Adhyaya 22

Verse 1

ईश्वर उवाच । दक्षेणैवमनुज्ञातः शोचन्कर्म स्वकं तदा । दुःखशोकपरीतात्मा प्रभासं क्षेत्रमागतः

イーシュヴァラは語った。「このようにダクシャに許されて、彼はその時、自らの行いを嘆き悲しんだ。苦しみと憂いに心を覆われ、聖なるプラバーサのクシェートラへと赴いた。」

Verse 2

स गत्वा दक्षिणं तीरं सागरस्य समीपतः । ददर्श पर्वतं तत्र कृतस्मरमिति श्रुतम्

彼は大海に近い南の岸へ赴き、そこで「クリタス्मラー（Kṛtasmarā）」と名高い山を目にした。

Verse 3

यक्षविद्याधराकीर्णं किन्नरैरुपशोभितम् । चंदनागुरुकर्पूरैरशोकैस्तिलकैः शुभैः

その山はヤクシャとヴィディヤーダラで満ち、キンナラたちにより荘厳されていた。白檀・アガル（沈香）・樟脳の香が漂い、吉祥なるアショーカ樹とティラカ樹が飾っていた。

Verse 4

कल्हारैः शतपत्रैश्च पुष्पितैः फलितैः शुभैः । आम्रजम्बूकपित्थैश्च दाडिमैः पनसैस्तथा

そこは吉祥の草木により飾られていた—カリハーラの睡蓮と百弁の蓮華—花も実も麗しく、さらにマンゴー、ジャンブー、カピッタ（木林檎）、ザクロ、ジャックフルーツの樹々もあった。

Verse 5

निंबुजम्बीरनागैश्च कदलीखंडमंडितैः । क्रमुकैर्नागवल्ल्याद्यैः शालैस्तालैस्तमालकैः

さらに香橼とレモンの樹、群れなすバナナの株によりいよいよ美しく、また檳榔（アレカ）とナガヴァッリー（キンマの蔓）などの蔓草、シャーラ樹、タ―ラ（パルミラ椰子）、タマーラ樹も繁っていた。

Verse 6

बीजपूरकखर्जूरैर्द्राक्षामधुरपाटलैः । बिल्वचंपकतिंद्वाद्यैः कदंबककुभैस्तथा

またそこにはビージャプーラカ（香橼）とナツメヤシ、葡萄の蔓、甘き樹々とパータラの花が満ち、ビルヴァとチャンパカ、ティンドゥなどの諸樹、さらにカダンバとクバの樹もあった。

Verse 7

धवाशोकशिरीषाद्यैर्नानावृक्षैश्च शोभितम् । कामं कामफलैर्वृक्षैः पुष्पितैः फलितैः शुभैः

そこはダヴァ、アショーカ、シリーシャなど種々の樹木により荘厳され、まことに願いを成就する吉祥の樹々が花咲き実り、豊かに枝を垂れていた。

Verse 8

हंसकारंडवाकीर्णं चक्रवाकोपशोभितम् । कोकिलाभिः शुकैश्चैव नानापक्षिनिनादि तम्

そこはハンサ（白鳥）とカーランダヴァの鳥で満ち、チャクラヴァーカのつがいが彩りを添え、コーキラーや鸚鵡、さまざまな鳥の声がこだましていた。

Verse 9

जातिस्मराः पक्षिणश्च व्याजह्रुर्मानुषीं गिरम् । गंधर्वकिंनरयुगैः सिद्धविद्याधरोरगैः

前生を憶える鳥たちがいて、人の言葉を語った。またそこにはガンダルヴァとキンナラのつがい、さらにシッダ、ヴィディヤーダラ、ナーガたちがしばしば訪れていた。

Verse 10

क्रीडद्भिर्विविधैर्दिव्यैः शोभितं पर्वतोत्तमम् । देवगंधर्वनृत्यैश्च वेणुवीणानिनादितम्

その最勝の山は、さまざまな天上の遊楽者によって美しく飾られ、デーヴァとガンダルヴァの舞により栄え、笛とヴィーナーの音色が満ちわたっていた。

Verse 11

वेदध्वनितघोषेण यज्ञहोमाग्निहोत्रजैः । समावृतं सर्वमाज्यगंधिभिरुच्छ्रितम्

そこでは一切がヴェーダ誦唱の響きに包まれ、ヤジュニャ、ホーマ、アグニホートラの儀礼より立ちのぼるギーの芳香が遍く満ちていた。

Verse 12

शोभितं चर्षिभिर्दिव्यैश्चातुर्विद्यैर्द्विजोत्तमैः । अत्रिश्चैव वसिष्ठश्च पुलस्त्यः पुलहः क्रतुः

その地は、四つの聖なる学を究めた最勝の二度生まれの神聖なる聖仙たち――アトリ、ヴァシシュタ、プラスタヤ、プラハ、クラトゥらによって荘厳されていた。

Verse 13

भृगुश्चैव मरीचिश्च भरद्वाजोऽथ कश्यपः । मनुर्यमोंऽगिरा विष्णुः शातातपपराशरौ

また、ブリグとマリーチ、バラドヴァージャとカश्यパ、マヌとヤマ、アンギラスとヴィシュヌ、さらにシャータタパとパラーシャラもそこにいた。

Verse 14

आपस्तंबोऽथ संवर्तः कात्यः कात्यायनो मुनिः । गौतमः शंखलिखितौ तथा वाचस्पतिर्मुनिः

そこにはまた、アーパスタンバとサンヴァルタ、カーティヤと聖者カーティヤーヤナ、ガウタマ、シャṅカとリキタ、そして聖仙ヴァーチャスパティもいた。

Verse 15

जामदग्न्यो याज्ञवल्क्य ऋष्यशृंगो विभांडकः । गार्ग्यशौनकदाल्भ्याश्च व्यास उद्दालकः शुकः

