Adhyaya 28

Verse 1

देव्युवाच । इत्याश्चर्यमिदं देव त्वत्तः सर्वं मया श्रुतम् । महिमानं महेशस्य विस्तरेण समुद्भवम् । सांप्रतं सोमनाथस्य यथावद्वक्तुमर्हसि

女神は言った。「主よ、この驚くべき物語のすべてを、あなたから聞きました――マヘーシャ（大自在天）の威徳が、つぶさに顕れ出るさまを。いま、ソーマナータ（Somanātha）について、真実のままに、正しく私に説き明かしてください。」

Verse 2

विधिना केन दृश्योसौ यात्रा कार्या कथं नृभिः । कस्मिन्काले महादेव नियमाश्चैव कीदृशाः

いかなる作法によって、かの御方を参詣し拝観すべきでしょうか。人々はいかにしてヤートラー（巡礼）を行うべきでしょうか。大自在天よ、いつの時に、またいかなるニヤマ（戒め・行法）を守るべきでしょうか。

Verse 3

ईश्वर उवाच । हेमन्ते शिशिरे वापि वसन्ते वाथ भामिनि । यदा च जायते चित्तं वित्तं वा पर्व वा भवेत्

イーシュヴァラは言った。「麗しき者よ、ヘーマンタ（初冬）、シシラ（冬）、あるいはヴァサンタ（春）であってもよい。心に志が起こる時、あるいは資財が整う時、あるいは吉祥の機会が訪れる時——」

Verse 4

तदैव यात्रा कर्त्तव्या भावस्तत्रैव कारणम् । कृत्वा तु नियमं कंचित्स्वगृहे वरवर्णिनि

——その時こそ巡礼に出るべきである。そこでは、バーヴァ（内なる信心の情）こそが真の因となる。自らの家において何らかのニヤマ（行法）を受け持ち、麗しき最上の女よ、

Verse 5

प्रणम्य मनसा रुद्रं कृत्वा श्राद्धं यथाविधि । स्थानं प्रदक्षिणं कृत्वा वाग्यतः सुसमाहितः

心にてルドラに礼拝し、法にかなってシュラーダ（祖霊供養）を修し、さらに聖地を右繞して、言葉を慎み、よく心を統一している。

Verse 6

नियतो नियताहारो गच्छेच्चैव ततः पथि । कामक्रोधौ परित्यज्य लोभमोहौ तथैव च

戒めを守り、食を節して、しかるのち道を進むべし。欲と怒りを捨て、また貪りと迷いをも捨てよ。

Verse 7

ईर्ष्यामत्सरलौल्यं च यात्रा कार्या ततो नृभिः । तीर्थानुगमनं पुण्यं यज्ञेभ्योऽपि विशिष्यते

ゆえに人々は巡礼をなすべし。嫉み、妬み、貪りを捨てて。ティールタ（聖地）をたどる功徳は、祭祀（ヤジュニャ）にも勝ると説かれる。

Verse 8

अग्निष्टोमादियज्ञैश्च इष्ट्वा विपुलदक्षिणैः । तत्तत्फलमवाप्नोति तीर्थानुगमनेन यत्

アグニシュトーマ等の諸祭を、豊かなダクシナー（祭資）をもって修して得られるそれぞれの果報は、ティールタ巡礼によっても、まさに同じく得られる。

Verse 9

कलेर्युगं महाघोरं प्राप्य पापसमन्वितम् । नान्येनाऽस्मिन्नुपायेन धर्म्मः स्वर्गश्च लभ्यते । विना यात्रां महादेवि सोमेशस्य न संशयः

罪に満ちたこの極めて恐ろしきカリの世にあっては、他のいかなる手段によっても、ここでダルマも天界も得られない。ソーメーシュヴァラへの巡礼なくしては、ああ大女神よ、疑いの余地はない。

Verse 10

ये कुर्वंति नरा यात्रां शुचिश्रद्धासमन्विताः । कलौ युगे कृतार्थास्ते ये त्वन्ये ते निरर्थकाः

清らかさと信（シュラッダー）を具えて巡礼を行う人々は、カリ・ユガにおいても成就する。しかれども、そうでない者は真の目的を失う。

Verse 11

यथामहोदधेस्तुल्यो न चान्योऽस्ति जलाशयः । तथा प्राभासिकात्क्षेत्रात्समं तीर्थं न विद्यते

大海に比肩する水のたまりは他にないように、プラーバーシカの聖域（プラバーサ・クシェートラ）に等しいティールタは存在しない。

Verse 12

अनुपोष्य त्रिरात्राणि तीर्थान्यनभिगम्य च । अदत्त्वा कांचनं गाश्च दरिद्रोनाम जायते

三夜の斎戒を守らず、聖なるティールタを巡らず、また黄金と牛を布施しない者は、「貧しき者」と呼ばれる――吉祥なる功徳を欠くゆえに。

Verse 13

यन्यगम्यानि तीर्थानि दुर्गाणि विषमाणि च । मनसा तानि गम्यानि सर्वतीर्थगतीप्सुना

たとえ到達しがたく、遠く険しいティールタであっても、あらゆる聖地巡礼の功徳を願う者は、心においてそれらに赴くべきである。

Verse 14

यस्य हस्तौ च पादौ च मनश्चैव सुसंयतम् । विद्या तपश्च कीर्तिश्च स तीर्थफलमश्नुते

手と足と心をよく制し、学知とタパス（苦行）と善き名声を備える者は、まことに巡礼の果報を味わう。

Verse 15

नियतो नियताहारः स्नान ।जाप्यपरायणः । व्रतोपवासनिरतः स तीर्थफलमश्नुते

自制して節度ある食を守り、沐浴の浄めとジャパ（真言誦持）に専心し、誓戒と断食に励む者は、ティールタ巡礼の果報を得る。

Verse 16

अक्रोधनश्च देवेशि सत्यशीलो दृढव्रतः । आत्मोपमश्च भूतेषु स तीर्थफलमश्नुते

おお主の御后よ。怒りを離れ、真実を守り、誓戒に堅く、あらゆる生きものを己と同じと観ずる者は、ティールタの果報を得る。

Verse 17

कुरुक्षेत्रादितीर्थानि रथगम्यानि यानि तु । तान्येव ब्राह्मणो यायादानदोषो न तेषु वै

