Adhyaya 54

Verse 1

नारद उवाच । ममापि पार्थ तत्रास्ति मूर्तिर्ब्राह्मणकाम्यया । तत्र नाहं त्यजाम्यंग च्छत्रदण्डविभूषिताम्

ナーラダは言った。「おおパールタよ、そこにもまた、バラモンたちが願い求める、わが顕現（ムールティ）がある。愛しき者よ、そこにおいて私はそれを捨てない——傘蓋と杖とで荘厳された姿である。」

Verse 2

कार्तिकस्य तु या शुक्ला भवत्येकादशी शुभा । तस्यां मदर्चनं कृत्वा कलिदोषैर्विमुच्यते

カールティカ月の吉祥なる白分のエーカーダシーに、わが礼拝を行えば、カリの時代の過失より解き放たれる。

Verse 3

अर्जुन उवाच । बाल्यात्प्रभृति संदेहो ममायं हृदि वर्तते । पृच्छतस्तं च मे विप्र न क्रोधं कर्तुमर्हसि

アルジュナは言った。「幼き頃より、この疑いが我が胸に宿っております。これをお尋ねするにあたり、尊きバラモンよ、どうかお怒りにならぬように。」

Verse 4

सदा त्वं मोक्षधर्मेषु परिनिष्ठां परां गतः । सर्वभूतसमो दांतो रागद्वेषविवर्जितः

あなたは常に解脱へ導くダルマに安住し、最高の確立に到達しておられる。あらゆる生きとし生けるものに平等で、自制に満ち、執着と嫌悪を離れている。

Verse 5

त्यक्तनिंदास्तुतिर्मौनी मोक्षस्थः परिकीर्त्यसे । त्वं च नारद लोकेषु वायुवच्चपलो मुने

汝は非難と称賛を捨て、沈黙し、解脱に安住する者として讃えられる。しかれども、ああナーラダよ、聖仙よ、汝は風のごとき落ち着きなさで諸世界を巡る。

Verse 6

सौदामिनीव विचरन्दृश्यसे प्राज्ञसंमतः । सदा कलिकरो लोके निर्दयः सर्वप्राणिषु

汝は稲妻のごとく行き巡る姿を見せ、賢者たちは汝を尊ぶ。されど汝は常に世に争いを起こす者、あらゆる生きとし生けるものに無慈悲である。

Verse 7

बहूनां हि सहस्राणि देवगंधर्वरक्षसाम् । राज्ञां मुनीन्द्रदैत्यानां कलेर्नष्टानि तेऽभवन्

まことに汝のはたらきによって、幾千幾万もの—神々、ガンダルヴァ、ラークシャサ、また王たち、偉大なる聖仙、ダイティヤ—が、カリの争いにより滅びへと至った。

Verse 8

कस्मात्तदेषा चेष्टा ते संदेहं मे हर द्विज । संदेहान्न सुखं शेते बाणविद्धो मृगो यथा

それならば、なぜそのように振る舞うのか。わが疑いを取り除いてくれ、ああ二度生まれし者よ。疑いを抱く者は安らかに眠れぬ、矢に射られた鹿のように。

Verse 9

सूत उवाच । शौनकेदं वचः श्रुत्वा फाल्गुनान्नारदो मुनिः । प्रहसन्निव बाभ्रव्यवदनं स निरैक्षत

スータは語った。――おおシャウナカよ、パールグナのこの言葉を聞くと、聖仙ナーラダは、まるで笑うかのように微笑みつつ、バーブラヴィヤの顔を見やった。

Verse 10

स च बाभ्रव्यनामा वै हारीतस्यान्वयोद्भवः । ब्राह्मणो नारदमुनेः समीपे वर्तते सदा

そして彼はまことに、ハーリタの系譜に生まれたバーブラヴィヤという名のバラモンであり、つねに聖仙ナーラダの御前に侍していた。

Verse 11

स च ज्ञात्वा महाबुद्धिर्नारदस्य मनीषितम् । प्रहसन्निव प्रोवाच फाल्गुनं स्निग्धया गिरा

