Adhyaya 83

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि तस्य पूर्वेण संस्थिताम् । योगेश्वरीं महादेवीं योगसिद्धिफलप्रदाम्

イーシュヴァラは言った。「それから、ああ大女神よ、その地の東に鎮まるヨーゲーシュヴァリー大女神のもとへ赴くがよい。彼女はヨーガの成就の果を授ける。」

Verse 2

तदुत्पत्तिं प्रवक्ष्यामि शृणु श्रद्धासमन्विता । पुरा दानवशार्दूलो महिषाख्यो महाबलः

今、彼女の起源を語ろう。信をもって聞け。昔、ダーナヴァの中に猛虎のごとき者がいた。名をマヒシャーカといい、力は甚だ強大であった。

Verse 3

बभूव प्रवरो देवि सर्वदेवभयंकरः । कामरूपी स लोकांस्त्रीन्वशीकृत्वाऽभवत्सुखी

彼は、ああ女神よ、最も卓越した者となり、あらゆる神々を恐れさせた。意のままに姿を変える力により三界を支配し、安楽に暮らした。

Verse 4

कस्मिंश्चिदथ काले तु ब्रह्मणा लोककारिणा । सृष्टा मनोहरा कन्या रूपेणाप्रतिमा दिवि

やがてある時、世界を創造するブラフマーは、天界において、心を奪う乙女を生み出した。その美しさは比類なかった。

Verse 5

अतपत्सा तपो घोरं कन्या रूपवती सती । नारदेन ततो दृष्टा सा कदाचिद्वरानने

その徳高く美しい乙女は、苛烈な苦行（タパス）に身を投じた。やがて、麗しき面差しの者よ、ある時ナーラダが偶然彼女を見かけた。

Verse 6

ततः स सहसा देवि विस्मयं परमं गतः । अहो रूपमहो धैर्यमहो कान्तिरहो वयः

すると、女神よ、彼はたちまち最大の驚嘆に包まれた。「ああ、なんという美しさ！ ああ、なんという堅忍！ ああ、なんという光輝！ ああ、なんという若き力よ！」

Verse 7

इत्येवं चिन्तयंस्तत्र नारीं वचनमब्रवीत् । कुरुष्वात्मप्रदानं मे न मे दारपरिग्रहः । तवाहं दर्शनाद्देवि कामवाणेन पीडितः

そう思い定めて、彼はその女に言った。「私に身を委ねよ。正式に妻として迎えることは求めぬ。女神のごとき君よ、君を見たその瞬間から、カーマの欲の矢に苦しめられている。」

Verse 8

साऽब्रवीन्न हि मे कार्यं कामधर्मेण सत्तम । कौमारं व्रतमासाद्य साधयिष्ये यथेप्सितम्

彼女は答えた。「人の中の最上よ、私は欲情の道とは無縁です。処女の誓願（ヴラタ）を受けた以上、その誓いによって望むことを成就いたします。」

Verse 9

न च मन्युस्त्वया कार्यो ह्यस्मिन्नर्थे कथंचन । तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा स मुनिर्नारदः प्रिये

「そしてこのことに関しては、決して怒りに身を任せてはなりません。」彼女の言葉を聞いて、その聖仙ナーラダは――愛しき者よ――……

Verse 10

समुद्रान्तेऽगमद्दिव्यां पुरीं महिषपालिताम् । अर्चितो हि मुनिस्तेन महिषेण महात्मना

海のほとりにて、彼はマヒシャ（Mahiṣa）の治める神妙なる都へと至った。そこでその牟尼は、大心のマヒシャによってまことに敬われ、供養された。

Verse 11

पृष्ट्वा ह्यनामयं देवि दत्त्वा चार्घ्यमनुत्तमम् । सोऽब्रवीत्प्राञ्जलिर्भूत्वा किमागमनकारणम् । ब्रूहि यत्ते व्यवसितं सर्वं कर्त्तास्मि नारद

女神よ、安否を問い、比類なきアルギャ（arghya）を捧げたのち、彼は合掌して言った。「来臨の理由はいかなるものか。汝の決意を告げよ—我はすべて成し遂げよう、ナーラダよ。」

