
Bhūtavana–Kailāsa–Mandākinī–Rudrapurī: Śiva’s Jeweled Abodes and Perpetual Worship
សូត្រពិពណ៌នាទេវកូដានៅក្នុងមហាកូដាដ៏រុងរឿង ភ្លឺរលោងដោយមាស និងកែវមណី ពោរពេញដោយដើមឈើទេវតា និងទឹកជ្រោះផ្កា។ កណ្ដាលមានភូតវណៈ ជាទីលំនៅនៃភូតគណៈជាច្រើន ដែលមានអាយតនៈរបស់មហាទេវៈតុបតែងភ្លឺចែងចាំង មានទ្វារគ្រីស្តាល់ បល្ល័ង្កកែវមណី និងមណ្ឌបលម្អ។ ព្រះសិវៈត្រូវបានបូជាជានិច្ចដោយប្រមថៈ សិទ្ធៈ ឥសី ទេវៈ គន្ធរវៈ និងព្រះព្រហ្មា ក្នុងសូរតន្ត្រីពិធី និងសូរសូត្រខ្លាំង បង្ហាញជីវិតពិធីបូជាមិនដាច់នៅស្ថានបូជានោះ។ បន្ទាប់មកពង្រីកទៅកាន់កៃលាសា ជាអាណាចក្ររបស់កុបេរៈ ហើយណែនាំមន្ទាគិនី មានផ្កាឈូកមាស និងជំហានកែវមណី មានអប្សរា និងស្ត្រីយក្ស-គន្ធរវៈបម្រើ។ លើច្រាំងមន្ទាគិនី មានទីស្ថានព្រះសិវៈបន្ថែម រួមទាំងរុទ្រពុរី ដែលព្រះសិវៈបង្កើតព្រះអង្គច្រើន និងលេងកីឡាជាមួយអំបា។ ចុងក្រោយ សេចក្តីនិទានធ្វើឲ្យទូលំទូលាយថា អាយតនៈរបស់ព្រះសិវៈមានរាប់មិនអស់ នៅលើទ្វីប ភ្នំ ព្រៃ និងច្រាំងទន្លេគ្រប់ទី កំណត់ទិសទៅកាន់បញ្ជីទីសក្ការៈ និងមុខងារភក្តិនៅបន្ទាប់។
Verse 1
इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे भुवनविन्यासोद्देशस्थानवर्णनं नाम पञ्चाशत्तमो ऽध्यायः सूत उवाच देवकूटे गिरौ मध्ये महाकूटे सुशोभने हेमवैडूर्यमाणिक्यनीलगोमेदकान्तिभिः
ដូច្នេះ ក្នុង «ស្រីលិង្គមហាបុរាណ» ភាគបូರ್ವៈ ចាប់ផ្តើមជំពូកទីហាសិប ឈ្មោះ «ពណ៌នាអំពីទីតាំងដែលបានចង្អុលបង្ហាញ ក្នុងការរៀបចំភពលោក»។ សូតៈបាននិយាយថា៖ នៅលើភ្នំព្រះកូដ (Devakūṭa) កណ្ដាលភ្នំមហាកូដដ៏រុងរឿង វាបញ្ចេញពន្លឺដោយរស្មីមាស វៃឌូរ្យ (beryl) មាណិក្យ (ruby) នីល (sapphire) និងគោមេដ (gomeda)។
Verse 2
तथान्यैर्मणिमुख्यैश् च निर्मिते निर्मले शुभे शाखाशतसहस्राढ्ये सर्वद्रुमविभूषिते
ដូចគ្នានេះដែរ វាត្រូវបានស្ថាបនាឡើងដោយរតនៈឧត្តមផ្សេងៗទៀត—បរិសុទ្ធ ឥតមល និងជាមង្គល—សម្បូរទៅដោយសាខារាប់សែន ហើយតុបតែងដោយដើមឈើគ្រប់ប្រភេទ។
Verse 3
चम्पकाशोकपुंनागवकुलासनमण्डिते पारिजातकसम्पूर्णे नानापक्षिगणान्विते
វាត្រូវបានតុបតែងដោយដើមចម្បក អសោក បុំនាគ វកុល និងអាសនៈ; ពោរពេញដោយផ្កាបារិជាត; ហើយមានហ្វូងបក្សីជាច្រើនប្រភេទមកប្រមូលផ្តុំ—ព្រៃបរិសុទ្ធដ៏មង្គល សមរម្យសម្រាប់ព្រះបតិ ព្រះសិវៈ ទ្រង់ប្រទានសាន្និធ្យ។
