Adhyaya 69
Nṛga-upākhyāna: Brāhmaṇa-sva and the Consequence of Misappropriated Gift-Cattle (कृकलास-रूपे नृगोपाख्यानम्)
Upa-parva: Brāhmaṇa-sva Anuśāsana (Instruction on Brahmin Property and Non-appropriation)
Bhīṣma narrates an exemplum about King Nṛga to illustrate the severity of brāhmaṇa-sva appropriation. In Dvāravatī, water-seekers discover a concealed well in which a massive lizard (kṛkalāsa) is trapped. Unable to extract it, they inform Vāsudeva (Kṛṣṇa), who lifts it out. The being reveals himself as King Nṛga, renowned for extensive gifting, yet fallen into a degraded condition due to an inadvertent wrong: a cow from a brāhmaṇa’s herd strayed into Nṛga’s cattle and was later given away as a gift to another brāhmaṇa. When the original owner reclaimed it, both brāhmaṇas contested ownership and appealed to Nṛga as donor. Nṛga offered large compensations—hundreds and even vast numbers of cows, plus valuables—but the recipient refused, insisting on the original cow. Nṛga then recounts his post-mortem audience with Yama (Dharmarāja), who acknowledges Nṛga’s immense merit yet identifies a residual fault: an untrue pledge of protection, failure in promise, and taking brāhmaṇa property—described as a threefold transgression. Nṛga chooses to undergo the painful consequence first, resulting in his non-human embodiment in the well, while retaining memory. After a thousand years, Kṛṣṇa’s intervention—foretold by Yama—liberates him, and he ascends to higher worlds. Kṛṣṇa concludes with an explicit norm: one who understands should not take brāhmaṇa property; it destroys the taker as the brāhmaṇa’s cow destroyed Nṛga, and association with the virtuous is not fruitless, since it facilitated Nṛga’s release. The chapter closes by warning against wrongdoing toward cows and emphasizing that both giving and harm bear corresponding results.
Chapter Arc: युधिष्ठिर, दान-धर्म की सूक्ष्मताओं को जानने की उत्कंठा से, भीष्म से पूछते हैं—दह्यमान (कष्टग्रस्त) ब्राह्मण को उपानह (जूते) देने का फल क्या होता है? → भीष्म क्रमशः दानों की शृंखला खोलते हैं—जूता, शकट (गाड़ी), तिल, भूमि, गौ और अन्न—और बताते हैं कि दान केवल वस्तु-प्रदान नहीं, बल्कि जीवन-यात्रा के काँटों, विषमताओं और संकट-पथों को पार कराने वाला धर्म-सेतु है। भूमि-दान में ‘किस भूमि का दान न किया जाए’ जैसी मर्यादाएँ (ऊसर/निर्दग्ध भूमि) जोड़कर वे दान की शुद्धता और विवेक की कसौटी रखते हैं। → गोदान-माहात्म्य का उत्कर्ष आता है—गौ को तपस्वियों से भी श्रेष्ठ कहा जाता है; देव-स्तुति और महेश्वर का तप-सम्बन्धित संकेत (महेश्वर तपस्ताभिः सह) दान को ब्रह्माण्डीय धर्म-व्यवस्था से जोड़ देता है। गौ के बहुविध उपकार (दूध, दही, घी, गोबर, चमड़ा, हड्डी, सींग, बाल) और ब्रह्मलोक/चन्द्र-सहवास जैसी परमगति की प्रतिज्ञा गोदान को अध्याय का शिखर बना देती है। → भीष्म दानों के फल को ‘अक्षय’ और ‘लोक-प्राप्ति’ के रूप में स्थिर करते हैं—अन्नदान (विशेषतः कार्तिक शुक्लपक्ष/कौमुदी) से दुर्ग-संकट-तरण और परलोक में अनन्त्य; भूमि-दान में योग्य भूमि का विधान; और गोदान से दीर्घकालिक पुण्य-सम्पदा। युधिष्ठिर के प्रश्न का उत्तर व्यापक दान-धर्म के विधान में परिणत हो जाता है। → इसके बाद ‘गोदान का माहात्म्य’ और अधिक विस्तार से बताने का संकेत देकर भीष्म आगे की कथा-धारा के लिए द्वार खोलते हैं।
Shlokas
Verse 1
षट्षष्टितमो<5 ध्याय: जूता
យុធិṣ្ឋិរៈបានមានព្រះវាចា៖ «ពិតាមហៈ! សូមប្រាប់ខ្ញុំអំពីផលបុណ្យដែលកើតមានចំពោះអ្នកណា ដែលបានបរិច្ចាគស្បែកជើងឲ្យព្រាហ្មណ៍ម្នាក់ ដែលជើងកំពុងឆេះក្តៅ (ដោយកម្តៅថ្ងៃ)»។
Verse 2
भीष्म उवाच उपानहीौ प्रयच्छेद् यो ब्राह्मणे भ्य: समाहित: । मर्दते कण्टकान् सर्वान् विषमान्निस्तरत्यपि
ភីṣ្មៈបានមានព្រះវាចា៖ «ឱ យុធិṣ្ឋិរៈ! អ្នកណាដែលមានចិត្តផ្តោតមាំមួន ហើយបរិច្ចាគស្បែកជើងដល់ព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយ នោះគេបំបាក់ ‘មែកបន្លា’ ទាំងអស់ (ឧបសគ្គ) ហើយឆ្លងកាត់ទុក្ខលំបាកដ៏រអាក់រអួលបាន។ អ្នកបរិច្ចាគនោះក៏ឈរលើសត្រូវទាំងឡាយ; ហើយនៅជាតិបន្ទាប់ គេបានទទួលរទេះដ៏ភ្លឺរលោង មួកដោយសេះលា (mules)»។
Verse 3
स शत्रूणामुपरि च संतिष्ठति युधिष्ठिर । यान॑ चाश्वतरीयुक्त तस्य शुभ्र॑ं विशाम्पते
ភីṣ្មៈបានមានព្រះវាចា៖ «ឱ យុធិṣ្ឋិរៈ! អ្នកបរិច្ចាគនោះឈរលើសត្រូវទាំងឡាយ ដោយអំណាចនៃការគ្រប់គ្រង។ ឱ ព្រះអម្ចាស់នៃប្រជាជន! នៅជាតិបន្ទាប់ គេបានទទួលយានយន្តដ៏ភ្លឺរលោង—រទេះដ៏អស្ចារ្យ មួកដោយសេះលា (mules)»។
Verse 4