Verse 12

अथोवाच मुनिस्तत्र महिषं दानवेश्वरम् । कन्यारत्नं समुत्पन्नं जंबूद्वीपे महासुर

そのとき牟尼は、ダーナヴァの主マヒシャに告げた。「大いなるアスラよ、ジャンブード्वीパに宝珠のごとき乙女が現れた。」

Verse 13

स्वर्गे मर्त्ये च पाताले न दृष्टं न च मे श्रुतम् । तादृग्रूपमहं येन कामबाणवशीकृतः

「天にも、人の世にも、パーターラにも、かかる美を我は見たことも聞いたこともない。その姿ゆえに、我はカーマの矢に支配されてしまった。」

Verse 14

स श्रुत्वा वचनं तस्य कामस्योत्पादनं परम् । जगाम यत्र सा साध्वी क्षेत्रे प्राभासिके स्थिता

その言葉を聞き、激しい欲情を掻き立てられた彼は、あの貞淑なる女性の住まうところ—聖地プラバーサのクシェートラ—へと赴いた。

Verse 15

तामेव प्रार्थयामास बलेन महता वृतः । भार्या भव त्वं मे भीरु भुंक्ष्व भोगान्मनोरमान् । एतत्तपो महाभागे विरुद्धं यौवनस्य ते

大いなる軍勢に囲まれつつ、彼はただ彼女にのみ懇願した。「おお臆する乙女よ、我が妻となれ。われと共に心を喜ばす妙なる享楽を味わえ。幸いなる淑女よ、この苦行は汝の若さにそぐわぬ。」

Verse 16

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा जहास वरवर्णिनी । तस्या हसंत्या देवेशि शतशोऽथ सहस्रशः

その言葉を聞くや、比類なき美貌の乙女は笑った。彼女が笑うとき、ああ神々の女王よ、その笑いは百にも、いや千にも重なる響きとなって轟いた。

Verse 17

निश्वासात्सहसा नार्यः शस्त्रहस्ता भयानकाः । ताभिर्विध्वंसितं सैन्यं महिषस्य दुरात्मनः

彼女の吐息そのものから、たちまち武器を手にした恐るべき女戦士たちが現れ出た。彼女らによって、邪悪なるマヒーシャの軍勢はことごとく粉砕された。

Verse 18

तस्मिन्निपात्यमाने तु सैन्ये दानवसत्तमः । क्रोधं कृत्वा ततः शीघ्रं तामेवाभिमुखो ययौ

その軍勢が討ち伏せられてゆくさなか、ダーナヴァの中の最強者は怒りを燃やし、たちまち彼女へと正面から疾く迫った。

Verse 19

विधुन्वन्स हि ते तीक्ष्णशृंगेऽभीक्ष्णं भयानके । तया सार्धं च सुमहत्कृत्वा युद्धं महासुरः

その大アスラは、鋭く恐ろしい角を幾度も振り立て、彼女と壮大なる戦いを繰り広げた。

Verse 20

शृंगाभ्यां जगृहे देवीं सा तस्योपरि संस्थिता । पद्भ्यामाक्रम्य शूलेन निहतो दैत्यपुंगवः

彼は二つの角で女神を捕らえた。だが女神はその上に立ち、両足で踏みつけ、槍をもってダイティヤの中の雄牛たる首領を討ち滅ぼした。

Verse 21

छिन्ने शिरसि खङ्गेन तद्रूपो निःसृतः पुमान् । रौद्रोऽपि स गतः स्वर्गं दैत्यो देव्यस्त्रपातितः

剣で首が断たれると、その身から人の姿が現れ出た。なお猛き者であったが、女神の武器に討ち伏せられたそのダイティヤは天界へと赴いた。

Verse 22

ततो देवगणाः सर्वे महिषं वीक्ष्य निर्जितम् । महेंद्राद्याः स्तुतिं चक्रुर्देव्यास्तुष्टेन चेतसा

