Adhyaya 7

Verse 1

। लोमश उवाच । तदा च ते सुराः सर्व ऋषयोपि भयान्विताः । ईडिरे लिंगमैशं च ब्रह्माद्या ज्ञानविह्वलाः

ローマシャは言った。「その時、すべての神々と、また聖仙たちも恐れに包まれ、主宰なるリンガを讃えた。梵天らも知解が乱れ、同じく讃嘆した。」

Verse 2

ब्रह्मोवाच । त्वं लिंगरूपी तु महाप्रभावो वेदांतवेद्योसि महात्मरूपि । येनैव सर्वे जगदात्ममूलं कृतं सदानंदपरेण नित्यम्

ブラフマーは言った。「汝はまことにリンガの姿にして大いなる威光を具え、ヴェーダーンタによって知られる、偉大なるアートマンの相なる御方。永遠の歓喜に常住する汝ただ一者によって、至上我を根とするこの全世界は生み出された。」

Verse 3

त्वं साक्षी सर्वलोकानां हर्ता त्वं च विचक्षणः । रक्षणोसि महादेव भैरवोसि जगत्पते

汝は一切世界の証人、また万有を奪い去る者。汝は洞察に満ちた御方。汝は守護者、マハーデーヴァよ。汝はバイラヴァ、宇宙の主よ。

Verse 4

त्वया लिंगस्वरूपेण व्याप्तमेतज्जगत्त्रयम् । क्षुद्राश्चैव वयं नाथ मायामोहितचेतसः

汝はリンガそのものの御姿によって、この三界を遍く満たしておられる。されど我らは卑小、主よ、マーヤーに心を惑わされている。

Verse 5

अहं सुराऽसुराः सर्वे यक्षगंधर्वराक्षसाः । पन्नगाश्च पिशाचाश्च तथा विद्याधरा ह्यमी

我—そして一切の神々と阿修羅、ヤクシャ・ガンダルヴァ・ラークシャサ、ナーガとピシャーチャ、さらにこれらのヴィディヤーダラもまた—（皆、御前に立ちます）。

Verse 6

त्वंहि विश्वसृजां स्रष्टा त्वं हि देवो जगत्पतिः । कर्ता त्वं भुवनस्यास्य त्वं हर्ता पुरुषः परः

まことに汝は宇宙の創造者たちの創造者、神にして世界の主。汝はこの諸界の造り手、また収めて引き戻す者—至上のプルシャである。

Verse 7

त्राह्यस्माकं महादेव देवदेव नमोऽस्तु ते । एवं स्तुतो हि वै धात्रा लिंगरूपी महेश्वरः

我らを救いたまえ、マハーデーヴァ、神々の神よ—汝に礼拝あれ。かくして、リンガの姿なるマヘーシュヴァラは、ダートリ（ブラフマー）により真に讃えられた。

Verse 8

ऋषयः स्तोतुकामास्ते महेश्वरमकल्मषम् । अस्तुवन्गीर्भिरग्र्याभिः श्रुतिगीताभिरादृताः

その聖仙たちは讃歌を望み、穢れなきマヘーシュヴァラを最上の言葉で讃えた—まるでシュルティ（ヴェーダの啓示）自らが歌うかのように尊ばれて。

Verse 9

ऋषय ऊचुः । अज्ञानिनो वयं कामान्न विंदामोऽस्य संस्थितिम् । त्वं ह्यात्मा परमात्मा च प्रकृतिस्त्वं विभाविनी

仙人たちは言った。「我らは無知にして、欲に駆られ、この実在の真のありさまを悟れません。汝のみがアートマンであり、またパラマートマン。さらに汝はプラクリティ—顕現させる力でもあります。」

Verse 10

त्वमेव माता च पिता त्वमेव त्वमेव बंधुश्च सखा त्वमे । त्वमीश्वरो वेदविदेकरूपो महानुभावैः परिचिंत्यमानः

