Adhyaya 39

Verse 1

स्कंद उवाच । पुनः स नारदोऽगस्त्य देव्याः प्राक्समुपागतः । तद्वृत्तांतमशेषं च हरायावेदितुं ययौ

スカンダは言った。「アガスティヤよ、ナーラダは再び—まず女神に近侍してから—ハラ（シヴァ）のもとへ赴き、事の次第を余すところなく告げ知らせた。」

Verse 2

दृष्ट्वा स नारदः शंभुं नंदिना सह संकथाम् । कांचित्तर्जनिविन्यास पूर्वं कुर्वंतमानमत्

ナーラダは、ナンディンと語らうシャンブ（Śambhu）を見て、まず人差し指である合図を示し、それから恭しく礼拝して頭を垂れた。

Verse 3

उपाविशच्च शैलादि विसृष्टासनमुत्तमम् । वैलक्ष्यं नाटयन्किंचित्क्षणं जोषं समास्थितः

彼は山より生まれし御方（シヴァ）が授けた最上の座に着き、わずかな気恥ずかしさをにじませつつ、しばし沈黙を守った。

Verse 4

आकारेणैव सर्वज्ञस्तद्वृत्तांतं विवेद ह । अवादीच्च मुनिं शंभुः कुतो मौनावलंबनम्

その佇まいだけで、遍知の主は一切の事情を悟られた。そこでシャンブは聖仙に告げた。「なぜ沈黙に頼るのか。」

Verse 5

शरारिणां स्थितिरियमुत्पत्तिप्रलयात्मिका । दिव्यान्यपि शरीराणि कालाद्यांत्येवमेव हि

これが有身の者のありさま—生起し滅するという性質である。たとえ天なる妙身であっても、時とともに過ぎ去る—まことにその通りだ。

Verse 6

दृश्यं विनश्वरं सर्वं विशेषाद्यदनीश्वरम् । ततोऽत्र चित्रं किं ब्रह्मन्कंकालः कालयेन्न वै

見えるものはすべて滅びゆく。とりわけ自在ならぬものはなおさらだ。ゆえに、婆羅門よ、骸骨が時によって滅ぼされるのに何の不思議があろうか。

Verse 7

अभाविनो हि भावस्य भावः क्वापि न संभवेत् । भाविनोपि हि नाभावस्ततो मुह्यंति नो बुधाः

成るべく定められていないものは、いかなる所にも生じ得ない。成るべく定められたものは、無へとは転じない。ゆえに賢者は迷わない。

Verse 8

शंभूदीरितमाकर्ण्य स इत्थं मुनिपुंगवः । प्रोक्तवान्सत्यमेवैतद्यद्देवेन प्रभाषितम्

シャンブの言葉を聞いて、その最勝の聖仙は答えた。「まことにその通り。神が宣べられたことは真実である。」

Verse 9

अवश्यमेव यद्भाव्यं तद्भूतं नात्र संशयः । परं मां बाधतेत्यंतं चिंतैका चित्तमाथिनी

定められたことは必ず起こる――ここに疑いはない。されど、ただ一つの思いが激しく我を責め、心をかき乱してやまない。

Verse 10

नापचीयेत ते किंचिन्नोपचीयेत तत्त्वतः । अव्ययत्वाच्च पूर्णत्वाद्धानिवृद्धी कृतस्त्वयि

まことに、汝においては何ものも減ずることなく、また真に増すこともない。汝は不滅にして常に円満なるがゆえに、「損」と「得」とは人が汝に投げかける観念にすぎぬ。

Verse 11

अहो वराकः संसारः क्व भविष्यत्यनीश्वरः । आरभ्याद्यदिनं न त्वामर्चयिष्यंति केपि यत्

ああ、なんと哀れな輪廻の世よ！主なきところに、いずこに立ち得ようか。今日より、人々が汝をまったく礼拝せぬなら、いかなる依り処が残ろう。

Verse 12

यतः प्रजापतिर्दक्षो न त्वामाहूतवान्क्रतौ । तेनाद्यरीढि तं दृष्ट्वा देवर्षिमनुजा अपि

プラジャーパティ・ダクシャが祭祀に汝を招かなかったゆえに、今日に至るまで—その事を見て—天の聖仙も人々も彼を避け退き、その行いの過ちを悟るのである。

Verse 13

तव रीढां करिष्यंति किमैश्वर्येण रीढिनाम् । प्राप्तावहेडना लोके जितकालभया अपि । अथैश्वर्येण संपन्नाः प्रतिष्ठाभाजनं किमु

汝に帰依する者に、世の権勢はいかに要ろうか。たとえ世間に嘲られようとも、彼らはすでに時（死）の恐れに打ち勝っている。さらに富と威徳に恵まれるなら、いかなる「地位」をなお求めよう。

