Adhyaya 27

Verse 1

। नारद उवाच । ततो निरुपमं दिव्यं सर्वरत्नमयं शुभम् । ईशाननिर्मितं साक्षात्सह देव्याविशद्गृहम्

ナーラダは言った。ついで彼は女神とともに、比類なき神聖で吉祥なる、あらゆる宝玉で成った御殿へと入った。それは明らかにイーシャーナ（シヴァ）自らの御造りであった。

Verse 2

तत्रासौ मंदरगिरौ सह देव्या भगाक्षहा । प्रासादे तत्र चोद्याने रेमे संहृष्टमानसः

そこ、マンダラ山において、バガの眼を滅した主シヴァは女神とともに、その宮殿と園苑にて、心歓喜して遊楽された。

Verse 3

एतस्मिन्नंतरे देवास्तारकेणातिपीडिताः । प्रोत्साहितेन चात्यर्थं मया कलिचिकीर्षुणा

その間、神々はターラカにより甚だしく苦しめられていた。争いへと事を動かさんとする我は、彼らを強く励まし促した。

Verse 4

आसाद्य ते भवं देवं तुष्टुबुर्बहुधा स्तवैः । एतस्मिन्नंतरे देवी प्रोद्वर्तयत गात्रकम्

彼らは主バヴァの御許に至り、多くの讃歌をもって礼讃した。その折しも、女神は香膏をもって身を摩り、塗り清め始めた。

Verse 5

उद्वर्तनमलेनाथ नरं चक्रे गजाननम् । देवानां संस्तवैः पुण्यैः कृपयाभिपरिप्लुता

女神は身に塗った香膏の練り物をもって、一人の人を造り出した。すなわちガジャーナナ（象面の者）である。神々の功徳ある讃嘆に心動かされ、慈悲に満ちて、かく成した。

Verse 6

पुत्रेत्युवाच तं देवी ततः संहृष्टमानसा । एतस्मिन्नंतरे शर्वस्तत्रागत्य वचोऽब्रवीत्

そのとき女神は心より歓び、彼に向かって「わが子よ」と呼びかけた。ちょうどその折、シャルヴァ（シヴァ）がそこに来臨し、次の言葉を告げた。

Verse 7

पुत्रस्तवायं गिरिजे श्रृणु यादृग्भविष्यति । विक्रमेण च वीर्येण कृपया सदृशो मया

「おおギリジャよ、これは汝の子である。聞け、彼がいかなる者となるかを。武勇においても、力においても、そして慈悲においても、彼は我に等しき者となろう。」

Verse 8

यथाहं तादृशश्चासौ पुत्रस्ते भविता गुणैः । ये च पापा दुराचारा वेदान्धर्मं द्विषंति च

「我がいかなる者であるか、そのように汝の子もまた徳においてそうなる。しかして、罪深く悪しき行いをなし、ヴェーダとダルマを憎む者どもは……」

Verse 9

तेषामामरणांतानि विघ्नान्येष करिष्यति । ये च मां नैव मन्यंते विष्णुं वापि जगद्गुरुम्

「彼らには、死に至るまで尽きぬ障碍を彼が起こすであろう。とりわけ、我を敬わず、また世界の師ヴィシュヌをも敬わぬ者どもに対して。」

Verse 10

विघ्निता विघ्नराजेन ते यास्यंति महत्तमः । तेषां गृहेषु कलहः सदा नैवोपसाम्यति

おお最も卓越せる者よ、ヴィグナラージャ（障碍の主）により妨げられる者は滅びへと赴く。しかも彼らの家には争いが、真に鎮まることなく、常に絶えず留まる。

Verse 11

पुत्रस्य तव विघ्नेन समूलं तस्य नश्यति । येषां न पूज्याः पूज्यंते क्रोधासत्यपराश्च ये