クルクシェートラに始まり、車で到達できる諸ティールタについては、ブラーフマナはそれらのみに赴くべきである。そこへ乗り物で旅することに、まことに咎はない。

Verse 18

ये साधवो धनोपेतास्तीर्थानां स्मरणे रताः । तीर्थे दानाच्च योगाच्च तेषामभ्यधिकं फलम्

財を備え、諸ティールタを憶念することを喜ぶ善人たちは、ティールタでの布施とヨーガ（規律ある修行）によって、さらに勝れた果報を得る。

Verse 19

ये दरिद्रा धनैर्हीनास्तीर्थानुगमनेरताः । तेषां यज्ञफलावाप्तिर्विनापि धनसंचयैः

貧しく財に乏しくとも、諸ティールタへの巡礼の道に心を寄せて従う者は、富の蓄えなくしてもヤジュニャ（供犠）の果報を得る。

Verse 20

सर्वेषामेव वर्णानां सर्वाश्रमनिवासिनाम् । तीर्थं तु फलदं ज्ञेयं नात्र कार्या विचारणा

あらゆるヴァルナの者、またすべてのアーシュラマに住する者にとって、ティールタは果報を授けるものと知るべきである。ここに疑いや論議は要らない。

Verse 21

कार्यांतरेण यो गत्वा स्नानं तीर्थे समाचरेत् । न च यात्राफलं तस्य स्नानमात्रं फलं भवेत्

別の用事で赴き、たまたまティールタで沐浴する者は、巡礼の果報を得ない。得るのは沐浴そのものの果報だけである。

Verse 22

तीर्थानुगमनं पद्भ्यां तपःपरमिहोच्यते । तदेव कृत्वा यानेन स्नानमात्रफलं लभेत्

ティールタの道を自らの足でたどることは、ここに最上の苦行（タパス）と説かれる。だが同じ旅を乗り物で行えば、得られるのは沐浴の果報のみである。

Verse 23

यस्यान्यः कुरुते शक्त्या तीर्थयात्रां तथेश्वरि । स्वकीयद्रव्ययानाभ्यां फलं तस्य चतुर्गुणम्

おおイーシュヴァリーよ。力の及ぶところで他者にティールタ巡礼を代行してもらい、自らの財と乗り物を供する者には、その果報が四倍となる。

Verse 24

तीर्थानुगमनं कृत्वा भिक्षाहारा जितेंद्रियाः । प्राप्नुवंति महादेवि तीर्थे दशगुणं फलम्

おおマハーデーヴィーよ。ティールタ巡礼を行い、托鉢の食にて身を養い、諸根を制する者は、そのティールタにおいて十倍の果報を得る。

Verse 25

छत्रोपानद्विहीनस्तु भिक्षाशी विजितेंद्रियः । महापातकजैर्घोरैर्विप्रः पापैः प्रमुच्यते

しかし、傘も履物も持たず、托鉢の施しのみを食として諸根を制したバラモンは、マハーパータカ（大罪）より生じた恐るべき罪から解き放たれる。

Verse 26

न भैक्षं परपाकं तु न च भैक्ष्यं प्रतिग्रहम् । सोमपानसमं भैक्ष्यं तस्माद्भैक्षं समाचरेत्

托鉢の施しを、享楽のための「他家で調理された食物」として受け取ってはならず、また施しを儀礼的な「贈与の受納」（pratigraha）と見なしてもならない。托鉢の食はソーマを飲むことに等しい。ゆえに托鉢により生きる行を修すべきである。

Verse 27

लोकेऽस्मिन्द्विविधं तीर्थं स्वच्छ न्दैर्निर्म्मितं तथा । स्वयंभूतं प्रभासाद्यं निर्मितं दैवतैः कृतम्

この世のティールタ（聖なる渡し場）は二種ある。人の自由な志によって स्थापितされたものと、自ら顕現したもの—その最勝がプラバーサ（Prabhāsa）—さらに神々自身が建立したものも含まれる。

Verse 28

स्वयंभूते महातीर्थे स्वभावे च महत्तरे । तस्मिंस्तीर्थे प्रतिगृह्य कृताः सर्वे प्रतिग्रहाः

その自ら顕現した大ティールタ—本性において最も崇高なる聖地—において行われる贈与受納（pratigraha）の一切は、完全な「受納」と見なされ、相応の果を具える。

Verse 29

प्रतिग्रहनिवृत्तस्य यात्रादशगुणं फलम् । तेन दत्तानि दानानि यज्ञैर्देवाः सुतर्पिताः

贈与の受納を慎む者には、巡礼（ヤートラー）の果報が十倍となる。彼が施す布施によって、神々は祭祀（yajña）によるかのごとく深く満たされる。

Verse 30

येन क्षेत्रं समासाद्य निवृत्तिः परमा कृता । वस्तुलौल्याद्धि यः क्षेत्रे प्रतिग्रहरुचिस्तथा

この聖なるクシェートラに到り、執着を離れる最高の退転をまことに修する者は、無上の善を得る。だが財物への貪りゆえに、聖地において施しを受け取ることを好む者は—

Verse 31

नैव तस्य परोलोको नायं लोको दुरात्मनः । अथ चेत्प्रतिगृह्णाति ब्राह्मणो वृत्तिदुर्बलः । दशांशमर्जिताद्दद्यादेवं तत्र न हीयते

その邪心の者には来世もなく、この世においても真の善はない。だが生計の弱いバラモンがやむを得ず施物を受け取るなら、得たものの十分の一を布施すべきである。そうすればその聖地において霊的な損失を被らない。

Verse 32

विप्रवेषं समास्थाय शूद्रो भूत्वा प्रतिग्रहम् । तृणकाष्ठसमं वापि प्रतिगृह्य पतत्यधः

