Adhyaya 84

Verse 1

अपर बक। ] अत काड< चतुरशीतितमो< ध्याय: शकुनिपुत्रकी पराजय वैशम्पायन उवाच शकुनेस्तनयो वीरो गान्धाराणां महारथ: । प्रत्युद्ययौ गुडाकेशं सैन्येन महता वृतः,वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! शकुनिका पुत्र गान्धारोंमें सबसे बड़ा वीर और महारथी था। वह विशाल सेनासे घिरकर निद्राविजयी अर्जुनका सामना करनेके लिये चला

Vaiśampāyana said: The heroic son of Śakuni, a great chariot-warrior among the Gāndhāras, advanced to confront Arjuna (Guḍākeśa), surrounded by a vast army. The narrative frames the momentum of battle—valor and martial duty driving a challenger forward—while implicitly contrasting outward military strength with the inner mastery suggested by Arjuna’s epithet, “conqueror of sleep.”

Verse 2

हस्त्यश्वरथयुक्तेन पताकाध्वजमालिना । अमृष्यमाणास्ते योधा तृपस्य शकुनेर्वधम्‌

Vaiśaṃpāyana said: Harnessed with elephants, horses, and chariots, and adorned with banners and standards, those warriors—unable to endure it—took satisfaction in the slaying of Śakuni. The verse underscores how, in the aftermath of grievous wrongs, martial zeal can turn into a grim sense of relief at an enemy’s fall, raising an ethical tension between righteous retribution and the hardening of the heart in war.

Verse 3

स तानुवाच धर्मात्मा बीभत्सुरपराजित:

Then the righteous-souled Bībhatsu, unconquered, addressed them—speaking from a stance of dharma and steadfast resolve.

Verse 4

युधिष्ठिरस्यथ वचन न च ते जगृहुर्हितम्‌ । किसीसे परास्त न होनेवाले धर्मात्मा अर्जुनने उन्हें राजा युधिष्ठिरकी बात सुनायी; परंतु उस हितकर वचनको भी वे ग्रहण न कर सके ।। ३ $ ।। वार्यमाणा5पि पार्थेन सान्त्वपूर्वममर्षिता:

Vaiśampāyana said: Even after hearing Yudhiṣṭhira’s words, they did not accept what was truly beneficial. Though Pārtha (Arjuna) tried to restrain them with conciliatory counsel, they remained unyielding and resentful, unable to take in advice meant for their welfare.

Verse 5

ततः शिरांसि दीप्ताग्रैस्तेषां चिच्छेद पाण्डव:

Then the Pāṇḍava, with weapons whose points blazed, severed their heads—an act of swift, decisive violence within the unfolding conflict, underscoring the grim ethical tension between necessary force and the horror of slaughter.

Verse 6

ते वध्यमाना: पार्थेन हयमुत्सृज्य सम्भ्रमात्‌

វៃសម្បាយនៈបាននិយាយ៖ ត្រូវបានប៉ាថ៌ (អរជុន) វាយប្រហារ ពួកគេ—ដោយភ័យស្លន់ស្លោ—បានលះបង់សេះពិធីអស្វមេធ ហើយរត់គេចខ្លួនដោយច្របូកច្របល់។ ទិដ្ឋភាពនោះបង្ហាញថា ពេលការឈ្លានពានជួបការតស៊ូត្រឹមត្រូវ ភ័យខ្លាចនិងអស្ថិរភាពកើតឡើង ហើយសេះពិធីក្លាយជានិមិត្តរូបនៃអធិបតេយ្យភាព ដែលអ្នកប្រកួតប្រជែងមិនអាចដណ្តើមយកបាន។

Verse 7

निरुध्यमानस्तैश्लापि गान्धारै: पाण्डुनन्दन:

