Adhyaya 33

Verse 1

राम उवाच । जीर्णोद्धारं करिष्यामि श्रीमातुर्वचनादहम् । आज्ञा प्रदीयतां मह्यं यथादानं ददामि वः

ラーマは言った。「尊き母の御言葉により、朽ち損なわれたものを修復しよう。どうか許しを与えてほしい。正しい作法に従い、相応の供物を汝らに施したい。」

Verse 2

पात्रे दानं प्रदातव्यं कृत्वा यज्ञवरं द्विजाः । नापात्रे दीयते किंचिद्दत्तं न तु सुखावहम्

おお二度生まれし者たちよ、すぐれたヤジュニャを成し遂げたのち、布施はふさわしい受者に与えるべきである。不相応の者には何も与えてはならぬ。その施しは喜びの因とも吉祥の果ともならない。

Verse 3

सुपात्रं नौरिव सदा तारयेदुभयोरपि । लोहपिंडोपमं ज्ञेयं कुपात्रं भञ्जनात्मकम्

ふさわしい受者は舟のごとく、施す者と受ける者の双方を常に彼岸へ渡す。だが不相応の受者は鉄塊のように知るべきである。破壊をもたらし、滅びを招く。

Verse 4

जातिमात्रेण विप्रत्वं जायते न हि भो द्विजाः । क्रिया बलवती लोके क्रियाहीने कुतः फलम्

おお二度生まれし者たちよ、ただ生まれによって真のブラーフマナ性が生じるのではない。この世では正しい行いと聖なる修行こそ力である。修行なきところ、いかで果があろうか。

Verse 5

पूज्यास्तस्मात्पूज्यतमा ब्राह्मणाः सत्यवादिनः । यज्ञकार्ये समुत्पन्ने कृपां कुर्वंतु सर्वदा

ゆえに、真実を語るブラーフマナたちは礼敬されるべきであり、最も尊ぶに足る者である。ヤジュニャの務めが起こるとき、彼らが常に慈悲をもって助力を垂れたまわんことを。

Verse 6

ब्रह्मोवाच । ततस्तु मिलिताः सर्वे विमृश्य च परस्परम् । केचिदूचुस्तदा रामं वयं शिलोंछजीविकाः

ブラフマーは言った。「それから皆が集まり、互いに思案して相談した。ある者たちはラーマにこう言った。『私たちはシローンチャ（śiloñcha）—落ち穂を拾う生活—によって、最小限の糧で身を支えております。』」

Verse 7

संतोषं परमास्थाय स्थिता धर्मपरायणाः । प्रतिग्रहप्रयोगेण न चास्माकं प्रयोजनम्

「至上の満足に安住し、ダルマに帰依しているゆえ、施しを受け取るという行いに用はありません。」

Verse 8

दशसूनासमश्चक्री दशचक्रिसमो ध्वजः । दशध्वजसमा वेश्या दशवेश्यासमो नृपः

「円盤を帯びる者（チャクリ, cakrī）は十の屠場に等しく、旗を掲げる者はそのチャクリ十人に等しい。遊女は旗持ち十人に等しく、王は遊女十人に等しい。」

Verse 9

राजप्रतिग्रहो घोरो राम सत्यं न संशयः । तस्माद्वयं न चेच्छामः प्रतिग्रहं भया वहम्

「王からの贈り物を受けることは恐ろしい、ラーマよ。これは真実であり疑いない。ゆえに我らは受納を望まぬ。それは恐れと禍をもたらすからだ。」

Verse 10

एकाहिका द्विजाः केचित्केचित्स्वामृतवृत्तयः । कुम्भीधान्या द्विजाः केचित्केचित्षट्कर्मतत्पराः

「あるバラモンは一日一日の暮らしをし、ある者は自ずと得られるもの—まるで『自らの甘露』—によって生きる。あるバラモンは穀物を壺に蓄え、ある者は六つの伝統的務めに専心する。」

Verse 11

त्रिमूर्तिस्थापिताः सर्वे पृथग्भावाः पृथग्गुणाः । केचिदेवं वदंति स्म त्रिमूर्त्याज्ञां विना वयम्