Verse 14

महीयसायुषा तेषां वसुभिर्भूरिभिश्च किम् । येऽभिमानधनानेह लब्धरीढाः पदेपदे

彼らにとって長寿や多くの財宝に何の益があろうか。ここでの唯一の「富」が慢心である者は、歩みごとに支えを得ても、本質においては空虚のままである。

Verse 15

अचेतनाश्च सावज्ञा जीवंतोपि न कीर्तये । अभिमानधना धन्या वरं योषित्सुसासती

無知で侮り高ぶる者は、生きていても讃えるに値しない。慢心のみを富とする「幸運な者」たちより、貞淑で徳ある女性のほうがまさしく勝っている。

Verse 16

या त्वद्विनिंदाश्रवणात्तृणीचक्रे स्वजीवितम् । इत्याकर्ण्य महाकालः सम्यग्ज्ञात्वा सतीव्ययम्

あなたが罵られるのを聞くや、自らの命を草のごとく軽んじた彼女。これを聞いたマハーカーラは、サティーの逝去を正しく悟り、行動へと駆り立てられた。

Verse 17

सत्यं मुने सती देवी तृणीचक्रे स्वजीवितम् । जोषं स्थिते मुनौ तत्र तन्महाकालसाध्वसात्

まことに、聖仙よ。女神サティーは自らの命を草のごとく見なした。そしてその場で仙人が黙して立っていたのは、そのマハーカーラへの畏敬のためであった。

Verse 18

रुद्रश्चातीवरुद्रोभूद्बहुकोपाग्निदीपितः । ततस्तत्कोपजाद्वह्निराविरासीन्महाद्युतिः

ルドラは激しい憤怒の火に煽られ、いよいよ猛々しくなった。するとその怒りより生じた炎から、偉大にして灼然たる光輝が現れた。

Verse 19

प्रत्यक्षः प्रतिमाकारः कालमृत्युप्रकंपनः । उवाच च प्रणम्येशं भुशुंडीं महतीं दधत्

彼は眼前に身をもって顕れ、時と死すら震えさせる者として、主に礼拝してから、巨大な棍棒を携えつつ語った。

Verse 20

आज्ञां देहि पितः किं ते करवै दास्यमुत्तमम् । ब्रह्मांडमेककवलं करवाणि त्वदाज्ञया

ご命令を、父よ——我はいかなる至上の奉仕を捧げましょうか。あなたの御命により、全宇宙さえ一口の糧として成し得ます。

Verse 21

पिबामि चार्णवान्सप्ताप्येकेन चुलुकेन वै । रसातलं वा पातालं पातालं वा रसातलम्

ひとすくいの掌で七つの大海を飲み干し、ラサータラをパーターラへ—あるいはパーターラをラサータラへと—転じて覆すこともできます。

Verse 22

त्वदाज्ञया नयामीश विनिमय्य स्वहेलया । सलोकपालमिंद्रं वा धृत्वा केशैरिहानये

あなたの御命により、主よ、我は戯れのごとく意のままに、ローカパーラらと共にインドラさえ髪をつかんで引きずり、ここへ連れて来られます。

Verse 23

अपि वैकुंठनाथश्चेत्तत्साहाय्यं करिष्यति । तदा तं कुंठितास्त्रं च करिष्यामि त्वदाज्ञया

たとえヴァイクンタの主が助勢に来ようとも、あなたの御命により、我はその武器の威力を鈍らせ、無力といたします。

Verse 24

दनुजा दितिजाः के वै वरा कारणदुर्बलाः । तेषु चोत्कटतां कोपि धत्ते तं प्रणिहन्म्यहम्

ダーナヴァとダイティヤの軍勢とは、いったい何者か。彼らは授かった恩寵のゆえに強く見えるが、本性は脆い。もしその中に猛き驕りを示す者あらば、我はこれを討ち滅ぼす。

Verse 25

कालं बध्नामि वा संख्ये मृत्योर्वा मृत्युमर्थये । स्थावरेषु चरेष्वत्र मयि कुद्धे रणांगणे

戦場において我は、時すら縛り得る。あるいは死そのものに死を求め得る。われ怒りて戦場に立てば、動くものも動かぬものも、あらゆる存在に恐怖が満ち広がる。

Verse 26

त्वद्बलेन महेशान न कोपि स्थैर्यमेष्यति । ममपादतलाघातादेतद्वै क्षोणिमंडलम्

汝の御力によりて、ああマヘーシャーナよ、誰一人として揺るがずにはいられぬ。我が足裏の一撃に、この大地の球は必ずや震え動く。

Verse 27

कदलीदलवद्वाताद्वेपते सरसातलम् । चूर्णीकरोमि दोर्दंडघाताच्चैतान्कुलाचलान्

風に揺れる芭蕉の葉のごとく、大地はラサータラに至るまで震えおののく。我が腕の一撃は杖の如く、これら境界の山々を粉塵と化す。

Verse 28

किं बहूक्तेन देह्याज्ञां ममासाध्यं न किंचन । त्वत्पादबलमासाद्य कृतं विद्ध्यद्यचिंतितम्