វៃសម្បាយនៈបាននិយាយ៖ ទោះបីត្រូវបុរសនៃគន្ធារៈព័ទ្ធទប់ និងរារាំងក៏ដោយ កូនប្រុសបណ្ឌុបានឈរមាំមួន មិនរំញ័រ—ជាពេលដែលសេចក្តីមុតមាំត្រឹមត្រូវត្រូវសាកល្បងដោយការប្រឆាំងអរិភាព។

Verse 8

वध्यमानेषु तेष्वाजौ गान्धारेषु समन्‍्तत:

វៃសម្បាយនៈបាននិយាយ៖ នៅពេលអ្នកចម្បាំងគន្ធារៈទាំងនោះត្រូវកាប់សម្លាប់ក្នុងសមរភូមិ ពីគ្រប់ទិសទាំងអស់ វាលសង្គ្រាមក្លាយជាទិដ្ឋភាពនៃការសម្លាប់មិនឈប់ឈរ—រូបភាពនៃលំហូរដ៏សាហាវនៃសង្គ្រាម ដែលកាតព្វកិច្ចនៃការប្រយុទ្ធដំណើរក្នុងមហាទុក្ខវេទនា។

Verse 9

त॑ युध्यमान राजान क्षत्रधर्मे व्यवस्थितम्‌,क्षत्रियधर्ममें स्थित होकर युद्ध करनेवाले उस राजासे अर्जुनने इस प्रकार कहा--“वीर! तुम्हें युद्ध करनेसे कोई लाभ नहीं है। महाराज युधिष्ठिरकी यह आज्ञा है कि मैं राजाओंका वध न करूँ। अतः तुम युद्धसे निवृत्त हो जाओ जिससे आज तुम्हारी पराजय न हो'

វៃសម្បាយនៈបាននិយាយ៖ ឃើញស្តេចនោះឈរមាំមួនក្នុងធម៌ក្សត្រិយៈ ហើយប៉ងប្រយុទ្ធ អរជុនបាននិយាយដូច្នេះ៖ «វីរបុរស! សង្គ្រាមនេះមិនមានផលចំណេញសម្រាប់អ្នកទេ។ ព្រះមហាក្សត្រ យុធិស្ឋិរ បានបញ្ជាឲ្យខ្ញុំមិនសម្លាប់ស្តេចទាំងឡាយ។ ដូច្នេះ សូមដកខ្លួនចេញពីការប្រយុទ្ធ ដើម្បីកុំឲ្យអ្នកទទួលបរាជ័យនៅថ្ងៃនេះ»។

Verse 10

पार्थोउब्रवीज्न मे वध्या राजानो राजशासनात्‌ | अलं युद्धेन ते वीर न ते5स्त्वद्य पराजय:,क्षत्रियधर्ममें स्थित होकर युद्ध करनेवाले उस राजासे अर्जुनने इस प्रकार कहा--“वीर! तुम्हें युद्ध करनेसे कोई लाभ नहीं है। महाराज युधिष्ठिरकी यह आज्ञा है कि मैं राजाओंका वध न करूँ। अतः तुम युद्धसे निवृत्त हो जाओ जिससे आज तुम्हारी पराजय न हो'

វៃសម្បាយនៈបាននិយាយ៖ ប៉ាថ៌ (អរជុន) បាននិយាយថា៖ «ស្តេចទាំងនេះ ខ្ញុំមិនត្រូវសម្លាប់ទេ ព្រោះនេះជាព្រះបញ្ជារបស់ព្រះមហាក្សត្រ។ គ្រប់គ្រាន់ហើយនៃការប្រយុទ្ធ ឱ វីរបុរស; សូមដកខ្លួនចេញពីសមរភូមិ ដើម្បីកុំឲ្យអ្នកទទួលបរាជ័យនៅថ្ងៃនេះ»។