汝こそ唯一の母にして父、汝こそ唯一の縁者にして友。汝は主にして本性は一つ、ヴェーダにより知られ、大いなる魂により観想される。

Verse 11

त्वमात्मा सर्वभूतानामेको ज्योतिरिवैधसाम् । सर्वं भवति यस्मात्त्वत्तस्मात्सर्वोऽसि नित्यदा

汝は一切衆生のアートマン、ただ一つ。多くの燃料の中にただ一つの光があるがごとし。万有は汝より生ずるゆえ、汝は常に万有として遍在する。

Verse 12

यस्माच्च संभवत्येतत्तस्माच्छंभुरिति प्रभुः

また、この世界が彼より生起するがゆえに、主は「シャンブ（Śambhu）」と称される。

Verse 13

त्वत्पादपंकजं प्राप्ता वयं सर्वे सुरादयः । ऋषयो देवगंधर्वा विद्याधरमहोरगाः

われら一同、汝の蓮華の御足に帰依し来たれり—神々をはじめ、聖仙（リシ）、天のガンダルヴァ、ヴィディヤーダラ、そして大いなるナーガたち。

Verse 14

तस्माच्च कृपया शंभो पाह्यस्माञ्जगतः पते

ゆえに、シャンブよ、慈悲をもってわれらを護りたまえ、世の主よ。

Verse 15

महादेव उवाच । श्रृणुध्वं तु वचो मेऽद्य क्रियतां च त्वरान्वितैः । विष्णुं सर्वे प्रार्थयंतु त्वरितेन तपोधनाः

マハーデーヴァは言った。「今日わが言葉を聞き、急ぎて行え。苦行の功徳に富む者たちよ、皆ただちにヴィシュヌに祈り願え。」

Verse 16

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा शंकरस्य महात्मनः । विष्णुं सर्वे नमस्कृत्य ईडिरे च तदा सुराः

大いなる魂のシャンカラの教えを聞くや、神々は皆ヴィシュヌに礼拝し、そののち讃嘆した。

Verse 17

देव ऊचुः । विद्याधराः सुरगणा ऋषयश्च सर्वे त्रातास्त्वयाद्य सकलाजगदेकबंधो । तद्वत्कृपाकरजनान्परिपालयाद्य त्रैलोक्यनाथ जगदीश जगन्निवास

神々は言った。「ヴィディヤーダラ、神々の群れ、そしてすべてのリシは、今日あなたによって救われました。全世界ただ一人の縁者よ。同じく今、慈悲深く守るに値する者たちをお護りください。三界の主、宇宙の統べる者、世界の住処よ。」

Verse 18

प्रहस्य भगवन्विष्णुरुवाचेदं वचस्तदा । दैत्यैः प्रपीडिता यूयं रक्षिताश्च पुरा मया

そのとき世尊ヴィシュヌは微笑み、こう語った。「汝らはダイティヤに苦しめられ、昔もまた我によって守られてきた。」

Verse 19

अद्यैव भयमुत्पन्नं लिंगादस्माच्चिरंतनम् । न शक्यते मया त्रातुमस्माल्लिंगभयात्सुराः

「まさに今日、このリンガより久遠の恐れが起こった。私はこのリンガのもたらす畏怖から、神々を救い護ることができない。」

Verse 20

अच्युतेनैवमुक्तास्ते देवा श्चिंतान्विताभवन् । तदा नभोगता वाणी उवाचाश्वास्य वै सुरान्

アチュタにそのように告げられると、神々は憂いに満たされた。すると天より声が響き、まことにデーヴァたちを慰めて語った。

Verse 21

एतल्लिंगं संवृणुष्व पूजनाय जनार्दन । पिंडिभूत्वा महाबाहो रक्षस्व सचराचरम् । तथेति मत्वा बगवान्वीरभद्रोऽभ्यपूजयत्

「おおジャナールダナよ、礼拝のためにこのリンガを覆い護れ。おお大臂の者よ、聖なるピンディーの形に凝集して、動くものと動かぬもの一切を守護せよ。」そうと定めて「然り」とし、福徳あるヴィーラバドラは如法に供養した。