そこにはジャーマダグニャ（パラシュラーマ）とヤージュニャヴァルキヤ、リシャヤシュリンガとヴィバーニダカ、さらにガールギャ、シャウナカ、ダールビャー、そしてヴィヤーサ、ウッダーラカ、シュカがいた。

Verse 16

नारदः पर्वतश्चैव दुर्वासा उग्रतापसः । शाकल्यो गालवश्चैव जाबालिर्मुद्गलस्तथा

ナーラダとパルヴァタもそこにおり、また苛烈な苦行者ドゥルヴァーサもいた。さらにシャーカリヤとガーラヴァ、そしてジャーバーリとムドガラも同席していた。

Verse 17

विश्वामित्रः कौशिकश्च जह्नुर्विश्वावसुस्तथा । धौम्यश्चैव शतानन्दो वैशंपायनजिष्णवः

そこにはヴィシュヴァーミトラとカウシカがあり、ジャフヌとヴィシュヴァーヴァスもいた。さらにダウミヤ、シャターナンダ、ヴァイシャンパーヤナ、そしてジシュヌも共にいた。

Verse 18

शाकटायनवार्द्धिक्यावग्निको बादरायणः । वालखिल्या महात्मानो ये च भूमण्डले स्थिताः

そこにはシャーカターヤナ、ヴァールッディキヤ、アヴァグニカ、バーダラーヤナがあり、さらに大いなる魂のヴァーラキリヤたち、そして地上に住まう他の高徳の者たちもいた。

Verse 19

ते सर्वे तत्र तिष्ठंति पर्वते तु कृतस्मरे । तेजस्विनो ब्रह्मपुत्रा ऋषयो धार्मिकाः प्रिये

彼らは皆、クリタスマラと呼ばれる山に住まう—光り輝く、梵天の子なる聖仙たち、法（ダルマ）に堅く立つ者よ、愛しき者よ。

Verse 20

ज्वलंतस्तपसा सर्वे निर्द्धूमा इव पावकाः । मासोपवासिनः केचित्केचित्पक्षोपवासिनः

彼らは皆、苦行の力に燃え立ち、煙なき火のごとくであった。ある者は一か月の斎戒を守り、ある者は半月の斎戒を守った。

Verse 21

त्रैरात्रिकाः सांतपना निराहारास्तथा परे । केचित्पुष्प फलाहाराः शीर्णपर्णाशिनस्तथा

ある者は三夜の行を修し、ある者はサーンタパナの苦行を行い、またある者は断食して無食にとどまった。ある者は花と果実を糧とし、ある者は落ち葉のみを食した。

Verse 22

केचिद्गोमयभक्षाश्च जलाहारास्तथा परे । साग्निहोत्राः सुविद्वांसो मोक्षमार्गार्थचिन्तकाः

ある者は乾いた牛糞さえ食し、またある者は水のみを糧として生きた。アグニホートラを守り行う博識の聖仙たちは、解脱（モークシャ）への道の意義を観想した。

Verse 23

इति हासपुराणादिश्रुतिस्मृतिविशारदाः । एते चान्ये च बहवो मार्कंडेयपुरोगमाः

かくして彼らの聖仙は、イティハーサとプラーナに通じ、またシュルティとスムリティに精通していた。これらの者、そして他の多くの者が、マールカンデーヤを先頭としてそこに集っていた。

Verse 24

प्रभासं क्षेत्रमासाद्य संस्थिता कृतपर्वते । एवं कृतस्मरस्तत्र सर्वदेवनिषेवितः । मन्वंतरेस्मिन्यो देवि निर्दग्धो वडवाग्निना

聖地プラバーサのクシェートラに至り、彼は聖なる山クリタパールヴァタに立って住した。そこでは万神に敬われ仕えられ、彼は「意識を回復した者」となった。そしてこの同じマンヴァンタラにおいて、ああ女神よ、彼はヴァダヴァーグニ――馬面の海底火――によって焼き尽くされたことがあった。

Verse 25

तं दृष्ट्वा पर्वतं रम्यं दृष्ट्वा चैव महोदधिम् । प्रदक्षिणं ततश्चक्रे सप्तकृत्वो निशाकरः । गिरेः प्रदक्षिणां कृत्वा गतो यत्र महेश्वरः

その麗しい山を見、また大海をも拝して、ニシャーカラ（満月の月）は七度プラダクシナー（右繞）を行った。山の右繞を終えると、マヘーシュヴァラの在すところへ赴いた。

Verse 26

समीपे तु समुद्रस्य स्पर्शलिंगस्वरूपवान् । प्रसादयामास विभुं प्रसन्नेनांतरात्मना

海のほとりで、スパルシャ・リンガ（Sparśa-liṅga）を礼拝する姿となり、内なる自己を静謐にして清らかに保ちつつ、遍在の主を歓喜させようと祈り奉った。

Verse 27

मरणं वेति संध्याय शरणं वा महेश्वरम् । वरं शापाभिघातार्थं मृत्युं वा शंकरान्मम

彼は思案した。「これは死か——それともマヘーシュヴァラに帰依すべきか。」そして結論した。「呪いの打撃を終わらせるためなら、シャンカラより授かる死でさえ、我にはまさるものだ。」