Verse 11

इत्युक्तस्तदनादृत्य वाक्यमज्ञानमोहित: । स शक्रसमकर्माणं समवाकिरदाशुगै:,उनके ऐसा कहनेपर भी वह अज्ञानसे मोहित होनेके कारण उनकी बातकी अवहेलना करके इन्द्रके समान पराक्रमी अर्जुनपर शीघ्रगामी बाणोंकी वर्षा करने लगा

វៃសម្បាយនៈបាននិយាយថា៖ ទោះបីត្រូវបាននិយាយដូច្នោះក៏ដោយ គាត់—ត្រូវអវិជ្ជាបំភាន់—មិនគោរពតាមពាក្យណែនាំរបស់ពួកគេឡើយ ហើយវិញទៅទៀត បានបាញ់ព្រួញលឿនៗជាភ្លៀងទៅលើអរជុន ដែលមានសមត្ថភាពក្នុងសង្គ្រាមស្មើព្រះឥន្ទ្រ។

Verse 12

तस्य पार्थ: शिरस्त्राणमर्धचन्द्रेण पत्रिणा । अपाहरदमेयात्मा जयद्रथशिरो यथा,तब अमेय आत्मबलसे सम्पन्न अर्जुनने जिस प्रकार जयद्रथका सिर उड़ाया था, उसी प्रकार शकुनि-पुत्रके शिरस्त्राणः (टोप)-को एक अर्धचन्द्राकार बाणसे काट गिराया

វៃសម្បាយនៈបាននិយាយថា៖ បន្ទាប់មក បារថ (អរជុន) ដែលមានវិញ្ញាណ និងកម្លាំងលើសលប់មិនអាចវាស់បាន បានប្រើព្រួញមានស្លាបរាងព្រះចន្ទកន្លះ កាត់ផ្តាច់មួកសឹករបស់សត្រូវ ដូចដែលគាត់ធ្លាប់កាត់ក្បាលជ័យទ្រថមកមុន។

Verse 13

त॑ दृष्टवा विस्मयं जम्मुर्गान्धारा: सर्व एव ते । इच्छता तेन न हतो राजेत्यसि च त॑ विदु:,यह देखकर समस्त गान्धारोंको बड़ा विस्मय हुआ और वे सब-के-सब यह समझ गये कि अर्जुनने जान-बूझकर गान्धारराजको जीवित छोड़ दिया

ឃើញដូច្នោះ ពួកគន្ធារាទាំងអស់ភ្ញាក់ផ្អើលយ៉ាងខ្លាំង ហើយពួកគេទាំងអស់បានយល់ថា ព្រះរាជាគន្ធារមិនត្រូវបានសម្លាប់ទេ ព្រោះអរជុនចេតនាចង់ទុកជីវិតឲ្យគាត់។

Verse 14

गान्धारराजपुत्रस्तु पलायनकृतक्षण: । ययौ तैरेव सहितत्त्रस्तै: क्षुद्रमूगैरिव,उस समय गान्धारराज शकुनिका पुत्र भागनेका अवसर देखने लगा। जैसे सिंहसे डरे हुए छोटे-छोटे मृग भाग जाते हैं, उसी प्रकार अर्जुनसे भयभीत हुए सैनिकोंके साथ वह स्वयं भी भाग निकला

វៃសម្បាយនៈបាននិយាយថា៖ កូនប្រុសនៃព្រះរាជាគន្ធារ បានឆក់យកឱកាសដើម្បីរត់គេច ហើយរត់ទៅជាមួយបុរសទាំងនោះដែលភ័យខ្លាច—ដូចសត្វក្តាន់តូចៗរត់ខ្ចាត់ខ្ចាយដោយភ័យសត្វសិង្ហ។

Verse 15

तेषां तु तरसा पार्थस्तत्रैव परिधावताम्‌ | प्रजहारोत्तमाड़्ानि भल्‍्लै: संनतपर्वभि:,वहीं चक्कर काटनेवाले बहुत-से सैनिकोंके मस्तक अर्जुनने झुकी हुई गाँठवाले भल्‍लोंद्वारा वेगपूर्वक काट लिया