Verse 4
नैकधातुशतैश्चित्रे विचित्रकुसुमाकुले नितम्बपुष्पसालम्बेन्-ऐकसत्त्वगणान्विते
ទីនោះមានភាពចម្រុះដោយរ៉ែ និងលោហធាតុជាច្រើនរយប្រភេទ ពោរពេញដោយផ្កាពណ៌អស្ចារ្យនានា ហើយមានខ្សែផ្កាធ្លាក់រំយោលដូចវាំងនន។ ក៏មានក្រុមសត្វមានជីវិតជាច្រើន ដែលមានចិត្តតែមួយ—ស្មោះភក្តិចំពោះសច្ចៈតែមួយ គឺព្រះបតិ (ព្រះសិវៈ)។
Verse 5
विमलस्वादुपानीयेन्-ऐकप्रस्रवणैर्युते निर्झरैः कुसुमाकीर्णैर् अनेकैश् च विभूषिते
ទីនោះត្រូវបានតុបតែងដោយទឹកជ្រោះជាច្រើន ដែលមួយៗហូរចេញពីប្រភពតែមួយដ៏ថ្លាស្អាត។ ទឹកនោះបរិសុទ្ធ និងផ្អែមល្ហែម ហើយមានផ្កាច្រេីនរាលពេញលើស្ទឹងទឹក បន្ថែមសោភ័ណភាពដល់ទីនោះជាច្រើនយ៉ាង។
Verse 6
पुष्पोडुपवहाभिश् च स्रवन्तीभिर् अलंकृते स्निग्धवर्णं महामूलम् अनेकस्कन्धपादपम्
ទីនោះត្រូវបានលម្អដោយស្ទឹងទឹកហូរ ដែលនាំយកផ្កា និងផ្កាឈូកហូរតាមទឹក។ នៅទីនោះមានដើមឈើធំមួយ ពណ៌រលោងភ្លឺ មានឫសជ្រៅ និងពង្រីកជាច្រើនដើមចេញជាសាខាច្រើន ដូចជាគ្រឹះបរិសុទ្ធសម្រាប់ព្រះបតិ (ព្រះសិវៈ) នៅកណ្ដាលសកលលោកបង្កើត។
Verse 7
रम्यं ह्यविरलच्छायं दशयोजनमण्डलम् तत्र भूतवनं नाम नानाभूतगणालयम्
វាជាដែនដីដ៏រម្យទេស មានម្លប់ក្រាស់ជាប់គ្នាមិនដាច់ ជុំវិញទំហំដប់យោជនៈ។ នៅទីនោះមានព្រៃមួយឈ្មោះ «ភូតវន» ជាទីស្នាក់នៅរបស់ក្រុមភូត និងអ្នកបម្រើជាច្រើន—ជាគណៈ (gaṇa) ដែលដើរតាមព្រះបតិ (ព្រះសិវៈ)។
Verse 8
महादेवस्य देवस्य शङ्करस्य महात्मनः दीप्तमायतनं तत्र महामणिविभूषितम्
នៅទីនោះមានវិហារដ៏ភ្លឺរលោងរបស់ព្រះសង្ឃរៈ អង្គមហាទេវ ព្រះអម្ចាស់នៃទេវតាទាំងឡាយ មានព្រះហឫទ័យធំទូលាយ។ វិហារនោះរុងរឿងដោយគ្រឿងអលង្ការកែវមណីដ៏ធំធេង។
Verse 9
हेमप्राकारसंयुक्तं मणितोरणमण्डितम् स्फाटिकैश् च विचित्रैश् च गोपुरैश् च समन्वितम्
វាត្រូវបានព័ទ្ធជុំវិញដោយជញ្ជាំងមាស អមដោយទ្វារច្រកតុបតែងដោយគ្រឿងមណី និងមានសំណង់គ្រីស្តាល់អស្ចារ្យជាមួយកោពុរៈខ្ពស់ៗ—ជាទីស្ថានសក្ការៈសមរម្យសម្រាប់បតិ ព្រះអម្ចាស់ដែលដោះលែងបសុដែលត្រូវចងដោយបាសៈ តាមរយៈសាន្និធិលិង្គដ៏មង្គល។
Verse 10