また彼は大いなる知恵をもってナーラダの意を悟り、ほほえむかのように、パールグナにやさしい声で語りかけた。

Verse 12

बाभ्रव्य उवाच । सत्यमेतद्यथात्थ त्वं नारदं प्रति पांडव । सर्वोऽपि चात्र वृत्तांते संशयं याति मानवः

バーブラヴィヤは言った。「パーンダヴァよ、汝がナーラダに語ったことは真実である。この事においては、誰しも疑いに陥るものだ。」

Verse 13

तदहं ते प्रवक्ष्यामि यथा कृष्णान्मया श्रुतम् । स्तोककालांतरे पूर्वं सर्वं यादवनंदनः

ゆえに、私はクリシュナより聞いたとおりに汝に説き明かそう。つい先ごろ、ヤーダヴァ族の歓喜たるシュリー・クリシュナが、このすべてを語られたのだ。

Verse 14

महीसागरयात्रायां कृष्णस्तत्राययौ प्रभुः । उग्रसेनेन सहितो वसुदेवेन बभ्रुणा

マヒーサーガラへの巡礼が行われたとき、主クリシュナはみずからそこへ赴き、ウグラセーナと、ヴァスデーヴァ（バーブル）を伴っておられた。

Verse 15

रामेण रौक्मिणेयेन युयुधानादिभिस्तदा । स च ज्ञात्वा ज्ञातिसमं महीसागरसंगमे

その時、彼にはラーマ、ラウクミṇeya、そしてユユダーनाらが随伴していた。さらに、親族もまたマヒーサーガラの合流地に集っていると知り、彼はその地へと赴いた。

Verse 16

पिंडदानादिकं कृत्वा दत्त्वा दानानि भूरिशः । गुहेश्वरादिलिंगानि यत्नतः प्रतिपूज्य च

ピṇḍa供養に始まる諸儀礼を行い、さらに多くの施しを与えたのち、グヘーシュヴァラなどのリンガを、心を尽くして丁重に礼拝供養した。

Verse 17

स्नानं कृत्वा कोटितीर्थे जयादित्यं समर्च्य च । पूजयन्नारदमुनिं युक्तः कृष्णो महामनाः

コーティティールタにて沐浴し、ジャヤーディティヤを正しく礼拝したのち、大いなる心をもつクリシュナは、静まり敬虔に、聖仙ナーラダにも敬意を捧げた。

Verse 19

उग्रसेन उवाच । कृष्ण प्रक्ष्यामि त्वामेकं संशयं वद तं मम

ウグラセーナは言った。「クリシュナよ、ひとつ疑いを問いたい。どうか私にそれを説き明かしてくれ。」

Verse 20

योऽयं नाम महाबुद्धिर्नारदो विश्ववंदितः । कस्मादेषोऽतिचपलो वायुवद्भ्रमते जगत्

「このナーラダは大いなる智慧をもつ者として名高く、世のすべてに礼敬されている。なのに、なぜ彼はかくも落ち着きなく、風のように世界を巡り歩くのか。」

Verse 21

श्रीकृष्ण उवाच । सत्यं राजंस्त्वया पृष्टमेतत्सर्वं वदामि ते । दक्षेण तु पुरा शप्तो नारदो मुनिसत्तमः

シュリー・クリシュナは言った。「まことに、王よ、汝の問いはふさわしい。すべてを汝に語ろう。はるか昔、最勝の聖仙ナーラダはダクシャにより呪詛を受けた。」

Verse 22

सृष्टिमार्गांस्तु तान्वीक्ष्य नारदेन विचालितान् । नावस्थानं च लोकेषु भ्रमतस्ते भविष्यति

ナーラダによって動かされ乱された創造の道筋を見て、ダクシャは宣した。「さすらう汝には、いずれの世界にも定まる住処はないであろう。」

Verse 23

पैशुन्य वक्ता च तथा द्वितीयानां प्रचालनात् । इति शापद्वयं प्राप्य द्विविधात्मजचालनात्

さらに言った。「汝は讒言を語る者となろう」。他者をそそのかし動揺させたゆえである。かくして二種の子らを煽動した報いとして二重の呪詛を受け、ナーラダは遍歴に縛られた。