Verse 28

इति सोमो मतिं कृत्वा तपसाऽराधयञ्छिवम् । यावद्वर्षसहस्रं तु फलमूलाशनोऽभवत्

かくしてソーマは決意を定め、苦行によってシヴァを礼拝した。満ちる千年のあいだ、彼は果実と根のみを食として生きた。

Verse 29

पूर्णे वर्षसहस्रे तु चतुर्थे वरवर्णिनि । तुतोष भगवान्रुद्रो वाक्यं चेदमुवाच ह

第四の千年が満ち終わったとき、麗しき者よ、福徳なるルドラは満悦し、次の言葉を告げた。

Verse 30

परितुष्टोऽस्मि ते चंद्र वरं वरय सुव्रत । किं ते कामं करोम्यद्य ब्रूहि यत्स्यात्सुदुर्ल्लभम्

「我は汝に大いに満足した、チャンドラよ。善き誓いを守る者よ、望む恩寵を選べ。今日、汝のいかなる願いを我が成就しようか。語れ——最も得難きことでもよい。」

Verse 31

एवं प्रत्यक्षमापन्नं दृष्ट्वा देवं वृषध्वजम् । प्रणम्य तं यथाभक्त्या स्तुतिं चक्रे निशाकरः

牛を旗印とする神ヴリシャドヴァジャ（牡牛の幡を掲げるシヴァ）がこのように眼前に顕現したのを見て、ニーシャーカラは相応の帰敬をもって礼拝し、讃嘆の賛歌を作った。

Verse 32

चंद्र उवाच । ॐ नमो देवदेवाय शिवाय परमात्मने । अप्रमेयस्वरूपाय ब्यक्ताव्यक्तस्वरूपिणे

チャンドラは言った。「オーム—神々の神シヴァ、至上の真我に帰依し奉る。量り知れぬ本性をもち、顕現と非顕現の両相を具える御方よ。」

Verse 33

त्वं पतिर्योगिनामीश त्वयि सर्वं प्रतिष्ठितम् । त्वं यज्ञस्त्वं वषट्कारस्त्वमोंकारः प्रजापतिः

「あなたはヨーギーたちの主、イーシャ。万有はあなたにおいて確立する。あなたこそ祭祀そのもの、あなたこそヴァシャット（vaṣaṭ）の唱和、あなたこそオームカーラ、あなたこそプラジャーパティである。」

Verse 34

चतुर्विंशत्यधिकं च भुवनानां शतद्वयम् । तस्योपरि परं ज्योतिर्जागर्ति तव केवलम्

「二百の世界を超え、さらに二十四をも超えた彼方、そのすべての上に至上の光が輝く。その光のみが目覚めており、それこそがあなたである。」

Verse 35

कल्पांत आदिवाराहमुक्तब्रह्मांडसंस्थितौ । आधारस्तंभभूताय तेजोलिंगाय ते नमः

「劫の終わり、原初のヴァラーハが宇宙卵を解き放つとき、支えの柱として立ち給う、炎の光輝の柱たるテージョ・リンガよ、あなたに敬礼し奉る。」

Verse 36

नमोऽनामयनाम्ने ते नमस्ते कृत्तिवाससे । नमो भैरवनाथाय नमः सोमेश्वराय ते

「アナーマヤと名づけられる御方よ、あなたに敬礼し奉る。クリッティヴァーサよ、あなたに敬礼し奉る。バイラヴァナータよ、敬礼し奉る。ソーメーシュヴァラよ、あなたに敬礼し奉る。」

Verse 37

इति संज्ञाभिरेताभिः स्तुत्याभिरमृतेश्वरः । भूतैर्भव्यैर्भविष्यैश्च स्तूयसे सुरसत्तमैः

かくして、これらの称号と讃歌によって、ああアムリテーシュヴァラよ、汝は神々のうち最勝の者たちにより、過去・現在・未来の者たちによって讃えられる。

Verse 38

आद्यो विरंचिनामाभूद्ब्रह्मा लोकपितामहः । मृत्युञ्जयेति ते नाम तदाऽभूत्पार्वतीपते

最初の時代、梵天がヴィランチ（Virañci）—諸世界の祖父—として知られたとき、その時、ああパールヴァティーの主よ、汝の御名は「ムリティユンジャヤ（Mṛtyuñjaya）」、死を征する者となった。

Verse 39

द्वितीयोऽभूद्यदा ब्रह्मा पद्मभूरिति विश्रुतः । तदा कालाग्निरुद्रेति तव नाम प्रकीर्तितम्

第二の段階、梵天がパドマブー（蓮華より生まれし者）として名高かったとき、汝の御名は「カーラ―グニルドラ（Kālāgnirudra）」—時の火なるルドラ—と宣せられた。

Verse 40

तृतीयोऽभूद्यदा ब्रह्मा स्वयंभूरिति विश्रुतः । अमृतेशेति ते नाम कीर्तितं कीर्तिवर्द्धनम्

第三の段階、梵天がスヴァヤンブー（自生者）として知られたとき、汝の御名は「アムリテーシャ（Amṛteśa）」と歌われた—名声と吉祥の誉れを増す御名。

Verse 41

चतुर्थोऽभूद्यदा ब्रह्मा परमेष्ठीति विश्रुतः । अनामयेति देवेश तव नाम स्मृतं तदा

第四の段階、梵天がパラメーシュティーとして知られたとき、その時、ああ देवेश（神々の主）よ、汝の御名は「アナーマヤ（Anāmaya）」—病患なき者—として念じられた。

Verse 42

पंचमोऽभूद्यदा ब्रह्मा सुरज्येष्ठ इति श्रुतः । कृत्तिवासेति ते नाम बभूव त्रिपुरांतक