汝の子ヴィグネーシャ（Vighneśa）が置く障りによって、彼らは根こそぎ滅ぼされる——ふさわしからぬ者をふさわしいとして礼拝する者、そして怒りと虚偽に執する者たち。

Verse 12

रौद्रसाहसिका ये च तेषां विघ्नं करिष्यति । श्रुतिधर्माञ्ज्ञातिधर्मान्पालयंति गुरूंश्च ये

荒々しく、無謀に暴力へ走る者には、彼は障りを課す。だが、シュルティ（śruti）に説かれたダルマと親族への務めを守り、グル（師）を敬う者には——

Verse 13

कृपालवो गतक्रोधास्तेषां विघ्नं हरिष्यति । सर्वे धर्माश्च कर्माणि तथा नानाविधानि च

慈悲深く、怒りを捨てた者には、彼は障りを取り除く。さらに、彼らのあらゆるダルマと儀礼——そして種々の行いのすべて——

Verse 14

सविघ्नानि भिवष्यंति पूजयास्य विना शुभे । एवं श्रुत्वा उमा प्राह एवमस्त्विति शंकरम्

「彼を礼拝せぬなら、吉祥なる者よ、すべては障りに満ちるであろう。」これを聞いてウマーはシャンカラに言った。「そのとおりに。」

Verse 15

ततो बृहत्तनुः सोऽभूत्तेजसा द्योतयन्दिशः । ततो गणैः समं शर्वः सुराणां प्रददौ च तम् । यावत्तार कहंता वो भवेत्तावदयं प्रभुः

そのとき彼は巨大なる身となり、テージャス（霊光）によって十方を照らした。ついでシャルヴァはガナ（眷属）とともに彼を神々に託して言った。「汝らのためにターラカを討つ者が未だ現れぬ間は、この主が汝らの守護者である。」

Verse 16

ततो विघ्नपतिर्देवैः संस्तुतः प्रमतार्तिहा । चकार तेषां कृत्यानि विघ्नानि दितिजन्मनाम्

そのとき、神々に讃えられ、シヴァの従者プラマタたちの苦悩を除くヴィグナパティは、命ぜられた務めを果たし、ディティの系統に生まれた者（アスラ）に障碍を起こした。

Verse 17

पार्वती च पुनर्देवी पुत्रत्वे परिकल्प्य च । अशोकस्यांकुरं वार्भिरवर्द्धयत स्वादृतैः

また女神パールヴァティーは、ふたたびそれを我が子と定め、丹念に整えた水でアショーカ樹の芽を育んだ。

Verse 18

सप्तर्षीनथ चाहूय संस्कारमंगलं तरोः । कारयामास तन्वंगी ततस्तां मुनयोऽब्रुवन्

ついで、しなやかな肢体の女神は七仙（サプタ・リシ）を招き、樹のために吉祥なる成就の灌頂儀礼を執り行わせた。すると賢仙たちは彼女に告げた。

Verse 19

त्वयैव दर्शिते मार्गे मर्यादां कर्तुमर्हसि । किं फलं भविता देवि कल्पितैस्तरुपुत्रकैः

仙人たちは言った。「道はあなたご自身が示された。ゆえに女神よ、正しい規範と境界を定められるべきです。デーヴィよ、この想い描かれた『樹より生まれし子』から、いかなる果が生じましょうか。」

Verse 20

देव्युवाच । यो वै निरुदके ग्रामे कूपं कारयते बुधः । यावत्तोयं भवेत्कूपे तावत्स्वर्गे स मोदते

女神は言われた。「水なき村に賢者が井戸を造らせるなら、その井戸に水が留まるかぎり、彼は天界において歓喜を味わう。」

Verse 21

दशकूपसमावापी दशवापी समं सरः । दशसरःसमा कन्या दशकन्यासमः क्रतुः

一つの階段井戸は十の井戸に等しく、一つの湖は十の階段井戸に等しい。婚姻において乙女を施与することは十の湖に等しく、さらに一度の祭祀（ヤジュニャ）はその乙女施与十回に等しい。