उपतिष्ठति कौन्तेय रौप्पकाउ्चन भूषितम् । शकटं दम्यसंयुक्तं दत्त भवति चैव हि,कुन्तीकुमार! जो नये बैलोंसे युक्त शकट दान करता है, उसे चाँदी और सोनेसे जटित रथ प्राप्त होता है
ភីṣ្មៈបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ «ឱ កូនប្រុសនៃកុន្តី! អ្នកណាដែលបរិច្ចាគរទេះដែលចងគោថ្មីៗបានហ្វឹកហាត់ល្អ នោះជាផលវិបាក គេនឹងទទួលបានរថសេះតុបតែងដោយប្រាក់ និងមាស»។
Verse 5
युधिछिर उवाच यत् फलं तिलदाने च भूमिदाने च कीर्तितम् | गोदाने चान्नदाने च भूयस्तद् ब्रूहि कौरव
យុធិṣ្ឋិរៈបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ «ឱ កៅរាវ! សូមព្រះអង្គពន្យល់ម្ដងទៀតឲ្យលម្អិត អំពីផលដែលបានប្រកាសសម្រាប់ការបរិច្ចាគល្ង (តិល), ការបរិច្ចាគដី, ការបរិច្ចាគគោ, និងការបរិច្ចាគអាហារ»។
Verse 6
भीष्म उवाच शृणुष्व मम कौन्तेय तिलदानस्य यत् फलम् | निशम्य च यथान्यायं प्रयच्छ कुरुसत्तम,भीष्मजीने कहा--कुन्तीनन्दन! कुरुश्रेष्ठ! तिलदानका जो फल है, वह मुझसे सुनो और सुनकर यथोचित रूपसे उसका दान करो
ភីṣ្មៈបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ «ឱ កូនប្រុសនៃកុន្តី! ឱ កុរុដ៏ប្រសើរ! ចូរស្តាប់ពីខ្ញុំអំពីផលនៃការបរិច្ចាគល្ង។ ពេលបានស្តាប់ហើយ ចូរបរិច្ចាគតាមរបៀបដែលសមគួរ»។
Verse 7
पितृणां परमं भोज्यं तिला: सृष्टा: स्वयम्भुवा । तिलदानेन वै तस्मात् पितृपक्ष: प्रमोदते
ភីṣ្មៈបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ «ល្ង (តិល) ដែលព្រះព្រហ្មា—ព្រះអង្គកើតដោយខ្លួនឯង—បានបង្កើត គឺជាអាហារបូជាដ៏ប្រសើរបំផុតសម្រាប់ពិត្រ (វិញ្ញាណបុព្វបុរស)។ ដូច្នេះ ការបរិច្ចាគល្ងធ្វើឲ្យពិត្រ និងពេលវេលាពិត្របក្ស (Pitṛpakṣa) មានសេចក្តីរីករាយយ៉ាងខ្លាំង»។
Verse 8
माघमासे तिलान् यस्तु ब्राह्मणेभ्य: प्रयच्छति । सर्वसत्त्वसमाकीर्ण नरकं स न पश्यति,जो माघ मासमें ब्राह्मणोंको तिल दान करता है, वह समस्त जन्तुओंसे भरे हुए नरकका दर्शन नहीं करता
ភីṣ្មៈបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ «អ្នកណាដែលនៅខែមាឃ (Māgha) បរិច្ចាគល្ងដល់ព្រះព្រាហ្មណ៍ នោះមិនបានឃើញនរកដែលពោរពេញដោយសត្វគ្រប់ប្រភេទឡើយ»។
Verse 9
सर्वसत्रैश्न यजते यस्तिलैर्यजते पितृन् | न चाकामेन दातव्यं तिलश्राद्धं कदाचन
ភីष្មៈបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ អ្នកណាដែលបូជាបិត្រទេវតា (Pitṛs) ដោយគ្រាប់ល្ង គឺដូចជាបានអនុវត្តយញ្ញទាំងអស់។ ប៉ុន្តែ ការបូជាល្ងក្នុងពិធីស្រាទ្ធ មិនគួរធ្វើដោយចិត្តមិនអើពើ ឬគ្មានបំណងឡើយ; ត្រូវធ្វើដោយចេតនា ដោយសទ្ធា និងការគោរពយ៉ាងពេញលេញ។
Verse 10
महर्षे: कश्यपस्यैते गात्रेभ्य: प्रसृतास्तिला: । ततो दिव्यं गता भावं प्रदानेषु तिला: प्रभो
ភីष្មៈបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ ព្រះអម្ចាស់អើយ គ្រាប់ល្ងទាំងនេះ ត្រូវបាននិយាយថាបានកើតចេញ និងរាលដាលពីអវយវៈនៃមហាឥសី កശ്യប។ ដូច្នេះ ក្នុងការធ្វើទាន គ្រាប់ល្ងបានទទួលសភាពដ៏ទេវភាព។
Verse 11
पौष्टिका रूपदाश्चैव तथा पापविनाशना: । तस्मात् सर्वप्रदानेभ्यस्तिलदानं विशिष्यते,तिल पौष्टिक पदार्थ है। वे सुन्दर रूप देनेवाले और पापनाशक हैं। इसलिये तिल-दान सब दानोंसे बढ़कर है
ភីष្មៈបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ គ្រាប់ល្ងមានអត្ថប្រយោជន៍បំប៉នរាងកាយ; វាផ្តល់សោភ័ណភាពនៃរូបរាង ហើយក៏បំផ្លាញបាបផងដែរ។ ដូច្នេះ ក្នុងចំណោមទានទាំងអស់ ទានល្ងត្រូវបានគេចាត់ទុកថាលើសលប់ជាពិសេស—សរសើរដោយសារអំណាចក្នុងការពង្រឹងកាយ បង្កើនសោភ័ណ និងសម្អាតកំហុសធម៌។
Verse 12
आपफस्तम्बश्न मेधावी शड्खश्न लिखितस्तथा । महर्षिगौतमश्नापि तिलदानैर्दिवं गता:,परम बुद्धिमान महर्षि आपस्तम्ब, शंख, लिखित तथा गौतम--ये तिलोंका दान करके दिव्यलोकको प्राप्त हुए हैं
ភីष្មៈបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ មហាឥសី អាបស្តម្ភ ដែលមានប្រាជ្ញាខ្ពស់បំផុត និងសង្ខៈ លិខិតៈ ព្រមទាំងមហាទស្សនិកៈ គោតមៈផង—ដោយទានគ្រាប់ល្ង (tila-dāna) បានទៅដល់សួគ៌។ នេះបង្ហាញថា ទោះជាទានសាមញ្ញតាមវិន័យ ក៏អាចក្លាយជាមធ្យោបាយដ៏មានអានុភាពសម្រាប់បុណ្យកុសល និងលោកខ្ពស់ ប្រសិនបើធ្វើដោយសទ្ធា និងត្រឹមត្រូវ។
Verse 13
तिलहोमरता विदप्रा: सर्वे संयतमै थुना: । समा गव्येन हविषा प्रवृत्तिषु च संस्थिता:
ភីष្មៈបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ ព្រះព្រាហ្មណ៍ទាំងនោះទាំងអស់ ជាអ្នកមានវិជ្ជា និងមានវិន័យ បានឧស្សាហ៍ប្រកបការហូមល្ង (tilahoma) ដោយឆ្ងាយពីការរួមភេទ។ គ្រាប់ល្ងត្រូវបានរាប់ថាសមស្របជាហាវិស ដូចជាគោឃ្រឹត; ដូច្នេះ វាត្រូវបានយកប្រើក្នុងយញ្ញ និងត្រូវការនៅក្នុងកិច្ចការទាំងឡាយ។
Verse 14
सर्वेषामिति दानानां तिलदानं विशिष्यते । अक्षयं सर्वदानानां तिलदानमिहोच्यते
ភីෂ្មៈបានមានព្រះវាចា៖ «ក្នុងទានទាំងអស់ ទានល្ង (តិលទាន) ត្រូវបានគេចាត់ទុកថាល្អឯកជាងគេ។ នៅទីនេះ គេប្រកាសថា វាជា “អក្សយ” គឺបុណ្យផលមិនសាបសូន្យ មិនថយចុះ លើសទានដទៃទាំងឡាយដោយផ្លែធម៌យូរអង្វែង»។
Verse 15
अतः तिलदान सब दानोंसे बढ़कर है। तिलदान यहाँ सब दानोंमें अक्षय फल देनेवाला बताया जाता है ।।