第五の時期に、ブラフマーが「スラジャイェーシュタ（Surajyeṣṭha）」として聞き伝えられたとき、汝の御名は「クリッティヴァーサ（Kṛttivāsa）」となった――おお、三城を滅ぼすトリプラーンタカよ。

Verse 43

षष्ठश्चाभूद्यदा ब्रह्मा हेमगर्भ इति स्मृतः । तदा भैरवनाथेति तव नाम प्रकीर्तितम्

そして第六の時期に、ブラフマーが「ヘーマガルバ（Hemagarbha）」として想起されたとき、汝の御名は「バイラヴァナータ（Bhairavanātha）」、すなわちバイラヴァの主として称えられた。

Verse 44

अधुना वर्त्तते योऽसौ शतानंद इति श्रुतः । आदिसोमेन यश्चासौ वामनेत्रोद्भवेन ते

「今なお存するその者は『シャターナンダ（Śatānanda）』として名高い。しかも彼こそ、汝の左眼より生じた原初のソーマ、『アーディ・ソーマ（Ādi-Soma）』である。」

Verse 45

प्रतिष्ठार्थं तु लिंगस्य आनीतश्चाष्टवार्षिकः । बालरूपी तदा तेन सोमनाथेति कीर्तितम्

「リンガの प्रतिष्ठा（安置・奉献）のために八歳の童子が連れて来られた。童の姿において、その者はその時『ソームナータ（Somnātha）』と宣言した。」

Verse 46

सहस्रद्वितयं चैव शतं चैव षडुत्तरम्

「二千に百、さらに六を加える。」

Verse 47

सप्तमोऽहं महादेव आत्रेय इति विश्रुतः । प्राचेतसेन दक्षेण शप्तस्त्वां शरणं गतः । रक्ष मां देवदेवेश क्षयिणं पापरोगिणम्

おおマハーデーヴァよ、我はその第七にして、アートレーヤと名高い者。プラチェータスの子ダクシャに呪われ、汝を庇護として帰依した。神々の主よ、罪の病に苦しみ衰えゆく我をお護りください。

Verse 48

इति संस्तुवतस्तस्य चंद्रस्य करुणाकरः । तुतोष भगवान्रुद्रो वाक्यं चेदमुवाच ह

かくしてチャンドラが讃嘆すると、慈悲深き主ルドラは満悦し、次の言葉を告げた。

Verse 49

परितुष्टोऽस्मि ते चंद्र वरं वरय सुव्रत । कि ते कामं करोम्यद्य ब्रूहि यत्स्यात्सुदुर्ल्लभम्

チャンドラよ、汝に深く満足した。善き誓戒を守る者よ、望む恩寵を選べ。今日、何を成就してほしいのか告げよ。最も得難きことでもよい。

Verse 50

मम नामानि गुह्यानि मम प्रियतराणि च । पठिष्यंति नरा ये तु दास्ये तेषां मनोगतम्

我が秘められた御名、我が最も愛する御名を誦する者には、その胸に抱く願いを我は授けよう。

Verse 51

अतीता ये चंद्रमसो भविष्यंति च येऽधुना । तेषां पूज्यमिदं लिंगं यावदन्योऽष्टवार्षिकः

過ぎ去ったチャンドラたち、来たるチャンドラたち、そして今在るチャンドラたちにとっても、このリンガは礼拝されるべきである。別の八歳の顕現が現れるまで。

Verse 52

आः परं चतुर्वक्त्रो ब्रह्मा यो भविता यदा । प्राणनाथेति देवस्य तदा नाम भविष्यति

さらに、四面の梵天ブラフマーが現れるとき、その神の御名は「プラーナナータ（Prāṇanātha）」—生命の息の主—となる。

Verse 53

प्राणास्तु वायवः प्रोक्तास्तदाराधननाम तत् । प्राणनाथेति संप्रोक्तं मेऽधुना तद्भविष्यति

プラーナとは生命の気（いのちの風）と説かれる；それこそが礼拝の名となる。「プラーナナータ（Prāṇanātha）」と宣せられ、今より後、これが我が奉祀の御名となる。

Verse 54

तस्मादग्नीशनामेति कालरुद्रेत्यनंतरम् । तारकेति ततो नाम भविष्यत्येव कीर्तितम्

ゆえに、御名は「アグニーシャ（Agnīśa）」として讃えられ、次いで「カーラルドラ（Kālarudra）」、さらに後には「ターラカ（Tāraka）」となる—未来の御名の次第はかく宣言された。

Verse 55

मृत्युञ्जयेति देवस्य भविता तदनंतरम् । त्र्यंबकेशस्त्वितीशेति भुवनेशेत्यनन्तरम्

その後、神は「ムリティユンジャヤ（Mṛtyuñjaya）」と知られ、次いで「トリヤンバケーシャ（Tryambakeśa）」、次に「イティーシャ（Itīśa）」、そして後に「ブヴァネーシャ（Bhuvaneśa）」となる。

Verse 56

भूतनाथेति घोरेति ब्रह्मेशेत्यथ नामकम् । भविष्यं पृथिवीशेति आदिनाथेत्यनंतरम्

次に御名は「ブータナータ（Bhūtanātha）」、次いで「ゴーラ（Ghore）」、次に「ブラフメーシャ（Brahmeśa）」となる。未来には「プリティヴィーシャ（Pṛthivīśa）」と呼ばれ、さらに後に「アーディナータ（Ādinātha）」となる。

Verse 57

कल्पेश्वरेति देवस्य चंद्रनाथेत्यनन्तरम् । नाम देवस्य यद्भावि सांप्रतं ते प्रकाशितम्