Verse 24

निराकर्तुं समर्थोऽपि मुनिर्मेने तथैव तत् । एतावान्साधुवादो हि यतश्च क्षमते स्वयम्

聖仙はそれを無効にする力を持ちながらも、そのまま受け入れた。これこそ真の聖者の尺度である――自ら進んで耐え、そして赦すこと。

Verse 25

विनाशकालं चावेक्ष्य कलिं वर्धयते यतः । सत्यं च वक्ति तस्मात्स न च पापेन लिप्यते

定められた滅尽の時を見通し、ゆえにカリの時代がその流れのまま進むに任せ、また真実のみを語るがゆえに、彼は罪に染まらない。

Verse 26

भ्रमतोऽपि च सर्वत्र नास्य यस्मात्पृथङ्मनः । ध्येयाद्भवति नैव स्याद्भ्रमदोषस्ततोस्य च । यच्च प्रीतिर्मयि तस्य परमा तच्छृणुष्व च

たとえ遍く歩み巡ろうとも、彼の心は決して分かれない。観想すべき対象に堅く定まっているがゆえに、散乱という過失は彼に起こらない。さらに、彼の我に対する至上の愛をも聞け。

Verse 27

अहं हि सर्वदा स्तौमि नारदं देवदर्शनम् । महेंद्रगदितेनैव स्तोत्रेण शृणु तन्नृप

まことに我は常に、神々を拝する聖仙ナーラダを讃える。王よ、マヘーンドラ自らが語ったその讃歌を聴け。

Verse 28

श्रुतचारित्रयोर्जाता यस्याहंता न विद्यते । अगुप्तश्रुत चारित्रं नारदं तं नमाम्यहम्

聞学と高き行いを備えながらも我慢の起こらぬナーラダに、我は礼拝する。彼の学と徳は隠されず、明らかに開かれている。

Verse 29

अरतिक्रोधचापल्ये भयं नैतानि यस्य च । अदीर्घसूत्रं धीरं च नारदं तं नमाम्यहम्

我はナーラダに礼拝する。彼には不安・怒り・移ろいやすさへの恐れがなく、引き延ばさず、堅固にして沈着である。

Verse 30

कामाद्वा यदि वा लोभाद्वाचं यो नान्यथा वदेत् । उपास्यं सर्वजंतूनां नारदं तं नमाम्यहम्

我はナーラダに礼拝する。欲によっても貪りによっても、彼は決して言葉を曲げない。あらゆる生きとし生けるものが敬い奉るべき御方である。

Verse 31

अध्यात्मगतितत्त्वज्ञं क्षांतं शक्तं जितेंद्रियम् । ऋजुं यथार्थ वक्तारं नारदं तं नमाम्यहम्

我はナーラダに礼拝する――アートマンの道の真理を知り、忍耐に富み力あり、諸根を制し、率直で、事をありのままに語る聖仙に。

Verse 32

तेजसा यशसा बुद्ध्या नयेन विनयेन च । जन्मना तपसा वृद्धं नारदं तं नमाम्यहम्

我はナーラダに礼拝する――霊的な光輝と名声と बुद्धि（知恵）、正しい行いと謙虚さによって円熟し、生まれと苦行（タパス）によって尊ばれる聖仙に。

Verse 33

सुखशीलं सुखं वेषं सुभोजं स्वाचरं शुभम् । सुचक्षुषं सुवाक्यं च नारदं तं नमाम्यहम्

我はナーラダに礼拝する――温和な性質、質素な装い、食はほどほど、行いは吉祥；眼は澄み、言葉は甘やかな聖仙に。

Verse 34

कल्याणं कुरुते गाढं पापं यस्य न विद्यते । न प्रीयते परानर्थे यो ऽसौ तं नौमि नारदम्

我はそのナーラダを讃える――深い善を成し、罪の影なく、他者の不幸を喜ぶことのない聖仙を。

Verse 35

वेदस्मृतिपुराणोक्तधर्मे यो नित्यमास्थितः । प्रियाप्रियविमुक्तं तं नारदं प्रणमाम्यहम्