Verse 22

दशक्रतुसमः पुत्रो दशपुत्रसमो द्रुमः

一人の息子は十の祭祀に等しく、一本の樹は十人の息子に等しい。

Verse 23

एषैव मम मर्यादा नियता लोकभाविनी । जीर्णोद्धारे कृते वापि फलं तद्द्विगुणं मतम्

「これこそが、世の安寧をもたらすために定められた、わが確立された規範である。朽ちて損なわれたものを修復し再興するなら、その果報は二倍と見なされる。」

Verse 24

इति गणेशोत्पत्तिः । ततः कदाचिद्भगवानुमया सह मंदरे । मंदिरे हर्षजनने कलधौतमये शुभे

かくしてガネーシャの出現の物語は終わる。さてある時、福徳具足の主はウマーと共にマンダラ山におられ、歓喜を生む、吉祥にして精錬された黄金で造られた麗しき宮殿に住していた。

Verse 25

प्रकीर्णकुसुमामोदमहालिकुलकूजिते । किंनरोद्गीतसंगीत प्रतिशब्दितमध्यके

そこは散り敷いた花の香りと、群れなす大蜂の羽音に満ちていた。さらにその中央では、キンナラたちの歌う音楽がこだまし、反響して鳴り渡っていた。

Verse 26

क्रीडामयूरैर्हसैश्च श्रुतैश्चैवाभिनादिते । मौक्तिकैर्विविध रत्नैर्विनिर्मितगवाक्षके

そこは戯れる孔雀や白鳥、ほかの鳥たちの鳴き声に満ちて響きわたり、窓は真珠とさまざまな宝石で巧みに造られていた。

Verse 27

तत्र पुण्यकथाभिश्च क्रीडतो रुभयोस्तयोः । प्रादुरभून्महाञ्छब्दः पूरितांबरगोचरः

そこで二人が戯れつつ聖なる物語を語り合っていると、忽ち大いなる響きが現れ、天空を満たして諸天の広がり一面に行き渡った。

Verse 28

तं श्रुत्वा कौतुकाद्देवी किमेतदिति शंकरम् । पर्यपृच्छच्छुभतनूर्हरं विस्मयपूर्वकम्

それを聞いて女神は好奇の心に動かされ、シャンカラに「これは何ですか」と問うた。吉祥なる肢体をもつデーヴィーは、驚きをもってハラに尋ねた。

Verse 29

तामाह देवीं गिरिशो दृष्टपूर्वास्तु ते त्वया । एते गणा मे क्रीडंति शैलेऽस्मिंस्त्वत्प्रियाः शुभे

ギリシャは女神に告げた。「彼らはあなたが以前にも見た者たちである。これは我がガナたちで、この山にて戯れているのだ、吉祥なる方よ——彼らはあなたに愛されているゆえに。」

Verse 30

तपसा ब्रह्मचर्येण क्लेशेन क्षेत्रसाधनैः । यैरहं तोषितः पृथ्व्यां त एते मनुजोत्तमाः

苦行（タパス）により、梵行の戒めにより、艱難により、また聖地における修行によって——地上において我を満足させた者たち、まさに彼らこそ人間のうちの最勝者である。

Verse 31

मत्समीपमनुप्राप्ता मम लोकं वरानने । चराचरस्य जगतः सृष्टिसंहारणक्षमाः

麗しき面影の者よ、彼らは我が御前に至り、我が世界に到達したゆえに、動くものと動かぬものを含む全宇宙の創造と滅尽を成し得る。

Verse 32

विनैतान्नैव मे प्रीतिर्नैभिर्विरहितो रमे । एते अहमहं चैते तानेतान्पस्य पार्वति

彼らなくして我に歓喜はなく、彼らと離れては我は喜ばぬ。彼らは我がごとく、我もまた彼らがごとし――見よ、パールヴァティーよ。

Verse 33

इत्युक्ता विस्मिता देवी ददृशे तान्गवाक्षके । स्थिता पद्मपलाशाक्षी महादेवेन भाषिता