そののち神は「カルペーシュヴァラ」と呼ばれ、さらに後には「チャンドラナータ」と呼ばれるであろう。来たるべき時に現れる神の御名は、いま汝に明かされた。

Verse 58

इत्येवमादि नामानि स्वसंख्यातानि षोडश । गतानि संभविष्यंति कालस्यानंतभावतः

かくしてこのように始まり、定められた数に従う十六の御名は、すでに過ぎ去り、またなお現れ出る。時は本性として無限だからである。

Verse 59

एकैकं वर्तते नाम ब्रह्मणः प्रलयावधि । ततोन्यज्जायते नाम यथा नामानुरूपतः

一つ一つの御名は、梵天の一時代の終わり、すなわち壊滅（プララヤ）に至るまで存続する。その後、その名の示す性質にふさわしく、別の御名が生起する。

Verse 60

अथ किं बहुनोक्तेन रहस्यं ते प्रकाशितम् । वत्स यत्कारणेनेह तपस्तप्तं त्वयाऽखिलम् । तन्मे निःशेषतो ब्रूहि दास्ये तुष्टोऽस्मि ते वरम्

しかし多くを語って何になろう。秘奥は汝に明かされた。愛しき子よ—ここで汝がことごとく苦行（タパス）を修した理由を、余すところなく我に告げよ。我は満足した、汝に一つの恩寵（ヴァラ）を授けよう。

Verse 61

चन्द्र उवाच । अहं शप्तस्तु दक्षेण कस्मिंश्चित्कारणांतरे । यक्ष्मणा च क्षयं नीतस्तस्मात्त्वं त्रातुमर्हसि

チャンドラは言った。「ある因縁により、私はダクシャに呪われ、さらにヤクシュマー（消耗病）によって衰え尽くすところまで追い込まれました。ゆえに、どうか私をお救いください。」

Verse 62

शंभुरुवाच । अधुना भोः समं पश्य सर्वास्ता दक्षकन्यकाः । क्षयस्ते भविता पक्षं पक्षं वृद्धिर्भविष्यति

シャンブ（Śaṃbhu）は言った。「今や、汝よ、ダクシャの娘たちを等しく見よ。汝には半月のあいだ減少があり、次の半月には増大がある—半月ごとに。」

Verse 63

पूर्वोचितां प्रभां सोम प्राप्स्यसे मत्प्रसादतः । प्राचेतसस्य दक्षस्य तपसा हतपाप्मनः

おおソーマよ、我が恩寵により、汝はかつての自らの光輝を取り戻すであろう。これは、プラーチェタスの子ダクシャが行じたタパス（苦行）によって、罪が焼き尽くされたゆえである。

Verse 64

तस्यान्यथा वचः कर्तुं शक्यं नान्यैः सुरैरपि । ब्राह्मणाः कुपिता हन्युर्भस्मीकुर्युः स्वतेजसा

他の神々でさえ、彼の言葉を別の成り行きにすることはできない。もしブラーフマナが憤れば、自らのテージャス（霊的威光）によって打ち倒し、灰と化させることができる。

Verse 65

देवान्कुर्युरदेवांश्च नाशयेयुरिदं जगत् । ब्राह्मणाश्चैव देवाश्च तेज एकं द्विधा कृतम्

彼らは神々を非神へと変え、さらにはこの世界を滅ぼすことさえできる。ブラーフマナと神々とは、まことに一つのテージャスを共有し、それが二つの姿に分かれている。

Verse 66

प्रत्यक्षं ब्राह्मणा देवाः परोक्षं दिवि देवताः । न विना ब्राह्मणा देवैर्न देवा ब्राह्मणैर्विना

ブラーフマナは（地上における）目に見える神々であり、天上の神々は目に見えぬ神々である。ブラーフマナなくして神々は成り立たず、神々なくしてブラーフマナもまた成り立たない。

Verse 67

एकत्र मन्त्रा स्तिष्ठन्ति तेज एकत्र तिष्ठति । ब्राह्मणा देवता लोके ब्राह्मणा दिवि देवताः । त्रैलोक्ये ब्राह्मणाः श्रेष्ठा ब्राह्मणा एव कारणम्

一つの場所にマントラは住し、一つの場所にテージャス（聖なる光威）も住す。この世においてブラーフマナは神々であり、天においてもブラーフマナは神々である。三界においてブラーフマナは最勝—ブラーフマナのみが聖なる秩序の決定因である。

Verse 68

पितुर्नियुक्ताः पितरो भवंति क्रियासु दैवीषु भवंति देवाः । द्विजोत्तमा हस्तनिषक्ततोयास्तेनैव देहेन भवंति देवाः

父の命により—孝の務めと儀礼によって—祖霊ピトリ（Pitṛ）は受供者として現れる。神聖なる祭儀においては神々が現前する。二度生まれし者の最勝は、供水を掌にたたえて捧げるとき、その身をもって儀礼の中であたかも神々となる。

Verse 69

षट्क र्मतत्त्वाभिरतेषु नित्यं विप्रेषु वेदार्थकुतूहलेषु । न तेषु भक्त्या प्रविशंति घोरं महाभयं प्रेतभवं कदाचित्

六つの務めの真理に常に励み、ヴェーダの義に心を寄せるブラーフマナに信心をもって帰依する者は、かの恐るべき大いなる怖れ—プレータ（彷徨う霊）となること—に決して入らない。

Verse 70

यद्ब्राह्मणाः स्तुत्यतमा वदन्ति तद्देवता कर्मभिराचरंति । तुष्टेषु तुष्टाः सततं भवन्ति प्रत्यक्षदेवेषु परोक्षदेवाः