វៃសម្បាយនៈបាននិយាយថា៖ នៅទីនោះឯង ខណៈពួកយោធាច្រើនរត់វង់វេងទៅមកលើសមរភូមិ បារថ (អរជុន) បានវាយប្រហារយ៉ាងលឿន ដោយប្រើព្រួញភល្លៈដែលមានចំណុចកោង កាត់ផ្តាច់ក្បាលពួកគេនៅកន្លែងនោះ។

Verse 16

उच्छितांस्तु भुजान्‌ केचिन्नाबुध्यन्त शरैह्वतान्‌ । शरैर्गाण्डीवनिर्मुक्ति: पृथुभि: पार्थचोदितै:,अर्जुनद्वारा चलाये और गाण्डीव धनुषसे छूटे हुए बहुसंख्यक बाणोंसे कितने ही योद्धाओंकी ऊँची उठी हुई भुजाएँ कटकर गिर गयीं और उन्हें इस बातका पतातक न लगा

ដោយព្រួញធំៗជាច្រើន ដែលអរជុនបាញ់ចេញពីធ្នូគណ្ឌីវា ដៃដែលលើកខ្ពស់របស់យោធាច្រើននាក់ត្រូវកាត់ធ្លាក់ចុះ ហើយពួកគេមិនទាន់ដឹងខ្លួនថាត្រូវព្រួញវាយប្រហារឡើយ។

Verse 17

सम्भ्रान्तनरनागाश्वमपतद्‌ विद्रुतं बलम्‌ । हतविध्वस्तभूयिष्ठमावर्तत मुहुर्मुहु:

វៃសម្បាយនៈបាននិយាយថា៖ កងទ័ពភ័យស្លន់ស្លោ—មនុស្ស ដំរី និងសេះរញ្ជួយរញ្ជាយ—បានបែកខ្ទេចហើយរត់គេច។ ភាគច្រើនត្រូវសម្លាប់ និងបំផ្លាញ វាបានវិលត្រឡប់ទៅមកម្តងហើយម្តងទៀត មិនអាចឈរជើងឬរកទិសដៅមាំមួនក្នុងមហាវិនាសនោះបានឡើយ។

Verse 18

सम्पूर्ण सेनाके मनुष्य, हाथी और घोड़े घबराकर इधर-उधर भटकने लगे। सारी सेना गिरती-पड़ती भागने लगी। उनके अधिकांश सिपाही युद्धमें मारे गये या नष्ट हो गये और वह बार-बार युद्धभूमिमें ही चक्कर काटने लगी ।। नाभ्यदृश्यन्त वीरस्य केचिदग्रेग्रयकर्मण: । रिपव: पात्यमाना वै ये सहेयुर्धन॑जयम्‌,श्रेष्ठ कर्म करनेवाले वीर अर्जुनके सामने कोई भी शत्रु खड़े नहीं दिखायी देते थे, जो अर्जुनकी मार पड़नेपर उनका वेग सहन कर सके

មនុស្ស ដំរី និងសេះនៃកងទ័ពទាំងមូល ភ័យស្លន់ស្លោ ហើយវង្វេងវង្វាន់ទៅមក។ កងទ័ពទាំងមូលរត់គេចដោយដួលរលំ។ ភាគច្រើននៃទាហានរបស់ពួកគេត្រូវសម្លាប់ ឬត្រូវបំផ្លាញក្នុងសង្គ្រាម ហើយកងទ័ពនោះវិលជុំលើសមរភូមិម្តងហើយម្តងទៀត។ មុខវីរបុរសអរជុន—អ្នកប្រព្រឹត្តកិច្ចការល្អឥតខ្ចោះ—មិនឃើញសត្រូវណាម្នាក់ឈរទប់ទល់បានឡើយ; អ្នកដែលត្រូវវាយប្រហារមិនអាចទ្រាំទ្រកម្លាំងធនញ្ជយបានទេ។