そのとき、マヒーシャが打ち負かされたのを見たすべての神々の群れは、マヘーンドラをはじめとして、歓喜に満ちた心で女神に讃歌を捧げた。

Verse 23

देवा ऊचुः । नमो देवि महाभागे गम्भीरे भीमदर्शने । नयस्थिते सुसिद्धांते त्रिनेत्रे विश्वतोमुखि

神々は言った。「礼拝します、女神よ。大いなる福徳を具え、深遠にして畏るべき御姿の方よ。正しき統治の道に安住し、教義において円満、三つの眼を持ち、あらゆる方角に面する御方よ。」

Verse 24

विद्याविद्ये जये जाप्ये महिषासुरमर्दिनि । सर्वगे सर्वविद्येशे देवि विश्वस्वरूपिणि

おお女神よ――あなたは智（ヴィディヤー）であり、またそれを覆う力（アヴィディヤー）でもある。あなたは勝利であり、繰り返し唱えるべき聖なるジャパでもある。マヒーシャースラを滅する御方、遍く行き渡り、あらゆる学知の主――宇宙そのものを御姿とするデーヴィよ！

Verse 25

वीतशोके ध्रुवे देवि पद्मपत्रायतेक्षणे । शुद्धसत्त्वे व्रतस्थे च चण्डरूपे विभावरि

おお女神よ、憂いを離れ、揺るがず常住し、蓮華の花弁のごとき眼をもち、清浄なる本質にして聖なる誓戒に安住し、猛き相を現す、光り輝く夜よ。

Verse 26

ऋद्धिसिद्धिप्रदे देवि कालनृत्ये धृतिप्रिये । शांकरि ब्राह्मणि ब्राह्मि सर्वदेवनमस्कृते

おお女神よ、繁栄と成就を授け、時の宇宙舞踊そのものにして、忍耐と堅固を愛でたまう。シャーンカリー、ブラーフマニー、ブラーフミー—諸天に礼拝される御方よ。

Verse 27

घंटाहस्ते शूल हस्ते महामहिषमर्दिनि । उग्ररूपे विरूपाक्षि महामायेऽमृते शिवे

おお女神よ、一手に鈴を、他手に三叉戟を執り、強大なる水牛魔を打ち滅ぼす大マヒーシャマルディニー。猛き相にして広き眼をもち、大いなる幻力よ、不死なる甘露よ、吉祥なるシヴァーよ。

Verse 28

सर्वगे सर्वदे देवि सर्वसत्त्वमयोद्भवे । विद्यापुराणशल्यानां जननि भूतधारिणि

おお女神よ、遍く行きわたり、万有の神にして万有を授けたまう。あらゆる衆生の精髄として現れ、ヴィディヤーとプラーナの母となり、すべての生きものを担い、養い支える御方よ。

Verse 29

सर्वदेवरहस्यानां सर्वसत्त्ववतां शुभे । त्वमेव शरणं देवि विद्याऽविद्ये श्रियेऽश्रिये

おお吉祥なる御方よ、あなたは諸天と一切の生類の秘奥の精髄。あなたこそ唯一の帰依処、女神よ—智としても無智としても、福としても不福としても。

Verse 30

एवं स्तुता सुरैर्देवि प्रणम्य ऋषिभिस्तथा । उवाच हसती वाक्यं वृणुध्वं वरमुत्तमम्

かくして神々に讃えられ、また仙人（リシ）らに礼拝された女神は、微笑みつつこう告げた。「最上の恩寵（ヴァラ）を選べ。」

Verse 31

देवा ऊचुः । स्तवेनानेन ये देवि स्तुवन्त्यत्र नरोत्तमाः । ते संतु कामैः संपूर्णा वरवर्षा निरंतरम्