सिंहासनैर्मणिमयैः शुभास्तरणसंयुतैः क्षितावितस्ततः सम्यक् शर्वेणाधिष्ठितैः शुभैः
បន្ទាប់មក លើផ្ទៃដី មានសីហាសនៈដ៏មង្គលធ្វើពីមណី តម្រៀបយ៉ាងសមរម្យ មានកម្រាលបរិសុទ្ធគ្របលើ—ជាកៅអីមង្គលដែលព្រះសរវ (សិវៈ) ទ្រង់អង្គុយគ្រប់គ្រងដោយព្រះអង្គផ្ទាល់។
Verse 11
अम्लानमालानिचितैर् नानावर्णैर् गृहोत्तमैः मण्डपैः सुविचित्रैस् तु स्फाटिकस्तम्भसंयुतैः
ដោយមានកម្រងផ្កាមិនស្រកជាច្រើនពណ៌ដាក់ជាគំនរ និងមានគេហដ្ឋានល្អឥតខ្ចោះ ព្រមទាំងមណ្ឌបតុបតែងយ៉ាងវិចិត្រស្រស់ស្អាត មានសសរគ្រីស្តាល់—ដូច្នេះគួរតុបតែងទីស្ថានបរិសុទ្ធសម្រាប់បូជាលិង្គរបស់បតិ ព្រះអម្ចាស់ដែលដោះលែងបសុពីបាសៈ។
Verse 12
संयुतं सर्वभूतेन्द्रैर् ब्रह्मेन्द्रोपेन्द्रपूजितैः वराहगजसिंहर्क्षशार्दूलकरभाननैः
ព្រះអង្គត្រូវបានអមដោយអធិរាជនៃសត្វមានជីវិតទាំងឡាយ ដែលបានទទួលការគោរពបូជាពីព្រះព្រហ្មា ព្រះឥន្ទ្រ និងឧបេន្ទ្រ ហើយមានអ្នកបម្រើដែលមានមុខដូចជាជ្រូកព្រៃ ដំរី សិង្ហ ខ្លាឃ្មុំ ខ្លា និងអូដ្ឋ។
Verse 13
गृध्रोलूकमुखैश्चान्यैर् मृगोष्ट्राजमुखैरपि प्रमथैर्विविधैः स्थूलैर् गिरिकूटोपमैः शुभैः
ហើយមានប្រមថៈផ្សេងៗទៀតផង—ខ្លះមានមុខដូចជាអក្សរ (សត្វស្លាបស៊ីសាច់) និងអ៊ូលុក (សត្វទីទុយ) ខ្លះទៀតមានមុខដូចជាក្តាន់ អូដ្ឋ និងពពែ—មានរូបរាងចម្រុះ រាងកាយធំមាំ មង្គល និងខ្ពស់ដូចកំពូលភ្នំ (បានអមព្រះអម្ចាស់)។
Verse 14
करालैर्हरिकेशैश् च रोमशैश् च महाभुजैः नानावर्णाकृतिधरैर् नानासंस्थानसंस्थितैः
ពួកគេគួរឱ្យខ្លាច មានសក់ពណ៌ត្នោតក្រហម រោមកាយរញ៉េរញ៉ៃ និងដៃធំមហិមា—ពាក់ព័ន្ធដោយពណ៌នានា និងរូបរាងនានា ហើយស្ថិតនៅក្នុងសភាពនិងទម្រង់ផ្សេងៗ ជាអ្នកបម្រើព្រះអម្ចាស់។
Verse 15
दीप्तास्यैर् दीप्तचरितैर् नन्दीश्वरमुखैः शुभैः ब्रह्मेन्द्रविष्णुसंकाशैर् अणिमादिगुणान्वितैः
ពួកគេជាមង្គល មានមុខភ្លឺរលោង និងកិច្ចការល្បីល្បាញ ដឹកនាំដោយនន្ទីឥស្វរៈ; រលោងដូចព្រះព្រហ្មា ព្រះឥន្ទ្រ និងព្រះវិស្ណុ ហើយពេញលេញដោយសិទ្ធិយោគចាប់ពី អណិមា ជាអ្នកបម្រើព្រះបតិអធិរាជ។
Verse 16
अशून्यममरैर्नित्यं महापरिषदैस् तथा तत्र भूतपतेर्देवाः पूजां नित्यं प्रयुञ्जते