シュードラがバラモンの姿を装い、施しを受け取ることに身を置くなら、たとえ受けるものが草や薪ほど取るに足らぬものであっても、下へと堕ち（破滅に至る）。

Verse 33

कुम्भीपाकादिकेष्वेवं महानरककोटिषु । यावदिंद्रसहस्राणि चतुर्द्दश वरानने

かくしてクンビー・パーカ等の恐るべき地獄、数知れぬ大地獄界の中において、十四千のインドラに等しいほどの時を留まる、ああ麗しき面影の者よ。

Verse 34

तस्मान्नैव प्रतिग्राह्यं किमन्यैर्ब्राह्मणैरपि । द्विप्रकारस्य तीर्थस्य कृतस्याप्यकृतस्य च

ゆえに施物は受け取るべきではない—まして他のバラモンにおいてはなおさらである—そのティールタが「作られた」ものであれ、「作られざる／自ずから顕れた」ものであれ。

Verse 35

स्वकीयभावसंयुक्तः संपूर्णं फलमश्नुते । लभते षोडशांशं स यः परान्नेन गच्छति

自らの正しいあり方に結びつき（心において自立し）ある者は、果報を完全に味わう。だが他人の食に支えられて行く者は、その十六分の一の分け前しか得ない。

Verse 36

अशक्तस्य तथांधस्य पंगोर्यायावरस्य च । विहितं कारणायानमच्छिद्रे ब्राह्मणे कुतः

無力な者、盲人、足の不自由な者、そして遍歴の托鉢者には、正当な理由があるなら扶助を受けて旅することが許される。だが瑕なきブラーフマナにとって、そのような依存に何の口実があろうか。

Verse 37

स्नानखादनपानैश्च वोढृभ्यस्तीर्थसेवकः । ददत्सकलमाप्नोति फलं तीर्थसमुद्भवम्

聖なる渡し（ティールタ）において、ティールタに仕える信心深い奉仕者は、担い手や旅人に沐浴の水・食物・飲み物を施すことで、そのティールタ自体から生ずる功徳を余すところなく得る。

Verse 38

न षोडशांशं यत्नेन लब्धार्थं यदि यच्छति । पंचमांशमथो वापि दद्यात्तत्र द्विजातिषु

努力して得た財の十六分の一すら施さぬなら、せめてその地で、二度生まれの者（ドヴィジャ）の間に五分の一を布施すべきである。

Verse 39

देवतानां गुरूणां च मातापित्रोश्च कामतः । पुण्यदः समवाप्नोति तदेवाष्टगुणं फलम्

諸天、師、そして父母を敬い、喜んで功徳を施す者は、その同じ果報を八倍に増して得る。

Verse 40

स्नानं दानं जपो होमः स्वाध्यायो देवतार्चनम् । पुण्यं देयं तु सर्वत्र नापुण्यं दीयते क्वचित्

沐浴、布施、真言の誦持、護摩の火供、ヴェーダの学習（スヴァーディヤーヤ）、そして神格への礼拝——これらはどこにおいても功徳として捧げるべきであり、いかなる場所でも不徳なるものを捧げてはならない。

Verse 41

पितरं मातरं तीर्थे भ्रातरं सुहृदं गुरुम् । यमुद्दिश्य निमज्जेत द्वादशांशं लभेत सः

ティールタにおいて、父・母・兄弟・友・師（グル）を利益せしめんとの意をもって身を水に沈めるなら、その者は（彼らのために）功徳の十二分の一を得る。

Verse 42

कुशैस्तु प्रतिमां कृत्वा तीर्थवारिषु मज्जयेत् । यमुद्दिश्य महादेवि अष्टभागं लभेत सः

おお大女神よ。クシャ草（kuśa）で形代を作り、ティールタの水に沈めて、念じた人のために行うなら、その者は功徳の八分の一を得る。

Verse 43

महादानानि ये विप्रा गृह्णन्ति ज्ञानदुर्बलाः । वृक्षास्ते द्विजरूपेण जायंते ब्रह्मराक्षसाः

真の理解に乏しいまま大いなる施しを受け取るバラモンたちは、ブラフマラークシャサ（brahmarākṣasa）となり、二度生まれ（dvija）の姿に似た形を帯びる樹として生を受ける。

Verse 44

न वेदबलमाश्रित्य प्रतिग्रहरुचिर्भवेत् । अज्ञानाद्वा प्रमादाद्वा दहते कर्म नेतरत्

ヴェーダの規律という力に依らずして、供物や贈与を受け取ることに嗜好を抱いてはならない。無明によるにせよ怠慢によるにせよ、その行いは自らのカルマを焼き尽くす——他にこれほどのものはない。

Verse 45

चितिकाष्ठं तु वै स्पृष्ट्वा यज्ञयूपं तथैव च । वेदविक्रयिणं स्पृष्ट्वा स्नानमेव विधीयते

火葬の薪に触れ、また祭祀の柱（ヤジュニャ・ユーパ）に触れ、さらにヴェーダを売る者に触れた後は、ただ沐浴のみが定められる。

Verse 46

आदेशं पठते यस्तु आदेशं तु ददाति यः । द्वावेतौ पापकर्माणौ पातालतलवासिनौ

「アーデーシャ」を誦する者と、「アーデーシャ」を授ける者――この二人はいずれも罪業をなす者であり、地下界（パーターラ）に住む運命にある。

Verse 47

आदेशं पठते यस्तु संजिघृक्षुः प्रतिग्रहम् । तीर्थे चैव विशेषेण ब्रह्मघ्नः सैव नेतरः । स्थितो वै नृपतेर्द्वारि न कुर्याद्वेदविक्रयम्

施物を受け取る意図で「アーデーシャ」を誦する者は――とりわけティールタにおいて――婆羅門殺しと見なされ、真の導師ではない。たとえ王の門前に立つ時であっても、決してヴェーダを売ってはならない。

Verse 48

हत्वा गावो वरं मांसं भक्षयीत द्विजाधमः । वरं जीवन्समं मत्स्यैर्न कुर्याद्वेदविक्रयम् । ब्रह्महत्यासमं पापं न भूतं न भविष्यति

卑しき二度生まれが牛を殺して肉を食らう方がまだましである。魚と同じ境涯に生きる方がまだましである――ヴェーダを売るよりは。梵殺（ブラフマ・ハティヤー）に等しい罪は、これより重いものとして、かつてなく、また未来にもない。