ភីෂ្មៈបានមានព្រះវាចា៖ «ហេតុនេះហើយ ទានល្ងលើសទានទាំងអស់។ នៅទីនេះ គេពោលថា ទានល្ងផ្តល់ផល “អក្សយ”។ កាលពីបុរាណ ពេលហាវិស (គ្រឿងបូជាយញ្ញ) បានអស់ទៅ រសិរាជ គុសិកៈ អ្នកទប់ស្កាត់សត្រូវ និងអ្នកតបស្យាខ្លាំង បានយកល្ងបូជាចូលក្នុងភ្លើងបី ហើយធ្វើឲ្យភ្លើងទាំងបីពេញចិត្ត។ ដោយកិច្ចនោះ គាត់បានឈានដល់គតិដ៏ឧត្តមបំផុត»។
Verse 16
इति प्रोक्त कुरुश्रेष्ठ तिलदानमनुत्तमम् | विधान येन विधिना तिलानामिह शस्यते,कुरुश्रेष्ठ! इस प्रकार जिस विधिके अनुसार तिलदान करना उत्तम माना गया है, वह सर्वोत्तम तिलदानका विधान यहाँ बताया गया
ភីෂ្មៈបានមានព្រះវាចា៖ «ដូច្នេះហើយ ឱ កុរុដ៏ប្រសើរបំផុត ទានល្ងដ៏អស្ចារ្យឥតប្រៀបបាន ត្រូវបានពណ៌នារួចហើយ។ នៅទីនេះ ខ្ញុំបានបង្ហាញវិន័យ និងវិធីធ្វើត្រឹមត្រូវ—នីតិវិធីដែលធ្វើឲ្យទានល្ងត្រូវបានសរសើរថាមានបុណ្យផល ឱ កុរុដ៏ឧត្តម»។
Verse 17
अत ऊर्ध्व॑ निबोधेद॑ं देवानां यट्टमिच्छताम् । समागमे महाराज ब्रह्मणा वै स्वयम्भुवा
ភីෂ្មៈបានមានព្រះវាចា៖ «ឥឡូវនេះ ឱ ព្រះមហាក្សត្រ ចូរយល់ដឹងអំពីអ្វីដែលកើតឡើងបន្ទាប់—អំពីអ្វីដែលទេវតាទាំងឡាយ ប្រាថ្នាលទ្ធផលនោះ បានរៀបចំនៅក្នុងសមាគមដ៏ធំ ក្រោមការដឹកនាំរបស់ព្រះព្រហ្មា ស្វយಂಭូ»។
Verse 18
महाराज! इसके बाद यज्ञकी इच्छावाले देवताओं और स्वयम्भू ब्रह्माजीका समागम होनेपर उनमें परस्पर जो बातचीत हुई थी, उसे बता रहा हूँ, इसपर ध्यान दो ।।
ភីෂ្មៈបានមានព្រះវាចា៖ «ឱ ព្រះមហាក្សត្រ! បន្ទាប់ពីនេះ ខ្ញុំនឹងប្រាប់អំពីសន្ទនាដែលបានកើតឡើង នៅពេលទេវតាទាំងឡាយដែលប្រាថ្នាធ្វើយញ្ញ បានមកជួបជុំជាមួយព្រះព្រហ្មា ស្វយಂಭូ។ ចូរផ្តោតចិត្តស្តាប់។ ទេវតាទាំងឡាយដែលមានបំណងធ្វើយញ្ញ បានទៅជិតព្រះព្រហ្មា ហើយសុំដីដ៏មង្គលមួយលើផែនដី ដោយនិយាយថា៖ “ឱ ព្រះអម្ចាស់ផែនដី សូមប្រទានទីកន្លែងល្អឥតខ្ចោះឲ្យយើង ដើម្បីធ្វើយញ្ញ”»។
Verse 19
देवा ऊचु भगवंस्त्व॑ प्रभुर्भूमे: सर्वस्य त्रिदिवस्य च । यजेमहि महाभाग यज्ञ भवदनुज्ञया
ព្រះទេវតាទាំងឡាយបានទូលថា៖ «ឱ ព្រះអម្ចាស់ដ៏មានព្រះភាគ! ព្រះអង្គជាព្រះអធិបតីលើផែនដី និងលើស្ថានសួគ៌ទាំងមូលផងដែរ។ ដូច្នេះ ឱ ព្រះអង្គដ៏មានភាគធំ ដោយការអនុញ្ញាតរបស់ព្រះអង្គ យើងខ្ញុំនឹងធ្វើយជ្ញលើផែនដី»។
Verse 20
नाननुज्ञातभूमिहि यज्ञस्य फलमश्षुते । त्वं हि सर्वस्य जगत: स्थावरस्य चरस्य च
ភីෂ្មបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ «យជ្ញនឹងឲ្យផលបាន ក៏ត្រូវធ្វើលើដីដែលបានអនុញ្ញាត និងទទួលស្គាល់ត្រឹមត្រូវ; បើមិនដូច្នោះទេ គុណបុណ្យរបស់វាមិនអាចទទួលបានពិតប្រាកដឡើយ។ ព្រោះព្រះអង្គជាអធិបតីលើលោកទាំងមូលនេះ—លើអ្វីដែលឈរនឹង និងអ្វីដែលចលនា—ដូច្នេះ ការអនុញ្ញាត និងព្រះបញ្ជាដ៏ត្រឹមត្រូវ ស្ថិតនៅលើព្រះអង្គជាទីបំផុត»។
Verse 21
प्रभुर्भवसि तस्मात्त्वं समनुज्ञातुमरहसि । क्योंकि भूस्वामी जिस भूमिपर यज्ञ करनेकी अनुमति नहीं देता, उस भूमिपर यदि यज्ञ किया जाय तो उसका फल नहीं होता। आप सम्पूर्ण चराचर जगतके स्वामी हैं; अतः पृथ्वीपर यज्ञ करनेके लिये हमें आज्ञा दीजिये ।।
ភីෂ្មបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ «ព្រះអង្គជាព្រះអធិបតី; ដូច្នេះ ព្រះអង្គគួរអនុញ្ញាត។ (ព្រោះបើម្ចាស់ដីមិនអនុញ្ញាតឲ្យធ្វើយជ្ញលើដីរបស់ខ្លួនទេ នោះយជ្ញដែលធ្វើនៅទីនោះមិនឲ្យផលឡើយ។) ព្រោះព្រះអង្គជាព្រះម្ចាស់លើសត្វមានចលនា និងអចលនាទាំងអស់ សូមបញ្ជាពួកយើងឲ្យធ្វើយជ្ញលើផែនដី»។ ព្រះព្រហ្មបានឆ្លើយថា៖ «ឱ ព្រះទេវតាដ៏ប្រសើរបំផុត យើងអនុញ្ញាតឲ្យអ្នកទទួលបានចំណែកមួយនៃផែនដី»។
Verse 22
देवा ऊचु भगवन् कृतकार्या: सम यक्ष्महे स्वाप्तदक्षिणै:
ព្រះទេវតាទាំងឡាយបានទូលថា៖ «ឱ ព្រះអម្ចាស់ដ៏មានព្រះភាគ! កិច្ចការរបស់យើងខ្ញុំបានសម្រេចហើយ។ ឥឡូវនេះ យើងខ្ញុំនមស្ការព្រះអង្គ ដោយបានប្រគេនទក្ខិណា (ថ្លៃបូជាយជ្ញ) តាមព្រះបញ្ញត្តិរួចរាល់»។
Verse 23
इमं तु देशं मुनय: पर्युपासन्ति नित्यदा । देवताओंने कहा--भगवन्! हमारा कार्य हो गया। अब हम पर्याप्त दक्षिणावाले यज्ञपुरुषका यजन करेंगे। यह जो हिमालयके पासका प्रदेश है, इसका ऋषि-मुनि सदासे ही आश्रय लेते हैं (अत: हमारा यज्ञ भी यहीं होगा) ।।
ភីෂ្មបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ «តំបន់នេះ ជាទីដែលព្រះឥសីមុនីទាំងឡាយមកស្នាក់នៅ និងគោរពបូជាជានិច្ច។» បន្ទាប់មក ព្រះទេវតាទាំងឡាយបានទូលថា៖ «ឱ ព្រះអង្គដ៏គួរគោរព កិច្ចការរបស់យើងខ្ញុំបានសម្រេចហើយ។ ឥឡូវនេះ យើងខ្ញុំនឹងបូជាព្រះបុរសនៃយជ្ញ ដោយពិធីដែលមានទក្ខិណាគ្រប់គ្រាន់។ ដែនដីជិតហិមាល័យនេះ តែងជាទីជ្រកកោនរបស់អ្នកឃើញធម៌ និងអ្នកតបស; ដូច្នេះ យជ្ញរបស់យើងក៏នឹងធ្វើនៅទីនេះដែរ។» នៅពេលនោះ អគស្ត្យ កណ្វ ភ្រឹគុ អត្រី និង វ្រឹષាកបិ បានមកដល់។
Verse 24
असितो देवलश्वचैव देवयज्ञमुपागमन् । ततो देवा महात्मान ईजिरे यज्ञमच्युतम्
ភីෂ្មៈបានមានព្រះវាចា៖ «អសិត និង ទេវល បានចូលទៅកាន់យញ្ញៈដ៏ទេវីយៈ។ បន្ទាប់មក ព្រះទេវតាទាំងឡាយ ដែលមានចិត្តអធិមហា បានប្រតិបត្តិយញ្ញៈនោះ—យញ្ញៈដ៏មិនខុសឆ្គង (អច្យុត)»។
Verse 25
