर, उपचक्र, जीव-जीवक, कोकिल और भृंगराज आदि पक्षी कलरव करते थे
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយ៖ នៅក្នុងព្រៃនោះ តាមទីកន្លែងផ្សេងៗ សូរស្រែករបស់បក្សីជាច្រើនបានលាន់ឮ—ចកោរ, ឧបចក្រក, ជីវ-ជីវក, កុកគូ និងភ្រឹង្គរាជ—ធ្វើឲ្យទេសភាពពោរពេញដោយសំឡេងមង្គល និងជីវចល។
Verse 8
नित्यपुष्पफलैव॑क्षैर्हिमसंस्पर्शकोमलै: उपेतान् बहुलच्छायैर्मनोनयननन्दनै:
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយ៖ ដើមឈើនៅទីនោះ តែងពោរពេញដោយផ្កា និងផ្លែជានិច្ច។ ដោយការប៉ះពាល់នៃព្រិល វាកាន់តែទន់ភ្លន់ ហើយបញ្ចេញម្លប់ក្រាស់សម្បើម ធ្វើឲ្យចិត្ត និងភ្នែករីករាយ ត្រឹមតែបានឃើញប៉ុណ្ណោះ។
Verse 9
स सम्पश्यन् गिरिनदीर्वैदूर्यमणिसंनिभै: सलिलैहिमसंकाशै्हँसकारण्डवायुतै:
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយ៖ ខណៈដែលព្រះអង្គធ្វើដំណើរទៅមុខ ព្រះអង្គបានឃើញទន្លេកើតពីភ្នំ ដែលទឹករលោងដូចត្បូងវៃទូរ្យ (vaidūrya) ស្អាតត្រជាក់ដូចព្រិល ហើយពោរពេញដោយហង្ស និងទាការណ្ឌវ (kāraṇḍava)។
Verse 10
उन वृक्षोंसे सुशोभित प्रदेशों तथा वैदूर्यमणिके समान रंगवाले, हिमसदृश स्वच्छ, शीतल सलिल-समूहसे संयुक्त पर्वतीय नदियोंकी शोभा निहारते हुए वे सब ओर घूमते थे। नदियोंकी उस जलराशिमें हंस और कारण्डव आदि सहसौरों पक्षी किलोलें करते थे ।।
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយ៖ ពួកគេដើរលំហែទៅគ្រប់ទិស ដោយសម្លឹងមើលសម្រស់នៃទន្លេភ្នំ ដែលភ្ជាប់ជាមួយមហាសំណុំទឹកស្អាត ត្រជាក់ និងថ្លាដូចព្រិល មានពណ៌រលោងដូចត្បូងវៃទូរ្យ ហូរឆ្លងកាត់តំបន់ដែលតុបតែងដោយដើមឈើ។ ក្នុងទឹកនោះ មានបក្សីរាប់ពាន់រាប់ម៉ឺន—ហង្ស និងការណ្ឌវ (kāraṇḍava) ជាដើម—លេងទឹក និងលាន់សំឡេងរីករាយ។ ហើយព្រៃដេវដារ (deodāra) ដ៏ខ្ពស់ៗ ដែលលាយជាមួយដើមហរិចន្ទន (haricandana) ក្រអូប និងដើមទុង្គ (tuṅga) និងកាលីយក (kālīyaka) ផងដែរ មើលទៅដូចជាសំណាញ់ដាក់ចាប់ពពក—ដិតក្រាស់ និងខ្ពស់លើសលប់។
Verse 11
मृगयां परिधावन् स समेषु मरुधन्वसु विध्यन् मृगान् शरै: शुद्ध क्षचार स महाबल:,महाबली भीम सारे मरु प्रदेशमें शिकारके लिये दौड़ते और केवल बाणोंद्वारा हिंसक पशुओंको घायल करते हुए विचरा करते थे