Verse 49

वरं कुर्याच्च तद्देवि न कुर्याद्वेदविकयम् । तीर्थे चैव विशेषेण महाक्षेत्रे तथैव च

女神よ、やむを得ぬなら他の些細な行いはしてもよい。だがヴェーダを売るという行いだけはしてはならない――とりわけティールタにおいて、また大いなる聖域（マハー・クシェートラ）においても。

Verse 50

दीयमानं तु वै दानं यस्त्यजेत्तीर्थसेवकः । तीर्थं करोति तीर्थं च स पुनाति च पूर्वजान्

正しく捧げられた布施を退けるティールタの奉仕者は、そのティールタを真のティールタたらしめ、さらに自らの祖先さえも清める。

Verse 51

यदन्यत्र कृतं पापं तीर्थे तद्याति लाघवम् । न तीर्थकृतमन्यत्र क्वचिदेव व्यपोहति

他所でなした罪はティールタに来れば軽くなるが、ティールタで犯した罪は、いかなる場所でも決して除かれない。

Verse 52

तैलपात्रमिवात्मानं यो रक्षेत्तीर्थसेवकः । स तीर्थफलमस्कन्नं विप्रः प्राप्नोति संयतः

油の器をこぼさぬよう守るがごとく自らを護るティールタの奉仕者は、減ずることなきティールタの果報を得る。自制あるバラモンはまことにそれを得る。

Verse 53

यस्ययस्यात्ति पक्वान्नमल्पं वा यदि वा बहु । तीर्थगस्तस्य तस्यार्धं स्नातस्य विनियच्छति

ティールタに赴き、熟した食を少なかれ多かれ口にする者は、沐浴の後、その半分を供分として取り分けるべきである。

Verse 54

यो न क्लिष्टोपि भिक्षेत ब्राह्मण स्तीर्थसेवकः । सत्यवादी समाधिस्थः स तीर्थस्योपकारकः

苦難にあっても乞わず、ティールタに仕え、真実を語り、三昧に安住するそのバラモンこそ、ティールタの真の利益者である。

Verse 55

कृते युगे पुष्कराणि त्रेतायां नैमिषं तथा । द्वापरे तु कुरुक्षेत्रं प्राभासिकं कलौयुगे

クリタ・ユガにはプシュカラが最上であり、トレーター・ユガにはナイミシャもまた同様である。ドヴァーパラ・ユガにはクルクシェートラ、そしてカリ・ユガにはプラバーサが第一の聖地である。

Verse 56

तिष्ठेद्युगसहस्रंतुपादेनैकेन यः पुमान् । प्रभासयात्रामेको वा समं भवति वा न वा

たとえ人が片足で千ユガのあいだ立ち続けたとしても、それがプラバーサへの巡礼一度にさえ等しいか否か——それほどまでにプラバーサ・ヤートラーは量り知れず尊ばれている。

Verse 57

एतत्क्षेत्रं समागत्य मध्यभागे वरानने । यानानि तु परित्यज्य भाव्यं पादचरैर्नरैः

麗しき面差しの御方よ、この聖なるクシェートラに到り、その中央の区画に入ったなら、人々は乗り物を捨て、徒歩で進むべきである。

Verse 58

लुठित्वा लोठनीं तत्र लुठिता यत्र देवताः । ततो नृत्यन्हसन्गायन्भूत्वा कार्पटिका कृतिः । गच्छेत्सोमेश्वरं देवं दृष्ट्वा चादौ कपर्द्दिनम्

そこで「ロートハニー」と呼ばれる地に身を転がすべきである—そこは神々さえ転がった場所。ついで踊り、笑い、歌い、つつましき托鉢の行者の姿をとって、まずカパルディン（結髪の主シヴァ）を拝し、その後にソーメーシュヴァラ神のもとへ赴くべきである。

Verse 59

ईदृशं पुरुषं दृष्ट्वा स्थितं सोमेश्वरोन्मुखम् । नित्यं तुष्यंति पितरो गर्जंति च पिता महाः

そのようにソーメーシュヴァラへ顔を向けて立つ人を見れば、ピトリ（祖霊）は常に満足し、さらに祖父祖先たちも声高く歓喜して叫ぶ。

Verse 60

अस्माकं वंशजो देवं प्रस्थितस्तारणाय नः । गत्वा सोमेश्वरं देवि कुर्याद्वपनमादितः

「我らの一族の子孫が、我らを救済するため主なる神のもとへ旅立った。」おお女神よ、ソーメーシュヴァラに至ったなら、まず初めの行として剃髪（トンズラ）の儀を行うべきである。

Verse 61

तीर्थोपवासः कर्त्तव्यो यथावद्वै निबोध मे । नास्ति गंगासमं तीर्थं नास्ति क्रतुसमा गतिः

我より、ティールタにおける斎戒（ウパヴァーサ）の正しい守り方をよく学べ。ガンガーに等しい聖地はなく、祭祀（クラトゥ）によって得られる帰趣に等しい道もない。

Verse 62

गायत्रीसदृशं जाप्यं होमो व्याहृतिभिः समः । अंतर्जले तथा नास्ति पापघ्नमघमर्षणात्

ガーヤトリーに等しいジャパ（真言誦持）はなく、ヴ்யाहリティをもって行うホーマに等しいホーマはない。同様に、水中の浄めにおいても、アガマルシャナ（Aghamarṣaṇa）の儀に比する罪滅ぼしはない。

Verse 63

अहिंसासदृशं पुण्यं दानात्संचयनं परम् । तपश्चानशनान्नास्ति तथा तीर्थनिषेवणात्

アヒンサー（不殺生・不害）に等しい功徳はなく、布施（ダーナ）に勝る積み重ねはない。断食に等しい苦行はなく、同様に、信をもってティールタに仕えることに比べうるものはない。