Verse 19

ततो गान्धारराजस्यथ मन्त्रिवृद्धपुर:सरा । जननी निर्ययौ भीता पुरस्कृत्यार्घ्यमुत्तमम्‌,तदनन्तर गान्धारराजकी माता अत्यन्त भयभीत होकर बूढ़े मन्त्रियोंको आगे करके उत्तम अर्घ्य ले नगरसे बाहर निकली और रणभूमिमें उपस्थित हुई

បន្ទាប់មក មាតារបស់ស្តេចគន្ធារ ភ័យខ្លាចយ៉ាងខ្លាំង បាននាំមន្ត្រីចាស់ៗឲ្យដើរមុខជាអមដំណើរ ហើយកាន់អរឃ្យដ៏ប្រសើរ ចេញពីទីក្រុងទៅជួបសមរភូមិ។

Verse 20

सा न्यवारयदव्यग्रं त॑ पुत्र युद्धदुर्मदम्‌ । प्रसादयामास च तं जिष्णुमक्लिष्टकारिणम्‌,आते ही उसने अपने व्यग्रतारहित एवं रणोन्मत्त पुत्रको युद्ध करनेसे रोका और अनायास ही महान्‌ कर्म करनेवाले विजयशील अर्जुनको प्रिय वचनोंद्वारा प्रसन्न किया

នាងបានទប់ស្កាត់កូនប្រុសរបស់នាង—ចិត្តមិនរញ្ជួយ ប៉ុន្តែស្រវឹងដោយមោទនភាពនៃសង្គ្រាម—មិនឲ្យចូលប្រយុទ្ធ។ ហើយដោយពាក្យទន់ភ្លន់គួរឲ្យពេញចិត្ត នាងបានធ្វើឲ្យអរជុន អ្នកប្រព្រឹត្តកិច្ចការធំដោយមិននឿយហត់ និងជ័យជំនះជានិច្ច មានចិត្តរីករាយ។

Verse 21

तां पूजयित्वा बीभत्सु: प्रसादमकरोत्‌ प्रभु: । शकुनेश्चापि तनयं सान्त्वयन्निदमब्रवीत्‌,सामर्थ्यशाली अर्जुनने भी मामीका सम्मान करके उन्हें प्रसन्न किया और स्वयं उनपर कृपादृष्टि की। फिर शकुनिके पुत्रको भी सान्त्वना प्रदान करते हुए वे इस प्रकार बोले --

បន្ទាប់ពីបានគោរពបូជានាងដោយសមគួរ វីរបុរស បីភត្សុ (អរជុន) អ្នកមានអំណាច បានបង្ហាញព្រះហឫទ័យមេត្តាករុណា។ បន្ទាប់មក ទោះដល់កូនប្រុសរបស់ សកុនិ ក៏បានលួងលោម ហើយបាននិយាយពាក្យទាំងនេះ—ដើម្បីដាក់សេចក្តីអត់ធ្មត់ និងមនុស្សធម៌នៅក្រោយសង្គ្រាម។

Verse 22

न मे प्रियं महाबाहो यत्ते बुद्धिरियं कृता । प्रतियोद्धुममित्रघ्न भ्रातैव त्वं ममानघ,'शत्रुसूदन! महाबाहु वीर! तुमने जो मुझसे युद्ध करनेका विचार किया, यह मुझे प्रिय नहीं लगा; क्योंकि अनघ। तुम तो मेरे भाई ही हो

«ឱ វីរបុរសដៃធំ! ខ្ញុំមិនពេញចិត្តទេដែលអ្នកបានកំណត់ចិត្តបែបនេះ—គិតចង់ប្រយុទ្ធនឹងខ្ញុំ។ ឱ អ្នកសម្លាប់សត្រូវ! ឱ អ្នកបរិសុទ្ធគ្មានបាប! អ្នកពិតជាដូចបងប្អូនរបស់ខ្ញុំ»។