「我らは皆トリムールティ（三神一体）によって定められ、それぞれ別々の本性と別々の徳（グナ）を具える。ある者はまことに言う、『トリムールティの御命なくして、我らは何もなさぬ』と。」

Verse 12

प्रतिग्रहस्य स्वीकारं कथं कुर्याम ह द्विजाः । न तांबूलं स्त्रीकृतं नो ह्यद्मो दानेन भषितम्

「おお二度生まれの者たちよ、どうして我らが贈り物を受け取れようか。女が作ったタンブーラ（檳榔）すら口にせず、また不如法の施しによって汚れたものは食さぬ。」

Verse 13

रामेण ते यथान्यायं पूजिताः परया मुदा

「彼らはラーマによって正しい作法にかなって礼拝され、至上の歓喜に満たされた。」

Verse 14

विमृश्य स तदा रामो वसिष्ठेन महात्मना । ब्रह्मविष्णुशिवादीनां सस्मार गुरुणा सह । स्मृतमात्रास्ततो देवास्तं देशं समुपागमन् । सूर्यकोटिप्रतीकाशीवमानावलिसंवृताः

「そのときラーマは、大徳ヴァシシュタとともに熟慮し、師と相並んで、ブラフマー、ヴィシュヌ、シヴァら諸神を想起して招請した。思い起こされたその瞬間、神々はその地に来臨し、光り輝く眷属に囲まれ、千万の太陽の光のごとく赫々と燃え立っていた。」

Verse 15

निवेदितं तु तत्सर्वं रामेणातिसुबुद्धिना

「それら一切は、きわめて叡智あるラーマによって、しかるべく申し述べられ、奉呈された。」

Verse 16

अधिदेव्या वचनतो जीर्णोद्धारं करोम्यहम् । धर्मारण्ये हरिक्षेत्रे धर्मकूपसमीपतः

主宰の女神の御命により、朽ち果てたものの修復を我は成さん——ここダルマーラニヤのハリクシェートラ、ダルマクーパと呼ばれる聖なる井戸の近くにて。

Verse 17

ततस्ते वाडवाः सर्वे त्रिमूर्त्तीः प्रणिपत्य च । महता हर्षवृंदेन पूर्णाः प्राप्तमनोरथाः

そのときヴァーダヴァたちは皆、トリムールティに伏して礼拝し、願いが成就したゆえに、大いなる歓喜の群れに満たされた。

Verse 18

अर्घ्यपाद्यादिविधिना श्रद्धया तानपूजयन् । क्षणं विश्रम्य ते देवा ब्रह्मविष्णुशिवादयः

彼らは信心をもって、アルギャやパーディヤに始まる作法により礼拝した。するとブラフマー、ヴィシュヌ、シヴァらの神々は、しばしその場で憩われた。

Verse 19

ऊचू रामं महाशक्तिं विनयात्कृतसंपुटम्

彼らは、合掌して謙虚に立つ大いなる力のラーマに語りかけた。

Verse 20

देवा ऊचुः । देवद्रुहस्त्वया राम ये हता रावणादयः । तेन तुष्टा वयं सर्वे भानुवंशविभूषण

神々は言った。「ラーマよ、汝は神々の敵—ラーヴァナら—を討ち滅ぼした。ゆえに我らは皆満ち足りている、太陽王統の飾りよ。」

Verse 21

उद्धरस्व महास्थानं महतीं कीर्तिमाप्नुहि

この偉大なる聖なる座を復興せよ。そうすれば広大で尽きぬ名声を得るであろう。

Verse 22

लब्ध्वा स तेषामाज्ञां तु प्रीतो दशरथात्मजः । जीर्णोद्धारेऽनंतगुणं फलमिच्छन्निलापतिः

彼らの命を受けるや、喜びに満ちたダシャラタの子—大地の主—は、荒廃したものの修復に取りかかり、その功徳より生ずる量り知れぬ多様な果報を願った。

Verse 23

देवानां संनिधौ तेषां कार्यारंभमथाकरोत् । स्थंडिलं पूर्वतः कृत्वा महागिरि समं शुभम्