かく告げられて女神は驚き、窓の開口に彼らを見た。蓮の花弁のごとき眼をもつ御方は、マハーデーヴァに語られたのち、そこに立っていた。

Verse 34

केचित्कृशा ह्रस्वदीर्घाः केचित्स्थूलमहोदराः । व्याघ्रेभमेषाजमुखा नानाप्राणिमहामुखाः

ある者は痩せ、ある者は低くまた高く、ある者は太って大腹であった。ある者は虎・象・牡羊・山羊のごとき顔を持ち、さまざまな生類の相を帯びた大面の者どもであった。

Verse 35

व्याघ्रचर्मपरीधाना नग्ना ज्वालामुखाः परे । गोकर्णा गजकर्णाश्च बहुपादमुखेक्षणाः

ある者は虎皮をまとい、ある者は裸形で、口より炎を吐いた。ある者は牛の耳、ある者は象の耳を持ち、また多くの足・顔・眼を備える者もいた。

Verse 36

विचित्रवाहनाश्चैव नानायुधधरास्तथा । गीतवादित्रतत्त्वज्ञाः सत्त्वगीतरसप्रियाः

彼らは奇しき乗り物を備え、さまざまな武器を携えていた。歌と楽器の理をわきまえ、清らかに調和する音楽の妙味を愛でていた。

Verse 37

तान्दृष्ट्वा पार्वती प्राह कतिसंख्याभिधास्त्वमी

彼らを見て、パールヴァティーは言った。「その数はいくつ、名は何というのですか。」

Verse 38

श्रीशंकर उवाच । असंख्ये यास्त्वमी देवी असंख्येयाभिधास्तथा । जगदापूरितं सर्वमेतैर्भीमैर्महाबलैः

聖なるシャンカラは言った。「女神よ、彼らは数え尽くせず、その名号もまた数知れぬ。恐るべき大いなる力をもつ者たちが、全世界を満たしている。」

Verse 39

सिद्धक्षेत्रेषु रथ्यासु जीर्णोद्यानेषु वेश्मसु । दानवानां शरीरेषु बालेषून्मत्तकेषु च

成就者（シッダ）の聖域において、街路において、荒れ果てた園と家において、ダーナヴァの身の内において、また幼子と狂える者のうちにおいても――（彼らは宿っている）。

Verse 40

एते विशति मुदिता नानाहारविहारिणः । ऊष्मपाः फेनपाश्चैव धूम्रपा मधुपायिनः । मदाहाराः सर्वभक्ष्यास्तथान्ये चाप्यभोजनाः

この二十のガナたちは、歓喜して昂ぶり、さまざまな食と遊楽をもって遍歴する。ある者は熱（蒸気）を飲み、ある者は泡を飲み、ある者は煙を飲み、ある者は蜜を飲む。ある者は酩酊を糧とし、ある者は万物を食らう――また別の者は、まったく食せずとも生きる。

Verse 41

गीतनृत्योपहाराश्च नानावाद्यरवप्रियाः । अनंतत्वादमीषां च वक्तुं शक्या न वै गुणाः

彼らは歌と舞と供物を喜び、さまざまな楽器の響きを愛する。しかもその本性は無尽であるがゆえに、その徳相はまことに言葉では尽くして語り得ない。

Verse 42

श्रीदेव्युवाच । मनःशिलेन कल्केन य एष च्छुरिताननः । तेजसा भास्कराकारो रूपेण सदृशस्तव

聖なる女神は言われた。「この者は摩那室羅（まなしら、赤砒の膏）を顔に塗り、光輝は太陽のごとく、姿かたちもまたあなたに似ております。」

Verse 43

आकर्ण्याकर्ण्य ते देव गणैर्गीतान्महागुणान् । मुहुर्नृत्यति हास्यं च विदधाति मुहुर्मुहुः