Verse 23

गान्धारीं मातरं स्मृत्वा धृतराष्ट्रकृतेन च । तेन जीवसि राजंस्त्वं निहतास्त्वनुगास्तव,“राजन! मैंने माता गान्धारीको याद करके पिता धृतराष्ट्रके सम्बन्धसे युद्धमें तुम्हारी उपेक्षा की है; इसीलिये तुम अभीतक जीवित हो। केवल तुम्हारे अनुगामी सैनिक ही मारे गये हैं

«ឱ ព្រះរាជា! ដោយរំលឹកដល់មាតា គន្ធារី ហើយគិតគូរពីព្រះបិតា ធృతរាស្ត្រ ខ្ញុំបានមិនបំផ្លាញអ្នកក្នុងសង្គ្រាម។ ដោយហេតុនោះ អ្នកនៅរស់មកដល់ពេលនេះ; តែទាហានអ្នកតាមរបស់អ្នកវិញ ត្រូវបានសម្លាប់អស់»។

Verse 24

मैवं भू: शाम्यतां वैरं मा ते भूद्‌ बुद्धिरीदृशी । गच्छेथथास्त्वं परां चैत्रीमश्वमेधे नूपस्य न:,“अब हमलोगोंमें ऐसा बर्ताव नहीं होना चाहिये। आपसका वैर शान्त हो जाय। अब तुम कभी इस प्रकार हमलोगोंके विरुद्ध युद्ध ठाननेका विचार न करना। “आगामी चैत्रमासकी पूर्णिमाको महाराज युधिष्ठिरका अश्वमेध यज्ञ होनेवाला है। उसमें तुम अवश्य आना”

«កុំធ្វើដូច្នេះឡើយ។ សូមឲ្យសត្រូវភាពរវាងយើងស្ងប់ស្ងាត់ទៅ; កុំឲ្យចិត្តគំនិតបែបនេះកើតឡើងក្នុងអ្នកម្ដងទៀត—កុំគិតចង់លើកសង្គ្រាមប្រឆាំងនឹងយើងទៀតឡើយ។ នៅថ្ងៃពេញចន្ទខែចៃត្រ ខាងមុខនេះ ព្រះបាទ យុធិស្ឋិរ នឹងប្រព្រឹត្តពិធីអស្វមេធ; អ្នកត្រូវមកចូលរួមជាខានមិនបាន»។

Verse 46

परिवार्य हयं जग्मुस्ततश्लुक्रोध पाण्डव: । यद्यपि पार्थने सान्त्वनापूर्वक समझा-बुझाकर उन सबको युद्धसे रोका, तथापि वे अमर्षशील योद्धा उस घोड़ेको चारों ओरसे घेरकर उसे पकड़नेके लिये आगे बढ़े। यह देख पाण्जुपुत्र अर्जुनको बड़ा क्रोध हुआ

ពួកវីរបុរសបណ្ឌវៈ ដែលកំពុងឆេះដោយកំហឹង បានរុញទៅមុខ ហើយព័ទ្ធជុំវិញសេះពិធី។ ទោះអរជុន កូនប្រុសព្រឹថា បានព្យាយាមទប់ស្កាត់ពួកគេពីការប្រយុទ្ធ ដោយពាក្យលួងលោម និងការប្រាប់បង្រៀនដោយហេតុផលក៏ដោយ ក៏អ្នកចម្បាំងមោទនៈ និងមិនអត់ធ្មត់ទាំងនោះ នៅតែចូលរួមព័ទ្ធសេះពីគ្រប់ទិស ដើម្បីចាប់យកវា។ ឃើញដូច្នេះ កូនប្រុសបណ្ឌុ អរជុន ក៏កើតកំហឹងយ៉ាងខ្លាំង។