その神々の御前にて、彼は事業を開始した。まず東方に、吉祥なる高壇を整え、大山にも比すべき広大さとした。

Verse 24

तस्योपरि बहिःशाला गृहशाला ह्यनेकशः । ब्रह्मशालाश्च बहुशो निर्ममे शोभनाकृतीः

その上に、外殿を多く、住まいの殿舎を幾重にも建て、さらに幾度となく、麗しき姿のブラフマー殿を造営した。

Verse 25

निधानैश्च समायुक्ता गृहोपकरणै र्वृताः । सुवर्णकोटिसंपूर्णा रसवस्त्रादिपूरिताः

そこには宝蔵が備わり、家の道具が取りそろえられていた。金はクロールの数ほど満ち、珍味や衣、その他の品々も充ちていた。

Verse 26

धनधान्यसमृद्धाश्च सर्वधातुयुतास्तथा । एतत्सर्वं कारयित्वा ब्राह्मणेभ्यस्तदा ददौ

財宝と穀物に満ち、あらゆる金属にも恵まれていた。これら一切を整え終えると、彼はそれをブラーフマナたちに施した。

Verse 27

एकैकशो दशदश ददौ धेनूः पयस्विनीः । चत्वारिंशच्छतं प्रादाद्ग्रामाणां चतुराधिकम्

各人に十頭、さらに十頭の乳牛を与え、また四百四つの村々を授けた。

Verse 28

त्रैविद्यद्विजविप्रेभ्यो रामो दशरथात्मजः । काजेशेन त्रयेणैव स्थापिता द्विजसत्तमाः

ダシャラタの子ラーマは、三つの施与と扶持によって、三ヴェーダの学に通じた最上のブラーフマナたちを確立した。

Verse 29

तस्मात्त्रयीविद्य इति ख्यातिर्लोके बभूव ह । एवंविधं द्विजेभ्यः स दत्त्वा दानं महाद्भुतम्

それゆえ「トライーヴィディヤ」という名は世に名高くなった。かくも驚くべき供物を二度生まれの者たちに施し、彼は比類なき布施を成し遂げた。

Verse 30

आत्मानं चापि मेने स कृतकृत्यं नरेश्वरः । ब्रह्मणा स्थापिताः पूर्वं विष्णुना शंकरेण ये

そして人々の主たるその王は、自らの目的が成就したとみなした。かつてブラフマー、ヴィシュヌ、そしてシャンカラによって定められた聖なる規範と基盤を、彼が改めて確立したからである。

Verse 31

ते पूजिता राघवेण जीर्णोद्धारे कृते सति । षट्त्रिंशच्च सहस्राणि गोभुजा ये वणिग्वराः

荒れ朽ちたものの修復が成し遂げられると、ラ―ガヴァは牛の富を享受する高徳の商人たちを讃えて礼拝した。その数は三万六千であった。

Verse 32

शुश्रूषार्थं प्रदत्ता वै देवैर्हरिहरादिभिः । संतुष्टेन तु शर्वेण तेभ्यो दत्तं तु चेत नम्

まことに、献身の奉仕のために、ハリとハラをはじめとする神々がこれらの栄誉を授けた。さらにシャルヴァ（シヴァ）が満悦すると、それは公認の賜物として彼らに与えられた。

Verse 33

श्वेताश्वचामरौ दत्तौ खङ्गं दत्तं सुनिर्मलम् । तदा प्रबोधितास्ते च द्विजशुश्रूषणाय वै

白馬と、ヤクの尾の扇であるチャーマラ一対が与えられ、さらに一点の曇りなき剣が授けられた。ついで彼らもまた、二度生まれの者（バラモン）への献身奉仕のために教え諭された。

Verse 34

विवाहादौ सदा भाव्यं चामरै मंगलं वरम् । खङ्गं शुभं तदा धार्य्यं मम चिह्नं करे स्थितम्

婚礼などの吉祥なる始まりには、チャーマラのすぐれた瑞相を常に顕すべし。そののち、吉祥の剣—わが印—を手に携えよ、手に据えて。

Verse 35

गुरुपूजा सदा कार्या कुलदेव्याः पुनःपुनः । वृद्ध्यागमेषु प्राप्तेषु वृद्धि दायकदक्षिणा