Verse 22

ब्रह्मादिभः सुरगणैः सहितैस्तदानीं संपूजितः शिवविधानरतो महात्मा । स्रवीरभद्रः शशिशेखरोऽसौ शिवप्रियो रुद्रसमस्त्रिलोक्याम्

その時、梵天を首とする神々の群れとともに、シヴァの規範に専心する大魂は、ことごとく礼拝された。そのヴィーラバドラは月を冠し、シヴァに愛され、三界においてルドラに等しかった。

Verse 23

लिंगस्यार्चनयुक्तोऽसौ वीरभद्रोऽभवत्तदा । तद्रूपस्यैव लिंगस्य येन सर्वमिदं जगत्

その時、ヴィーラバドラはリンガの礼拝に全身全霊を捧げた—まさにそのリンガの形相によって、この全世界が顕現し支えられているのである。

Verse 24

उद्भाति स्थितिमाप्नोति तथा विलयमेति च । तल्लिंगं लिंगमित्याहुर्लयनात्तत्त्ववित्तमाः

それは輝き現れ、安住を得、また融解へと帰してゆく。ゆえに真理を知る賢者は、滅尽の時に一切を己に収めるがゆえに、これを「リンガ」と呼ぶ。

Verse 25

ब्रह्माण्डागोलकैर्व्याप्तं तथा रुद्राक्षभूषितम् । तथा लिंगं महज्जातं सर्वेषां दुरतिक्रमम्

そのリンガは広大無辺で—宇宙卵の諸球界に遍満し、ルドラाक्षの珠で荘厳され—顕現は雄大にして、いかなる者も超え得ず、侵し得なかった。

Verse 26

तदा सर्वेऽथ विबुधा ऋषो वै महाप्रभाः । तुष्टुवुश्च महालिंगं वेदावादैः पृथक्पृथक्

そのとき、すべての神々と大いなる光輝を放つリシたちは、各々の仕方で、ヴェーダの聖句をもってマハーリンガを讃嘆した。

Verse 27

अणोरणीयांस्त्वं देव तथा त्वं महतो महान् । तस्मात्त्वया विधातव्यं सर्वैषां लिंगपूजनम्

「おお神よ、汝は最も微なるものよりも微にして、最も大なるものよりも大なり。ゆえに、すべての者のためにリンガ礼拝を汝自ら定め給え。」

Verse 28

तदानीमेव सर्वेण लिंगं च बहुशः कृतम् । सत्ये ब्रह्मेश्वरं लिंगं वैकुण्ठे च सदाशिवः

まさにその時、すべての神々は多くの姿にリンガを造り成した。サティヤ（世界／ユガ）においてはリンガはブラフメーシュヴァラと呼ばれ、ヴァイクンタにおいてはサダーシヴァであった。

Verse 29

अमरावत्यां सुप्रतिष्ठममरेश्वरसंज्ञकम् । वरुणेश्वरं च वारुण्यां याम्यां कालेश्वरं प्रभुम्

アマラーヴァティーには、よく安置されたリンガがあり、アマレーシュヴァラと名づけられる。ヴァルナの方位にはヴァルネーシュヴァラがあり、南方（ヤマの方位）には主カーレーシュヴァラがまします。

Verse 30

नैरृतेश्वरं च नैरृत्यां वायव्यां पावनेश्वरम् । केदारं मृत्युलोके च तथैव अमरेस्वरम्

南西の方角にはナイリテーシュヴァラ（Nairṛteśvara）が、北西の方角にはパーヴァネーシュヴァラ（Pāvaneśvara）が鎮まる。さらに地上の人界にはケーダーラ（Kedāra）と、同じくアマレーシュヴァラ（Amareśvara）がある。