最も讃えらるべきブラーフマナが宣言することを、神々はその行いによって成し遂げる。目に見える神—ブラーフマナ—が満たされれば、目に見えぬ神々も常に満たされる。

Verse 71

यथा रुद्रा यथा देवा मरुतो वसवोऽश्विनौ । ब्रह्मा च सोमसूर्यौ च तथा लोके द्विजोत्तमाः

ルドラたち、神々、マルット、ヴァス、そしてアシュヴィン双神があるように、同じくこの世にも二度生まれし者の最勝（ドヴィジョッタマ）があり、その威徳はかの神々の群れに比肩する。

Verse 72

देवाधीनाः प्रजाः सर्वा यज्ञाधीनाश्च देवताः । ते यज्ञा ब्राह्मणाधीनास्तस्माद्देवा द्विजोत्तमाः

一切の衆生は神々に依り、神々はヤジュニャ（祭祀）に依る。その祭祀はブラーフマナに依存する。ゆえにブラーフマナこそ地上の真のデーヴァであり、二度生まれし者の中で最上である。

Verse 73

ब्राह्मणानर्चयेन्नित्यं ब्राह्मणांस्तर्पयेत्सदा । ब्राह्मणास्तारका लोके ब्राह्मणात्स्वर्गमश्नुते

ブラーフマナを日々礼拝し、常に敬意と供物によって満足させるべきである。ブラーフマナは世の導きの星であり、ブラーフマナによって天界に至る。

Verse 75

शक्यं हि कवचं भेत्तुं नाराचेन शरेण वा । अपि वज्र सहस्रेण ब्राह्मणाशीः सुदुर्भिदा

鎧はたしかに貫ける——鋼の鏃の矢によっても、鋭い矢柄によっても。しかしブラーフマナの祝福は、千のヴァジュラ（雷霆）をもってしても、きわめて破り難い。

Verse 76

हुतेन शाम्यते पापं हुतमन्नेन शाम्यति । अन्नं हिरण्यदानेन हिरण्यं ब्राह्मणाशिषा

罪は聖火への供献によって鎮まり、供えられた食もまた吉祥となる。食は黄金の施与によって清められ、黄金そのものはブラーフマナの祝福によって清められる。

Verse 77

य इच्छेन्नरकं गंतुं सपुत्रपशुबांधव । देवेष्वधिकृतं कुर्याद्ब्राह्मणेषु च गोषु च

地獄へ赴きたい者は——子ら、家畜、親族を伴って——神々に対し、ブラーフマナに対し、そして牛に対して、罪過を犯すがよい。

Verse 78

ब्राह्मणान्द्वेष्टि यो मोहाद्देवान्गाश्च मखान्यदि । नैव तस्य परो लोको नाऽयं लोको दुरात्मनः

迷妄によってバラモンを憎み、また神々・聖なる牛・供犠を侮る者には、来世もなく、この世すらない。かかる者はまことに邪悪である。

Verse 79

अभेद्यमच्छेद्यमनादिमक्षयं विधिं पुराणं परिपालयन्ति । महामतिस्तानभिपूज्य वै द्विजान्भवेदजेयो दिवि देवराडिव

彼らは、破ることも断つこともできず、無始にして不滅なる古の法（ヴィディ）を守り保つ。賢者は、しかるべく二度生まれ（ドヴィジャ）を敬い供養すれば、天において神々の王インドラのごとく無敵となる。

Verse 80

अग्रं धर्मस्य राजानो मूलं धर्मस्य ब्राह्मणाः । तस्मान्मूलं न हिंसीत मूले ह्यग्रं प्रतिष्ठितम्

王たちはダルマの最前に現れる姿であるが、バラモンはダルマの根である。ゆえに根を害してはならない。根の上にこそ最上が据えられている。

Verse 81

फलं धर्मस्य राजानः पुष्पं धर्मस्य ब्राह्मणाः । तस्मात्पुष्पं न हिंसीत पुष्पात्संजायते फलम्

王たちはダルマの果であり、バラモンはダルマの花である。ゆえに花を害してはならない。花から果が生まれるからである。

Verse 82

राजा वृक्षो ब्राह्मणास्तस्य मूलं पौराः पर्णं मन्त्रिणस्तस्य शाखाः । तस्माद्राज्ञा ब्राह्मणा रक्षणीया मूले गुप्ते नास्ति वृक्षस्य नाशः

王は樹であり、バラモンはその根、民は葉、臣は枝である。ゆえに王はバラモンを守護すべきである。根が護られていれば、樹は滅びない。

Verse 83

आसन्नो हि दहत्यग्निर्दूराद्दहति ब्राह्मणः । प्ररोहत्यग्निना दग्धं ब्रह्मदग्धं न रोहति

火は近くにあってこそ焼くが、バラモンの霊威は遠くからでも焼き尽くす。火に焼かれたものは再び芽吹くことがあるが、ブラフマン（聖なる力）に焼かれたものは二度と生じない。

Verse 84

ब्राह्मणानां च शापेन सर्वभक्षो हुताशनः । समुद्रश्चाप्यपेयस्तु विफलश्च पुरंदरः

バラモンたちの呪詛によって、火神さえも分け隔てなく貪り食うものとなり、海は飲むことかなわず、さらにプランダラ（インドラ）すら力を失い、その企ては実りを結ばない。

Verse 85

त्वं चन्द्र राजयक्ष्मी च पृथिव्यामूषराणि च । सूर्याचन्द्रमसोः पातः पुनरुद्धरणं तयोः