多言は要らぬ。命を賜れ――我に成し得ぬことは何もない。汝の御足の力に帰依して、今日、思いも及ばぬことさえ成就したと知れ。

Verse 29

इति प्रतिज्ञां तस्येशः श्रुत्वा कृतममन्यत । कृतकृत्यमिवात्यंतं तं मुदा प्रत्युवाच च

彼の誓いを聞いて、主はその事がすでに成就したとみなされた。そして、目的が完全に果たされたかのように、喜びをもって彼に答えられた。

Verse 30

महावीरोसि रे भद्र मम सर्वगणेष्विह । वीरभद्राख्यया त्वं हि प्रथितिं परमां व्रज

吉祥なる者よ、そなたはここの我が全ガナ（眷属）の中でも、まことに偉大なる英雄である。それゆえ、『ヴィーラバドラ』の名のもとに進み行き、最高の栄誉を得よ。

Verse 31

कुरु मे सत्वरं कार्यं दक्षयज्ञं क्षयं नय । ये त्वां तत्रावमन्यंते तत्साहाय्यविधायिनः

速やかに我が任務を遂行せよ。ダクシャの供犠を破滅に導くのだ。そしてそこで其方を侮辱する者たち、すなわちその企てを助ける者たちもまた、相応の報いを受けるべきである。

Verse 32

ते त्वयाप्यवमंतव्या व्रज पुत्र शुभोदय । इत्याज्ञां मूर्ध्नि चाधाय स ततः पारमेश्वरीम्

彼らもまた、其方によって貶められるべきである。行け、我が子よ、その飛躍は吉祥である。このように主の命令を頭上に戴き、彼は主の御心に従って出発した。

Verse 33

हरं प्रदक्षिणीकृत्य जग्मिवानतिरंहसा । ततस्तदनुगाञ्शंभुः स्वनिःश्वाससमुद्गतान्

ハラ（シヴァ神）の周りを右回りに回って礼拝した後、彼は猛スピードで出発した。その後、シャンブ（シヴァ神）は自らの息から従者たちを生み出した。

Verse 34

शतकोटिमितानुग्रान्गणानन्न्यानवासृजत् । ते गणा वीरभद्रं तं यांतं केचित्पुरोगताः

彼はさらに、あたかも百コーティにも及ぶかのごとき、ほかの猛きガナたちを放った。そのガナのうち幾人かは、進みゆくヴィーラバドラの前方へ先行した。

Verse 35

केचित्तदनुगा जाताः केचित्तत्पार्श्वगा ययुः । अंबरं तैः समाक्रांतं तेजोवीजित भास्करैः

ある者はその従者となり、ある者は左右に並び進んだ。彼らによって虚空は満ち、彼らの光輝は太陽をも凌いだ。

Verse 36

शृंगाग्राणि गिरीणां च कैश्चिदुत्पाटितानि वै । आचूडमूलाः कैश्चिच्च विधता वै शिलोच्चयाः

ある者は山々の峰先と頂をも引き抜き、またある者は岩塊を根元から頂まで抱え上げて持ち上げた。

Verse 37

उत्पाट्य महतो वृक्षान्केचित्प्राप्ता मखांगणम् । कैश्चिदुत्पाटिता यूपाः केचित्कुंडान्यपूपुरन्

ある者は大樹を根こそぎ引き抜いて祭場の庭へ至り、ある者はユーパ（祭柱）を引き倒し、またある者は祭火の穴を埋め尽くした。

Verse 38

मंडपं ध्वंसयामासुः केचित्क्रोधोद्धुरागणाः । अचीखनन्वै वेदीश्च केचिद्वै शूलपाणयः । अभक्षयन्हवींष्यन्ये पृषदाज्यं पपुः परे

怒りに狂ったガナのある者はマण्डパを打ち壊し、槍を執る者は祭壇を掘り返した。ほかの者は供物（ハヴィス）を貪り、また別の者はプṛṣダージャ（供酥）を飲み干した。

Verse 39

दध्वंसुरन्नराशींश्च केचित्पर्वतसन्निभान् । केचिद्वै पायसाहाराः केचिद्वै क्षीरपायिनः

ある者は山のごとく積まれた熟食の山を打ち砕き、ある者はパーヤサ（乳粥）を食し、ある者は乳を飲んだ。

Verse 40

केचित्पक्वान्नपुष्टांगा यज्ञपात्राण्यचूर्णयन् । अमोटयन्स्रुचादंडान्केचिद्दोर्दंडशालिनः