ទីស្ថានបរិសុទ្ធនោះ មិនដែលទទេឡើយ—តែងពេញដោយអមរ និងសភាធំទេវតា។ នៅទីនោះ ព្រះទេវតាទាំងឡាយ បន្តធ្វើបូជាដោយនិរន្តរ៍ ចំពោះភូតបតិ ព្រះអម្ចាស់នៃសត្វសព្វគ្រប់ ដោយភក្តិមិនដាច់។
Verse 17
झर्झरैः शङ्खपटहैर् भेरीडिण्डिमगोमुखैः ललितावसितोद्गीतैर् वृत्तवल्गितगर्जितैः
ដោយស្គរជឿរជារ ស័ង្ខ បតហៈ ភេរី ឌិណ្ឌិម និងស្នែងគោមុខ—ជាមួយបទចម្រៀងដែលឡើងហើយធ្លាក់យ៉ាងទន់ភ្លន់ក្នុងចង្វាក់ស្រស់ស្អាត និងការលោតតាមចង្វាក់ជាមួយសម្លេងហ៊ោរំភើប—សូរស័ព្ទមង្គលនៃការអបអរសាទរ ត្រូវបានលើកឡើងដើម្បីគោរពព្រះអម្ចាស់ បតិ អ្នកដោះខ្សែបាសៈនៃព្រលឹងដែលជាប់ពន្ធ។
Verse 18
पूजितो वै महादेवः प्रमथैः प्रमथेश्वरः सिद्धर्षिदेवगन्धर्वैर् ब्रह्मणा च महात्मना
ពិតប្រាកដណាស់ មហាទេវ—ព្រះអម្ចាស់នៃប្រមថ—ត្រូវបានបូជាយ៉ាងសមគួរ ដោយប្រមថទាំងឡាយ ដោយសិទ្ធៈ ឥសិ ទេវតា និងគន្ធರ್ವៈ ហើយក៏ដោយព្រះព្រហ្មាដ៏មានចិត្តធំ។ ដូច្នេះ បតិ ដែលគួរឱ្យគោរពជានិច្ច ត្រូវបានគោរពដោយសត្វសព្វប្រភេទ។
Verse 19
उपेन्द्रप्रमुखैश्चान्यैः पूजितस्तत्र शंकरः विभक्तचारुशिखरं यत्र तच्छङ्खवर्चसम्
នៅទីនោះ ព្រះសង្ករៈ ត្រូវបានបូជាដោយ ឧបេន្ទ្រ និងទេវតាផ្សេងៗទៀត។ នៅទីបរិសុទ្ធនោះ មានពន្លឺរុងរឿងនៃ «សង្ខវរចស» ដែលមានកំពូលស្រស់ស្អាតបែងចែកច្បាស់ៗ ជាទីដែលទេវតាគោរពបូជា ព្រះបតិ—ព្រះអម្ចាស់ដែលដោះស្រាយខ្សែពាស (បាស) នៃវិញ្ញាណដែលត្រូវចង (បសុ)។
Verse 20
कैलास कैलासो यक्षराजस्य कुबेरस्य महात्मनः निवासः कोटियक्षाणां तथान्येषां महात्मनाम्
កៃលាស—ភ្នំកៃលាសនោះ—ជាទីលំនៅដ៏ឧត្តមរបស់ ព្រះកុបេរៈ មហាត្មា ព្រះរាជានៃយក្ស។ វាក៏ជាទីស្នាក់នៅរបស់យក្សរាប់កោដិ និងសត្វឧត្តមផ្សេងៗទៀត។ តាមទស្សនៈសៃវៈ អាសនៈទេវតានេះរុងរឿងបាន តែដោយព្រះបតិ សិវៈ អនុញ្ញាត ព្រោះអំណាចស្ថានសួគ៌ទាំងអស់ ស្ថិតក្រោមរបៀបដ៏អធិរាជរបស់ព្រះអង្គ។
Verse 21
तत्रापि देवदेवस्य भवस्यायतनं महत् तस्मिन्नायतने सोमः सदास्ते सगणो हरः
នៅទីនោះផងដែរ មានវិហារធំទូលាយរបស់ ភវៈ ព្រះទេវទាំងទេវ។ ក្នុងអាសនៈបរិសុទ្ធនោះ សោមៈ ស្ថិតនៅជានិច្ច ហើយ ហរៈ ក៏ស្ថិតនៅជាប្រចាំ ជាមួយព្រះគណៈរបស់ព្រះអង្គ។
Verse 22
यत्र मन्दाकिनी नाम नलिनी विपुलोदका सुवर्णमणिसोपाना कुबेरशिखरे शुभे