おおデーヴァよ、ガナたちが歌い上げる大いなる徳を幾度も幾度も聞くと、彼はたびたび舞い踊り、またたびたび笑いをこぼす。

Verse 44

सदाशिवशिवेत्येवं विह्वलो वक्ति यो मुहुः । धन्योऽमीदृशी यस्य भक्तिस्त्वयि महेश्वरे

「サダーシヴァ！ シヴァ！」と、恍惚として幾度も幾度も唱える者——おおマヘーシュヴァラよ、あなたにかくも深い信愛（バクティ）を捧げる者は、まことに福徳ある者である。

Verse 45

एनं विज्ञातुमिच्छामि किंनामासौ गणस्तव । श्रीशंकर उवाच । स एष वीरक देवी सदा मेद्रिसुते प्रियः

「この者を知りたいのです——あなたのガナの名は何と申しますか。」聖なるシャンカラは言われた。「女神よ、これはヴィーラカ。山の娘よ、彼は常にわたしに愛される者である。」

Verse 46

नानाश्चर्यगुणाधारः प्रतीहारो मतोंऽबिके । देव्युवाच । ईदृशस्य सुतस्यापि ममोऽकंठा पुरांतक

「おおアンビカーよ、彼は門を守る者と見なされ、数多の驚くべき徳の拠り所である。」デーヴィーは言った。「おおトリプラを滅ぼす者よ、このような子があっても、わが渇望は抑えがたい。」

Verse 47

कदाहमीदृशं पुत्रं लप्स्याम्यानंददायकम् । शर्व उवाच । एष एव सुतस्तेस्तु यावदीदृक्परो भवेत्

「いつになれば、このような喜びを与える子を得られましょうか。」シャルヴァ（シヴァ）は言った。「この者こそ汝の子となれ。かかる信愛を保つかぎり。」

Verse 48

इत्युक्ता विजयां प्राह शीघ्रमानय वीरकम् । विजया च ततो गत्वा वीरकं वाक्यमब्रवीत्

かく語り終えて（シヴァ）はヴィジャヤーに言った。「急いでヴィーラカを連れて来よ。」そこでヴィジャヤーは赴き、ヴィーラカに言葉を伝えた。

Verse 49

एहि वीरक ते देवी गिरिजा तोषिता शुभा । त्वममाह्वयति सा देवी भवस्यानुमते स्वयम्

「来なさい、ヴィーラカ。吉祥なる女神ギリジャーは満悦しておられる。バヴァ（シヴァ）の許しのもと、女神みずから汝を召しておられる。」

Verse 50

इत्युक्तः संभ्रमयुतो मुखं संमार्ज्य पाणिना । देव्याः समीपमागच्छज्जययाऽनुगतः शनैः

そう告げられると、彼はおずおずとした昂ぶりに満ち、手で顔をぬぐい、ジャヤを後ろに従えて、ゆるやかに女神の御前へ近づいた。

Verse 51

तं दृष्ट्वा गिरिजा प्राह गिरामधुरवर्णया । एह्येहि पुत्र दत्तस्त्वं भवेन मम पुत्रकः

彼を見て、ギリジャーは甘やかな声で告げた。「来なさい、来なさい、わが子よ。バヴァ（シヴァ）によって汝はわたしに授けられた。汝はわたしの愛しき子である。」

Verse 52

इत्युक्तो दंडवद्देवीं प्रणम्यावस्थितः पुरः । माता ततस्तमालिंग्य कृत्वोत्संगे च वीरकम्

そう告げられると、彼は女神に対し杖のごとく全身を投げ出して礼拝し、御前に立った。すると母は彼を抱きしめ、ヴィーラカ（Vīraka）を自らの膝に置いた。

Verse 53

चुचुंब च कपोले तं गात्राणि च प्रमार्जयत् । भूषयामास दिव्यैस्तं स्वयं नानाविभूषणैः