師への礼拝は常に行い、さらに幾度も家の守護女神クーラデーヴィーを礼拝すべし。増益と繁栄の機会が訪れるとき、さらなる成長をもたらすダクシナー（供養の布施）を捧げよ。

Verse 36

एकादश्यां शनेर्वारे दानं देयं द्विजन्मने । प्रदेयं बालवृद्धेभ्यो मम रामस्य शासनात्

月の第十一日（エーカーダシー）が土曜日に当たるとき、布施は二度生まれの者（ドヴィジャ）に与えるべきである。また子どもと老いた者にも施せ――我、ラーマの命によって。

Verse 37

मंडलेषु च ये शुद्धा वणिग्वृत्तिरताः पराः । सपादलक्षास्ते दत्ता रामशासनपालकाः

また諸地方において清らかで、商人の務めに励む優れた者たちがいた。彼らは一ラクシャと四分の一（十二万五千）任じられ、ラーマの法令を守り支える者となった。

Verse 38

मांडलीकास्तु ते ज्ञेया राजानो मंडलेश्वराः । द्विज शुश्रूषणे दत्ता रामेण वणिजां वराः

彼らはマーンダリーカ（māṇḍalīka）と呼ばれるべきである。すなわち諸王、諸地方の主である。さらにラーマは、商人のうち最勝の者たちを、二度生まれの者（ドヴィジャ）への敬虔な奉仕に任じた。

Verse 39

चामरद्वितयं रामो दत्तवान्खड्गमेव च । कुलस्य स्वामिनं सूर्यं प्रतिष्ठाविधिपूर्वकम्

ラーマはチャーマラ（cāmara、ヤク尾の払子）二つと、さらに剣を授けた。そして正しい灌頂・安置の作法に従い、氏族の主たるスーリヤ（Sūrya）を奉安した。

Verse 40

ब्रह्माणं स्थापयामास चतुर्वेदसमन्वितम् । श्रीमातरं महाशक्तिं शून्यस्वामिहरिं तथा

彼は四ヴェーダを具えたブラフマーを安立した。また吉祥なる母シュリーマートリ（Śrīmātṛ）、大いなる力マハーシャクティ（Mahāśakti）、そして同じくシューニヤスヴァーミー＝ハリ（Śūnyasvāmi-Hari）をも安立した。

Verse 41

विघ्नापध्वंसनार्थाय दक्षिणद्वारसंस्थितम् । गणं संस्थापयामास तथान्याश्चैव देवताः

障碍を打ち砕くため、彼は南の門にガナの神を安置し、同様に他の諸神々をも स्थापितした。

Verse 42

कारितास्तेन वीरेण प्रासादाः सप्तभूमिकाः । यत्किं चित्कुरुते कार्यं शुभं मांगल्यरूपकम्

その勇者によって七重の楼閣が建てられた。人がなすいかなる行いも、吉祥にしてマンガラの相を帯びるものなら——

Verse 43

पुत्रे जाते जातके वान्नाशने मुंडनेऽपि वा । लक्षहोमे कोटिहोमे तथा यज्ञक्रियासु च

男子の誕生に際し、ジャータカルマの儀、初めての食事、また剃髪の儀において；十万の供物、さらに一クロールの供物を捧げるとき、そしてヤジュニャの諸儀礼において——

Verse 44

वास्तुपूजाग्रहशांत्योः प्राप्ते चैव महोत्सवे । यत्किंचित्कुरुते दानं द्रव्यं वा धान्यमुत्तमम्

ヴァーストゥの礼拝と惑星の鎮静が行われ、また大祭が到来するとき——施しとして何を与えようとも、財であれ上質の穀物であれ——

Verse 45

वस्त्रं वा धेनवो नाथ हेम रूप्यं तथैव च । विप्राणामथ शूद्राणां दीनानाथांधकेषु च

あるいは衣、あるいは牝牛よ、主よ；また金銀も——ブラーフマナに、またシュードラに、さらに貧しき者、頼る者なき者、盲なる者へと施される。

Verse 46

प्रथमं बकुलार्कस्य श्रीमातुश्चैव मानवः । भागं दद्याच्च निर्विघ्नकार्यसिद्ध्यै निरन्तरम्