神々は言った。「おおデーヴィーよ、ここにてこの讃歌により汝を讃える最上の人々が、願いこと悉く満ち、勝れた恩寵が絶えず雨のごとく降り注がんことを。」

Verse 32

अस्मिन्क्षेत्रे त्वया वासो नित्यं कार्यः शुचिस्मिते

この聖なるクシェートラに、常住したまえ、清らかに輝く微笑みをたたえる御方よ。

Verse 33

एवमस्त्विति सा देवी देवानुक्त्वा वरानने । विसृज्य ऋषिसंघांश्च तत्रैव निरताऽभवत्

「然らん」と女神は言った、麗しき御顔の御方よ。神々にそう告げ、リシたちの集いを退かせたのち、彼女はその場にとどまり、なお専心していた。

Verse 34

आश्वयुक्छुक्लपक्षस्य नवम्यां यो वरानने । उपवासपरो भूत्वा तां प्रपश्यति भक्तितः । तस्य पापं क्षयं याति तमः सूर्योदये यथा

麗しき御顔の御方よ。アーシュヴァユジャ月の白分の九日、断食に励み、信愛（バクティ）をもって彼女を拝する者は、その罪が滅びる。闇が日の出とともに消えるがごとく。

Verse 35

य एतत्पठति स्तोत्रं प्रातरुत्थाय मानवः । न भीः संपद्यते तस्य यावज्जीवं नरस्य वै

朝に起きてこの聖なる讃歌を誦する者には、生あるかぎり恐れは降りかからない。

Verse 36

आश्वयुक्छुक्लपक्षे या अष्टमी मूलसंयुता । सा महानामिका प्राणा येषां तस्यां गताः शुभे

吉祥なる御方よ、アーシュヴァユジャ月の白分の第八日がムーラ宿と合する時、それは「マハーナーミカー」と呼ばれる。その日に命の息が去る者は福徳に満ちる。

Verse 37

तेषां स्वर्गे ध्रुवं वासो वीरास्तेऽप्सरसां प्रियाः

その勇者たちは天界に住むことが必定であり、アプサラス（天女）に愛される者となる。

Verse 38

मन्वन्तरेषु सर्वेषु कल्पादिषु सुरेश्वरि । एष एव क्रमः प्रोक्तो विशेषं शृणु सांप्रतम्

神々の主母よ、あらゆるマヌヴァンタラと、カルパに始まる諸周期においても、この同じ次第が説かれてきた。いま、当座の特別な細目を聞きなさい。

Verse 39

आश्वयुक्छुक्लपक्षे या पंचमी पापनाशिनी । तस्यां संपूजयेद्रात्रौ खड्गमंत्रैर्विभूषितम्

アーシュヴァユジャ月の白分の第五日、罪を滅するその日に、夜に剣を供養すべし。剣は飾られ、剣の真言によって加持されている。

Verse 40

मंडपं कारयेत्तत्र नवसप्तकरं तथा । प्रागुदक्प्रवणे देशे पताकाभिरलंकृतम् । योगेश्वर्याः संनिधाने विधिना कारयेद्द्विजः

その地において、二度生まれ（ドヴィジャ）は、定められた寸法に従い、東と北へ緩やかに傾く場所に、幡旗で荘厳したマンダパ（堂）を、ヨーゲーシュヴァリーの御前で法に則って造らせるべきである。

Verse 41

आग्नेय्यां कारयेत्कुण्डं हस्तमात्रं सुशोभनम् । मेखलात्रयसंयुक्तं योन्याऽश्वत्थदलाभया

東南の方角に、肘（はじ）一つの大きさの美しいクンダ（護摩炉）を設け、三重の囲いを備え、ヨーニ形の基壇とし、アシュヴァッタ（聖なる菩提樹）の葉で標し荘厳すべきである。

Verse 42

शास्त्रोक्तं मन्त्रसंयुक्तं होतव्यं पायसं ततः । ततः खड्गं तु संस्नाप्य पंचामृतरसेन वै । पूजयेद्विविधैः पुष्पैर्मंत्रपूर्वं द्विजोत्तमैः

次に、経典の教えに従い、真言を伴って、パーヤサ（乳粥）を火中に供養する。さらに、五甘露（パンチャームリタ）の精で剣を沐浴させ、最勝のドヴィジャは真言誦持を先として、さまざまな花でこれを礼拝すべきである。