तथा समापयामासुर्यथाकाल सुरपर्षभा: । तदनन्तर अगस्त्य, कण्व, भृगु, अत्रि, वृषाकपि, असित और देवल देवताओंके उस यज्ञमें उपस्थित हुए। तब महामनस्वी देवताओंने यज्ञपुरुष अच्युतका यजन आरम्भ किया और जन श्रेष्ठ देवगणोंने यथासमय उस यज्ञको समाप्त भी कर दिया || २३-२४ $ ।।
ភីෂ្មៈបានមានព្រះវាចា៖ «ដូច្នេះ នៅពេលសមគួរ ព្រះទេវតាដ៏ប្រសើរបំផុតបានបញ្ចប់ពិធីនោះ។ បន្ទាប់មក ឥសីអគស្ត្យ កណ្ណវ ភ្រឹគុ អត្រី វೃಷាកបិ អសិត និង ទេវល បានមកដល់ ហើយស្ថិតនៅក្នុងយញ្ញៈរបស់ព្រះទេវតានោះ។ ពេលនោះ ព្រះទេវតាដែលមានចិត្តអធិមហា បានចាប់ផ្តើមបូជាអច្យុត ក្នុងនាមជាយញ្ញបុរស ហើយក្រុមទេវតាដ៏ឧត្តមបានបញ្ចប់យញ្ញៈនោះតាមកាលកំណត់»។
Verse 26
प्रादेशमात्र भूमेस्तु यो दद्यादनुपस्कृतम्
ភីෂ្មៈបានមានព្រះវាចា៖ «អ្នកណាដែលបរិច្ចាគដីត្រឹមតែបរិមាណតូចមួយ—ជាដីធម្មតា មិនតុបតែងអ្វីឡើយ—ក៏បានធ្វើទានដ៏មានអត្ថន័យ»។
Verse 27
शीतवातातपसहां गृहभूमिं सुसंस्कृताम्
ភីෂ្មៈបានមានព្រះវាចា៖ «(គួរផ្តល់) ដីលំនៅដ្ឋានដែលរៀបចំល្អ—ឲ្យអាចទ្រាំទ្រត្រជាក់ ខ្យល់ និងកម្តៅ—ដើម្បីឲ្យជីវិតរស់នៅដោយសេចក្តីថ្លៃថ្នូរ និងការអត់ធ្មត់»។
Verse 28
मुदितो वसति प्राज्ञ: शक्रेण सह पार्थिव
ភីෂ្មៈបានមានព្រះវាចា៖ «ឱ ព្រះមហាក្សត្រ អ្នកប្រាជ្ញដែលពោរពេញដោយសេចក្តីរីករាយ ស្នាក់នៅជាមួយសក្រក (ឥន្ទ្រ)»។
Verse 29
अध्यापककुले जात: श्रोत्रियो नियतेन्द्रिय:
ភីṣ្មា បានមានព្រះបន្ទូលថា៖ «អ្នកដែលកើតក្នុងគ្រួសារគ្រូបង្រៀន ជាព្រះវេទបណ្ឌិត (អ្នកសិក្សាវេទ) ហើយបានហ្វឹកហាត់អារម្មណ៍ឲ្យមានវិន័យ—មនុស្សដូច្នោះ ត្រូវបានសម្គាល់ដោយការបណ្តុះបណ្តាល សីលធម៌ត្រឹមត្រូវ និងការគ្រប់គ្រងខ្លួនពីក្នុង»។
Verse 30
तथा गवार्थे शरणं शीतवर्षसहं दृढम्
ភីṣ្មា បានមានព្រះបន្ទូលថា៖ «ដូចគ្នានេះដែរ ដើម្បីប្រយោជន៍នៃគោ គួរតែផ្តល់ជាជម្រកដ៏រឹងមាំ—អាចទ្រាំទ្រត្រជាក់ និងភ្លៀងបាន»។
Verse 31
क्षेत्रभूमिं ददललोके शुभां श्रियमवाप्लुयात्
ភីṣ្មា បានមានព្រះបន្ទូលថា៖ «អ្នកណាដែលបរិច្ចាគដីស្រែសម្បូរបែបឲ្យអ្នកសមគួរ នឹងទទួលបានសិរីមង្គល និងសុខសាន្តដ៏ល្អប្រសើរ»។
Verse 32
न चोषरां न निर्दग्धां महीं दद्यात् कथंचन
ភីṣ្មា បានមានព្រះបន្ទូលថា៖ «មិនគួរបរិច្ចាគដីដែលមានអំបិលជ្រាប និងរាំងស្ងួតទេ ហើយក៏មិនគួរបរិច្ចាគដីដែលត្រូវភ្លើងឆេះរហូតអស់ផលដែរ—មិនថាក្នុងកាលៈទេសៈណាក៏ដោយ»។
Verse 33
पारक्ये भूमिदेशे तु पितृणां निर्वपेत् तु यः
ភីṣ្មា បានមានព្រះបន្ទូលថា៖ «អ្នកណាដែលនៅលើដីរបស់អ្នកដទៃ ឬនៅតំបន់បរទេស ហើយនៅតែធ្វើពិធីបូជាតាមក្បួនដល់បិត្រ (pitṛs) …»។
Verse 34
तदभूमिं वापि पितृभि: श्राद्धकर्म विहन्यते । जो परायी भूमिमें पितरोंके लिये श्राद्ध करता है, अथवा जो उस भूमिको पितरोंके लिये दानमें देता है, उसके वे श्राद्धकर्म और दान दोनों ही नष्ट होते (निष्फल हो जाते) हैं ।।
បើធ្វើពិធីស្រាទ្ធ (śrāddha) ដល់បិត្របុព្វបុរសលើដីដែលជាកម្មសិទ្ធិរបស់អ្នកដទៃ នោះពិធីស្រាទ្ធនោះត្រូវបានបំផ្លាញ (ក្លាយជាឥតផល)។ ហើយបើបរិច្ចាគដីនោះឲ្យបិត្របុព្វបុរសផងដែរ ទាំងស្រាទ្ធ និងទានទាំងពីរនោះក៏ក្លាយជាឥតផលដូចគ្នា។ ដូច្នេះ អ្នកប្រាជ្ញគួរទិញដីសិន ហើយទើបបរិច្ចាគ—even បន្តិចក៏ដោយ។
Verse 35
अटवीपर्वताश्रैव नद्यस्तीर्थानि यानि च
ភិស្មៈបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ ព្រៃភ្នំ និងទន្លេ ព្រមទាំងទីរត់ (tīrtha) ដ៏បរិសុទ្ធទាំងឡាយដែលស្ថិតនៅទីនោះ មិនស្ថិតក្រោមម្ចាស់ឯកជនណាម្នាក់ឡើយ; គេរាប់ថាជាសម្បត្តិសាធារណៈរួម។ ដូច្នេះ នៅទីទាំងនោះ ពេលធ្វើ śrāddha មិនចាំបាច់ទិញដីទេ។ ឱ ព្រះអម្ចាស់នៃប្រជាជន! ដូច្នេះហើយ ផលនៃការបរិច្ចាគដីត្រូវបានពណ៌នា។
Verse 36
सर्वाण्यस्वामिकान्याहुर्न हि तत्र परिग्रह: । इत्येतद् भूमिदानस्य फलमुक्तं विशाम्पते
ភិស្មៈបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ គេប្រកាសថា ទីកន្លែងទាំងអស់នោះគ្មានម្ចាស់ឯកជនទេ ព្រោះនៅទីនោះ មិនអាចមានការកាន់កាប់ផ្ទាល់ខ្លួនបានឡើយ។ ឱ ព្រះអម្ចាស់នៃប្រជាជន! ដូច្នេះហើយ ផលនៃការបរិច្ចាគដីត្រូវបានប្រកាស។
Verse 37
अतः परं तु गोदानं कीर्तयिष्यामि तेडनघ । गावो5धिकास्तपस्वि भ्यो यस्मात् सर्वेभ्य एव च
ភិស្មៈបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ ឥឡូវនេះ ឱ អ្នកឥតបាប! ខ្ញុំនឹងពណ៌នាអំពីទានគោ (go-dāna)។ ព្រោះគោត្រូវបានគេចាត់ទុកថាលើសលប់—even លើសអ្នកតបស្យា—ហើយលើសសត្វលោកទាំងអស់ ដោយសារប្រយោជន៍សកលដែលវាបានផ្តល់។
Verse 38
ब्राह्मो लोके वसन्त्येता: सोमेन सह भारत
ភិស្មៈបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ ឱ ភារតៈ! នារីទាំងនេះស្ថិតនៅក្នុងលោកព្រះព្រហ្ម (Brahmā-loka) រួមជាមួយព្រះសោម (Soma)។
Verse 39
पयसा हविषा दध्ना शकृता चाथ चर्मणा
ភីෂ្មៈបានមានព្រះវាចា៖ «(ពិធីដែលបានកំណត់) អាចប្រតិបត្តិបានដោយទឹកដោះគោ ដោយហាវិស (អាហូតិ/គ្រឿងបូជា) ដោយទឹកដោះជូរ ដោយលាមកគោ ហើយក៏ដោយស្បែកផងដែរ»។
Verse 40
नासां शीतातपौ स्यातां सदैता: कर्म कुर्वते,इन्हें सर्दी, गर्मी और वर्षाका भी कष्ट नहीं होता है। ये सदा ही अपना काम किया करती हैं। इसलिये ये ब्राह्मणोंक साथ परमपदस्वरूप ब्रह्मलोकमें चली जाती हैं