Verse 31

ओंकारं नर्मदायां च महाकालं तथैव च । काश्यां विश्वेश्वरं देवं प्रयागे ललितेश्वरम्

ナルマダー（Narmadā）のほとりにはオーンカーラ（Oṃkāra）があり、同じくマハーカーラ（Mahākāla）もある。カーシー（Kāśī）には神なるヴィシュヴェーシュヴァラ（Viśveśvara）、プラヤーガ（Prayāga）にはラリテーシュヴァラ（Laliteśvara）がある。

Verse 32

त्रियम्बकं ब्रह्मगिरौ कलौ भद्रेश्वरं तथा । द्राक्षारामेश्वरं लिंगं गंगासागरसंगमे

ブラフマギリ（Brahmagiri）にはトリヤンバカ（Triyambaka）が、コーラ（Kola）にはバドレーシュヴァラ（Bhadreśvara）がある。さらにガンガー（Gaṅgā）と大海の合流の地には、ドラークシャーラーメーシュヴァラ（Drākṣārāmeśvara）と名づけられたリンガがある。

Verse 33

सौराष्ट्रे च तथा लिंगं सोमेश्वरमिति स्मृतम् । तथा सर्वेश्वरं विन्ध्ये श्रीशैले शिखरेश्वरम् । कान्त्यामल्लालनाथं च सिंहनाथं च सिंगले

サウラーシュトラ（Saurāṣṭra）では、そのリンガはソーメーシュヴァラ（Someśvara）と称えて憶念される。ヴィンディヤ（Vindhya）にはサルヴェーシュヴァラ（Sarveśvara）、シュリーシャイラ（Śrīśaila）の峰にはシカレーシュヴァラ（Śikhareśvara）。カーンティヤー（Kāntyā）にはマッラーラナータ（Mallālanātha）、シンガラ（Siṅgala）にはシンハナータ（Siṃhanātha）がある。

Verse 34

विरूपाक्षं तथा लिंगं कोटिशङ्करमेव च । त्रिपुरान्तकं भीमेशममरेश्वरमेव च

またヴィルーパークシャ（Virūpākṣa）のリンガ、そしてコーティシャンカラ（Koṭiśaṅkara）もある。さらにトリプラーンタカ（Tripurāntaka）、ビーमेーシャ（Bhīmeśa）、そして同じくアマレーシュヴァラ（Amareśvara）もある。

Verse 35

भोगेश्वरं च पाताले हाटकेश्वरमेव च । एवमादीन्यनेकानि लिंगानि भुवनत्रये । स्थापितानि तदा देवैर्विश्वोपकृतिहेतवे

パーターラにはボーゲーシュヴァラがあり、またハータケーシュヴァラもある。かくしてこの類の多くのリンガが、宇宙の安寧のために、神々によって三界の至る所に स्थापित（安置）された。

Verse 36

लिंगेशैश्च तथा सर्वैः पूर्णमासीज्जगत्त्रयम् । तथा च वीरभद्रांशाः पूजार्थममरैः कृताः

かくして、これらすべてのリンガの主によって三界は聖なる力で満たされた。さらに不死の神々は、礼拝のためにヴィーラバドラの分身（化現）をも造り出した。

Verse 37

तत्र विंशतिसंस्कारास्तेषामष्टाधिकाभवन् । कथिताः शंकरेणैव लिंगस्याचनसूचकाः

そこでは二十のサンスカーラ（浄礼）が認められ、さらに加わって総数二十八となった。これらはシャンカラ（Śaṅkara）自らが、リンガを正しく供養し敬うためのしるしとして説き示したのである。

Verse 38

संति रुद्रेण कथिताः शिवधर्मा सनातनाः । वीरभद्रो यथा रुद्रस्तथान्ये गुरवः स्मृताः

ルドラ（Rudra）によって説かれた、永遠のシヴァ・ダルマが存在する。ヴィーラバドラがルドラと見なされるように、他の師たちもまた権威ある導師として記憶される。

Verse 39

गुरोर्जाताश्च गुरवो विख्याता भुवनत्रये । लिंगस्य महिमान तु नन्दी जानाति तत्त्वतः

根源のグル（Guru）より師の系譜が生まれ、三界に名高く知られた。されどシヴァ・リンガの真の偉大さは、その本質において、ただナンディー（Nandī）のみが如実に知る。

