Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 93

Devanagari script

अद्भ्योऽग्निर्ब्रह्मतः क्षत्रमश्मनो लोहमुत्थितम् । तेषां सर्वत्रगं तेजः स्वासु योनिषु शाम्यति

Transliteration

adbhyo'gnirbrahmataḥ kṣatramaśmano lohamutthitam | teṣāṃ sarvatragaṃ tejaḥ svāsu yoniṣu śāmyati

Translation

水より火が生じ、ブラフマン（Brahman）よりクシャトラ（kṣatra）が生じ、石より鉄が生まれる。されど遍く行き渡る光威も、自らの根源へ帰るとき静まり鎮まる。

Word by Word

• अद्भ्यः: from the waters
• अद्भ्यः: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: अप् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, पञ्चमीविभक्ति (5th/Ablative), बहुवचन

• अग्निः: fire
• अग्निः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• ब्रह्मतः: from Brahman/Brahmā
• ब्रह्मतः: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमीविभक्ति, एकवचन

• क्षत्रम्: kṣatra (royal power)
• क्षत्रम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: क्षत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• अश्मनः: from stone
• अश्मनः: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: अश्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमीविभक्ति, एकवचन

• लोहम्: metal/iron
• लोहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: लोह (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• उत्थितम्: arisen/produced
• उत्थितम्: Visheshana (Predicate adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उत्थित (कृदन्त; √स्था (धातु) + उत्-उपसर्ग + क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; भूतकृदन्त (क्त)

• तेषाम्: of them
• तेषाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठीविभक्ति, बहुवचन (gender-contextual)

• सर्वत्र-गम्: all-pervading
• सर्वत्र-गम्: Visheshana (Adjectival modifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्वत्र (अव्यय) + ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; अव्ययीभाव (सर्वत्र गच्छति/व्याप्नोति)

• तेजः: splendour/energy
• तेजः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तेजस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• स्वासु: in their own
• स्वासु: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: स्व (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमीविभक्ति (7th/Locative), बहुवचन

• योनिषु: wombs/sources
• योनिषु: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: योनि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमीविभक्ति, बहुवचन

• शाम्यति: subsides/comes to rest
• शाम्यति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √शम् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

Speaker

Skanda (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A symbolic triptych: waters giving rise to flame; a radiant brahmanical light giving rise to a crowned kṣatriya; stone yielding iron—then all streams returning inward to a calm luminous center, representing ‘svayoni’ pacification.

Characters & Entities

• Agni
• Āpas (waters)
• Brahman
• Kṣatra
• Loha (iron)
• Aśman (stone)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Power is derivative and must return to its rightful foundation; when rooted in its source, tejas becomes restrained and dharmic.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa-kṣetra (contextual setting of the discourse), though the verse itself is philosophical rather than topographical.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is a metaphysical illustration supporting dharmic hierarchy and restraint.