Verse 64

तीर्थोपवासाद्देवेशि अधिकं नास्ति किञ्चन । पापानां चोपशमनं सतामीप्सितकारकम्

主の御后（デヴェーシー）よ、ティールタにおける斎戒より高きものは何もない。それは諸罪を鎮め、善き人々の願いを成就させる。

Verse 65

उपवासो विनिर्द्दिष्टो विशेषाद्देवताश्रये । ब्राह्मणस्य त्वनशनं तपः परमिहोच्यते

神の御座す霊地においては、とりわけ断食が定められる。ブラーフマナにとって、ここでは一切の食を断つことこそ最上の苦行（タパス）と宣言される。

Verse 66

षष्ठकालाशनं शूद्रे तपः प्रोक्तं परं बुधैः । वर्णसंकरजातानां दिनमेकं प्रकीर्तितम्

賢者たちは説く。シュードラには、第六の時に一度だけ食することが最上の苦行である。混合のヴァルナより生まれた者には、一日の斎戒が規則として示される。

Verse 67

षष्ठकालात्परं शूद्रस्तपः कुर्याद्यथा क्वचित् । राष्ट्रहानिस्तदा ज्ञेया राज्ञश्चोपद्रवो महान्

もしシュードラが、いかなる場合であれ、定められた限度（「第六時」）を越えて苦行を行うなら、それは国土の災厄の兆しであり、王にとって大いなる患いであると知るべきである。

Verse 68

शूद्रस्तु षष्ठकालाशी यथाशक्त्या तपश्चरेत् । न दर्भानुद्धरेच्छूद्रो न पिबेत्कापिलं पयः

しかしシュードラは力に応じて苦行を行い、「第六時」に食を取るべきである。シュードラはダルバ草を引き抜いてはならず、また黄褐色（カピラー）の牝牛の乳を飲んではならない。

Verse 69

मध्यपत्रे न भुञ्जीत ब्रह्मवृक्षस्य भामिनि । नोच्चरेत्प्रणवं मंत्रं पुरोडाशं न भक्षयेत्

麗しき女よ、聖なる「ブラフマ樹」の中ほどの葉の上で食してはならない。またプラナヴァ（オーム）をマントラとして口にしてはならず、供物の菓子プロードーシャ（puroḍāśa）を食してもならない。

Verse 70

न शिखां नोपवीतं च नोच्च रेत्संस्कृतां गिरम् । न पठेद्वेदवचनं त्रैरात्रं न हि सेवयेत्

ここでは、śikhā（頂髻）を保たず、upavīta（聖紐）も身に着けず、洗練されたサンスクリットの言葉も口にしてはならない。ヴェーダの句を誦してはならず、また三夜の行（trairātra）もここで修してはならない。

Verse 71

नमस्कारेण शूद्रस्य क्रियासिद्धिर्भवेद्ध्रुवम् । निषिद्धाचरणं कुर्वन्पितृभिः सह मज्जति

シュードラ（Śūdra）にとっては、恭敬の礼拝ナマスカーラ（namaskāra）によって儀礼の成就が必ず得られる。だが禁じられた行いをなす者は、祖霊とともに沈み堕ちる。

Verse 72

येनैकादशसंख्यानि यंत्रितानींद्रियाणि वै । स तीर्थफलमाप्नोति नरोऽन्यः क्लेशभाग्भवेत्

十一の根（諸感官のはたらき）をまことに制御した者は、ティールタ（tīrtha）の果報を得る。ほかの者はただ苦労の分け前を受けるのみである。

Verse 73

यच्च तीर्थे पितृश्राद्धं स्नानं तत्र समाचरेत् । हितकारी च भूतेभ्यः सोऽश्नीयात्तीर्थजं फलम्

また、ティールタ（tīrtha）において祖霊のためにシュラーダ（śrāddha）を修し、定めのとおりそこで沐浴し、衆生に益をなす者は、まことに聖地より生ずる果を味わう。

Verse 74

धर्मध्वजी सदा लुब्धः परदाररतो हि यः । करोति तीर्थगमनं स नरः पातकी भवेत्

法の旗を掲げて常に貪り、しかも他人の妻に耽る者は、たとえティールタへ巡礼しても、その人はなお罪人となる。

Verse 75

एवं ज्ञात्वा महादेवि यात्रां कुर्याद्यथाविधि । तीर्थोपवासं कृत्वादौ श्रद्धायुक्तो दृढव्रतः

かく知りて、ああマハーデーヴィーよ、規定の作法に従い巡礼（ヤートラー）を行うべし。まず聖なる渡処ティールタにて斎戒（ウパヴァーサ）を修し、信（シュラッダー）を具え、誓戒（ヴラタ）を堅固にせよ。

Verse 76

भोजनं नैव कुर्वीत यदी च्छेद्धितमात्मनः । परान्नं नैव भुञ्जीत तद्दिने ब्राह्मणः क्वचित्

自らの福利を願うなら、食事をしてはならぬ。その日にブラーフマナは、いかなる場合も他人の調えた食（パラーンナ）を口にすべきではない。

Verse 77

हस्त्यश्वरथयानानि भूमिगोकांचनादिकम् । सर्वं तत्परिगृह्णीयाद्भोजनं न समाचरेत्

象・馬・車乗りなどの乗り物、また土地・牛・黄金などは、すべて施与（ダーナ）として受け取ってよい。されど他人の食を受けてはならぬ。

Verse 78

आमाच्छतगुणं पुण्यं भुञ्जतो ददतोऽपि वा । तीर्थोपवासं कुर्वीत तस्मात्तत्र वरानने

その地では、食を受ける者も、食を施す者も、功徳は百倍となる。ゆえに、麗しき面影の者よ、かの聖なるティールタにて斎戒（ウパヴァーサ）を修せよ。

Verse 79

व्रती च तीर्थयात्री च विधवा च विशेषतः । परान्नभोजने देवि यस्यान्नं तस्य तत्फलम्

誓戒を守る者、巡礼者、そしてとりわけ寡婦は—おおデーヴィーよ—他人の食を口にするなら、その行の果は食の主に帰する。

Verse 80

विधवा चैव या नारी तस्या यात्राविधिं ब्रुवे । कुंकुमं चन्दनं चैव तांबूलं च स्रजस्तथा

また寡婦なる女人のために、巡礼の正しい作法を説こう。クンクマ（サフラン）、白檀の塗香、タンブーラ（檳榔・噛み葉）、そして花鬘をも避けるべきである。

Verse 81

रक्तवस्त्राणि सर्वाणि शय्या प्रास्तरणानि च । अशिष्टैः सह संभाषो द्विवारं भोजनं तथा