ある者は滋養ある熟食で肢体を強め、祭祀（ヤジュニャ）の器を粉砕した。別の者は剛腕を振るい、怒りにまかせて供杓（スルチ）とその柄を折り砕いた。

Verse 41

व्यभजञ्छकटान्केचित्पशून्केचिदजीगिलन् । अग्निं निर्वापयामासुः केचिदत्यग्नितेजसः

ある者は車を打ち砕き、ある者は供犠の獣を呑み込み、またある者は—火よりもなお猛き火徳を燃やして—聖なるアグニの炎を消し去った。

Verse 42

स्वयं परिदधुश्चान्ये दुकूलानि मुदा युताः । जगृहुः केचन पुरा रत्नानां पर्वतं कृतम्

また別の者は喜びに満ちて自ら上質の衣をまとい、ある者は先に積み上げられていたもの—まこと宝玉の山—を奪い取った。

Verse 43

एकेन च भगो देवः पश्यंश्चक्रे विलोचनः । पूष्णो दंतावलीमन्यः पातयामास कोपितः

ある者は見つめていた神バガを盲目とし、また別の者は憤怒してプーシャンの歯並びを打ち落とした。

Verse 44

यज्ञः पलायितो दृष्टः केनचिन्मृगरूपधृक् । शिरोविरहितश्चक्रे तेन चक्रेण दूरतः

人格化した祭祀ヤジュニャは、鹿の姿をとって逃げ去るのが見られた。ある者がこれを打って首を断ち、その一撃によってはるか遠くへ追い払われた。

Verse 45

एकः सरस्वतीं यांतीं दृष्ट्वा निर्नासिकां व्यधात् । अदितेरोष्ठपुटकौ छिन्नावन्येन कोपिना

一人は近づくサラスヴァティーを見て、その鼻を失わせた。別の者は怒りにまかせ、アディティーの両の唇を切り落とした。

Verse 46

अर्यम्णो बाहुयुगलं तथोत्पाटितवान्परः । अग्नेरुत्पाटयामास कश्चिज्जिह्वां प्रसह्य च

別の者はアリヤマンの両腕を引き裂いて奪い、さらにある者は力ずくでアグニの舌をも引き抜いた。

Verse 47

चिच्छेद वायोर्वृषणं पार्षदोन्यः प्रतापवान् । पाशयित्वा यमं कश्चित्को धर्म इति पृष्टवान्

また別の勇猛な従者はヴァーユの睾丸を切り落とした。さらにある者はヤマを縛り上げ、「まことのダルマとは何か」と問いただした。

Verse 48

यत्र धर्मे महेशो न प्रथमं परिपूज्यते । नैरृतं संगृहीत्वान्यः केशेष्वातो्ल्यचासकृत्

「ダルマの名のもとにあっても、まずマヘーシャを礼拝しないところに、真のダルマはない！」そう言って別の者はナイリタを捕らえ、髪をつかんで幾度も引きずり、打ち据えた。

Verse 49

अनीश्वरं हविर्भुक्तं त्वयेत्या ताडयत्पदा । कुबेरमपरो धृत्वा पादयोरधुनोद्बलात्

「主（イーシャ Īśa）を敬わずに供物ハヴィを食したな！」—そう言って一人は足で蹴り、また一人はクベーラを両足でつかんで力任せに激しく揺さぶった。

Verse 50

वामयामास बहुशो भक्षिता ह्यध्वराहुतीः । एकादशाऽपि ये रुद्रा लोकपालैकपंक्तयः

彼は幾度も混乱を引き起こした。なぜならヤジュニャの供献アーフティ（āhuti）が実際に食い尽くされたからである。ローカパーラ（世界の守護者）と共に一列に並ぶ十一のルドラでさえ、惑乱に陥った。

Verse 51

रुद्राख्या धारणवशात्प्रमथैस्तेऽवहेलिताः । वरुणोदरमापीड्य प्रमथोन्यो बलेनहि

ただ仮に「ルドラ」と名乗る者たちは、プラマタ（Pramatha）らに嘲られ、ねじ伏せられた。さらに別のプラマタが、まさしく力ずくでヴァルナ（Varuṇa）の腹を押しつぶした。

Verse 52

बहिरुद्गिरयामास यद्दत्तं चेशवर्ज्जितम् । मायूरीं तनुमासाद्य सहस्राक्षो महामतिः

彼は、主（イーシャ Īśa）を除いて捧げられたため、祭儀で与えられたものを外へ吐き出した。すると千の眼をもつ大心のインドラは、雌孔雀の姿を取った。

Verse 53

उड्डीय गिरिमाश्रित्यच्छन्नः कौतुकमैक्षत । ब्राह्मणान्प्रमथा नत्वा यातयातेतिचाब्रुवन्