我はナーラダに礼拝する――ヴェーダ、スムリティ、プラーナに説かれるダルマに常に安住し、好ましきものへの執着と好ましからぬものへの嫌悪を離れた聖仙に。

Verse 36

अशनादिष्वलिप्तं च पंडितं नालसं द्विजम् । बहुश्रुतं चित्रकथं नारदं प्रणमाम्यहम्

我はナーラダに礼拝する――食などの事に染まらぬ学識ある二度生まれの聖者、怠りなく、多聞にして、数多の物語を妙なる言葉で語る語り部に。

Verse 37

नार्थे क्रोधे च कामे च भूतपूर्वोऽस्य विभ्रमः । येनैते नाशिता दोषा नारदं तं नमाम्यहम्

我はそのナーラダに礼拝する――財・怒り・欲に関して、かつて迷いが起こらず、それらの過失を滅し尽くした御方に。

Verse 38

वीतसंमोहदोषो यो दृढभक्तिश्च श्रेयसि । सुनयं सत्रपं तं च नारदं प्रणमाम्यहम्

我はナーラダに礼拝する――迷妄の過失を離れ、最高善へ導く道に堅固な信愛を持ち、行い正しく、たしなみ深く慎みある御方に。

Verse 39

असक्तः सर्वसंगेषु यः सक्तात्मेति लक्ष्यते । अदीर्घसंशंयो वाग्ग्मी नारदं तं नमाम्यहम्

我はナーラダに礼拝する――あらゆる交わりに執着せず、しかも至上者に心を捧げる人として知られ、疑いを長く引きずらず、言葉に巧みなる御方に。

Verse 40

न त्यजत्यागमं किंचिद्यस्तपो नोपजीवति । अवंध्यकालो यस्यात्मा तमहं नौमि नारदम्

我はナーラダを讃える――聖なる教えをいささかも捨てず、苦行を生業とせず、その生涯の時が決して空しく費やされぬ御方を。

Verse 41

कृतश्रमं कृतप्रज्ञं न च तृप्तं समाधितः । नित्यं यत्नात्प्रमत्तं च नारदं तं नमाम्यहम्

我はナーラダに礼拝する。彼は労苦を積み、智慧を養い、三昧に安住して満足することなく、不断の精進によって常に覚醒している。

Verse 42

न हृष्यत्यर्थलाभेन योऽलाभे न व्यथत्यपि । स्थिरबुद्धिरसक्तात्मा तमहं नौमि नारदम्

我はナーラダを讃える。財を得ても歓喜せず、得られずとも憂えない。智慧は揺るがず、心は執着しない。

Verse 43

तं सर्वगुणसंपन्नं दक्षं शुचिमकातरम् । कालज्ञं च नयज्ञं च शरणं यामि नारदम्

我はナーラダを帰依処とする。彼はあらゆる徳を具え、能く事を成し、清浄にして動揺せず、時を知り、正しい行いの道を知る。

Verse 44

इमं स्तवं नारदस्य नित्यं राजन्पठाम्यहम् । तेन मे परमा प्रीतिं करोति मुनिसत्तमः

王よ、我は日々ナーラダへのこの讃歌を誦する。これにより、最勝の牟尼は我に至上の恩寵と歓喜を授ける。

Verse 45

अन्योपि यः शुचिर्भूत्वा नित्यमेतां स्तुतिं जपेत् । अचिरात्तस्य देवर्षिः प्रसादं कुरुते परम्

また他のいかなる者であれ、身を清めてこの讃歎を常に誦するなら、天の聖仙ナーラダはほどなくその者に至上の加護を授ける。

Verse 46

एतान्गुणान्नारदस्य त्वमथाकर्ण्य पार्थिव । जप नित्यं स्तवं पुण्यं प्रीतस्ते भविता मुनिः

王よ、ナーラダのこれらの徳を聞いたなら、功徳あるこの讃歌を日々誦しなさい。聖仙（ムニ）は汝を喜ぶであろう。

Verse 47

बाभ्रव्य उवाच । इति कृष्णमुखाच्छ्रुत्वा नारदस्य गुणान्नृपः । बभूव परमप्री तश्चक्रे तच्च तथा वचः