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយ៖ ភីមដ៏មហាបល បានរត់តាមការប្រមាញ់ ល្បាតឆ្លងកាត់ដីរាបស្មើនៃវាលខ្សាច់។ គាត់បាញ់សត្វព្រៃដោយព្រួញ ដើរឆ្លងកាត់ដីស្ងួតហួតហែងដោយកម្លាំងដែលបានគ្រប់គ្រង—ភាពហិង្សាដែលត្រូវបានដឹកនាំដោយវិន័យ ដើម្បីការរស់រាន និងការពារ មិនមែនដោយភាពសាហាវឥតហេតុផលឡើយ។
Verse 12
भीमसेनस्तु विख्यातो महान्तं दंष्टिणं बलात् निघ्नन् नागशतप्राणो वने तस्मिन् महाबल:
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយ៖ ភីមសេន ដែលល្បីល្បាញដោយកម្លាំងដ៏មហិមា បានប្រើតែអំណាចសុទ្ធសាធ ប៉ះទង្គិចហើយផ្តួលសត្វធំមានចង្កូមដ៏គួរភ័យសូម្បីតែនៅក្នុងព្រៃនោះ។ មានកម្លាំងដូចសត្វដំរីមួយរយ មហាបលនោះបានគ្រប់គ្រងព្រៃព្រឹក្សាដោយអំណាចដែលគ្មានអ្វីទប់ទល់បាន។
Verse 13
मृगाणां स वराहाणां महिषाणां महाभुज: विनिष्नंस्तत्र तत्रेव भीमो भीमपराक्रम:
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយ៖ ភីមដៃធំ—ដែលសមនឹងឈ្មោះថា “គួរភ័យ” ដោយសារពលកម្មដ៏សាហាវ—បានចេញប្រមាញ់ ហើយនៅទីនេះទីនោះ គាត់បានផ្តួលសត្វក្តាន់ សត្វជ្រូកព្រៃ និងសត្វក្របីព្រៃផងដែរ។ ខគម្ពីរនេះបង្ហាញកម្លាំងដ៏គួរឱ្យស្ញប់ស្ញែងរបស់ភីម និងសភាពរស់នៅក្នុងព្រៃដែលតឹងរឹង—កន្លែងដែលការប្រមាញ់ជាទាំងការបង្ហាញអំណាច និងជាមធ្យោបាយចិញ្ចឹមជីវិតក្នុងការនិរទេស។
Verse 14
स मातज्गशतप्राणो मनुष्पशतवारण: सिंहशार्दूलविक्रान्तो वने तस्मिन् महाबल:
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយ៖ ក្នុងព្រៃនោះ មានមហាបលនោះឈរយ៉ាងអស្ចារ្យ ដោយមានកម្លាំងជីវិតដូចដំរីកំពុងឆ្កួតមួយរយ អាចទប់ទល់ការវាយលុករបស់មនុស្សមួយរយក្នុងពេលតែមួយ ហើយរុញទៅមុខដោយពលកម្មដូចសិង្ហ និងខ្លា។ ខគម្ពីរនេះបញ្ជាក់ថា កម្លាំងលើសលប់របស់ភីមជាអំណាចការពារ—ថាមពលដែលពេលស្របតាមធម៌ ក្លាយជាខែលសម្រាប់អ្នកទន់ខ្សោយ និងជាការគំរាមរារាំងចំពោះអំពើអធម៌ក្នុងព្រៃនៃការនិរទេស។
Verse 15
वृक्षानुत्पाटपामास तरसा वै बभज्ज च पृथिव्याश्व प्रदेशान् वै नादयंस्तु वनानि च
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយ៖ ដោយកម្លាំងរហ័សរហួន ភីមបានដកឫសដើមឈើឡើង ហើយបំបែកវាឲ្យខ្ទេចខ្ទី។ ដោយសំឡេងគំហើញរបស់គាត់ គាត់ធ្វើឲ្យដែនដីព្រៃនោះ និងព្រៃទាំងមូលកក្រើកឮសូរ—បង្ហាញកម្លាំងដូចដំរីមហាក្សត្រកំពុងឆ្កួត និងវីរភាពដូចសិង្ហឬខ្លា អាចទប់ទល់ការវាយលុករបស់មនុស្សជាច្រើនក្នុងពេលតែមួយ។