彼は飛び去って山に身を寄せ、身を隠してその光景を眺めた。プラマタたちはブラーフマナに礼拝し、「進め、進め」と告げた。

Verse 54

प्रमथाः कालयामासुरन्यानपि च याचकान् । इत्थं प्रमथिते यागे प्रमथैः प्रथमागतैः । वीरभद्रः स्वतः प्राप्तः प्रमथानीकिनी वृतः

プラマタたちは、ほかの嘆願者たちさえも打ち倒した。先に到来したプラマタらによって祭祀がこのように粉砕されると、ヴィーラバドラは自らそこへ現れ、プラマタの軍勢に囲まれていた。

Verse 55

यज्ञवाटं श्मशानाभं दृष्ट्वा तैः प्रमथैः पुरा । अतिशोच्यां दशां नीतं वीरभद्रस्ततो जगौ

プラマタたちによって祭場がまるで火葬場のように変えられているのを見て、ヴィーラバドラは、かくも哀れな有様に至ったことを嘆きつつ語った。

Verse 56

गणाः पश्यत दुर्वृत्तैः प्रारब्धानां च कर्मणाम् । अनीश्वरैरवस्थेयं कुतो द्वेषो महेश्वरे

「おおガナたちよ、見よ。邪なる者どもによって、いったん起こされた業はこのような無力の境地を招く。真の主を持たぬ者の末路がこれなら、いかでマヘーシュヴァラに憎しみを向け得ようか。」

Verse 57

ये द्विषंति महादेवं सर्वकर्मैकसाक्षिणम् । धर्मकार्ये प्रवृत्तास्तु ते प्राप्स्यंतीदृशं दशाम्

「マハーデーヴァ――あらゆる行為の唯一の証人――を憎む者は、たとえダルマの業に励むように見えても、このような境地に至るであろう。」

Verse 58

क्व स दक्षो दुराचारः क्व च यज्ञभुजः सुराः । धृत्वा सर्वानानयत यात द्रुततरं गणाः

「あの悪行のダクシャはどこだ。祭供を受け取る神々はどこにいる。皆を捕らえてここへ連れて来い――さらに急げ、ガナたちよ！」

Verse 59

इत्याज्ञा वीरभद्रस्य प्राप्य ते प्रमथा द्रुतम् । यावद्यांत्यग्रतस्तावदृष्टः कुद्धो गदाधरः

ヴィーラバドラのこの命を受けて、プラマタたちはたちまち駆け出した。だが進みゆくうち、前方に、怒りに燃えるガダーダラの姿を見た。

Verse 60

तेन ते प्रमथाः सर्वे महाबलपराक्रमाः । शुष्कपर्णतृणावस्थां प्रापिता वात्ययेव हि

その者によって、力と武勇に満ちたプラマタたちは皆、枯葉や枯れ草のように打ち倒され、まるで激しい旋風に薙ぎ払われたかのごとくであった。

Verse 61

अथ नष्टेषु सर्वेषु प्रमथेषु हरेर्भयात् । चुकोप वीरभद्रः स प्रलयानलसंनिभः

さて、ハリへの恐れによってプラマタたちがことごとく滅び去ると、ヴィーラバドラは劫末の滅尽の火にも似た怒りを燃え上がらせた。

Verse 62

ददर्श शार्ङ्गिणं चाग्रे स्वगणैश्च परिष्टुतम् । चतुर्भुजैरसंख्यातैर्जितदैत्यमहाबलैः

彼は前方に、シャールンギン（シャールンガの弓を携えるヴィシュヌ）を見た。自らの眷属に讃えられ、数えきれぬ四臂の者ども—大いなる力を備え、ダイティヤを征服した者たち—に囲まれていた。

Verse 63

चक्रिभिर्गदिभिर्जुष्टं खड्गिभिश्चापि शार्ङ्गिभिः । वीरभद्रस्ततः प्राह दृष्ट्वा तं दैत्यसूदनम्

円盤を持つ者、棍棒を持つ者、剣を持つ者、そして弓を持つ者らに取り囲まれた、ダイティヤを滅ぼす御方（ヴィシュヌ）を見て、ヴィーラバドラはそのとき語り出した。

Verse 64

त्वं तु यज्ञपुमानत्र महायज्ञप्रवर्तकः । रक्षिता निजवीर्येण दक्षस्य त्र्यक्षवैरिणः

まことに汝はここにおいて祭祀（ヤジュニャ）の人格そのものであり、この大いなる儀礼の発起者である。自らの武威によって、三つ目の主（シヴァ）の敵であるダクシャを守護する者である。

Verse 65

किं वा दक्षं समानीय देहि युध्यस्व वा मया । न दास्यसि च चेद्दक्षं ततस्तं रक्ष यत्नतः

あるいはダクシャを連れて来て我に引き渡せ。さもなくば我と戦え。もしダクシャを渡さぬというなら、そのときは力の限り彼を守り抜け。

Verse 66

प्रायशः शंभुभक्तेषु यतस्त्वं प्रोच्यसेऽग्रणीः । एकोनेऽब्जसहस्रेप्राग्ददौ नेत्रांबुजं भवान्