Verse 40

तथा स्कन्दो हि भगवान्न्ये ते नामधारकाः । यथोक्ताः शिवधरमा हि नन्दिना परिकीर्त्तिताः

同じく福徳なる主スカンダもまた然り。ほかの者はただ名を担うのみ。説かれたとおり、シヴァの戒律（行法）はナンディによって宣説された。

Verse 41

शैलादेन महाभागा विचित्रा लिंगधारकाः । शवस्योपरि लिंगं च ध्रियते च पुरातनैः

シェイラーダによって、ああ大いに幸いなる者たちよ、霊妙なるリンガの担い手が स्थापितされた。しかも屍の上にさえリンガは担われる—古人がそう守り伝えたのである。

Verse 42

लिंगेन सह पञ्चत्वं लिंगेन सह जीवितम् । एते धर्माः सुप्रतिष्ठाः शैलादेन प्रतिष्ठिताः

リンガとともに「五つへの帰滅」（死）があり、リンガとともにこそ命がある。これらの法は堅く स्थापितされ、シェイラーダによって確立された。

Verse 43

धर्मः पाशुपतः श्रेष्ठः स्कन्देन प्रतिपालितः

パーシュパタのダルマは最上であり、スカンダによって護持され守られた。

Verse 44

शुद्धा पञ्चाक्षरी विद्या प्रासादी तदनन्तरम् । षडक्षरी तथा विद्या प्रासादस्य च दीपिका

次いで、清浄なる五音節のヴィディヤー（真言）が現れ、宮殿のごとく恩寵を授ける。さらに六音節のヴィディヤーもまた、その聖なる悟りの「宮殿」を照らす灯火となる。

Verse 45

स्कन्दात्तत्समनुप्राप्तमगस्त्येन महात्मना । पश्चादाचार्यभेदेन ह्यागमा बहवोऽभवन्

その教えは、偉大なる魂をもつアガスティヤがスカンダより受け取った。のちに師たちの見解の相違によって、多くのアーガマが生じた。

Verse 46

किं तु वै बहुनोक्तेन श्वि इत्यक्षरद्वयम् । उच्चारयंति स नित्यं ते रुद्रा नात्र संशयः

しかし多言は要らぬ。二音「śvi」を常に唱える者はルドラである――これに疑いはない。

Verse 47

सतां मार्गं पुरस्कृत्य ये सर्वे ते पुरांतकाः । वीरा माहेश्वराज्ञेयाः पापक्षयकरा नृणाम्

善き人々の道を先に掲げて歩む者は皆、「城を滅ぼす者」（悪を討つ者）である。彼らはマーヘーシュヴァラの勇士と知るべきで、人々の罪を滅する。

Verse 48

प्रसंगेनानुपंक्षेण श्रद्वया च यदृच्छया । शिवभक्तिं प्रकुर्वन्ति ये वै ते यांति सद्गतिम्

交わりによってであれ、わずかな機縁によってであれ、信によってであれ、たとえ偶然であれ――真にシヴァへのバクティを起こす者は、善き聖なる境地に至る。

Verse 49

श्रृणुध्वं कथयामीह इतिहासं पुरातनम् । कृतं शिवालयं यच्च पतंग्या मार्जनं पुरा

聞け、ここに古き因縁譚を語ろう。はるか昔、小さな鳥がシヴァの मंदिरを掃き清めたという。

Verse 50

आगता भक्षणार्थं हि नैवेद्यं केन चार्पितम् । मार्जनं रजस्तस्याः पक्षाभ्यामभवत्पुरा