バーブラヴヤは言った。「このように、クリシュナ自らの口よりナーラダの徳を聞いた王は、至上の歓喜に満たされ、その言葉のとおりに行った。」

Verse 48

ततो नारदमानर्च दत्त्वा दानं च पुष्कलम् । नारदीयद्विजाग्र्याणां नारदः प्रीयतामिति

それから王はナーラダを礼拝し、豊かな布施を行って「ナーラダよ、どうかお喜びください」と唱え、ナーラディーヤの伝統に帰依する最勝のバラモンたちにそれを捧げた。

Verse 49

ययौ द्वारवतीं कृष्णः सभ्रातृजातिबांधवः । तीर्थयात्रामिमां कृत्वा विधिवत्पुरुषोत्तमः

その後、プルショーत्तマ（至上の御方）であるクリシュナは、この聖地巡礼を法にかなって成し遂げ、兄弟・一族・親族とともにドヴァーラヴァティーへと赴いた。

Verse 50

तथा त्वमपि कौरव्य नारदस्य गुणानिमान् । श्रुत्वा श्रद्धामयो भूत्वा शृणु कृत्यं यदत्र च

それゆえ汝もまた、クル族の末裔よ。ナーラダのこれらの徳を聞き、信心に満たされたなら、ここでなすべき務めをも聞きなさい。

Verse 51

कार्तिके शुक्लद्वादश्यां प्रबोधिन्यामसौ मुनिः । विष्णोर्ध्यानसमाधेश्च प्रबुद्धो जायते सदा

カールッティカ月の明るいドヴァーダシー――プラボーディニーの日に、この聖仙ナーラダは、ヴィシュヌへの禅定と三昧によって、常に神聖な覚醒に至る。

Verse 52

तस्मिन्दिने नारदेन निर्मितेऽत्रैव कूपके । स्नानं कृत्वा प्रयत्नेन श्राद्धं कुर्यात्समाहितः

その日、ここでナーラダが造ったこの井戸にて、努めて沐浴し、心を整えて、誠心こめてシュラーダ（śrāddha）を執り行うべきである。

Verse 53

तपो दानं जपश्चात्र कूपे भवति चाक्षयम्

この井戸において修される苦行（タパス）、布施（ダーナ）、そして真言の誦持（ジャパ）は、その果報が尽きることなく不滅となる。

Verse 54

इदं विष्ण्विति मंत्रेण ततो विष्णुं प्रबोधयेत् । नारदं च मुनिं पश्चान्मन्त्रेणानेन पांडव

次に「イダン・ヴィシュヌ（Idaṃ Viṣṇu）」の真言によってヴィシュヌを目覚めさせ、さらにその後、パーンダヴァよ、同じ真言で聖仙ナーラダをも招き敬うべきである。

Verse 55

योगनिद्रा यथा त्यक्ता हरिणा मुनिसत्तम । तथा लोकोपकाराय भवानपि परित्यज

聖仙の中の最勝者よ、ハリがヨーガの眠りを捨てたように、世のために、あなたもまたそれを捨て去りなさい。

Verse 56

इति मंत्रेण चोत्थाप्य नारदं परिपूजयेत् । कृष्णप्रोदितया स्तुत्या छत्रधोत्रार्चनैः शुभैः

かくしてこの真言によりナーラダを起こし、正しく供養すべし――クリシュナの授けた讃歌を唱え、天蓋（傘）や布などの吉祥なる供物をもって礼拝する。

Verse 57

शक्त्या द्विजानां देयं च छत्रं धोत्रं कमंडलुम् । प्रणम्य ब्राह्मणान्भक्त्या नारदः प्रीयतामिति

力に応じて、二度生まれの者（ドヴィジャ）に天蓋（傘）と布とカマンダル（浄水の壺）を施すべし。ブラーフマナに信敬して礼拝し、「ナーラダよ、どうかお喜びあれ」と唱える。

Verse 58

एवं कृते प्रसादात्स मुनेः पापेन मुच्यते । जायते न कलिस्तस्य न चासौख्यं भवेदिह

このように行えば、その聖仙の恩寵により罪より解き放たれる。その者にはカリの害が起こらず、この世において不幸も生じない。