នៅទីនោះ លើកំពូលដ៏មង្គលរបស់កុបេរៈ មានបឹងពោរពេញដោយផ្កាឈូក ឈ្មោះ មន្ទាគិនី មានទឹកច្រើនធំទូលាយ។ ច្រាំងរបស់វាត្រូវបានរៀបចំជាជណ្តើរពីមាស និងកែវមណី ជាទីរមណីយ៍បរិសុទ្ធ (ទីរថ) សមស្របសម្រាប់បូជា ព្រះបតិ ព្រះសិវៈ។
Verse 23
जांबूनदमयैः पद्मैर् गन्धस्पर्शगुणान्वितैः नीलवैडूर्यपत्रैश् च गन्धोपेतैर्महोत्पलैः
មានផ្កាឈូកធ្វើពីមាសជាំបូនដៈ ពោរពេញដោយក្លិនក្រអូប និងសสัมผัสផ្អែមល្ហែម; មានស្លឹកដូចកែវវៃឌូរីយៈពណ៌ខៀវ; និងមានផ្កាអុត្បលធំៗ ពោរពេញដោយក្លិនទឹកអប់។ ដោយការថ្វាយបូជាដ៏ល្អឥតខ្ចោះនេះ គេឧទ្ទិសដល់ ព្រះបតិ—ព្រះអម្ចាស់ដែលដោះខ្សែពាស នៃបសុ។
Verse 24
तथा कुमुदषण्डैश् च महापद्मैर् अलंकृता यक्षगन्धर्वनारीभिर् अप्सरोभिश् च सेविता
ដូច្នេះដែរ វាត្រូវបានតុបតែងដោយក្រុមផ្កាកុមុទ និងផ្កាបទ្មធំៗ ហើយមាននារីយក្សា និងនារីគន្ធರ್ವ ព្រមទាំងអប្សរា មកបម្រើជុំវិញ។
Verse 25
देवदानवगन्धर्वैर् यक्षराक्षसकिन्नरैः उपस्पृष्टजला पुण्या नदी मन्दाकिनी शुभा
ទន្លេមន្ទាកិនី ជាទន្លេសុភមង្គល និងបរិសុទ្ធ; ទឹករបស់នាងត្រូវបានទេវា ដានវា គន្ធર્વ យក្សា រាក្សស និងកិន្នរ ប៉ះពាល់បរិសុទ្ធហើយ ដូច្នេះនាងក្លាយជាអ្នកបរិសុទ្ធបាប សម្រាប់បាសុ (ព្រលឹងចង) ដែលស្វែងរកការលែងចងពីបាសៈ ដោយភក្តិចំពោះបតិ ព្រះសិវៈ។
Verse 26
तस्याश्चोत्तरपार्श्वे तु भवस्यायतनं शुभम् वैडूर्यमणिसम्पन्नं तत्रास्ते शङ्करो ऽव्ययः
នៅខាងជើងរបស់នាង មានស្ថានបូជាសុភមង្គលរបស់ភវៈ តុបតែងដោយកែវវៃឌូរ្យ; នៅទីនោះ សង្ករៈ អព្យយៈ ស្ថិតនៅ—បតិ (ព្រះអម្ចាស់) ដែលមិនប្រែប្រួល ទោះលោកទាំងអស់កើតឡើង និងរលាយទៅក៏ដោយ។
Verse 27
द्विजाः कनकनन्दायास् तीरे वै प्राचि दक्षिणे वनं द्विजसहस्राढ्यं मृगपक्षिसमाकुलम्
ឱ ព្រះព្រាហ្មណ៍ទ្វិជៈទាំងឡាយ នៅលើច្រាំងខាងត្បូងនៃទន្លេកនកនន្ទា ទៅខាងកើត មានព្រៃមួយ សម្បូរដោយព្រាហ្មណ៍រាប់ពាន់ និងពេញដោយសត្វក្តាន់និងបក្សី—សមស្របជាទីដីបរិសុទ្ធ សម្រាប់វត្តមានព្រះសិវៈ និងការចំរើនរបស់បាសុ ឲ្យឈានទៅរកបតិ។
Verse 28
तत्रापि सगणः साम्बः क्रीडते ऽद्रिसमे गृहे नन्दायाः पश्चिमे तीरे किंचिद् वै दक्षिणाश्रिते