Verse 43

अभीर्विशसनं खड्गः प्राणिभूतो दुरासदः । अगम्यो विजयश्चैव धर्माधारस्तथैव च । इत्यष्टौ तव नामानि स्वयमुक्तानि वेधसा

「無畏」「斬滅」「剣」「有情」「難攻不落」「近づき難きもの」「勝利」「法（ダルマ）の支え」—これらは汝の八つの名であり、いにしえに創造主ヴェーダス（梵天）自らが説き示したものである。

Verse 44

नक्षत्रं कृत्तिका तुभ्यं गुरुर्देवो महेश्वरः । हिरण्यं च शरीरं ते धाता देवो जनार्दनः । पिता पितामहो देव स्वेन पालय सर्वदा

汝の宿はクリッティカー（昴宿）、汝の神なる師はマヘーシュヴァラ。汝の身は黄金にして、汝を支えるはジャナールダナ神。おお神よ、汝みずからの力により、父として、また祖として、常に我らを守護したまえ。

Verse 45

इति खड्गमन्त्रः । एवं संपूज्य विधिना तं खङ्गं ब्राह्मणोत्तमैः । भ्रामयेन्नगरे रात्रौ नान्दीघोषपुरःसरम्

これが「剣のマントラ」である。最上のバラモンたちが法に則ってその剣をしかと供養したのち、吉祥の歓呼を先導として、夜に都の中を巡らせるべきである。

Verse 46

सर्वसैन्येन संयुक्तस्तत्र ब्राह्मणपुंगवैः । एवं कृत्वा विधानं तु पुनर्योगेश्वरीं नयेत् । उच्चार्य मन्त्रमेवं वै खङ्गं तस्यै समर्पयेत्

全軍と卓越したバラモンたちを伴い、このように定めの作法を成し終えたなら、再びヨーゲーシュヴァリーのもとへ赴くべきである。かくマントラを唱え、その剣を彼女に奉納せよ。

Verse 47

अञ्जनेन समालेख्य चन्दनेन विलेपितम् । बिल्वपत्रकृतां मालां तस्यै देव्यै निवेदयेत्

（御像を）アンジャナで飾り、白檀の香泥を塗り、ビルヴァの葉で作った花鬘を、その女神に供えよ。

Verse 48

दुर्गे दुर्गार्तिहे देवि सर्व दुर्गतिनाशिनि । त्राहि मां सर्वदुर्गेषु दुर्गेऽहं शरणं गतः

おおドゥルガーよ――苦難の痛みを除き、あらゆる凶運を滅する女神よ――すべての危難において我を守りたまえ。おおドゥルガーよ、我は汝に帰依し奉る。

Verse 49

दत्त्वैवमर्घ्यं देवेशि तत्र खङ्गं च जागृयात् । नित्यं संपूज्य विधिना अष्टम्यां यावदेव हि

おお देवेशी（神々の主宰）よ、かくアルギャを捧げたのち、その場で剣を守って徹夜し、規定の作法により日々供養せよ――アシュタミーの日に至るまで。

Verse 50

तद्रात्रौ जागरं कृत्वा प्रभाते ह्यरुणोदये । पातयेन्महिषान्मेषानग्रतो गतकंधरान्

その夜は जागर（夜通しの覚醒）を行い、暁にして日輪が地平を紅に染める時、神前に首をあらわにして据えた水牛と牡羊を、供犠として打ち倒させよ。

Verse 51

शतमर्धशतं वापि तदर्धार्धं यथेच्छया । सुरासवभृतैः कुंभैस्तर्पयेत्परमेश्वरीम्

百、あるいは五十、またはその半分でも望むままに、スラーとアーサヴァ（酒と醗酵飲料）を満たした壺（クンバ）をもって、至上の女神パラメーシュヴァリーにタर्पण（供養の灌注）を捧げよ。