Verse 16
पर्वताग्राणि वै मृदूनन् नादयानश्न विज्वर: प्रक्षिपन् पादपांश्चापि नादेनापूरयन् महीम्
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយ៖ ដោយមិនរងទុក្ខ និងមិនភ័យខ្លាច ពួកគេបានជាន់លើកំពូលភ្នំ បំបែកដើមឈើហើយបោះបង់ចោលទៅគ្រប់ទិស ហើយដោយសំឡេងគំហុកដូចសីហៈ បានធ្វើឲ្យផែនដីទាំងមូលកក្រើកឡើង។
Verse 17
वेगेन न््यपतद् भीमो निर्भयश्व पुनः पुनः आस्फोटयन क्ष्वेडयंश्व॒ तलतालांश्व वादयन्,वे निर्भय होकर बार-बार वेगपूर्वक कूदते-फाँदते, ताल ठोंकते, सिंहनाद करते और तालियाँ बजाते थे
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយ៖ ដោយមិនភ័យខ្លាច ភីមបានលោត និងផ្លោះឡើងវិញម្តងហើយម្តងទៀតដោយល្បឿនខ្លាំង—ទះដៃ បុកបាតដៃឲ្យកក្រើក បន្លឺស្រែកសង្គ្រាម និងធ្វើឲ្យសំឡេងទះដៃកង្វក់កង្វាយ។
Verse 18
चिरसम्बद्धदर्पस्तु भीमसेनो वने तदा गजेन्द्राश्न महासत्त्वा मृगेन्द्राश्ष महाबला:
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយ៖ នៅពេលនោះ ក្នុងព្រៃ ភីមសេនៈ—មោទនភាពដែលបានទប់ស្កាត់យូរមក—បានជួបសត្វអស្ចារ្យដ៏ខ្លាំងក្លា៖ ដំរីជាម្ចាស់ហ្វូងមានវិញ្ញាណធំ និងសត្វមហាបលដូចស្តេចនៃសត្វព្រៃ។
Verse 19
क्वचित् प्रधावंस्तिष्ठ॑श्न॒ क्वचिच्चोपविशंस्तथा
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយ៖ ពេលខ្លះគាត់រត់ ពេលខ្លះឈរ ហើយពេលខ្លះអង្គុយ; ដោយជំរុញដោយបំណងរកស شکار វីរបុរសមានសេចក្តីក្លាហាន និងពលកម្លាំងធំ នោះបានដើរល្បាតដោយមិនភ័យខ្លាចក្នុងព្រៃដ៏គួរឱ្យភ័យខ្លាច ធ្វើឲ្យសត្វមានជីវិតទាំងអស់ភ្ញាក់ខ្លាច។
Verse 20
मृगप्रेप्सुर्महारौद्रे वने चरति निर्भय: स तत्र मनुजव्याप्रो वने वनचरोपम:
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយ៖ ដោយចង់ប្រមាញ់ក្តាន់ គាត់បានដើរឆ្លងកាត់ព្រៃដ៏សាហាវនោះដោយមិនភ័យខ្លាច។ នៅទីនោះ ដោយផ្តោតលើគោលបំណងរបស់មនុស្ស គាត់បានល្បាតក្នុងព្រៃ ដូចជាអ្នករស់នៅក្នុងព្រៃពិតប្រាកដ។
Verse 21
पदभ्यामभिसमापेदे भीमसेनो महाबल: स प्रविष्टो महारण्ये नादान् नदति चाद्भुतान्