そなたはシャンブ（シヴァ）への帰依者の中で先頭に立つ者と称えられている。かつて千の蓮華のうち一輪が欠けたとき、そなたは自らの蓮華の眼を捧げた。

Verse 67

तुष्टेन शंभुना दत्तं तुभ्यं चक्रं सुदर्शनम् । यत्साहाय्यमवाप्याजौ त्वं जयेर्दनुजाधिपान्

満悦したシャンブ（シヴァ）は、そなたにスダルシャナの輪（チャクラ）を授けた。その助けを戦場で得て、そなたはダヌジャ族の王たちを征し勝つ。

Verse 68

इत्याकर्ण्य वचस्तस्य वीरभद्रस्य चोर्जितम् । जिज्ञासुस्तद्बलं विष्णुर्वीरभद्रमुवाच ह

ヴィーラバドラの力強い言葉を聞き、彼の力を見極めようとしたヴィシュヌは、ヴィーラバドラに向かって語りかけた。

Verse 69

त्वं शंभोः सुत देशीयो गणानां प्रवरोस्यहो । राजादेशमनुप्राप्य ततोप्यतिबलो महान्

「汝はシャンブ（Śambhu）の御子、その御国より生じし者。まことに汝はガナ（Gaṇa）たちの中の第一である。王の命を受けて、なおさら汝は甚だ強大にして偉大である。」

Verse 70

योसि सोस्यहमप्यत्र दक्षरक्षणदक्षधीः । पश्यामि तव सामर्थ्यं कथं दक्षं हरिष्यसि

「汝が何者であろうと、我もまたここに在る—ダクシャ（Dakṣa）を守るに聡明にして巧みな者。いま汝の力を見届けよう。いかにしてダクシャを連れ去るのか。」

Verse 71

इत्युक्तो वीरभद्रः स तेन वै शार्ङ्गधन्वना । प्रमथान्दृष्टिभंग्यैव प्रेरयामास संगरे

シャールンガダンヴァン（ヴィシュヌ）にそう告げられると、ヴィーラバドラは戦場にて、ただ一度の視線の転じによってプラマタ（Pramatha）たちを前進へと駆り立てた。

Verse 72

अथ तैः प्रमथैर्विष्णोरनुगा गदिता रणे । आददानास्तृणं वक्त्रे णापिताः पाशवीं दशाम्

ついでその戦いにおいて、ヴィシュヌ（Viṣṇu）の従者たちはプラマタ（Pramatha）らに打ち倒され、口には草を無理やり押し込まれ、剃り落とされ嘲られるかのごとく、獣のような境遇へと貶められた。

Verse 73

ततस्तार्क्ष्यरथः क्रुद्धस्त्वेकैकं रणमूर्धनि । सहस्रेणसहस्रेण बाणानां हृद्यताडयत्

そのときタークシャ車（Tārkṣya、ガルダを乗り物とする）に乗る勇士は憤怒し、戦場の最前にて一人ひとりを打ち、幾千幾万の矢を雨のごとく胸へと浴びせた。

Verse 74

ते भिन्नवक्षसः सर्वे गणा रुधिरवर्षिणः । वासंतीं कैंशुकीं शोभां परिप्रापूरणाजिरे

そのガナたちは皆、胸を裂かれ血を雨のごとく流しつつ、祭祀の庭を春の光のような輝きで満たした――それはキṁśukaの花の深紅の照りのごとく。

Verse 75

क्षरंत इव मातंगाः स्रवंत इव पर्वताः । मदेन धातुरागेण मिश्रैः शुशुभिरे गणाः

ガナたちは輝いた――発情の液をにじませる象のように、流れをしみ出す山のように――酔いの色と鉱の赤き流れとが混じる色に塗れて。

Verse 76

ततः प्रहस्य गणपोऽब्रवीद्वै कुंठनायकम् । हे शार्ङ्गधन्वञ्जाने त्वां त्वं रणांगण पंडितः

そのとき、ガナの首領は笑って鈍き将に言った。「おおŚārṅgadhanvanよ、我は汝を知る――汝こそ戦場の達人である。」

Verse 77

परं युध्यसि दैत्येंद्रैर्दानवेंद्रैर्न पार्षदैः । इत्युक्ता वीरभद्रेण भुशुंडीकलिताकरे

「汝が戦うは主としてダイティヤとダーナヴァの王たち、ただの従者ではない！」と、ヴィーラバドラは言い、手にbhuśuṇḍīの武器を固く握った。

Verse 78

गदिनाऽथ गदा तूर्णं दैत्येंद्रगिरिरेणुकृत् । ततः प्रहतवान्वीरो भुशुंड्या तं गदाधरम्