彼女は食を求めて来たが、誰かがすでにナイヴェーディヤ（供物）を捧げていた。はるか昔、その地の塵は彼女の両翼によって掃き清められた。

Verse 51

तेन कर्मविपाकेन उत्तमं स्वर्गमागता । भुक्त्वा स्वर्गसुखं चोग्रं पुनः संसारमागता

その行いの果が熟して、彼女は最上の天界に至った。激しいほどの天の歓楽を味わい尽くしたのち、彼女は再び世の輪廻へと戻った。

Verse 52

काशिराजसुता जाता सुन्दरीनाम विश्रुता । पूर्वाभ्यासाच्च कल्याणी बभूव परमा सती

彼女はカーシー王の王女として生まれ、「スンダリー」の名で世に知られた。前世の修行の薫習により、その吉祥なる者は至上の徳と貞節を備えた、篤き信心の女性となった。

Verse 53

उषस्युषसि तन्वंगी शिवद्वाररता सदा । संमार्जनं च कुरुते भक्त्या परमया युता

毎朝の暁に、細身の肢体をもつ乙女は、常にシヴァの門口に心を寄せ、最上の信愛（バクティ）に満ちて掃き清めを行った。

Verse 54

स्वयमेव तदा देवी सुन्दरी राजकन्यका । तथाभूतां च तां दृष्ट्वा ऋषिरुद्दालकोऽब्रवीत्

そのとき王女スンダリーは、すべてを自らの手で行っていた。彼女がそのように励むのを見て、聖仙ウッダーラカは言葉を発した。

Verse 55

सुकुमारी सती बाले स्वयमेव कथं शुभे । संमार्जनं च कुरुषे कन्यके त्वं शुचिस्मिते

おお、かよわく貞淑なる乙女、吉祥なる者よ——なぜ自らこの掃き清めをなすのか、清らかな微笑みの処女よ。

Verse 56

दासी दास्यश्च बहवः संति देवि तवाग्रतः । तवाज्ञया करिष्यंति सर्वं संमार्जनादिकम्

おお御方よ、あなたの前には多くの侍女と従者が控えております。あなたのご命令により、掃き清めをはじめ一切を彼女らがいたします。

Verse 57

ऋषेस्तद्वचनं श्रुत्वा प्रहस्येदमुवाच ह

仙者の言葉を聞くと、彼女は微笑み、そして次のように語った。

Verse 58

शिवसेवां प्रकुर्वाणाः शिवभक्तिपुरस्कृताः । ये नराश्चैव नार्य्यश्च शिवलोकं व्रजंति वै

シヴァへの奉仕を行い、シヴァ・バクティを第一とする男女は、まことにシヴァの世界へ赴く。

Verse 59

संमार्जनं च पाणिभ्यां पद्भ्यां यानं शिवालये । तस्मान्मया च क्रियते संमार्जनमतंद्रितम्

両手で掃き清め、両足でシヴァの神殿へと赴く。ゆえに私は怠ることなく、この掃き清めを自ら勤めて行う。

Verse 60

अन्यत्किञ्चिन्न जानामि एकं संमार्जनं विना । ऋषिस्तद्वचनं श्रुत्वा मनसा च विमृश्य हि

「我は他には何も知らぬ。ただこの一つ、掃き清める行いのみ。」その言葉を聞いて、聖仙は心中にて熟考した。

Verse 61

अनया किं कृतं पूर्वं केयं कस्य प्रसादतः । तदा ज्ञानं च ऋषिणा तत्सर्वं ज्ञानचक्षुषा । विस्मयेन समाविष्टस्तूष्णींभूतोऽभवत्तदा

「彼女は以前に何をなしたのか。彼女は誰で、誰の恩寵によってこのようになったのか。」そのとき聖仙は智慧の眼をもって一切を悟った。驚嘆に満たされ、ただちに沈黙した。

Verse 62

सविस्मयोऽभूदथ तद्विदित्वा उद्दालको ज्ञानवतां वरिष्ठः । शिवप्रभावं मनसा विचिंत्य ज्ञानात्परं बोधमवाप शांतः

これを悟るや、智慧ある者の中で最勝のウッダーラカは驚嘆に満たされた。心にてシヴァの威光を観想し、知を超えた覚りを得て、静けさに帰した。