Verse 56

क्षुरैगाण्डीवनिर्मुक्ति्नातियत्नादिवार्जुन: । वे गाण्डीव धनुषसे छूटे हुए तेज धारवाले धुरोंसे बिना परिश्रमके ही उनके मस्तक काटने लगे

វៃសម្បាយនៈបាននិយាយ៖ ដោយព្រួញមុតដូចកាំបិត ដែលបាញ់ចេញពីធ្នូ «គណ្ឌីវ» អរជុន—ស្ទើរតែមិនចាំបាច់ប្រឹងប្រែង—បានចាប់ផ្តើមកាត់ក្បាលពួកគេឲ្យដាច់។ ការពិពណ៌នានេះបង្ហាញអំណាចដ៏លើសលប់ និងវិន័យរបស់អ្នកបាញ់ធ្នូជាមេ៖ ពេលអំណាចរួមជាមួយជំនាញ អំពើហិង្សាហាក់ដូចជាក្លាយទៅជារឿងងាយស្រួល ហើយបង្កើតភាពតានតឹងផ្លូវធម៌អំពីភាពងាយស្រួលក្នុងការយកជីវិត បន្ទាប់ពីសង្គ្រាម។

Verse 63

न्यवर्तन्त महाराज शरवर्षार्जिता भृशम्‌ | महाराज! अर्जुनकी मार खाकर उनके बाणोंकी वर्षसे पीड़ित हुए गान्धार सैनिक उस घोड़ेको छोड़कर बड़े वेगसे पीछे लौट गये

វៃសម្បាយនៈបាននិយាយ៖ ឱ ព្រះមហាក្សត្រ! ត្រូវរបួសយ៉ាងធ្ងន់ និងត្រូវគ្របដណ្តប់ដោយភ្លៀងព្រួញដ៏សាហាវ ពួកទាហានគន្ធារ—ក្រោយពេលទទួលការវាយប្រហាររបស់អរជុន—បានបោះបង់សេះបូជាយញ្ញ ហើយថយក្រោយដោយល្បឿនលឿន។ ឈុតឆាកនេះបង្ហាញថា កម្លាំងដែលប្រើក្នុងការបម្រើពិធីសច្ចៈ អាចបង្ខំឲ្យសូម្បីតែអ្នកចម្បាំងមោទនភាព ត្រូវដកថយ ពេលការឈ្លានពានរបស់ពួកគេត្រូវបានទប់ស្កាត់។

Verse 76

आदिश्यादिश्य तेजस्वी शिरांस्येषां न्यपातयत्‌ | गान्धारोंके द्वारा रोके जानेपर भी तेजस्वी वीर पाण्डुनन्दन अर्जुन उनके नाम ले-लेकर मस्तक काटने और गिराने लगे

វៃសម្បាយនៈបាននិយាយ៖ វីរបុរសភ្លឺរលោងនោះ បានចង្អុលបង្ហាញពួកគេម្នាក់មួយៗ ហើយវាយឲ្យក្បាលធ្លាក់ចុះ។ ទោះបីត្រូវព្រះអង្គម្ចាស់គន្ធារទប់ស្កាត់ក៏ដោយ អរជុន កូនបណ្ឌុដ៏ខ្លាំងក្លា នៅតែហៅឈ្មោះពួកគេម្នាក់មួយៗ ហើយកាត់ក្បាលឲ្យដាច់ ទម្លាក់ឲ្យរលំ—រូបភាពនៃការតាំងចិត្តយុទ្ធសាស្ត្រដែលមិនរលត់ ហើយក៏លើកឡើងនូវភាពតានតឹងផ្លូវធម៌ រវាងការផ្តន្ទាទោសត្រឹមត្រូវ និងកំហឹងដែលអាចលើសលប់ បន្ទាប់ពីសង្គ្រាម។