ついで棍棒持ちの棍棒が疾く振るわれ、ダイティヤ王の投げる山のごとく塵を巻き上げた。そこで勇士はbhuśuṇḍīをもって、そのガダーダラ（棍棒を持つ者）を打った。

Verse 79

तदंगसंगमासाद्य विदद्रे शतधा तया । कौमोदकी प्रहारेण वीरभद्रं प्रतापिनम्

その身に触れるや、カウモーダキー（Kaumodakī）の棍棒の一撃によって、勇猛なるヴィーラバドラは百に裂かれた。

Verse 80

जघान वासुदेवोपि तरसाऽज्ञातवेदनम् । ततः खट्वांगमादाय गदाहस्तं गदाधरम्

ついでヴァースデーヴァもまた、凄まじい速さでアジュニャータヴェーダナを打ち倒した。さらにカトヴァーンガ（khaṭvāṅga）の杖を取り、棍棒を持つガダーダラへと攻めかかった。

Verse 81

आताड्य सव्यदोर्दंडे गदां भूमावपातयत् । कुपितोयं मधुद्वेषी चक्रेणाताडयच्च तम्

左腕を打ち据えて棍棒を地に落とさせた。さらに怒れるマドゥ討滅者マドゥドヴェーシーは、円盤（チャクラ）でも彼を打った。

Verse 82

स च चक्रं समागच्छद्दृष्ट्वा सस्मार शंकरम् । शंकरस्मरणाच्चक्रं मनाग्वक्रत्वमाप्य च । कंठमासाद्यवीरस्य सम्यग्जातं सुदर्शनम्

そして円盤が迫るのを見て、彼はシャンカラ（Śaṅkara）を念じた。シャンカラを憶念したその力により、円盤はわずかに逸れ、勇士の首もとに至ると、スダルシャナ（Sudarśana）は飾りのごとく正しくそこに収まった。

Verse 83

तेन चक्रेण शुशुभे नितरां स गणेश्वरः । वीरलक्ष्म्यावृत इव समरे विजयस्रजा

その円盤によって、彼—ガナたちの主—はひときわ輝いた。まるで戦場の武威に包まれ、戦いの勝利の花輪を戴く勇士のように。

Verse 84

ततः सुदर्शनं दृष्ट्वा तत्कंठाभरणं हरिः । मनाक्स चकितं स्मित्वा ततो जग्राह नंदकम्

そのときハリ（ヴィシュヌ）は、スダルシャナが自らの首飾りとなっているのを見て、わずかに驚き、微笑んでから剣ナンダカを取り上げた。

Verse 85

सनंदकं करं तस्य प्रोद्यतं मधुविद्विषः । पश्यतां दिविसिद्धानां स्तंभयामास हुंकृता

マドゥを討つ者（ハリ）がナンダカを握る手を振り上げたとき、ガナの王は轟く「フーン（hūṃ）」の一声で、その上げられた腕を凍りつかせた。天上のシッダたちが見守る中で。

Verse 86

अभ्यधावच्च वेगेन गृहीत्वा शूलमुज्ज्वलम् । यावज्जिघांसति हरिं तावदाकाशवाचया

彼は烈しい勢いで駆け寄り、燦然と燃える三叉戟を取り上げた。そしてハリを討ち倒そうとしたその刹那、虚空より声が差し挟んだ——

Verse 87

वारितो गणराजः स मा कार्षीः साहसं त्विति । ततस्तमपहायाशु वीरभद्रो गणोत्तमः

ガナの王は制止され、「軽率なことをしてはならぬ」と告げられた。するとガナの中でも最勝のヴィーラバドラは、ただちに彼を離れて進んだ。

Verse 88

प्राप्य दक्षं विनद्योच्चैर्धिक्त्वामीश्वरनिंदकम् । यस्येदृगस्ति संपत्तिर्यत्रदेवाः सहायिनः । स कथं सेश्वरं कर्म न कुर्याद्दक्षतांदधत्

ダクシャのもとに至るや、彼は高らかに吼えた。「恥を知れ、主をそしる者よ！ これほどの繁栄を得、しかも神々さえ味方とする者が——『ダクシャ（有能なる者）』の名を負いながら、いかで至上者への敬虔をもって行いをなさぬことがあろうか。」

Verse 89

येनास्येन पवित्रेण भवता निंदितः शिवः । चूर्णयामि तदास्यं ते चपेटाभिः समंततः

清浄であるべきその口でシヴァ神を冒涜したゆえに、私は四方からの平手打ちでその口を粉砕してくれよう。

Verse 90

इत्युक्त्वा तस्य दक्षस्य हरपारुष्यभाषिणः । चिच्छेद वदनं वीरश्चपेटशतघातनैः

かく語り終えると、その勇者は平手で百回もの打撃を加え、ハラ（シヴァ）に対して暴言を吐いたダクシャの顔面を粉砕した。

Verse 91

ततस्त्वदितिमुख्यानां मिलितानां महोत्सवे । त्रोटयामास कर्णादीन्यंगप्रत्यंगकानि च

そして、アディティをはじめとする主要な女性たちが集まっていたその大祭の場で、彼は耳やその他の手足、体の各部を引き裂き、破壊した。

Verse 92

वेणीदंडाश्च कासांचित्तेनच्छिन्ना महारुषा । कासांचिच्च कराश्छिन्ना कासांचित्कर्तितास्तनाः