まず人は、バクラールカに、また聖母シュリーマートリにも一分を供え、行いの成就が絶えず障りなく続くようにすべきである。

Verse 47

वचनं मे समुल्लंघ्य कुरुते योऽन्यथा नरः । तस्य तत्कर्मणो विघ्नं भविष्यति न संशयः

しかし、わが教えを踏み越えて別のように行う者には、その行いそのものに障碍が生じるであろう。疑いはない。

Verse 48

एवमुक्त्वा ततो रामः प्रहृष्टेनांतरात्मना । देवानामथ वापीश्च प्राकारांस्तु सुशोभनान्

かく語り終えると、内心歓喜したラーマは、神々のための社を整え、また井戸や階段井戸を設け、さらに麗しい囲いの壁を築かせた。

Verse 49

दुर्गोपकरणैर्युक्तान्प्रतोलीश्च सुविस्तृताः । निर्ममे चैव कुंडानि सरांसि सरसीस्तथा

また彼は、城塞の備えを具えた広大な門楼を造り、さらに聖なる水槽、湖、そして池々をも築いた。

Verse 50

धर्मवापीश्च कूपांश्च तथान्यान्देवनिर्मितान् । एतत्सर्वं च विस्तार्य धर्मारण्ये मनोरमे

そして麗しきダルマーラニヤにおいて、彼はこれらすべてを広げた。すなわちダルマヴァーピー（正法の階段井戸）、井戸、そして神々の造作と伝えられる他の諸施設である。

Verse 51

ददौ त्रैविद्यमुख्येभ्यः श्रद्धया परया पुनः । ताम्रपट्टस्थितं रामशासनं लोपयेत्तु यः

彼は至上の信心をもって、三ヴェーダに通暁する最勝のブラーフマナたちに、再び施しを与えた。だが銅板に刻まれたラーマの勅令を消し去り、または廃する者は、重い罪を負う。

Verse 52

पूर्वजास्तस्य नरके पतंत्यग्रे न संततिः । वायुपुत्रं समाहूय ततो रामोऽब्रवीद्वचः

その者の祖先は先に地獄へ堕ち、彼は子孫を得られぬ。そこでラーマは風神の子を召し、かく言葉を告げた。

Verse 53

वायुपुत्र महावीर तव पूजा भविष्यति । अस्य क्षेत्रस्य रक्षायै त्वमत्र स्थितिमाचर

「風神の子よ、大勇者よ—汝への礼拝はここに定められよう。この聖なるクシェートラを守るため、ここに住し、守護者として留まれ。」

Verse 54

आंजनेयस्तु तद्वाक्यं प्रणम्य शिरसादधौ । जीर्णोद्धारं तदा कृत्वा कृतकृत्यो बभूव ह

アーンジャネーヤは礼拝して、その言葉を頭上に戴いた。ついで荒廃したものを修復し終えると、彼は務めを果たしきった者となった。

Verse 55

श्रीमातरं तदाभ्यर्च्य प्रसन्नेनांतरात्मना । श्रीमातरं नमस्कृत्य तीर्थान्यन्यानि राघवः

そのときラाघヴァは、内なる心を澄ませてシュリー・マーターを礼拝した。シュリー・マーターに敬礼してのち、彼はさらに他の聖なるティールタへと進んだ。

Verse 56

तेऽपि देवाः स्वकं स्थानं ययुर्बह्मपुरोगमाः

それらの神々もまた、それぞれの住処へと帰っていった。先頭には梵天ブラフマーが進んでいた。

Verse 57

दत्त्वाशिषं तु रामाय वांछितं ते भविष्यति । रम्यं कृतं त्वया राम विप्राणां स्थापनादिकम्

ラーマに祝福を授けて彼らは言った。「汝の望みは必ず成就する。おおラーマよ、汝は見事な業をなした——ブラーフマナを安立し、その扶持に要るものを整えたのだ。」

Verse 58

अस्माकमपि वात्सल्यं कृतं पुण्यवता त्वया । इति स्तुवंतस्ते देवाः स्वानि स्थानानि भेजिरे

「われらに対してさえ、汝は慈しみの情を示した、功徳ある者よ。」こうしてラーマを讃えつつ、その神々はそれぞれの住処へと去っていった。