Verse 83

इस प्रकार श्रीमह्याभारत आश्वमेधिकपर्वके अन्तर्गत अनुगीतापर्वनें यज्ञसग्बन्धी अश्चका अनुसरणविषयक तिरासीवाँ अध्याय पूरा हुआ,स राजा शकुने: पुत्र: पाण्डवं प्रत्यवारयत्‌ । जब चारों ओर युद्धमें गान्धारोंका संहार आरम्भ हो गया, तब राजा शकुनि-पुत्रने पाण्डुकुमार अर्जुनको रोका

វៃសម្បាយនៈបាននិយាយ៖ បន្ទាប់មក ព្រះមហាក្សត្រ—កូនប្រុសរបស់សកុនិ—បានទប់ស្កាត់បណ្ឌវៈ។ នៅពេលការសម្លាប់រង្គាលពួកគន្ធារក្នុងសង្គ្រាមបានចាប់ផ្តើមឡើងគ្រប់ទិស ព្រះមហាក្សត្រ កូនសកុនិ បានរារាំងអរជុន កូនបណ្ឌុ។ ពេលវេលានេះបង្ហាញថា នៅកណ្ដាលភាពចលាចលនៃសង្គ្រាម ការប្រឈមមុខរបស់បុគ្គលអាចកើតឡើង ដែលទាំងបង្កើនហិង្សា និងសាកល្បងសេចក្តីតាំងចិត្ត និងការវិនិច្ឆ័យរបស់អ្នកចម្បាំងក្នុងការធ្វើសកម្មភាព។

Verse 84

इति श्रीमहा भारते आश्वमेधिके पर्वणि अनुगीतापर्वणि अश्वानुसरणे शकुनिपुत्रपराजये चतुरशीतितमो<ध्याय:

ដូច្នេះ ក្នុង «មហាភារត» ដ៏គួរគោរព នៅក្នុង «អាស្វមេធិកបរវ»—ជាពិសេសផ្នែក «អនុគីតា»—បានបញ្ចប់ជំពូកទី៨៤ ដែលពាក់ព័ន្ធនឹងការតាមដានសេះបូជាយញ្ញ និងការបរាជ័យរបស់កូនសកុនិ។ នេះជាកថាខណ្ឌបញ្ចប់ (colophon) សម្គាល់ការបិទជំពូក និងបញ្ជាក់ប្រធានបទនៃរឿង៖ ការបន្តពិធីអាស្វមេធារបស់យុធិષ્ઠិរ និងការរឹតបន្តឹងអំណាចនយោបាយ-ធម៌ បន្ទាប់ពីសង្គ្រាមធំ។

Verse 213

अभ्ययु: सहिता: पार्थ प्रगृहीतशरासना: । उसकी सेनामें हाथी, घोड़े और रथ सभी सम्मिलित थे। वह सेना ध्वजा-पताकाओंकी मालासे मण्डित थी। गान्धारदेशके योद्धा राजा शकुनिके वधका समाचार सुनकर अमर्षमें भरे हुए थे; अतः हाथमें धनुष-बाण ले उन्होंने एक साथ होकर अर्जुनपर धावा बोल दिया

វៃសម្បាយនៈបាននិយាយ៖ ពួកយោធាបានរួមគ្នា ដោយកាន់ធ្នូ និងព្រួញរួចរាល់ ហើយវាយប្រហារទៅលើអរជុន។ កងទ័ពនោះមានទាំងដំរី សេះ និងរថសង្គ្រាម ព្រមទាំងតុបតែងដោយខ្សែព្រះទង់ និងបដាក្រវ៉ាត់ជាជួរ។ ពេលបានឮដំណឹងអំពីការស្លាប់របស់ព្រះបាទសកុនិ អ្នកចម្បាំងនៃដែនគន្ធារៈក្តៅក្រហាយដោយកំហឹង ដូច្នេះពួកគេយកអាវុធឡើង ហើយស្ទុះមកជាក្រុមតែមួយ ដើម្បីវាយលុកអរជុន។