激怒した彼は、ある者たちの編んだ髪を切り落とし、ある者たちの手を切断し、またある者たちの乳房を切り裂いた。

Verse 93

नासापुटांस्तथान्यासां पाटयामास पार्षदः । चिच्छेद चांगुलीश्चापि तथान्यासां शिवप्रियः

シヴァ神に愛されたその従者は、ある女性たちの鼻孔を引き裂き、また他の女性たちの指を切り落とした。

Verse 94

ये ये निनिंदुर्देवेशं ये ये च शुश्रुवुस्तदा । तेषां जिह्वाश्रुतीः कोपादच्छिनच्चाकरोद्द्विधा

神々の主を罵った者、そしてそれを聞いていた者すべてに対し、彼は怒りをもってその舌と耳を切り落とし、二つに裂いた。

Verse 95

केचिदुल्लंबिता यूपे पाशयित्वा दृढं गले । अधोमुखायै देवेशं विहायात्तं महाहविः

ある者は生贄の柱に吊るされ、首を縄で固く縛られ、顔を下に向けていた。彼らは神々の主を見捨て、供物を奪ったからである。

Verse 96

द्विजराजश्च धर्मश्च भृगुमारीचिमुख्यकाः । अत्यंतमपमानस्य भाजनं तेन कारिताः

バラモンの王やダルマ自身、そしてブリグ、マリーチら主要な賢者たちも、彼によって極度の恥辱を味わわされた。

Verse 97

एते जामातरस्तस्य यतो दक्षस्य दुर्धियः । हित्वा महेश्वरममून्सोपश्यदधिकाञ्शिवात्

彼らはダクシャの義理の息子たちであった。邪悪な知恵を持つダクシャは、マヘーシュヴァラ（シヴァ）を捨て、彼らをシヴァより偉大だと見なしたからである。

Verse 98

तानि कुंडानि ते यूपास्ते स्तंभाः स च मंडपः । तावेद्यस्तानि पात्राणि तानि हव्यान्यनेकधा

それらの火の穴、それらの生贄の柱、それらの支柱、そしてそのあずまや。それらの祭壇、それらの器、そして多くの種類の供物——

Verse 99

ते च वै यज्ञसंभारास्ते ते यज्ञप्रवर्तकाः । ते रक्षपालास्तेमंत्रा विनेशुर्हेलयाऽखिलाः

そしてその祭祀の具、まさに祭儀を推し進める者たち、守護の者たち、そして諸マントラは――ことごとく、甚だしい侮りによって滅び去った。

Verse 100

स्तोकेनैव हि कालेन यथर्धिः परवंचनात् । अर्जिता नश्यति क्षिप्रं दक्षसंपद्गताऽशिवा

まことに、他者を欺いて得た富は、わずかな時のうちに速やかに滅びる――かつてダクシャに訪れた不吉な繁栄のように。

Verse 110

विधीरितमिति श्रुत्वा स्मित्वा देवो महेश्वरः । वीरमाज्ञापयामास यथापूर्वं प्रकल्पय

「かくして儀礼は宣示された」と聞くや、主マヘーシュヴァラは微笑み、勇士に命じた。「以前のとおり、寸分違わず整えよ。」

Verse 120

काश्यां लिंगप्रतिष्ठायैः कृताऽत्र सुकृतात्मभिः । सर्वे धर्माः कृतास्तैस्तु त एव पुरुषार्थिनः

カーシーにおいて、功徳に富む魂がここでリンガを建立するなら、あらゆるダルマは彼らによって成就されたも同然である。まことに人の四つの目的を得るのは、ただ彼らのみ。

Verse 130

स्तुत्वा नानाविधैः स्तोत्रैः प्रसन्नं वीक्ष्य शंकरम् । प्रोवाच देवदेवेशं यदि देयो वरो मम

さまざまな讃歌によってシャンカラを讃え、御心が和らいだのを見て、彼は देवदेवेश（神々の主）に申し上げた。「もし我に授けられる願いがあるならば……」

Verse 139

श्रुत्वाख्यानमिदं पुण्यं दक्षेश्वरसमुद्भवम् । नरो न लिप्यते पापैरपराधालयोपि हि

ダクシェーシュヴァラより生じたこの功徳ある聖なる物語を聞くなら、人は罪に染まらない――たとえ過ちの蔵であっても。