すべての赤衣、寝台と贅沢な敷物を避けよ。無作法な者との語らいを避け、また一日に二度食することも慎むべきである。

Verse 82

पुंसां प्रदर्शनं चैव हास्यं तमसि वर्जयेत् । सशब्दोपानहौ चैव नृत्यं गतिं च वर्जयेत्

男たちの前で身をさらすことを避け、闇の中で笑うことを慎め。また音の立つ履物を避け、舞い踊りと徘徊をも避けるべきである。

Verse 83

धारणं चैव केशानामंजनं च विलेपनम् । असतीजनसंसर्गं पांडित्यं च परित्यजेत्

髪を凝って結い飾ること、アンジャナ（眼墨）や化粧の塗香を避けよ。不貞の者との交わりを避け、また学識を誇示することを捨てるべきである。

Verse 84

नित्यं स्नानं च कुर्वीत श्वेतवस्त्राणि धारयेत् । यतिश्च ब्रह्मचारी च विधवा च विशेषतः

日々沐浴し、白衣を身にまとうべきである――とりわけ出家の行者（ヤティ）、梵行を守る学生（ブラフマチャーリン）、そして寡婦は殊更にそうである。

Verse 86

देव्युवाच । तपांसि कानि कथ्यन्ते क्षेत्रे प्राभा सिके नरैः । कानि दानानि दीयन्ते केषु तीर्थेषु वा कथम्

女神は仰せになった。「聖なるプラバーサ（Prabhāsa）のクシェートラにおいて、人々はどのような苦行（タパス）を語るのですか。いかなる布施（ダーナ）を、どのティールタ（聖なる渡し場）で、いかなる作法によって捧げるのですか。」

Verse 87

ईश्वर उवाच । तपः परं कृतयुगे त्रेतायां ज्ञानमिष्यते । द्वापरे यजनं धन्यं दानमेकं कलौ युगे

イーシュヴァラは仰せになった。「クリタの時代には苦行（タパス）が最上であり、トレーターの時代には智慧（ジュニャーナ）が定められる。ドヴァーパラの時代には祭祀（ヤジュニャ）が福徳とされ、しかしカリの時代には布施（ダーナ）ただ一つが第一の道である。」

Verse 88

तपस्तप्यन्ति मुनयः कृच्छ्रचान्द्रायणादिकम् । गत्वा प्राभासिकं क्षेत्रं लोकाश्चान्ये कृते युगे

クリタ・ユガにおいて、牟尼たちはクリッチュラ（Kṛcchra）やチャンドラーイヤナ（Cāndrāyaṇa）などの誓戒によって苦行を修める。ほかの人々もまた、聖なるプラーバーサ（Prābhāsa）の地に赴き、そのようにタパスを行じる。

Verse 89

कलौ दानानि दीयन्ते ब्राह्मणेभ्यो यथाविधि । प्रभासं क्षेत्रमासाद्य तपसां प्राप्यते फलम्

カリ・ユガにおいては、定められた作法に従い、ブラーフマナたちへ布施を捧げるべきである。さらに聖なるプラバーサ（Prabhāsa）のクシェートラに至れば、苦行（タパス）の果報を得る。

Verse 90

तुलापुरुषब्रह्माण्डपृथिवीकल्पपादपाः । हिरण्य कामधेनुश्च गजवाजिरथास्तथा

トゥラープルシャ（Tulāpuruṣa）、ブラフマーンダ（Brahmāṇḍa）、プリティヴィー（Pṛthivī）、カルパパーダパ（Kalpapādapa）と呼ばれる大施与、また黄金のカーマデーヌ（Kāmadhenu）、さらに象・馬・戦車もまた、偉大なる布施として数え上げられる。

Verse 91

रत्नधेनुहिरण्याश्वसप्तसागर एव च । महाभूतघटो विश्वचक्रकल्पलताभिधः

また（大いなる施与として）ラトナデーヌ、ヒラニヤーシュヴァ、サプタサーガラがあり、さらにマハーブータガタ、ヴィシュヴァチャクラ、カルパラターと名づけられるものもある。

Verse 92

प्रभासे नृपतिर्दद्या न्महादानानि षोडश । धान्यरत्नगुडस्वर्णतिलकार्पासशर्कराः

プラバーサにおいて王は、穀物・宝石・グド（黒糖）・黄金・胡麻・綿・砂糖などをはじめとする十六の大施（マハーダーナ）を施すべきである。

Verse 93

सर्पिर्लवणरूप्याख्या दशैते पर्वताः स्मृताः । गुडाज्यदधिमध्वंबुसलिल क्षीरशर्कराः । रत्नाख्याश्च स्वरूपेण दशैता धेनवो मताः

十の「山」が伝えられる—酥油（ギー）、塩、銀などと名づけられる。さらに、グド（黒糖）、ギー、凝乳、蜂蜜、水、清水、乳、砂糖等があり、また形相としては宝の「牛」と見なされる十の「牛」もある。

Verse 94

तेषामेकतमं दानं तीर्थेतीर्थे पृथक्पृथक् । प्रदेयान्येकवारं वा सरस्वत्यब्धि संगमे

これらのうち、いずれか一つの施与を各ティールタごとに別々に捧げてもよい。あるいはサラスヴァティーが海と合流するその合流点で、一度にまとめて施すこともできる。

Verse 95

तांबूलं मधु मांसं च सुरापानसमं विदुः । एतेषां वर्ज्जनाद्देवि सम्यग्यात्राफलं लभेत्

タンブーラ（檳榔・ベテル）、蜂蜜、そして肉は、酒を飲むことに等しいと知られる。おお女神よ、これらを慎んで避けるなら、正しく行われた巡礼の功徳を余すところなく得る。

Verse 96

यत्र तीर्थे लभेल्लिंगं तीर्थं च विमलोदकम् । तत्राग्निकार्यं कृत्वादौ विशिष्टं दानमिष्यते

いずれのティールタにおいても、リンガを得、また清浄なる水のティールタを得るところでは――まず火の儀礼（アグニ・カーリヤ）を修してのち――とりわけ勝れた布施が定められる。