ភីṣ្មៈបានមានព្រះវាចា៖ «ត្រជាក់ និងក្តៅ មិនធ្វើឲ្យពួកនាងរងទុក្ខឡើយ; ពួកនាងប្រតិបត្តិកម្មដែលបានកំណត់ជានិច្ច។ ដូច្នេះ ពួកនាងទៅកាន់ព្រហ្មលោក—ស្ថានដ៏ឧត្តម—រួមជាមួយព្រះព្រាហ្មណ៍»។
Verse 41
न वर्षविषयं वापि दुःखमासां भवत्युत । ब्राह्मणैः सहिता यान्ति तस्मात् पारमकं पदम्
ភីṣ្មៈបានមានព្រះវាចា៖ «សូម្បីតែទុក្ខលំបាកដែលពាក់ព័ន្ធនឹងរដូវភ្លៀង ក៏មិនកើតមានដល់ពួកនាងដែរ។ ដូច្នេះ ពួកនាងទៅកាន់ស្ថានដ៏ខ្ពស់បំផុត ដោយមានព្រះព្រាហ្មណ៍ជាគូដំណើរ»។
Verse 42
एंक गोब्राह्मणं तस्मात् प्रवदन्ति मनीषिण: । रन्तिदेवस्य यज्ञे ता: पशुत्वेनोपकल्पिता:
ភីṣ្មៈបានមានព្រះវាចា៖ «ហេតុនេះហើយ បណ្ឌិតទាំងឡាយប្រកាសថា គោ និងព្រះព្រាហ្មណ៍ មានសារសំខាន់ដូចគ្នា។ ក្នុងយញ្ញរបស់ព្រះបាទ រន្តិទេវៈ គោទាំងនោះត្រូវបានកំណត់ជា ‘បសុ’ តែតាមន័យពិធីបូជាប៉ុណ្ណោះ—គឺបានបែងចែកទុកសម្រាប់បរិច្ចាគជាទាន។ ដូច្នេះ ទន្លេដែលហៅថា ចរមណ្វតី ត្រូវបាននិយាយថា ហូរចេញពីស្បែកជាច្រើន។ ទោះយ៉ាងណា គោទាំងនោះមិនត្រូវបានចាត់ទុកជាសត្វសម្រាប់សម្លាប់ទេ; ពួកវាត្រូវបានតែងតាំងសម្រាប់ការទាន»។
Verse 43
अतश्चर्मण्वती राजन् गोचर्मभ्य: प्रवर्तिता । पशुत्वाच्च विनिर्मुक्ता: प्रदानायोपकल्पिता:
ភីṣ្មៈបានមានព្រះវាចា៖ «ដូច្នេះហើយ ព្រះរាជា! ទន្លេដែលហៅថា ចរមណ្វតី បានហូរចេញពីស្បែកគោទាំងឡាយ។ គោទាំងនោះ បានរួចផុតពីស្ថានភាពជាបសុសម្រាប់បូជា ហើយត្រូវបានបែងចែកទុកសម្រាប់ការទាន»។
Verse 44
ता इमा बिप्रमुख्येभ्यो यो ददाति महीपते । निस्तरेदापदं कृच्छां विषमस्थो5पि पार्थिव
ភីष្មបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ «ឱ ព្រះមហាក្សត្រ! អ្នកណាដែលប្រគេនគោទាំងនេះដល់ព្រះព្រាហ្មណ៍ដ៏ឧត្តម នោះនឹងឆ្លងផុតពីមហាវិបត្តិដ៏ធ្ងន់ធ្ងរ។ ទោះបីជាព្រះរាជាអធិរាជស្ថិតក្នុងស្ថានភាពគ្រោះថ្នាក់ក៏ដោយ ការបរិច្ចាគនេះក្លាយជាមធ្យោបាយនាំឲ្យរួចផុតពីទុក្ខលំបាកដ៏ធំ»។
Verse 45
गवां सहस्रद: प्रेत्य नरकं न प्रपद्यते । सर्वत्र विजयं चापि लभते मनुजाधिप,जो एक सहस््र गोदान कर देता है, वह मरनेके बाद नरकमें नहीं पड़ता। नरेश्वर! उसे सर्वत्र विजय प्राप्त होती है
ភីष្មបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ «ឱ អធិរាជនៃមនុស្ស! អ្នកណាដែលបរិច្ចាគគោមួយពាន់ នោះក្រោយស្លាប់មិនធ្លាក់ទៅនរកទេ។ លើសពីនេះទៀត គាត់ទទួលបានជ័យជម្នះគ្រប់ទីកន្លែង»។
Verse 46
अमृतं वै गवां क्षीरमित्याह त्रिदशाधिप: । तस्माद् ददाति यो धेनुममृतं स प्रयच्छति,देवराज इन्द्रने कहा है कि 'गौओंका दूध अमृत है"; जो दूध देनेवाली गौका दान करता है, वह अमृत दान करता है
ភីष្មបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ «ឥន្ទ្រា ព្រះអធិរាជនៃទេវតា បានប្រកាសថា ‘ទឹកដោះគោគឺជាអម្រឹតពិតប្រាកដ’។ ដូច្នេះ អ្នកណាដែលបរិច្ចាគគោដែលឲ្យទឹកដោះ គឺដូចជាបរិច្ចាគអម្រឹតផ្ទាល់»។
Verse 47
अग्नीनामव्ययं होतद्धौम्यं वेदविदो विदु: । तस्माद् ददाति यो थेनुं स हौम्यं सम्प्रयच्छति
ភីष្មបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ «អ្នកដឹងវេទទាំងឡាយយល់ថា ‘ហោម្យ’—គ្រឿងបូជាដែលដាក់ចូលក្នុងអគ្គីបរិសុទ្ធ—ផ្តល់ផលមិនរលាយបាត់។ ដូច្នេះ អ្នកណាដែលបរិច្ចាគគោដែលឲ្យទឹកដោះ គឺដូចជាបរិច្ចាគគ្រឿងហាវិស្យសម្រាប់យញ្ញបូជាផ្ទាល់ ដើម្បីគាំទ្រពិធីសាស្ត្របរិសុទ្ធ និងទទួលបុណ្យយូរអង្វែង»។
Verse 48
स्वर्गो वै मूर्तिमानेष वृषभं यो गवां पतिम् । विप्रे गुणयुते दद्यात् स वै स्वर्गे महीयते
ភីष្មបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ «សត្វគោឈ្មោល—ម្ចាស់នៃគោទាំងឡាយ—គឺដូចជារូបកាយនៃសួគ៌ផ្ទាល់។ អ្នកណាដែលបរិច្ចាគគោឈ្មោលនោះដល់ព្រះព្រាហ្មណ៍ដែលមានគុណធម៌ និងសមស្រប នោះត្រូវបានគោរព និងបានតាំងស្ថិតនៅក្នុងលោកសួគ៌»។
Verse 49
प्राणा वै प्राणिनामेते प्रोच्यन्ते भरतर्षभ । तस्माद् ददाति यो थेनुं प्राणानेष प्रयच्छति
ភីṣ្មៈបានមានព្រះវាចា៖ «ឱ កំពូលក្នុងវង្សភារតៈ! គោទាំងនេះ ត្រូវបានហៅថា “ដង្ហើមជីវិត” របស់សត្វមានជីវិតទាំងឡាយ ព្រោះវាចិញ្ចឹមជីវិតដោយបំបៅអ្នកដទៃ។ ដូច្នេះ អ្នកណាដែលបរិច្ចាគគោទឹកដោះ គឺដូចជាបរិច្ចាគជីវិតផ្ទាល់»។
Verse 50
गाव: शरण्या भूतानामिति वेदविदो विदु: । तस्माद् ददाति यो थेनुं शरणं सम्प्रयच्छति
ភីṣ្មៈបានមានព្រះវាចា៖ «អ្នកដឹងវេទៈទាំងឡាយ ប្រកាសថា ‘គោជាជម្រករបស់សត្វមានជីវិតទាំងអស់’។ ដូច្នេះ អ្នកណាដែលបរិច្ចាគគោទឹកដោះ គឺដូចជាប្រគល់ជម្រក—ក្លាយជាអ្នកការពារ និងអ្នកផ្តល់ទីពឹងដល់អ្នកដទៃ»។
Verse 51
न वधार्थ प्रदातव्या न कीनाशे न नास्तिके । गोजीविने न दातव्या तथा गौर्भरतर्षभ
ភីṣ្មៈបានមានព្រះវាចា៖ «ឱ កំពូលក្នុងវង្សភារតៈ! មិនគួរបរិច្ចាគគោដល់អ្នកដែលសុំទៅសម្លាប់ឡើយ។ ដូចគ្នានេះ ក៏មិនគួរផ្តល់ដល់អ្នកសម្លាប់សត្វ (អ្នកកាប់សាច់), ដល់អ្នកមិនជឿ (នាស្តិក), ដល់អ្នករស់ដោយកេងប្រវ័ញ្ចគោ, ដល់អ្នកលក់ទឹកដោះ និងផលិតផលទឹកដោះ, ឬដល់អ្នកដែលមិនអនុវត្តបញ្ចយជ្ញៈទាំងប្រាំប្រចាំថ្ងៃ។ ការបរិច្ចាគគោជាការទុកចិត្តដ៏បរិសុទ្ធ ត្រូវដាក់នៅក្នុងដៃអ្នកដែលការពារ និងគោរពវា»។
Verse 52
ददत् स तादृशानां वै नरो गां पापकर्मणाम् | अक्षयं नरकं यातीत्येवमाहुर्महर्षय:,ऐसे पापकर्मी मनुष्योंको जो गाय देता है, वह मनुष्य अक्षय नरकमें गिरता है, ऐसा महर्षियोंका कथन है