វៃសម្បាយណៈបាននិយាយថា៖ ភីមសេនៈ អ្នកមានកម្លាំងមហិមា បានដើរទៅមុខដោយជើងយ៉ាងរហ័ស។ ពេលចូលជ្រៅទៅក្នុងព្រៃធំ គាត់បានបន្លឺសំឡេងគំហុកដ៏អស្ចារ្យ ដូចជាការបង្ហាញអំណាច ដើម្បីបំភ័យគ្រោះថ្នាក់ណាដែលលាក់ខ្លួននៅទីនោះ ហើយបន្តភារកិច្ចរបស់ខ្លួនទៅមុខ។
Verse 22
ततो भीमस्य शब्देन भीता: सर्पा गुहाशया:
បន្ទាប់មក ដោយសារសំឡេងគំហុករបស់ភីមៈ ពស់ទាំងឡាយដែលស្នាក់នៅក្នុងរូងភ្នំបានភ័យខ្លាច ហើយរត់គេចយ៉ាងលឿន។ ភីមសេនៈបានដើរទៅមុខយ៉ាងមាំមួន ហើយតាមក្រោយពួកវាទៅ។ ភ្លឺរលោងដូចទេវតាអធិរាជ និងមានកម្លាំងមហិមា គាត់បានឃើញអជ្ជករ (ពស់ធំ) មួយយ៉ាងមហាសាល ដែលគួរឲ្យរោមឈរ—វារុំជុំវិញរូងធំមួយ ហើយស្នាក់នៅកន្លែងលំបាកទៅដល់លើភ្នំ។
Verse 23
अतकिक्रान्तास्तु वेगेन जगामानुसूत: शनै: ततो5मरवरप्रख्यो भीमसेनो महाबल:
វៃសម្បាយណៈបាននិយាយថា៖ ពស់ទាំងឡាយ ដែលត្រូវបានជំរុញឲ្យលើសកម្រិតដោយការភ័យខ្លាច បានរត់គេចយ៉ាងលឿន; ហើយភីមសេនៈបានតាមក្រោយពួកវា ដើរយឺតៗតែមានស្ថេរភាព។ បន្ទាប់មក ភីមសេនៈ អ្នកមានកម្លាំងមហិមា និងភ្លឺរលោងដូចទេវតាអធិរាជ បានទៅមុខ ហើយឃើញអជ្ជករ (ពស់ធំ) មួយយ៉ាងមហាសាល គួរឲ្យរោមឈរ ស្នាក់នៅកន្លែងភ្នំដែលលំបាកទៅដល់ ដោយរាងកាយធំរបស់វារុំជុំវិញរូងធំមួយ។
Verse 24
स ददर्श महाकायं भुजज़्ं लोमहर्षणम् गिरिदुर्गे समापन्नं कायेनावृत्य कन्दरम्
វៃសម្បាយណៈបាននិយាយថា៖ ភីមៈបានឃើញពស់មហាសាលមួយ គួរឲ្យរោមឈរ។ នៅក្នុងទីជម្រកភ្នំដ៏រឹងមាំ វាបានរុំខ្លួន ហើយគ្របរូងមួយដោយរាងកាយរបស់វា។
Verse 25
पर्वताभोगवर्ष्माणमतिकायं महाबलम् चित्राड़मड़जैश्षित्रैर्हरिद्रासद्शच्छविम्
វៃសម្បាយណៈបាននិយាយថា៖ វាមានរាងកាយធំទូលាយដូចជាជួរភ្នំ—មហាសាល និងមានកម្លាំងខ្លាំងក្លា។ អវយវៈរបស់វាមើលទៅចម្លែក ព្រោះមានសញ្ញាខុសប្រក្រតីពេញរាងកាយ ហើយពណ៌ស្បែកលឿងដូចរមៀត។ មានចង្កូមភ្លឺចំនួនបួន មាត់របស់វាហាក់ដូចរូងភ្នំ; ភ្នែកក្រហមខ្លាំង ដូចបាញ់ភ្លើង។ វាលិទ្ធទាំងពីរខាងថ្គាមម្តងហើយម្តងទៀត។ ពស់ដ៏គួរឲ្យខ្លាចនោះ បំភ័យសត្វទាំងអស់ ដូចកាលាន្តក និងយមៈ ហាក់ដូចជាកំពុងស្តីបន្ទោសអ្នកដទៃ ដោយដង្ហើមសូរស៊ីស៊ី និងសំឡេងគំហុកដូចសត្វសិង្ហ។
Verse 26
गुहाकारेण वक््त्रेण चतुर्दष्टेण राजता दीप्ताक्षेणातिताम्रेण लिहानं सृक्किणी मुहुः
