Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 26

Devanagari script

भ्रमतोऽपि च सर्वत्र नास्य यस्मात्पृथङ्मनः । ध्येयाद्भवति नैव स्याद्भ्रमदोषस्ततोस्य च । यच्च प्रीतिर्मयि तस्य परमा तच्छृणुष्व च

Transliteration

bhramato'pi ca sarvatra nāsya yasmātpṛthaṅmanaḥ | dhyeyādbhavati naiva syādbhramadoṣastatosya ca | yacca prītirmayi tasya paramā tacchṛṇuṣva ca

Translation

たとえ遍く歩み巡ろうとも、彼の心は決して分かれない。観想すべき対象に堅く定まっているがゆえに、散乱という過失は彼に起こらない。さらに、彼の我に対する至上の愛をも聞け。

Word by Word

• भ्रमतः: of the wandering one
• भ्रमतः: Sambandha (Genitive)
• Type: Adjective
• Root: भ्रम् (धातु)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त; पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; ‘भ्रमतः’ = of one who wanders

• अपि: even
• अपि: Sambandha (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अपवाद/सम्भावना-निपात (even)

• च: and
• च: Sambandha (Conjunction)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-निपात (and)

• सर्वत्र: everywhere
• सर्वत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: सर्वत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (everywhere)

• न: not
• न: Sambandha (Negation)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-निपात

• अस्य: of him/of this one
• अस्य: Sambandha (Genitive)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• यस्मात्: because of which/from which
• यस्मात्: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन; ‘from/because of which’

• पृथङ्मनः: a separate mind
• पृथङ्मनः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पृथक् (अव्यय) + मनस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः (पृथक् मनः) = separate mind

• ध्येयात्: from the object of meditation
• ध्येयात्: Apadana (Separation/अपादान)
• Type: Noun
• Root: ध्येय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन; अपादान/हेतुअर्थ (from the object of meditation)

• भवति: becomes/is
• भवति: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• न: not
• न: Sambandha (Negation)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-निपात

• एव: at all/indeed
• एव: Sambandha (Emphasis)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारण-निपात (at all/indeed)

• स्यात्: would be
• स्यात्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• भ्रमदोषः: fault of wandering/error
• भ्रमदोषः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भ्रम (प्रातिपदिक) + दोष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (भ्रमस्य दोषः)

• ततः: therefore
• ततः: Hetu (Reason)
• Type: Indeclinable
• Root: ततस् (अव्यय)
• Form: अव्यय; परिणाम/हेतुअर्थ (therefore/from that)

• अस्य: of him
• अस्य: Sambandha (Genitive)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• च: and
• च: Sambandha (Conjunction)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-निपात (and)

• यत्: that which
• यत्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्धसूचक (that which)

• च: and
• च: Sambandha (Conjunction)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-निपात (and)

• प्रीतिः: love/affection
• प्रीतिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: प्रीति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• मयि: in me/towards me
• मयि: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• तस्य: of him
• तस्य: Sambandha (Genitive)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• परमा: supreme
• परमा: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: परम (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘highest/supreme’

• तत्: that
• तत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• शृणुष्व: listen
• शृणुष्व: Kriya (Imperative/आज्ञा)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), मध्यम-पुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; धातुः श्रु (to hear)

• च: and
• च: Sambandha (Conjunction)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-निपात (and)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) addressing the sages (deduced from Māheśvarakhaṇḍa narrative style)

Visual Art Cues

Scene: Nārada walks through varied landscapes—forest, city, riverbank—yet a luminous thread connects his heart to the Lord (Śiva/Īśvara); his gaze is inward, serene; the world flows around him without pulling his mind apart.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

True steadiness is inner: one can act in the world without mental fragmentation when anchored in dhyāna and devotion.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is mentioned in this verse; it praises contemplative stability and devotion.

What ritualistic prescription is mentioned?

No external rite is specified; the implied discipline is dhyāna (meditative fixation) and bhakti.