ភីṣ្មៈបានមានព្រះវាចា៖ «អ្នកណាដែលផ្តល់គោដល់មនុស្សប្រភេទនោះ—អ្នកប្រព្រឹត្តអំពើបាប—មនុស្សនោះនឹងធ្លាក់ចូលនរកមិនចប់មិនស្រាក; ដូច្នេះហើយដែលមហាឥសីទាំងឡាយបានប្រកាស»។
Verse 53
न कृशां नापवत्सां वा वन्ध्यां रोगान्वितां तथा । नव्यंगां न परिश्रान्तां दद्याद् गां ब्राह्मणाय वै
ភីṣ្មៈបានមានព្រះវាចា៖ «មិនគួរបរិច្ចាគគោដល់ព្រាហ្មណ៍ ប្រសិនបើវាស្គមស្គាំង ឬបាត់កូនគោ ឬជាគោមិនអាចមានកូន ឬមានជំងឺ; ក៏មិនគួរបរិច្ចាគគោដែលពិការ ខ្វះអវយវៈ ឬចាស់ទ្រុឌទ្រោមនឿយហត់។ ទានដែលមានបំណងគោរពធម៌ ត្រូវជាទានសមរម្យ និងល្អប្រសើរ មិនមែនជាអំណោយខូចខាតដែលក្លាយជាបន្ទុក»។
Verse 54
दशगोसहस््रदो हि शक्रेण सह मोदते । अक्षयॉल्लभते लोकान् नर: शतसहस्रश:
ភីṣ្មៈ បានមានព្រះបន្ទូលថា៖ «អ្នកណាដែលបរិច្ចាគគោដប់ពាន់ ក៏រីករាយនៅជាមួយសក្រណ៍ (ឥន្ទ្រ)។ បុរសនោះទទួលបានលោកអមតៈ មិនចេះសាបសូន្យ—ជាច្រើនរយពាន់ប្រការ»។
Verse 55
दस हजार गोदान करनेवाला मनुष्य इन्द्रके साथ रहकर आनन्द भोगता है और जो लाख गौओंका दान कर देता है, उस मनुष्यको अक्षय लोक प्राप्त होते हैं ।।
ភីṣ្មៈ បានមានព្រះបន្ទូលថា៖ «បុរសដែលបរិច្ចាគគោដប់ពាន់ សោយសុខនៅក្នុងសហវាសជាមួយឥន្ទ្រ; ហើយអ្នកដែលបរិច្ចាគគោមួយសែន នឹងទទួលបានលោកអមតៈ មិនចេះសាបសូន្យ។ ដូច្នេះ ការបរិច្ចាគគោ និងការបរិច្ចាគល្ង ត្រូវបានប្រកាសរួចហើយ។ ឥឡូវនេះ សូមស្តាប់ផង ឱ ភារតៈ អំពីការបរិច្ចាគដី—និងការបរិច្ចាគអាហារ»។
Verse 56
भारत! इस प्रकार गोदान, तिलदान और भूमिदानका महत्त्व बतलाया गया। अब पुनः अन्नदानकी महिमा सुनो ।।
ភីṣ្មៈ បានមានព្រះបន្ទូលថា៖ «ឱ ភារតៈ ដូច្នេះហើយ មហិមារបស់ការបរិច្ចាគគោ ការបរិច្ចាគល្ង និងការបរិច្ចាគដី ត្រូវបានពន្យល់រួច។ ឥឡូវនេះ សូមស្តាប់ម្ដងទៀត អំពីសិរីល្អនៃការបរិច្ចាគអាហារ។ ឱ កូនកុន្តី អ្នកប្រាជ្ញទាំងឡាយថា ការផ្តល់អាហារ ជាប្រធានក្នុងទានទាំងអស់; ព្រោះដោយការផ្តល់អាហារ ព្រះរាជា រន្តិទេវ បានទៅដល់សួគ៌»។
Verse 57
भ्रान्ताय क्षुधितायान्न यः प्रयच्छति भूमिप: । स्वायम्भुवं महत् स्थानं स गच्छति नराधिप,नरेश्वर! जो भूमिपाल थके-माँदे और भूखे मनुष्यको अन्न देता है, वह ब्रह्माजीके परमधाममें जाता है
ភីṣ្មៈ បានមានព្រះបន្ទូលថា៖ «ឱ ព្រះមហាក្សត្រ អ្នកគ្រប់គ្រងដែលផ្តល់អាហារដល់អ្នកធ្វើដំណើរលំបាក ឬអ្នកនឿយហត់ និងឃ្លាន នឹងទៅដល់ទីស្ថានដ៏មហិមា នៃស្វយម្ភូវ (ព្រះព្រហ្មា)»។
Verse 58
न हिरण्यैर्न वासोभिननान्यदानेन भारत । प्राप्रुवन्ति नरा: श्रेयो यथा ह्व[न्नप्रदा: प्रभो
ភីṣ្មៈ បានមានព្រះបន្ទូលថា៖ «ឱ ភារតៈ មនុស្សមិនទទួលបានសេចក្តីក្សេមក្សាន្ត និងប្រយោជន៍ខ្ពស់បំផុត ដោយការបរិច្ចាគមាស ការបរិច្ចាគសម្លៀកបំពាក់ ឬទានប្រភេទផ្សេងៗ ដូចដែលពួកគេទទួលបានដោយការបរិច្ចាគអាហារនោះទេ»។
Verse 59
अन्न वै प्रथम द्रव्यमन्नं श्रीक्ष परा मता । अन्नात् प्राण: प्रभवति तेजो वीर्य बल॑ तथा,अन्न प्रथम द्रव्य है। वह उत्तम लक्ष्मीका स्वरूप माना गया है। अन्नसे ही प्राण, तेज, वीर्य और बलकी पुष्टि होती है
ភីស្មាបានមានព្រះវាចា៖ អាហារជាវត្ថុដ៏ប្រសើរបំផុតក្នុងវត្ថុទាំងអស់ ហើយត្រូវបានចាត់ទុកថាជារូបនៃសិរីសម្បត្តិ (Śrī) ដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់។ ពីអាហារនេះហើយ កើតមាន និងត្រូវបានចិញ្ចឹមថែរក្សា ដង្ហើមជីវិត ពន្លឺកាយចិត្ត កម្លាំងវីរភាព និងកម្លាំងសាច់ដុំ។ ដូច្នេះ ការគោរព និងផ្តល់អាហារ គឺជាកាតព្វកិច្ចធម៌សំខាន់ ព្រោះវាគាំទ្រជីវិត និងសមត្ថភាពដែលធម៌ត្រូវបានអនុវត្ត។
Verse 60
सद्यो ददाति यश्चान्नं सदैकाग्रमना नर: | न स दुर्गाण्यवाप्रोतीत्येवमाह पराशर:,पराशर मुनिका कथन है कि “जो मनुष्य सदा एकाग्रचित्त होकर याचकको तत्काल अन्नका दान करता है, उसपर कभी दुर्गम संकट नहीं पड़ता”
ភីស្មាបានមានព្រះវាចា៖ ព្រះឥសីបារាសរ បានប្រកាសថា—មនុស្សណាមានចិត្តផ្តោតមាំមួន ហើយឲ្យអាហារដល់អ្នកសុំភ្លាមៗ មនុស្សនោះមិនធ្លាក់ចូលវិបត្តិដ៏លំបាកឆ្លងកាត់ឡើយ។ ព្រះបន្ទូលនេះសរសើរទានអាហារដោយរហ័ស និងដោយការយកចិត្តទុកដាក់ ថាជាកិច្ចធម៌ដែលការពារ។
Verse 61
अर्चयित्वा यथान्यायं देवेभ्यो5न्न॑ निवेदयेत् यदन्ना हि नरा राजंस्तदन्नास्तस्य देवता:
ភីស្មាបានមានព្រះវាចា៖ ឱ ព្រះរាជា មនុស្សគួរធ្វើបូជាទេវតារៀងរាល់ថ្ងៃ តាមវិធីដែលសាស្ត្របញ្ជា ហើយនាំអាហារទៅថ្វាយជានិវេទ្យ។ ព្រោះអាហារដែលមនុស្សបរិភោគ នោះទេវតារបស់គេក៏ទទួលយកអាហារនោះដែរ។
Verse 62
कौमुदे शुक्लपक्षे तु योऊन्नदानं करोत्युत | स संतरति दुर्गाणि प्रेत्य चानन्त्यमश्लुते,जो कार्तिक मासके शुक्लपक्षमें अन्नका दान करता है, वह दुर्गम संकटसे पार हो जाता है और मरकर अक्षय सुखका भागी होता है
ភីស្មាបានមានព្រះវាចា៖ ក្នុងពាក់កណ្តាលខែភ្លឺ នៃរដូវកោមុទី អ្នកណាធ្វើទានអាហារ អ្នកនោះឆ្លងផុតគ្រោះថ្នាក់ និងឧបសគ្គដ៏លំបាក; ហើយក្រោយស្លាប់ នឹងបានសុខសាន្តមិនចេះអស់។ ខគម្ពីរនេះសរសើរទានអាហារ (annadāna) ថាជាកិច្ចធម៌ដែលការពារនៅក្នុងជីវិត និងផ្តល់ផលល្អយូរអង្វែងក្រោយមរណៈ។
Verse 63
