Shloka 10
प्रावृट्-शरत्-वर्णनम् — Description of the Monsoon and Autumn; Sarasvatī in the Pāṇḍavas’ Exile
उन वृक्षोंसे सुशोभित प्रदेशों तथा वैदूर्यमणिके समान रंगवाले, हिमसदृश स्वच्छ, शीतल सलिल-समूहसे संयुक्त पर्वतीय नदियोंकी शोभा निहारते हुए वे सब ओर घूमते थे। नदियोंकी उस जलराशिमें हंस और कारण्डव आदि सहसौरों पक्षी किलोलें करते थे ।।
vaiśaṃpāyana uvāca | te vṛkṣaiḥ suśobhitān pradeśān vaidūryamaṇisamānarāgān himasadṛśaśucīn śītala-salila-samūhaiḥ saṃyuktāḥ parvatīya-nadīḥ śobhāṃ niharantas sarvato vicacāraḥ | tāsāṃ nadīnāṃ jalāśaye haṃsāḥ kāraṇḍavādayaś ca sahasraśaḥ pakṣiṇaḥ kilolam akurvan || vanāni devadārūṇāṃ meghānām iva vāgurāḥ | haricandanamiśrāṇi tuṅgakālīyakāny api ||
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយ៖ ពួកគេដើរលំហែទៅគ្រប់ទិស ដោយសម្លឹងមើលសម្រស់នៃទន្លេភ្នំ ដែលភ្ជាប់ជាមួយមហាសំណុំទឹកស្អាត ត្រជាក់ និងថ្លាដូចព្រិល មានពណ៌រលោងដូចត្បូងវៃទូរ្យ ហូរឆ្លងកាត់តំបន់ដែលតុបតែងដោយដើមឈើ។ ក្នុងទឹកនោះ មានបក្សីរាប់ពាន់រាប់ម៉ឺន—ហង្ស និងការណ្ឌវ (kāraṇḍava) ជាដើម—លេងទឹក និងលាន់សំឡេងរីករាយ។ ហើយព្រៃដេវដារ (deodāra) ដ៏ខ្ពស់ៗ ដែលលាយជាមួយដើមហរិចន្ទន (haricandana) ក្រអូប និងដើមទុង្គ (tuṅga) និងកាលីយក (kālīyaka) ផងដែរ មើលទៅដូចជាសំណាញ់ដាក់ចាប់ពពក—ដិតក្រាស់ និងខ្ពស់លើសលប់។
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage foregrounds a dharmic sensibility of attentiveness and restraint: even amid hardship, one cultivates clarity and steadiness by contemplating purity, order, and beauty in nature—cool waters, clear streams, and harmonious life—rather than being consumed by agitation.
The narrator describes the travelers moving about through scenic mountain terrain, observing clear, cool rivers filled with waterfowl, and passing lofty deodāra forests mixed with fragrant trees, poetically likened to nets that could catch the clouds.