母は彼の頬に口づけし、四肢をやさしく拭い清めた。ついで自ら、さまざまな天上の装身具で彼を荘厳した。

Verse 54

एवं संकल्प्य तं पुत्रं लालयित्वा उमाचिरम् । उवाच पुत्र क्रीडेति गच्छ सार्धं गणैरिति

このように彼を子として受け入れ、久しく愛撫したのち、ウマーは言った。「わが子よ、遊びに行きなさい。ガナたち（Gaṇas）と共に行くのだ。」

Verse 55

ततश्चिक्रीड मध्ये स गणानां पार्वतीसुतः । मुहुर्मुहुः स्वमनसि स्तुवन्भक्तिं स शांकरीम्

やがてパールヴァティーの子はガナたち（Gaṇas）の中で戯れ、幾度となく自らの心の内で、シャーンカリーへのバクティ—聖なる母への帰依を讃えた。

Verse 56

प्रणम्य सर्वभूतानि प्रार्थयाम्यस्मि दुष्करम् । भक्त्या भजध्वमीशानं यस्या भक्तेरिदं फलम्

一切の生きとし生けるものに礼拝して、わたしは難き願いを申し上げる。信愛（バクティ）をもってイーシャーナを礼拝せよ――この成就こそ、その信愛の果である。

Verse 57

क्रीडितुं वीरके याते ततो देवी च पार्वती । नानाकथाभिस्चिक्रीड पुनरेव जटाभृता

ヴィーラカが遊びに出て行くと、女神パールヴァティーは、結髪の主（シヴァ）と再び戯れ、さまざまな物語に心を弾ませた。

Verse 58

ततो गिरिसुताकण्ठे क्षिप्तबाहुर्महेश्वरः । तपसस्तु विशेषार्थं नर्म देवीं किलाब्रवीत्

そのときマヘーシュヴァラは、山の娘なる女神の首に腕を回し、戯れの言葉でデーヴィーに語った――しかしそれは、タパス（苦行）の特別な目的を示すためであった。

Verse 59

स हि गौरतनुः शर्वो विशेषाच्छशिशोभितः । रंजिता च विभावर्या देवी नीलोत्पलच्छविः

実にシャルヴァは白き身をもち、とりわけ月の光により荘厳されていた。青蓮のごとく深い色の女神もまた、夜の輝きによっていっそう美しく映えた。

Verse 60

शर्व उवाच । शरीरे मम तन्वंगी सिते भास्यसितद्युतिः । भुजंगीवासिता शुभ्रे संश्लिष्टा चन्दने तरौ

シャルヴァは言った。「おお、しなやかな肢体の者よ。わが身の上に、白き麗人よ、汝の光は、明るい白が暗色に溶け合うかのように見える――淡い白檀の樹に、輝く蛇がぴたりと絡みつくように。」

Verse 61

चंद्रज्योत्स्नाभिसंपृक्ता तामसी रजनी यथा । रजनी वा सिते पक्षे दृष्टिदोषं ददासि मे

汝は月光の交じる闇夜のごとく、また白き半月の中の夜のごとし。おお麗しき者よ、汝は我が視界に瑕を与える。

Verse 62

इत्युक्ता गिरिजा तेन कण्ठं शर्वाद्विमुच्य सा । उवाच कोपरक्ताक्षी भृकुटीविकृतानना

かく彼に言われて、ギリジャーはシャルヴァの首を放ち、語った――怒りに目は赤く、眉をひそめて顔は歪んでいた。

Verse 63

स्वकृतेन जनः सर्वो जनेन परिभूयते । अवश्यमर्थी प्राप्नोति खण्डनां शशिखंडभृत्

人はみな自らの業によって他者に辱められる。おお月の印を戴く者よ、他人の恩寵を求める者は必ずや侮りを受ける。

Verse 64

तपोभिर्दीप्तचरितैर्यत्त्वां प्रार्थितवत्यहम् । तस्य मे नियमस्यैवमवमानः पदेपदे

苦行と輝く誓戒をもって汝を願い求めたのに、その我が修行の規律が今や歩むごとに辱められている。

Verse 65

नैवाहं कुटिला शर्व विषमा न च धूर्जटे । स्वदोषैस्त्वं गतः क्षांतिं तथा दोषाकरश्रियः