汝は月であり、王権の吉祥であり、また大地の不毛の地でもある。汝は太陽と月の没落であり——そして再び、その両者の復興でもある。

Verse 86

वनस्पतीनां निर्यासो दानवानां पराजयः । नागानां च वशीकारः क्षत्रस्योत्सादनं तथा । देवोत्पत्ति विपर्यासो लोकानां च विपर्ययः

そこから樹木の樹液と滲出が生じ、ダーナヴァは敗れ、ナーガは調伏される。さらに驕れるクシャトリヤの勢力は覆され、神々の出生すら転倒し——諸世界には大いなる動乱が起こる。

Verse 87

एवमादीनि तेजांसि ब्राह्मणानां महात्मनाम् । तस्माद्विप्रेषु नृपतिः प्रणमेन्नित्यमेव च

このように、また他にも多くの力が、大いなる魂をもつバラモンたちに備わっている。ゆえに王は、ヴィプラ（バラモン）に対して常に、まことに常に、礼拝して頭を垂れるべきである。

Verse 88

परा मप्यापदं प्राप्तो ब्राह्मणान्न प्रकोपयेत् । ते ह्येनं कुपिता हन्युः सद्यः सबलवाहनम्

たとえ最悪の災厄に陥っても、ブラーフマナを怒らせてはならない。彼らが憤れば、軍勢と乗り物・騎乗獣もろとも、その者をただちに滅ぼし得る。

Verse 89

प्रणीतश्चाप्रणीतश्च यथाग्निर्दैवतं महत् । एवं विद्वानविद्वान्वा ब्राह्मणो दैवतं महत्

儀礼によって点ぜられようと否とにかかわらず、火が大いなる神格であるように、同じくブラーフマナも、学識の有無にかかわらず、大いなる神格である。

Verse 90

श्मशानेष्वपि तेजस्वी पावको नैव दुष्यति । हूयमानश्च यज्ञेषु भूय एवाभिवर्द्धते

火葬場にあっても、光輝ある火は決して汚れない。さらに祭式において供物が注がれるとき、火はますます増大する。

Verse 91

एवं यद्यप्य निष्टेषु वर्त्तते सर्वकर्मसु । सर्वेषां ब्राह्मणः पूज्यो दैवतं परमं महत्

かくして、たとえあらゆる仕事において不適切な行いの中に身を置くことがあっても、すべての人にとってブラーフマナは礼拝されるべき存在であり、至上にして大いなる神格である。

Verse 92

क्षत्रस्यातिप्रवृद्धस्य ब्राह्मणानां प्रभावतः । ब्राह्मं हि परमं पूज्यं क्षत्रं हि ब्रह्मसंभवम्

たとえ王権（クシャトラ）が過度に増長するとしても、それはブラーフマナたちの威徳による。なぜなら、ブラーフマナの原理（ブラフマン）は至上に尊ばれるべきものであり、クシャトラもまたブラフマンより生ずるからである。

Verse 93

अद्भ्योऽग्निर्ब्रह्मतः क्षत्रमश्मनो लोहमुत्थितम् । तेषां सर्वत्रगं तेजः स्वासु योनिषु शाम्यति

水より火が生じ、ブラフマン（Brahman）よりクシャトラ（kṣatra）が生じ、石より鉄が生まれる。されど遍く行き渡る光威も、自らの根源へ帰るとき静まり鎮まる。

Verse 94

यान्समाश्रित्य तिष्ठन्ति देवलोकाश्च सर्वदा । ब्रह्मैव वचनं येषां को हिंस्यात्ताञ्जिजीविषुः

常に神々の世界さえ依り頼む者たち—その言葉そのものがブラフマン（Brahman）である者たち—生を願う者で、誰が彼らを害そうとするだろうか。

Verse 95

म्रियमाणोऽप्याददीत न राजा ब्राह्मणात्करम् । न च क्षुधा ऽस्य संसीदेद्ब्राह्मणो विषये वसन्

たとえ死に臨むとも、王はブラーフマナ（Brāhmaṇa）から租税を取ってはならない。さらに王国に住むブラーフマナを、飢えによって衰えさせてはならない。

Verse 96

यस्य राज्ञश्च विषये ब्राह्मणः सीदति क्षुधा । तस्य तच्छतधा राष्ट्रमचिरादेव सीदति

いずれの王の国土であれ、ブラーフマナが飢えによって苦しみ衰えるなら、その王国はほどなく百倍にも増して滅びへと傾く。

Verse 97

यद्राजा कुरुते पापं प्रमादाद्यच्च विभ्रमात् । वसन्तो ब्राह्मणा राष्ट्रे श्रोत्रियाः शमयन्ति तत्

王が不注意や迷妄によって犯すいかなる罪も、国に住まう学識あるブラーフマナ—聖なる聞伝に通じたシュロートリヤ（Śrotriya）—がそれを鎮め、和らげて無力化する。

Verse 98

पूर्वरात्रांतरात्रेषु द्विजैर्यस्य विधीयते । स राजा सह राष्ट्रेण वर्धते ब्रह्मतेजसा

夜の初更と中更に、二度生まれの者（ドヴィジャ）たちがそのために儀礼を修する王は、梵（ブラフマン）の霊威の光明によって、国とともに栄え増す。

Verse 99

ब्राह्मणान्पूजयेन्नित्यं प्रातरुत्थाय भूमिपः । ब्राह्मणानां प्रसादेन दीव्यन्ति दिवि देवताः

王は暁に起き、常にブラーフマナを敬い供養すべきである。ブラーフマナの恩寵と歓喜によって、天上の神々さえも悦ぶ。

Verse 100

अथ किं बहुनोक्तेन ब्राह्मणा मामकी तनुः । ये केचित्सागरांतायां पृथिव्यां कीर्तिता द्विजाः । तदूपं देवदेवस्य शिवस्य परमात्मनः