នៅទីនោះផងដែរ សាម્બៈ ជាមួយគណៈរបស់ព្រះអង្គ លេងកម្សាន្តនៅក្នុងគេហដ្ឋានដូចភ្នំ មើលទៅលើច្រាំងខាងលិចនៃទន្លេនន្ទា ហើយស្ថិតបន្តិចទៅខាងត្បូង។ ក្នុងបរិវេណបរិសុទ្ធនោះ វត្តមានព្រះអម្ចាស់ត្រូវបានដឹងដោយគណៈរបស់ព្រះអង្គ ដឹកនាំបាសុ ឲ្យឈានទៅផ្លូវបតិ តាមទីកន្លែងសក្ការៈ និងលីឡាទេវៈ។
Verse 29
पुरं रुद्रपुरी नाम नानाप्रासादसंकुलम् तत्रापि शतधा कृत्वा ह्य् आत्मानं चाम्बया सह
មាននគរមួយឈ្មោះ រុទ្រពុរី ពោរពេញដោយប្រាសាទអស្ចារ្យជាច្រើន។ នៅទីនោះ ព្រះអម្ចាស់ រួមជាមួយ អំបា (ឥន្ទ្រីយៈ-ឝក្តិ) បានបែងចែកព្រះរូបរបស់ព្រះអង្គជារយរូប។
Verse 30
क्रीडते सगणः साम्बस् तच्छिवालयम् उच्यते एवं शतसहस्राणि शर्वस्यायतनानि तु
កន្លែងដែល សាម្ពៈ—ព្រះឝិវៈរួមជាមួយឝក្តិ—លេងកម្សាន្តជាមួយព្រះគណៈរបស់ព្រះអង្គ នោះហៅថា «ឝិវាល័យ» (វិហារព្រះឝិវៈ)។ ដូច្នេះ មានទីសក្ការៈរបស់ ឝរវៈ (ព្រះឝិវៈ) រាប់សែនរាប់ម៉ឺន។
Verse 31
प्रतिद्वीपे मुनिश्रेष्ठाः पर्वतेषु वनेषु च नदीनदतटाकानां तीरेष्वर्णवसंधिषु
នៅលើទ្វីបនីមួយៗ ឱ មុនីដ៏ប្រសើរ ពួកឥសីដ៏ឧត្តមស្នាក់នៅលើភ្នំ និងក្នុងព្រៃ; នៅលើច្រាំងទន្លេ ស្ទឹង បឹង និងត្រង់កន្លែងដែលសមុទ្រជួបគ្នា—ដើម្បីបង្កើតអាសនៈសក្ការៈ នាំបសុ (ព្រលឹងដែលចងក្រង) ឲ្យឆ្ពោះទៅកាន់ បតិ គឺ ព្រះឝិវៈ។
Bhūtavana is described as a vast, shaded sacred forest—an abode of diverse bhūta-gaṇas—within which Śiva’s radiant sanctuary stands. It functions as a devotional mandala where Śiva’s presence is continually honored by his attendants and higher beings.
Kailāsa is presented as Kubera’s region populated by yakṣas, yet it also contains major Śiva-ayatanas. Mandākinī, with sanctifying waters and lotus imagery, becomes a tīrtha-space whose banks host Śiva’s shrines, showing that prosperity-realms and pilgrimage waters are ultimately oriented toward Śiva-bhakti.
It teaches Śiva’s immanence: while Śiva is avyaya and transcendent, he is accessible everywhere through consecrated worship. The many shrines legitimize pilgrimage and reinforce that any place can become a liberating kṣetra through devotion, purity, and ritual attention.