我は曲がってはいない、シャルヴァよ。偏りもない、結髪の御方よ。過失の鉱脈を飾りとするかのごとき汝が忍耐に至ったのは、ただ己が瑕ゆえである。

Verse 66

नाहं मुष्णामि नयने नेत्रहंता भवान्भव । भगस्तत्ते विजानाति तथैवेदं जगत्त्रयमा

私はあなたの目を盗んではいません。バーヴァよ、あなたこそが目の破壊者なのです。バガ神はあなたのそのことを知っており、この三界すべてがそれを知っています。

Verse 67

मूर्ध्नि शूलं जनयसे स्वैर्दोषैर्मामदिक्षिपन् । यत्त्वं मामाह कृष्णेति महाकालोऽसि विश्रुतः

あなたは私を非難しながら、ご自身の過ちによって私の頭に棘のような痛みを生じさせています。あなたが私を「黒い女」と呼ぶからには、あなたこそマハーカーラ（大いなる暗黒）として名高いのです！

Verse 68

यास्याम्यहं परित्यक्तुमात्मानं तपसा गिरिम् । जीवंत्या नास्ति मे कृत्यं धूर्तेन परिभूतया

私は山へ行き、苦行によってこの身を捨てましょう。欺く者によって侮辱された今、生き続けることに何の意味もありません。

Verse 69

निशम्य तस्या वचनं कोपतीक्ष्णाक्षरं भवः । उवाचाथ च संभ्रांतो दुर्ज्ञेयचरितो हरः

怒りで鋭くなった彼女の言葉を聞いて、バーヴァ（シヴァ神）は狼狽して語りました。ハラの行いは計り知ることが難しいからです。

Verse 70

न तत्त्वज्ञासि गिरिजे नाहं निंदापरस्तव । चाटूक्तिबुद्ध्या कृतवांस्त वाहं नर्मकीर्तनम्

ギリジャーよ、きみは真実を理解していない。私はきみを非難して喜ぶような者ではない。ただ戯れの賛辞を込めた心で、あのからかうような言葉を口にしただけなのだ。

Verse 71

विकल्पः स्वच्छचित्तेति गिरिजैषा मम प्रिया । प्रायेण भूतिलिप्तानामन्यथा चिंतिता हृदि

おおギリジャーよ、これが我が愛する見解である――「澄みきったように見える心にも、疑いと揺らぎは起こり得る」。世俗の灰にまみれた者の胸は、たいてい物事を別様に思い描く。

Verse 72

अस्मादृशानां कृष्णांगि प्रवर्तंतेऽन्यथा गिरः । यद्येवं कुपिता भीरु न ते वक्ष्याम्यहं पुनः

おおクリシュナーングィーよ、我らのような者の間では、言葉が時に別の意味となって出てしまう。もしそれで怒るのなら、臆病な君よ、私はもう二度と語りかけぬ。

Verse 73

नर्मवादी भविष्यामि जहि कोपं सुचिस्मिते । शिरसा प्रणतस्तेऽहं रचितस्ते मयाञ्जलिः

私はただ柔らかく、戯れのように語ろう――怒りを捨てよ、清らかな微笑みの君よ。私は頭を垂れて礼拝し、君の前で合掌（アンジャリ）して敬意を捧げる。

Verse 74

दीनेनाप्यपमानेन निंदिता नमि विक्रियाम् । वरमस्मि विनम्रोऽपि न त्वं देवि गुणान्विता