Verse 52

कापालिकेभ्यस्तद्देयं दासीदासजने तथा । ततोऽपराह्नसमये नवम्यां स्यन्दने स्थिताम्

その供物はカーパ―リカの行者たちに施し、また女僕・男僕にも与えよ。ついでナヴァミーの日の午後、女神を車（戦車・神輿車）に安置せよ。

Verse 53

योगेशीं भ्रामयेद्राष्ट्रे स्वयं राजा स्वसैन्यवान् । नदद्भिः शंखपटहैः पठद्भिर्बटुचारणैः

王みずから軍勢を従え、ヨーゲーシーを国中に巡行させよ。法螺貝と太鼓が轟き、少年の学徒と吟遊の詠唱者が讃歌を誦する。

Verse 54

भूतेभ्यश्च बलिं दद्यान्मंत्रेणानेन भामिनि । सरक्तं सजलं सान्नं गन्धपुष्पाक्षतैर्युतम्

またブータ（霊衆）には、この真言をもってバリ（供物）を捧げよ、光輝ある者よ。血と水と食を備え、香と花とアクシャタ（砕けぬ米粒）を添えて供えよ。

Verse 55

त्रीन्वारांस्तु त्रिशूलेन दिग्विदिक्षु क्षिपेद्बलिम् । बलिं गृह्णन्त्विमे देवा आदित्या वसवस्तथा

三度、三叉戟（トリシューラ）をもって、方位と中間方位へ供物バリを投じるべし。「これらの神々がバリを受け取り給え。アーディティヤたちとヴァスたちもまた同様に。」

Verse 56

मरुतोऽथाश्विनौ रुद्राः सुपर्णाः पन्नगा ग्रहाः । सौम्या भवंतु तृप्ताश्च भूताः प्रेताः सुखावहाः

マルット、アシュヴィン双神、ルドラ、スパルナ、蛇族、そしてグラハ（取り憑く力）よ、やさしく満ち足りたものとなれ。さらにブータとプレータも満足して、安寧をもたらしますように。

Verse 57

य एवं कुर्वते यात्रां ब्राह्मणाः क्षेत्रवासिनः । न तेषां शत्रवो नाग्निर्न चौरा न विनायकाः । विघ्नं कुर्वंति देवेशि योगेश्वर्याः प्रसादतः

女神よ、この聖なるクシェートラに住まうバラモンたちが、かくのごとく巡礼を行うなら、敵にも、火にも、盗賊にも、妨げの力にも悩まされない。ヨーゲーシュヴァリーの御加護により、彼らにはいかなる障りも起こり得ないからである。

Verse 58

सुखिनो भोगभोक्तारः सर्वातंकविवर्जिताः । भवन्ति पुरुषा भक्ता योगेश्वर्या निरंतरम्

ヨーゲーシュヴァリーに絶えず帰依する人々は、幸福となり、正しい歓楽を味わい、あらゆる災いを離れる。

Verse 59

इत्येष ते समाख्यातो योगेश्वर्या महोत्सवः । पठतां शृण्वतां चैव सर्वाशुभविनाशनः

かくして、ヨーゲーシュヴァリーの大祭は汝に説き明かされた。これを誦する者、これを聴く者にとって、それは一切の不吉を滅するものとなる。

Verse 60

शूलाग्रभिन्नमहिषासुरपृष्ठपीठामुत्खातखड्ग रुचिरांगदबाहुदंडाम् । अभ्यर्च्य पंचवदनानुगतं नवम्यां दुर्गां सुदुर्गगहनानि तरंति मर्त्याः

月の第九日ナヴァミーに、正しくドゥルガー女神を礼拝する凡夫は――三叉戟の尖端にて裂かれた水牛魔マヒシャースラの背に御座を据え、輝く腕輪をまとい、剣を高く掲げるその御母――最も深く険しく、踏み入り難い難関さえも渡り越える。

Verse 83

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीति साहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये योगेश्वरीमाहात्म्यवर्णनंनाम त्र्यशीतितमोऽध्यायः

かくして、『吉祥スカンダ・マハープラーナ』八万一千頌のサンヒターにおける、第七のプラバーサ・カーンダ、その第一「プラバーサ聖域功徳篇」中、「ヨーゲーシュヴァリーの偉大さの叙述」と名づけられた第八十三章は終わる。