अभुकक्त्वातिथये चाजन्न॑ प्रयच्छेद् य: समाहित: । स वैब्रद्याविदां लोकान् प्राप्तुयाद् भरतर्षभ
ភីស្មាបានមានព្រះវាចា៖ ឱ វីរបុរសក្នុងវង្សភារតៈ មនុស្សណាមានចិត្តប្រមូលផ្តុំ និងផ្តោតមាំមួន ឲ្យអាហារដល់អតិថិជន ទោះខ្លួនឯងនៅស្រេកឃ្លានក៏ដោយ—អ្នកផ្តល់នោះទៅដល់លោករបស់អ្នកដឹងព្រះព្រហ្ម (Brahman)។ ខគម្ពីរនេះសរសើរភាពស្វាគមន៍អតិថិជនដោយលះបង់ខ្លួនឯង ថាជាធម៌ដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់។
Verse 64
सुकृच्छामापदं प्राप्तश्नान्नद: पुरुषस्तरेत् । पापं तरति चैवेह दुष्कृतं चापकर्षति
ភីष្មៈ ប្រៀនប្រដៅថា អ្នកដែលប្រគេនអាហារ (អន្នទាតា—អ្នកចិញ្ចឹមជីវិតអ្នកដទៃដោយអាហារ) ទោះជាប្រទះគ្រោះមហន្តរាយធ្ងន់ធ្ងរបំផុត ក៏អាចឆ្លងកាត់វាបាន។ នៅក្នុងជីវិតនេះផ្ទាល់ គាត់ឆ្លងផុតពីបាប ហើយក៏បំបាត់ទាំងផល និងទំនោរនៃអំពើអាក្រក់ដែលអាចកើតឡើងនៅពេលក្រោយផងដែរ។
Verse 65
इस प्रकार श्रीमह्ा भारत अनुशासनपर्वके अन्तर्गत दानधर्मपर्वमें पैंसठवाँ अध्याय पूरा हुआ
ភីष្មៈ មានព្រះបន្ទូលថា៖ «ដូច្នេះហើយ ខ្ញុំបានប្រកាសផលនៃទានទាំងនេះ—អន្នទាន (ប្រគេនអាហារ), ទិលទាន (ប្រគេនគ្រាប់សេសាម), ភូមិទាន (ប្រគេនដី), និង គោទាន (ប្រគេនគោ)»។ ដោយពាក្យនេះ ការបង្រៀនអំពីធម៌នៃទានក្នុង អនុសាសនបರ್ವ បញ្ចប់ដោយការសរសើរថា ទាននីមួយៗ ប្រសិនបើប្រគេនដោយត្រឹមត្រូវ នាំមកនូវផលវិញ្ញាណដ៏ល្អឯក។
Verse 66
इति श्रीमहा भारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि षट्षष्टितमो5ध्याय:
ដូច្នេះ បញ្ចប់ជំពូកទី៦៦ ក្នុងផ្នែក ដានធម៌ (ធម៌នៃទាន) នៃ អនុសាសនបર્વ ក្នុង មហាភារត ដ៏គួរគោរព។ នេះជាពាក្យបញ្ចប់ (colophon) សម្គាល់ការបិទបញ្ចប់នៃការបង្រៀនរបស់ ភីष្មៈ ក្នុងវេទិកាធម៌អំពីទាន និងសេចក្តីប្រព្រឹត្តត្រឹមត្រូវ។
Verse 213
यस्मिन् देशे करिष्यध्वं यज्ञान् काश्यपनन्दना: | ब्रह्माजीने कहा--काश्यपनन्दन सुरश्रेष्ठणण! तुमलोग पृथ्वीके जिस प्रदेशमें यज्ञ करोगे, वही भूभाग मैं तुम्हें दे रहा हूँ
ភីष្មៈ មានព្រះបន្ទូលថា៖ «ឱ កូនចៅនៃ កាស្យបៈ! នៅតំបន់ណាដែលអ្នករៀបចំពិធីយញ្ញ (យជ្ញ) នោះដីដ៏តំបន់នោះផ្ទាល់ ត្រូវបានប្រគល់ជូនអ្នក»។ ពាក្យនេះបង្ហាញថា យញ្ញ មិនមែនជាពិធីប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែជាកិច្ចធម៌ ដែលធ្វើឲ្យការតាំងទីលំនៅ និងការថែរក្សាដែនដី មានសិទ្ធិស្របធម៌ ដោយសេចក្តីបរិសុទ្ធ មិនមែនដោយកម្លាំង។
Verse 256
षष्ठमंशं क्रतोस्तस्य भूमिदान प्रचक्रिरे । पर्वतराज हिमालयके पास यज्ञ पूरा करके देवताओंने भूमिदान भी किया, जो उस यज्ञके छठे भागके बराबर पुण्यका जनक था
ភីष្មៈ មានព្រះបន្ទូលថា៖ បន្ទាប់មក ពួកគេបានប្រគេនភូមិទាន—ការបរិច្ចាគដី—ដែលត្រូវបានរាប់ថា បង្កើតបុណ្យស្មើនឹងមួយភាគប្រាំមួយនៃយញ្ញនោះ។ ក្នុងទស្សនៈធម៌នៃ អនុសាសនបર્વ វាសំដៅថា យញ្ញ មិនបានពេញលេញដោយពិធីប៉ុណ្ណោះទេ; វាត្រូវបានគ្រងកំពូលដោយទាន ជាពិសេស ភូមិទាន ដើម្បីចែករំលែកបុណ្យ និងធ្វើឲ្យផលបុណ្យនោះគាំទ្រសង្គម។
Verse 266
न सीदति स कृच्छेषु न च दुर्गाण्यवाप्रुते । जिसको खोदखादकर खराब न कर दिया गया हो, ऐसे प्रादेशमात्र भूभागका भी जो दान करता है, वह न तो कभी दुर्गम संकटोंमें पड़ता है और न पड़नेपर कभी दुःखी ही होता है
ភីṣ្មៈបានមានព្រះវាចា៖ អ្នកណាដែលបរិច្ចាគសូម្បីតែដីតូចមួយ ដែលមិនត្រូវបានជីកកកាយបំផ្លាញឲ្យខូចខាត នោះមិនលង់ចុះក្នុងគ្រាលំបាកទេ; ហើយក៏មិនធ្លាក់ចូលក្នុងគ្រោះថ្នាក់ដ៏លំបាកដែរ—ទោះបីមានវាសនាឲ្យជួបក៏ដោយ ក៏មិនក្លាយជាទុក្ខសោកឡើយ។ នេះបង្ហាញថា ទានគួរតែសុចរិត មិនខូចខាត ហើយទានតាមធម៌ជាគ្រឿងការពារនៅពេលវិបត្តិ។
Verse 273
प्रदाय सुरलोकस्थ: पुण्यान्तेडपि न चाल्यते । जो सर्दी, गर्मी और हवाके वेगको सहन करनेयोग्य सजी-सजायी गृह-भूमि दान करता है, वह देवलोकमें निवास करता है। पुण्यका भोग समाप्त होनेपर भी वहाँसे हटाया नहीं जाता
ភីṣ្មៈបានមានព្រះវាចា៖ អ្នកណាដែលបរិច្ចាគដីផ្ទះសម្បែងដែលរៀបចំរួចល្អ សមស្របសម្រាប់ទ្រាំទ្រត្រជាក់ ក្តៅ និងកម្លាំងខ្យល់ នោះបានទៅស្នាក់នៅក្នុងលោកទេវតា។ ទោះបីការសោយផលបុណ្យនោះអស់ទៅហើយ ក៏មិនត្រូវបានបណ្តេញចេញពីទីនោះឡើយ។ ព្រះវចនៈនេះសរសើរទានដែលគិតគូរដល់សុខុមាលភាព—អំណោយដែលអាចជ្រកកោន និងចិញ្ចឹមអ្នកដទៃ នាំឲ្យបានផលវិញ្ញាណយូរអង្វែង។
Verse 286
प्रतिश्रयप्रदानाच्च सो$पि स्वर्गे महीयते । पृथ्वीनाथ! जो विद्वान् गृहदान करता है, वह भी उसके पुण्यसे इन्द्रके साथ आनन्दपूर्वक निवास करता और स्वर्गलोकमें सम्मानित होता है
ភីṣ្មៈបានមានព្រះវាចា៖ ហើយដោយការផ្តល់ទីជ្រកកោន នោះគាត់ក៏ត្រូវបានលើកតម្កើងនៅស្ថានសួគ៌ផងដែរ។ ឱ ព្រះអម្ចាស់នៃផែនដី! បុរសប្រាជ្ញាដែលបរិច្ចាគផ្ទះជាទាន ដោយបុណ្យនៃកិច្ចការនោះ គាត់រស់នៅដោយអំណរ ក្នុងលោកសួគ៌ ជាមួយព្រះឥន្ទ្រ និងត្រូវបានគោរពកិត្តិយសនៅទីនោះ។
Verse 296
गृहे यस्य वसेत् तुष्ट: प्रधानं लोकमश्रुते । अध्यापक-वंशमें उत्पन्न श्रोत्रिय एवं जितेन्द्रिय ब्राह्मण जिसके दिये हुए घरमें प्रसन्नतासे रहता है, उसे श्रेष्ठ लोक प्राप्त होते हैं