Verse 97

तर्पणं पितृदेवानां श्राद्धं दानं सदक्षिणम् । तीर्थेतीर्थे च गोदानं नियतः प्रकृतो विधिः

祖霊と神々にタर्पナ（奠水供養）を捧げ、シュラーダ（供養儀礼）を修し、正しいダクシナーを添えて布施をなし、さらに各ティールタごとにゴー・ダーナ（牛の施与）を行え――これが定められた作法である。

Verse 98

विशिष्टख्यातलिंगेषु वृषदानं विधीयते । स्नानं विलेपनं पूजां देवतानां समाचरेत्

名高く殊に讃えられるリンガの霊場においては、ヴリシャ・ダーナ（牡牛の施与）が命じられる。また沐浴し、香油を塗り、諸神を礼拝供養すべきである。

Verse 99

जगतीं चार्चयेद्भक्त्या तथा चैवोपलेपयेत् । प्रासादं धवलं सौधं कारयेज्जीर्णमुद्धरेत्

信愛をもってジャガティー（寺院の基壇）を礼拝し、さらに塗り直して新たにせよ。白く輝くプラサーダ（殿堂）を建立し、老朽し荒れたものを修復すべきである。

Verse 100

पुष्पवाटीं स्नानकूपं निर्मलं कारयेद्व्रती । ब्राह्मणानां भूरिदानं देवपूजाकराय च

誓戒（ヴラタ）を守る者は、花園を設け、清浄なる沐浴の井戸を造るべきである。またバラモンたちに豊かな施与をなし、神々の礼拝が行われるための資具を整えるべきである。

Verse 101

सर्वत्र देवयात्रायां विधिरेष प्रवर्त्तते । तीर्थमभ्युद्धरेज्जीर्णं मार्जयेत्कथयेत्फलम्

あらゆる神々への巡礼と神輿の行列において、この規則が行われる。すなわち、古びたティールタ（聖なる渡り場）を修復し、清め、その功徳の果を告げ知らせるべきである。

Verse 102

प्रसिद्धे च महादानं मध्यमे चैव मध्यमम् । गोदानं सर्वतीर्थेषु सुवर्णमथ निष्क्रयः । हिरण्यदानं सर्वेषां दानानामेव निष्कृतिः

名高いティールタでは大施（マハー・ダーナ）を、中ほどのティールタでは中施をなすべきである。あらゆる聖地において牛の布施は讃えられ、黄金は贖いの供物となる。黄金の布施は、すべての布施の懺悔と成就であると宣言される。

Verse 103

एवं कृत्वा नरो भक्त्या लभते जन्मनः फलम् । तीर्थेषु दानं वक्ष्यामि येषु यद्दीयते तिथौ

このように信愛をもって行えば、人は人として生まれた真の果報を得る。今より、ティールタにおいて施すべき布施—いかなる月日（ティティ）に何を供えるべきか—を説こう。

Verse 104

प्रभासे प्रतिपद्दानं दातव्यं कांचनं शुभम् । द्वितीयायां तथा वस्त्रं तृतीयायां च मेदिनीम्

プラバーサにおいて、プラティパド（朔後第一日）には吉祥なる黄金を施すべきである。第二日には衣を、第三日には大地（メーディニー）を施与すべし。

Verse 105

चतुर्थ्यां दापयेद्धान्यं पंचम्यां कपिलां तथा । षष्ठ्यामश्वं च सप्तम्यां महिषीं तत्र दापयेत्

第四日には穀物を施し、第五日にはカピラーの牝牛（黄褐色の牛）を施すべきである。第六日には馬を、そして第七日にはその地プラバーサにて水牛を布施せよ。

Verse 106

अष्टम्यां वृषभं दत्त्वा नीलं लक्षणसंयुतम् । नवम्यां तु गृहं दद्याच्चक्रं शंखं गदां तथा

第八日（アシュタミー）には、吉祥の相を具えた青き牡牛を施し、功徳を得る。第九日（ナヴァミー）には家を施し、さらに聖なる徴としてチャクラ（円盤）・シャンク（法螺貝）・ガダー（棍棒）をも供えよ。

Verse 107

दशम्यां सर्वगंधांश्च एकादश्यां च मौक्तिकम् । द्वादश्यां सुव्रतेन्नाद्यं प्रवालं विधिवत्तथा

第十日（ダシャミー）にはあらゆる香を供え、第十一日（エーカーダシー）には真珠を施す。第十二日（ドヴァーダシー）には、戒を守る誓願者が作法に従い、珊瑚ならびに定められた供物を施すべし。

Verse 108

स्त्रियो देयास्त्रयोदश्यां भूतायां ज्ञानदो भवेत् । अमावास्यामनुप्राप्य सर्वदानानि दापयेत्

第十三日（トラヨーダシー）、それがブータのティティであるとき、女人に施しをなせ—それは智慧を授ける布施となる。さらにアマーヴァーシャー（新月日）が到来すれば、あらゆる種類の施与を行わせよ。

Verse 109

एवं दानं प्रदत्त्वा तु दश कृत्वः फलं लभेत्

このように布施をなせば、その果報を十倍に得る。

Verse 110

देव्युवाच । भक्तिदानविहीना ये प्रभासं क्षेत्रमागताः । स्नानमन्त्रविहीनाश्च वद तेषां तु किं फलम्

女神は言われた。「信愛（バクティ）と布施を欠いたまま聖地プラバーサのクシェートラに来て、しかも沐浴のマントラもなく身を洗う者たちは、いかなる果報を得るのか。わたしに告げよ。」

Verse 111

ईश्वर उवाच । सधना निर्द्धना वापि समंत्रा मंत्रवर्जिताः । प्रभासे निधनं प्राप्ताः सर्वे यांति शिवालयम्

イーシュヴァラは告げた。「富める者も貧しき者も、マントラを持つ者も持たぬ者も—プラバーサにて命終する者は、皆ことごとくシヴァの御住処へ赴く。」

Verse 112

ये मंत्रहीनाः पुरुषा धर्महीनाश्च ये मृताः । तेषामेकं विमानं तु ददामि सुमहत्प्रिये