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយថា៖ ដោយមាត់ដូចរូងភ្នំ ប្រកបដោយចង្កូមបួនភ្លឺរលោង និងភ្នែកឆេះភ្លើង ក្រហមខ្លាំង វាបានលិតជ្រុងមាត់របស់ខ្លួនម្តងហើយម្តងទៀត។ ពស់ដ៏គួរឱ្យខ្លាចនោះ—មានអំណាចធ្វើឱ្យសត្វទាំងអស់ភ័យស្លន់ស្លោ ដូចកាលាន្តក និងយម—ហាក់ដូចជាកំពុងស្តីបន្ទោសអ្នកដទៃដោយដង្ហើមហ៊ឺហា និងសំឡេងគ្រហឹមដូចសត្វសិង្ហ បង្ហាញភាពភ័យដែលកើតឡើងពេលកម្លាំងឥតបានគ្រប់គ្រងដោយធម៌។
Verse 27
त्रासनं सर्वभूतानां कालान्तकयमोपमम् निःश्वासक्ष्वेडनादेन भर्त्सयन्तमिव स्थितम
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយថា៖ ពស់ដ៏គួរឱ្យខ្លាចនោះឈរនៅទីនោះ ធ្វើឱ្យសត្វទាំងអស់ភ័យស្លន់ស្លោ—ដូចកាលាន្តក និងយមផ្ទាល់—ហាក់ដូចជាកំពុងស្តីបន្ទោស និងបង្ក្រាបអ្នកដទៃដោយសំឡេងដង្ហើមគគ្រឹក និងសំឡេងហ៊ឺហាដ៏គួរឱ្យរន្ធត់។ អត្ថបទនេះបញ្ជាក់ថា ភ័យអាចកើតឡើងពីកម្លាំង និងរូបរាងសុទ្ធៗ ដើម្បីសាកល្បងភាពមាំមួន និងការយល់ឃើញរបស់អ្នកដែលប្រឈមមុខវា។
Verse 28
स भीम॑ सहसाभ्येत्य पृदाकु: कुपितो भृशम् जग्राहाजगरो ग्राहो भुजयोरुभयोरबलात्
បន្ទាប់មក ព្រឹដាគុ ពស់ធំដែលច្របាច់រឹត បានខឹងក្រហាយយ៉ាងខ្លាំង ហើយរត់ចូលមកប្រឈមមុខភីម ដូចការវាយលុកភ្លាមៗ។ នាគនោះ—ចាប់រឹតដូចក្រពើ—បានស្ទុះមកចាប់ភីមដោយកម្លាំង រឹតទាំងពីរដៃរបស់គាត់យ៉ាងតឹង។ ព្រឹត្តិការណ៍នេះបង្ហាញថា កំហឹងដែលមិនបានគ្រប់គ្រង និងអំពើហិង្សាភ្លាមៗ អាចចងក្រងសូម្បីតែអ្នកខ្លាំងបំផុត ហើយបើកផ្លូវទៅកាន់ការពិចារណាអំពីការអត់ធ្មត់ ការប្រព្រឹត្តត្រឹមត្រូវ និងដែនកំណត់នៃកម្លាំងរាងកាយសុទ្ធៗ។
Verse 29
तेन संस्पृष्टगात्रस्य भीमसेनस्य वै तदा संज्ञा मुमोह सहसा वरदानेन तस्य हि,उस समय भीमसेनके शरीरका उससे स्पर्श होते ही वे भीमसेन सहसा अचेत हो गये। ऐसा इसलिये हुआ कि उस सर्पको वैसा ही वरदान मिला था
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយថា៖ នៅពេលនោះ ពេលរាងកាយភីមសេនត្រូវប៉ះដោយវា (ពស់) ភីមបានសន្លប់ភ្លាមៗ។ នេះកើតឡើងព្រោះពស់នោះបានទទួលពរ ដែលធ្វើឱ្យការប៉ះរបស់វាមានអានុភាពបែបនោះ។
Verse 30
दशनागसहस््राणि धारयन्ति हि यद् बलम् तद् बलं भीमसेनस्य भुजयोरसमं परै:,दस हजार गजराज जितना बल धारण करते हैं, उतना ही बल भीमसेनकी भुजाओंमें विद्यमान था। उनके बलकी और कहीं समता नहीं थी