たとえ卑しい侮辱によって貶められても、私は立ち位置を変えぬ。むしろ私がへりくだっている方がよい。だが君は、女神よ、徳にかなう振る舞いをしていない。

Verse 75

इत्यनेकैश्चाटुवाक्यैः सूक्तैर्देवेन बोधिता । कोपं तीव्रं न तत्याज सती मर्मणि घट्टिता

このように、神が多くの甘美で巧みな言葉によって諭しても、サティーは激しい怒りを捨てなかった――心の痛点を突かれたのである。

Verse 76

अवष्टब्धावथ क्षिप्त्वा पादौ शंकरपाणिना । विपर्यस्तालका वेगाद्गन्तुमैच्छत शैलजा

そのとき彼女は身を固め、足に触れていたシャンカラの手を振り払った。急ぎのあまり髪は乱れ、山より生まれし女神はただちに立ち去ろうとした。

Verse 77

तस्यां व्रजन्त्यां कोपेन पुनराह पुरांतकः । सत्यं सर्वैरवयवैः सुतेति सदृशी पितुः

彼女が怒りにまかせて去ろうとすると、三城を滅ぼす者は再び、同じく憤って言った。「まことに、娘よ、汝はその全身の肢体において父にひどく似ている。」

Verse 78

हिमाचलस्य श्रृंगैस्तैर्मेघमालाकुलैर्मनः । तथा दुरवागाह्योऽसौ हृदयेभ्यस्तवाशयः

雲の花鬘に包まれたヒマーチャラの峰々のように、汝の意は測りがたい。心がそこへ踏み入ろうとしても、なお深く捉え難い。

Verse 79

काठिन्यं कष्टमस्मिंस्ते वनेभ्यो बहुधा गतम् । कुटिलत्वं नदीभ्यस्ते दुःसेव्यत्वं हिमादपि

汝の苛烈な硬さは、幾度も森より集められたかのよう。汝の屈曲は川より、そして近づき難さは雪氷よりさえ移ったかのようだ。

Verse 80

संक्रांतं सर्वमेवैतत्तव देवी हिमाचलात् । इत्युक्ता सा पुनः प्राह गिरिशं सैलजा तदा

「これらすべては、ヒマーチャラより生まれしデーヴィーから、汝なる女神へと移ったのだ」と告げられると、山より生まれし御方はそのとき再びギリーシャに語りかけた。

Verse 81

कोपकंपितधूम्रास्या प्रस्फुरद्दशनच्छदा । मा शर्वात्मोपमानेन निंद त्वं गुणिनो जनान्

怒りに震えて顔は暗く曇り、唇は歯の上でひくつきながら、彼女は言った。「自らを万有の自己たるシャルヴァ（Śarva）と量って、徳ある人々を侮ってはならぬ。」

Verse 82

तवापि दुष्टसंपर्कात्संक्रांतं सर्वमेवहि । व्यालेभ्योऽनेकजिह्वत्वं भस्मनः स्नेहवन्ध्यता

「そなたにおいてさえ、穢れとの接触によってすべてが移り染みた。蛇からは多舌の性、灰からは愛情の不毛が。」

Verse 83

हृत्कालुष्यं शशांकात्ते दुर्बोधत्वं वृषादपि । अथवा बहुनोक्तेन अलं वाचा श्रमेण मे

「月からは心の汚れを取り、牡牛（ヴリシャ）からは鈍い理解を取った。だがもうよい——多言で我が身を疲れさせて何になろう。」

Verse 84

श्मशानवास आसीस्त्वं नग्नत्वान्न तव त्रपा । निर्घृणत्वं कपालित्वादेवं कः शक्नुयात्तवं

「そなたは火葬場に住み、裸であるがゆえに恥を知らぬ。髑髏を携えることから無慈悲が生ずる——ゆえに、誰がそなたを抑え得ようか。」