ភីṣ្មៈបានមានព្រះវាចា៖ ប្រសិនបើព្រាហ្មណ៍អ្នកប្រាជ្ញ មានវិន័យ—ជាស្រោត្រីយៈ (ជំនាញវេទ) កើតក្នុងវង្សគ្រូបង្រៀន ហើយគ្រប់គ្រងអារម្មណ៍បាន—រស់នៅដោយសេចក្តីពេញចិត្តក្នុងផ្ទះដែលអ្នកណាម្នាក់បានបរិច្ចាគ នោះអ្នកបរិច្ចាគនោះនឹងទទួលបានលោកដ៏ប្រសើរ និងខ្ពង់ខ្ពស់បំផុត។ វាចារនេះដាក់សារៈថា ការទទួលភ្ញៀវ និងការគាំទ្រការសិក្សាពិត ជាកិច្ចធម៌ដែលផ្តល់បុណ្យដ៏លើសលប់។
Verse 303
आसप्तमं तारयति कुलं भरतसत्तम । भरतश्रेष्ठ) जो गौओंके लिये सर्दी और वर्षासे बचानेवाला सुदृढ़ निवासस्थान बनवाता है, वह अपनी सात पीढ़ियोंका उद्धार कर देता है
ភីṣ្មៈបានមានព្រះវាចា៖ ឱ អ្នកប្រសើរបំផុតក្នុងវង្សភារតៈ! អ្នកណាដែលសាងសង់ទីជ្រកកោនដ៏រឹងមាំសម្រាប់គោ ដើម្បីការពារពួកវាពីត្រជាក់ និងភ្លៀង នោះក្លាយជាមូលហេតុនៃការរំដោះសម្រាប់គ្រួសាររបស់ខ្លួនរហូតដល់ជំនាន់ទីប្រាំពីរ។ វាចារនេះបង្ហាញថា ការថែរក្សាគោដោយមេត្តាករុណា ជាកិច្ចធម៌ជាក់ស្តែង ដែលបុណ្យរបស់វាលាតសន្ធឹងទៅដល់វង្សត្រកូល។
Verse 313
रत्नभूमिं प्रदद्यात् तु कुलवंशं प्रवर्धयेत् । खेतके योग्य भूमि दान करनेवाला मनुष्य जगत्में शुभ सम्पत्ति प्राप्त करता है और जो रत्नयुक्त भूमिका दान करता है, वह अपने कुलकी वंश-परम्पराको बढ़ाता है
ភីෂ្មៈបានមានព្រះវាចា៖ អ្នកណាដែលបរិច្ចាគដីសមស្របសម្រាប់កសិកម្ម នឹងទទួលបានសម្បត្តិសុភមង្គលក្នុងលោកនេះ; ហើយអ្នកណាដែលបរិច្ចាគដីមានរ័ត្ននិងទ្រព្យកម្រនានា នឹងធ្វើឲ្យវង្សត្រកូលរបស់ខ្លួនរីកចម្រើនពង្រីក។ គោលបំណងនៃធម៌នេះគឺថា ទានគួរតែមានប្រយោជន៍ពិតប្រាកដ និងជួយចិញ្ចឹមជីវិត; ទានដែលខ្ពស់ និងកម្រជាង គេជឿថាបង្កើតបុណ្យកុសលយូរអង្វែងទាំងសង្គម និងវង្សត្រកូល។
Verse 326
न श्मशानपरीतां च न च पापनिषेविताम् । जो भूमि ऊसर, जली हुई और श्मशानके निकट हो तथा जहाँ पापी पुरुष निवास करते हों, उसे ब्राह्मणको नहीं देना चाहिये
ភីષ្មៈបានមានព្រះវាចា៖ មិនគួរបរិច្ចាគដីដែលនៅជិតទីបូជាសព (ស្មសាន) ឡើយ ហើយក៏មិនគួរបរិច្ចាគដីដែលត្រូវបានមនុស្សបាបចូលចិត្ត ឬរស់នៅលើនោះដែរ—ជាពិសេសមិនគួរផ្តល់ដល់ព្រាហ្មណ៍។ ទានបែបនេះមិនសមធម៌ទេ ព្រោះវាមិនអាចជាគ្រឹះសុចរិត និងសក្ដិសមសម្រាប់ជីវិតបរិសុទ្ធ និងពិធីបូជាធម៌បានឡើយ។
Verse 346
पिण्ड: पितृभ्यो दत्तो वै तस्यां भवति शाश्वत: । अतः विद्वान् पुरुषको चाहिये कि वह थोड़ी-सी भी भूमि खरीदकर उसका दान करे। खरीदकर अपनी की हुई भूमिमें ही पितरोंको दिया हुआ पिण्ड सदा स्थिर रहनेवाला होता है
ភីષ្មៈបានមានព្រះវាចា៖ «បិណ្ឌ (piṇḍa) ដែលបានថ្វាយដល់បិត្រទេវតា នឹងក្លាយជាអចិន្ត្រៃយ៍ នៅពេលថ្វាយដោយភ្ជាប់នឹងដីដែលជាកម្មសិទ្ធិពិតរបស់ខ្លួន។ ដូច្នេះ បុរសមានប្រាជ្ញាគួរទិញដីសូម្បីតែតិចតួច ហើយបរិច្ចាគវា។ ព្រោះបិណ្ឌដែលថ្វាយដល់បិត្រទាំងឡាយ នឹងស្ថិតស្ថេរជានិច្ច នៅលើដីដែលបានទិញមក និងបានធ្វើឲ្យជាកម្មសិទ្ធិដោយសិទ្ធិរបស់ខ្លួន»។
Verse 373
तस्मान्महेश्वरो देवस्तपस्ताभि: सहास्थित: । अनघ! इसके बाद मैं तुम्हें गोदानका माहात्म्य बताऊँगा। गौएँ समस्त तपस्वियोंसे बढ़कर हैं; इसलिये भगवान् शंकरने गौओंके साथ रहकर तप किया था
ភីષ្មៈបានមានព្រះវាចា៖ «ដូច្នេះ ព្រះមហេស្វរៈ អម្ចាស់ដ៏មហិមា បានស្ថិតក្នុងតបស្យា រួមជាមួយគោទាំងនោះ។ ឱ អនឃៈ—អ្នកគ្មានបាប—បន្ទាប់ពីនេះ ខ្ញុំនឹងប្រាប់អ្នកអំពីមហិមាទានគោ។ គោលើសលប់ជាងសមណតបស្វីទាំងអស់; ហេតុនេះហើយ ព្រះសង្ករៈផ្ទាល់ បានធ្វើតបស្យា ដោយស្នាក់នៅជាមួយគោទាំងនោះ»។
Verse 386
यांतां ब्रह्मर्षय: सिद्धा: प्रार्थयन्ति परां गतिम् । भारत! ये गौएँ चन्द्रमाके साथ उस ब्रह्मलोकमें निवास करती हैं, जो परमगतिरूप है और जिसे सिद्ध ब्रह्मर्षि भी प्राप्त करनेकी इच्छा रखते हैं
ភីષ្មៈបានមានព្រះវាចា៖ «ឱ ភារតៈ! គោទាំងនេះស្នាក់នៅក្នុងព្រហ្មលោកនោះ ជាមួយព្រះចន្ទ្រ—ព្រហ្មលោកដែលជាបរមគតិ—ដែលសូម្បីតែព្រហ្មឫសីអ្នកសម្រេច (សិទ្ធ) ក៏នៅតែប្រាថ្នាចង់ឈានដល់។ ទៅរកគតិនោះហើយ ពួកគេដំណើរទៅ»។
Verse 396
अस्थिभिश्नोपकुर्वन्ति शृंगैवलिश्व भारत । भरतनन्दन! ये गौएँ अपने दूध, दही, घी, गोबर, चमड़ा, हड्डी, सींग और बालोंसे भी जगत्का उपकार करती रहती हैं
ភីෂ្មៈបានមានព្រះវាចា៖ «ឱ ភារតៈ ឱ អ្នកជាទីរីករាយនៃវង្សភារតៈ—គោទាំងឡាយក៏បម្រើប្រយោជន៍សូម្បីតែដោយឆ្អឹង និងស្នែងរបស់វា។ ពិតប្រាកដណាស់ គោទាំងនោះតែងតែអនុគ្រោះដល់លោក ដោយទឹកដោះ ទឹកដោះជូរ ប៊ឺសុទ្ធ (ឃី) លាមក ស្បែក ឆ្អឹង ស្នែង និងរោមរបស់វា»។
Frequently Asked Questions
A mistaken transfer of a cow leads to conflicting brāhmaṇa claims; Nṛga must address competing rights while confronting the moral weight of having enabled retention of brāhmaṇa property despite offering compensatory restitution.
That brāhmaṇa property should not be taken by one who knows dharma; misappropriation is portrayed as ruinous, and wrongdoing toward cows is specifically discouraged due to its ethical and karmic gravity.
Yes: it asserts that association with the virtuous is not without result, exemplified by Nṛga’s liberation from a punitive condition through encounter with Vāsudeva and the fulfillment of Dharmarāja’s pronouncement.