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយថា៖ កម្លាំងដែលដំរីមហិមាចំនួនដប់ពាន់អាចទ្រាំទ្របាន—កម្លាំងបែបនោះស្ថិតនៅក្នុងដៃទាំងពីររបស់ភីមសេន។ គ្មានអ្នកណាអាចស្មើនឹងអំណាចរបស់គាត់បានឡើយ បង្ហាញពីសមត្ថភាពពិសេសរបស់គាត់ក្នុងការការពារបងប្អូន និងប្រឈមមុខវិបត្តិពេលធម៌ត្រូវគំរាមកំហែង។
Verse 31
स तेजस्वी तथा तेन भुजगेन वशीकृतः विस्फुरन् शनकैर्भीमो न शशाक विचेष्टितुम्,ऐसे तेजस्वी भीम भी उस अजगरके वशमें पड़ गये। वे धीरे-धीरे छटपटाते रहे, परंतु छूटनेकी अधिक चेष्टा करनेमें सफल न हो सके
វៃសម្បាយនៈបានមានពាក្យថា៖ ដូច្នេះហើយ ភីមៈដ៏ភ្លឺរលោងក៏ត្រូវពស់ធំនោះគ្រប់គ្រងបាន។ ទោះបីគាត់រមួលរំកិល និងតស៊ូបន្តិចម្តងៗ ក៏មិនអាចប្រឹងប្រែងឲ្យមានប្រសិទ្ធិភាព ដើម្បីរួចផុតពីការចាប់កាន់បានឡើយ។
Verse 32
नागायुतसमप्राण: सिंहस्कन्धो महाभुज: गृहीतो व्यजहात् सत्त्वं वरदानविमोहितः
វៃសម្បាយនៈបានមានពាក្យថា៖ កម្លាំងជីវិតរបស់គាត់ស្មើនឹងដំរីមួយម៉ឺន; ស្មារដូចស្មាសត្វសិង្ហ និងដៃធំមហិមា។ ទោះជាយ៉ាងនេះក្តី ពេលត្រូវចាប់កាន់ គាត់បានបាត់បង់សេចក្តីក្លាហាន ព្រោះចិត្តត្រូវអំណាចពរដ៏បានប្រទានដល់ពស់នោះបំភាន់។
Verse 33
स हि प्रयत्नमकरोत् तीव्रमात्मविमोक्षणे न चैनमशकद् वीर: कथंचित् प्रतिबाधितुम्
វៃសម្បាយនៈបានមានពាក្យថា៖ គាត់បានប្រឹងប្រែងយ៉ាងខ្លាំង ដើម្បីដោះលែងរាងកាយខ្លួនឯង; ប៉ុន្តែ ភីមសេនៈវីរបុរស មិនអាចទប់ទល់ ឬផ្តួលពស់នោះបាន ដោយវិធីណាមួយឡើយ។
Verse 177
इस प्रकार श्रीमह्याभारत वनपर्वके अन्तर्गत आजगरपर्वमें पाण्डवोंका पुन: द्वैतवनमें प्रवेशविषयक एक सौ सतहतत्तरवाँ अध्याय पूरा हुआ
ដូច្នេះហើយ ក្នុងស្រីមហាភារតៈ វនបರ್ವៈ ផ្នែកអាជಗರបર્વៈ ជំពូកទីមួយរយចិតសិបប្រាំពីរ ដែលពិពណ៌នាអំពីការត្រឡប់ចូលព្រៃទ្វៃតៈវិញរបស់បណ្ឌវៈ បានបញ្ចប់។
Verse 178
इति श्रीमहाभारते वनपर्वणि आजगरपर्वणि अजगरग्रहणे अष्टसप्तत्यधिकशततमो< ध्याय:,इस प्रकार श्रीमह्या भारत वनपर्वके अन्तर्गत आजगरपर्वमें भीमयेनका अजगरद्वारा ग्रहणसम्बन्धी एक सौ अठहत्तरवाँ अध्याय पूरा हुआ
