Shloka 23
अश्वमेधीयस्य हयस्य दक्षिणापश्चिमगमनम् — The Sacrificial Horse’s Southern and Western Circuit
Devanagari script
गान्धारीं मातरं स्मृत्वा धृतराष्ट्रकृतेन च । तेन जीवसि राजंस्त्वं निहतास्त्वनुगास्तव
Translation
«ឱ ព្រះរាជា! ដោយរំលឹកដល់មាតា គន្ធារី ហើយគិតគូរពីព្រះបិតា ធృతរាស្ត្រ ខ្ញុំបានមិនបំផ្លាញអ្នកក្នុងសង្គ្រាម។ ដោយហេតុនោះ អ្នកនៅរស់មកដល់ពេលនេះ; តែទាហានអ្នកតាមរបស់អ្នកវិញ ត្រូវបានសម្លាប់អស់»។
Word by Word
गान्धारीम्Gandhari (as object of remembering)
गान्धारीम्:
Karma
TypeNoun
Rootगान्धारी
FormFeminine, Accusative, Singular
मातरम्mother
मातरम्:
Karma
TypeNoun
Rootमातृ
FormFeminine, Accusative, Singular
स्मृत्वाhaving remembered
स्मृत्वा:
TypeVerb
Rootस्मृ
Formक्त्वा (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage-neutral), Non-finite
धृतराष्ट्रकृतेनby/for the sake of Dhritarashtra (lit. 'done for Dhritarashtra')
धृतराष्ट्रकृतेन:
Karana
TypeNoun
Rootधृतराष्ट्रकृत
FormNeuter, Instrumental, Singular
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
तेनtherefore / by that (reason)
तेन:
Karana
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Singular
जीवसिyou live / you are alive
जीवसि:
TypeVerb
Rootजीव्
FormLat (present), Parasmaipada, Second, Singular
राजन्O king
राजन्:
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Vocative, Singular
त्वम्you
त्वम्:
Karta
TypePronoun
Rootयुष्मद्
FormNominative, Singular
निहताःkilled / slain
निहताः:
TypeVerb
Rootनि-हन्
Formक्त (past passive participle), Masculine, Nominative, Plural
तुbut / indeed
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
अनुगाःfollowers
अनुगाः:
Karta
TypeNoun
Rootअनुग
FormMasculine, Nominative, Plural
तवyour
तव:
TypePronoun
Rootयुष्मद्
FormGenitive, Singular
Speaker
वैशम्पायन उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Meter (Chandas)
Sandhi Notes