「たとえマントラなき पुरुषであっても、たとえダルマを欠く者であっても、もしそこで命終するなら—愛しき者よ—われは彼らに、ただ一つの、きわめて壮大なる天の車（ヴィマーナ）を授けよう。」

Verse 113

स्नानदानानुरूप्येण प्राप्नुवंति परं पदम् । केचित्स्नानप्रभावेन केचिद्दानेन मानवाः

沐浴の行と布施の量に応じて、人は至上の境地を得る。ある者は沐浴の威力によって、ある者は施しの力によって成就する。

Verse 114

केचिल्लिंगप्रणामेन केचिल्लिंगार्च्चनेन च । केचिद्ध्यानप्रभावेन केचिद्योगप्रभावतः

ある者はリンガに礼拝して得、ある者はリンガを供養して得る。ある者は禅定の力によって、またある者はヨーガの力によって到達する。

Verse 115

केचिन्मं त्रस्य जाप्येन केचिच्च तपसा शुभे । तीर्थे संन्यसनैः केचित्केचिद्भक्त्यनुसारतः

ある者はマントラの反復誦（ジャパ）によって、ある者は吉祥なる者よ、苦行（タパス）によって（その境地に至る）。ある者はティールタにおける出離によって、またある者はバクティ—信愛の道—に随って到達する。

Verse 116

एते चान्ये च बहव उत्तमाधममध्यमाः । सर्वे शिवपुरं यांति विमानैः सूर्यसंनिभैः

これらの者、また他の多くの者も—最上・中・下のいずれであれ—皆、太陽のごとく輝く天のヴィマーナに乗り、シヴァの都へと赴く。

Verse 117

त्रिशूलांकितहस्ताश्च सर्वे च वृषवाहनाः । दिव्याप्सरोगणाकीर्णाः क्रीडंते मत्प्रभावतः

皆の手には三叉戟の印があり、皆は牡牛に乗る。天のアプサラスの群れに囲まれ、わが恩寵の力によって、戯れ歓喜する。

Verse 118

एवं भक्त्यनुसारेण ददामि फलमव्ययम् । अलेपकं प्रभासं तु धर्माधर्मैर्न लिप्यते

このように、信愛のあり方に応じて、われは不滅の果報を授ける。プラバーサは「不染」（アレーパカ）であり、功徳にも罪過にも染まらない。

Verse 119

धर्मं चरंत्यधर्मं वा शिवं यांति न संशयः

ダルマを行じようと、アダルマを行じようと、彼らはシヴァに至る—疑いはない。

Verse 120

जन्मप्रभृति यो देवि नरो नेत्रविवर्जितः । मम क्षेत्रे मृतः सोऽपि रुद्रलोके महीयते

おおデーヴィーよ、生まれながらに盲なる人であっても、わが聖なるクシェートラで死ねば、その者もまたルドラの世界において尊ばれる。

Verse 121

जन्मप्रभृति यो देवि श्रवणाभ्यां विवर्जितः । प्रभासे निधनं प्राप्तः स भवेन्मत्परिग्रहः

おおデーヴィーよ、生まれながらにして聴くことを欠く者であっても、プラバーサにて命終するならば、彼は我が自らの庇護のもとに受け入れられる。

Verse 122

अथातः संप्रवक्ष्यामि तीर्थानां स्पर्शने विधिम् । मन्त्रेण मंत्रितं तीर्थं भवेत्संनिहितं तथा

これより、聖なるティールタ（聖地）に触れて招来する正しい作法を説こう。真言によって加持されたティールタは、その場に真実に現前する。

Verse 123

प्रथमं चालभेत्तीर्थं प्रणवेन जलं शुचि । अवगाह्य ततः स्नायादध्यात्ममन्त्रयोगतः

まずプラナヴァ（オーム）と清浄な水によってティールタを受け取るべきである。次いで身を沈め、真言と結びついた内的修法（アディヤートマ）に従って沐浴せよ。

Verse 124

ओंनमो देवदेवाय शितिकण्ठाय दंडिने । रुद्राय वामहस्ताय चक्रिणे वेधसे नमः

オーム——神々の神に帰依し奉る。青き喉の主、杖を執る御方に礼拝。ルドラ、左手の御方に礼拝。輪（チャクラ）を持つ主に礼拝。創造者ヴェーダスに礼拝。

Verse 125

सरस्वती च सावित्री वेदमाता विभावरी । संनिधानं कुरुष्वात्र तीर्थे पाप प्रणाशिनि । सर्वेषामेव तीर्थानां मंत्र एष उदाहृतः

サラスヴァティーとサーヴィトリー——ヴェーダの母、光輝なる御方よ——ここ、このティールタに御臨在をお立てください、罪を滅する女神よ。この真言はすべてのティールタのために宣示された。

Verse 126

इत्युच्चार्य नमस्कृत्वा स्नानं कुर्याद्यथाविधि । उपवासं ततः कुर्यात्तस्मिन्नहनि सुव्रते

かく唱えて礼拝し、作法のとおりに沐浴すべし。ついでその日に、善き誓いを持つ者よ、断食（ウパヴァーサ）を行うべし。

Verse 127

सा तिथिर्वर्षमेकं तु उपोष्या भक्तितत्परैः

そのティティ（朔望の月日）はまことに、バクティに専心する者たちによって、一年のあいだ断食して守られるべきである。

Verse 128

देव्युवाच । कस्मिंस्तीर्थे नरैः पूर्वं प्रभासक्षेत्रमागतैः । स्नानं कार्यं महादेवि तन्मे विस्तरतो वद

女神は言った。「人々が聖なるプラバーサの地に到着したとき、まずどのティールタで作法の沐浴をなすべきでしょうか、大女神よ。詳しくお語りください。」

Verse 129

ईश्वर उवाच । हंत ते संप्रवक्ष्यामि आद्यं तीर्थं महाप्रभम् । पूर्वं यत्र नरैः स्नानं क्रियते तच्छृषुष्व मे

イーシュヴァラは言った。「よいだろう。最初の、きわめて光輝あるティールタを汝に説こう。人々が初めの沐浴を行うその場所について、我が言葉を聞け。」