ដូច្នេះហើយ ក្នុងស្រីមហាភារតៈ វនបರ್ವៈ ផ្នែកអាជಗರបર્વៈ—អំពីការចាប់កាន់ដោយអាជಗರ—ជំពូកទីមួយរយចិតសិបប្រាំបី បានបញ្ចប់; ជំពូកនេះបញ្ចប់រឿងដែលភីមៈត្រូវអាជಗರធំចាប់កាន់។
Verse 183
भीमसेनस्य नादेन व्यमुठ्जन्त गुहा भयात् वनमें घूमते हुए भीमसेनका बलाभिमान दीर्घकालसे बहुत बढ़ा हुआ था। उस समय उनकी सिंह-गर्जनासे महान् बलशाली गजराज और मृगराज भी भयसे अपना स्थान छोड़कर भाग गये
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយ៖ ដោយសារសំឡេងគំហុកដ៏ខ្លាំងរបស់ភីមសេនៈ រូងភ្នំទាំងឡាយត្រូវបានទុកចោលដោយភ័យ។ អស់រយៈពេលយូរ ភីមបានដើរល្បាតក្នុងព្រៃ ហើយមោទនភាពលើកម្លាំងរបស់ខ្លួនក៏កើនឡើងមិនឈប់។ នៅពេលនោះ សូម្បីតែដំរីមហាបល និងសត្វមហារាជនៃព្រៃ—សីហៈ—ក៏រត់ចាកចេញពីទីកន្លែងរបស់ខ្លួន ដោយរង្គើរពីសំឡេងដូចសីហៈរបស់គាត់។
Verse 213
त्रासयन् सर्वभूतानि महासत्त्वपराक्रम: वे कहीं दौड़ते
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយ៖ ដោយមានសេចក្តីក្លាហាន និងវីរភាពដ៏មហិមា គាត់បានដើរល្បាតក្នុងព្រៃដ៏គួរឱ្យភ័យនោះដោយមិនញញើត ដោយប្រាថ្នាចង់បានសត្វព្រៃ—ពេលខ្លះរត់ ពេលខ្លះឈរ និងពេលខ្លះអង្គុយ។ ព្រះបុរសល្អឥតខ្ចោះ ភីមមហាបល ដើរជើងទទេដូចអ្នកប្រមាញ់ព្រៃ។ ចូលទៅក្នុងព្រៃជ្រៅ គាត់ធ្វើឱ្យសត្វទាំងឡាយភ័យខ្លាច ហើយបន្លឺសំឡេងគំហុកអស្ចារ្យ។
Frequently Asked Questions
No explicit dilemma is staged as debate; the ethical pressure is ambient: sustaining disciplined conduct and purposeful movement during exile amid environmental uncertainty (flooded terrain, obscured landmarks) and social vulnerability.
The chapter models how external cycles (seasons, rivers, night-sky clarity) can be read as supports for inner regulation—endurance in disruption (monsoon) and reflective clarity in stability (autumn), reinforced through association with tapasvins and yogic discipline.
A formal phalaśruti is not stated; the meta-signal is the explicit valuation of ‘yogam uttamam’ gathered with ascetics and the designation of Sarasvatī as ‘puṇya-tīrtha,’ framing the episode as ethically and ritually significant within the exile narrative.