多くを語る必要があろうか。ブラーフマナはまさに我が身である。四海に囲まれたこの大地に名高い二度生まれの者たちは、神々の神シヴァ、至上我（パラマートマン）そのものの姿である。

Verse 101

एतान्द्विषंति ये मूढा ब्राह्मणान्संशितव्रतान् । ते मां द्विषंति वै नूनं पूजनात्पूजयन्ति माम्

これら堅固な誓戒を保つブラーフマナを憎む迷妄の者は、まさしく我を憎むのである。彼らを敬い供養する者は、その敬いによって我を礼拝する。

Verse 102

न प्रद्वेषस्ततः कार्यो ब्राह्मणेषु विजानता । प्रद्वेषेणाशु नश्यन्ति ब्रह्मशापहता नराः

ゆえに、道理を知る者はブラーフマナに対して憎しみを抱いてはならない。憎しみによって人はたちまち滅び、梵力より生じた呪詛に打たれる。

Verse 103

इत्येवं कथितश्चन्द्र ब्राह्मणानां गुणार्णवः । कुरुष्वानन्तरं कार्य्यं यद्ब्रवीम्यहमेव ते

かくして、おおチャンドラよ、ブラーフマナたちの徳の大海は語り尽くされた。いま次の務めを行え、我がみずから汝に告げよう。

Verse 104

शापस्यानुग्रहो दत्तो मया तव निशाकर । न चान्यथा वचः कर्त्तुं शक्यं तेषां द्रिजन्मनाम्

おおニシャーカラよ、汝には呪いの緩和を授けた。されど二度生まれし者（ドヴィジャ）の言葉を、別のあり方にすることはできぬ。

Verse 106

क्षयस्ते भविता पक्षं पक्षं वृद्धिर्भविष्यति । अथान्यद्वचनं चन्द्र शृणु कार्यं यथा त्वया

汝は半月のあいだ欠け、また半月のあいだ満ちるであろう。いまさらに、おおチャンドラよ、別の命を聞け—汝がなすべきことを。

Verse 107

इदं यत्सागरोपांते तिष्ठते लिंगमुत्तमम् । धरामध्यगतं तच्च देवानां दृष्टिगोचरम्

この海辺に立つ最上のリンガは、たとえ大地の中に据えられていようとも、なお神々の視界と覚知のうちにある。

Verse 108

कुक्कुटांडसमप्रख्यं सर्पमेखलमंडितम् । ममाद्यं परमं तेजो न चान्यो वेद कश्चन

それは鶏卵のごとく輝き、蛇の帯をもって荘厳されている。これは我が太初にして至上の光明—他の誰も真に知ることはない。

Verse 109

इतः सागरमध्ये तु धनुषां च शतत्रये । तिष्ठते तत्र लिंगं तु सुगुप्तं लक्षणान्वितम्

ここより海のただ中、弓三百の距離に、リンガがそこに立つ。よく秘されながらも、固有の徴（しるし）を具えている。

Verse 110

आदिकल्पे महर्षीणां शापेन पतितं मम । लिंगं सागरमध्ये तु तत्त्वं शीघ्रं समानय

初めのカルパにおいて、大リシたちの呪いにより、わがリンガは海のただ中へ落ちた。その聖なる真実を速やかに引き上げよ。

Verse 111

स्पर्शाख्यं यत्र मे लिंगं तत्र स्थाने निवेशय । निवेश्य तु प्रयत्नेन सहितो विश्वकर्मणा

「スパルシャ」と呼ばれるその地に、わがリンガを安置せよ。ヴィシュヴァカルマンと共に、力を尽くして安置したのち—

Verse 112

ततो ब्रह्माणमाहूय समेतं तु मुनीश्वरैः । प्रतिष्ठां कारय विभो इष्ट्वा तत्र महामखैः

次に、梵天を、尊き牟尼たちと共に招け。おお勇力ある者よ、そこで大いなる供犠をもって礼拝したのち、プラティシュター（奉安・開眼）の儀を執り行わせよ。

Verse 113

एवमुक्त्वा स भगवांस्तत्रैवांतरधीयत । ततः प्रभां पुनर्लेभे रात्रिनाथो वरानने

かく語り終えると、その福徳具足の主はその場で姿を隠した。すると夜の主たる月は、再びその光輝を取り戻した、ああ麗しき面影の者よ。

Verse 114

ततः प्रभृति तत्क्षेत्रं प्रभासमिति विश्रुतम् । निष्प्रभस्य प्रभा दत्ता प्रभासं तेन चोच्यते

その時より、その聖なる地は「プラバーサ（Prabhāsa）」として世に知られた。光を失った者に光輝が授けられたゆえに、これをプラバーサと呼ぶのである。

Verse 115

दक्षस्य तु वृथा शापो न कृतस्तेन लांछनम् । सोमः प्रभासते लोकान्वरं प्राप्य महेश्वरात् । व्यक्तीभूतः स देवेशः सोमस्यैव महात्मनः

かくしてダクシャの呪いは虚しくならず、ただの汚名にもならなかった。マヘーシュヴァラより恩寵を得て、ソーマは諸世界を照らし輝く。そして神々の主は、その大いなる魂のソーマのためにこそ顕現した。

Verse 1085

शापानुग्रहदैः सर्वै देवैरपि सवासवैः । तस्माच्चन्द्र त्वया शोको नैव कार्यो विजानता

インドラをはじめとする諸天でさえ、呪いも恩寵も授ける者である。ゆえに、真理を知る汝よチャンドラよ、少しも嘆くべきではない。