Adhyaya 20

Verse 1

। युधिष्ठिर उवाच । श्रुता मे विविधा धर्माः संहारास्त्वत्प्रसादतः । कृता देवेन सर्वेण ये च दृष्टास्त्वयानघ

ユディシュティラは言った。「あなたのご恩寵により、さまざまなダルマと、万有を包む神によってなされた壊滅（プララヤ）を聞きました。ああ罪なき方よ、それらはまさに、あなたが自ら目撃された出来事なのです。」

Verse 2

साम्प्रतं श्रोतुमिच्छामि प्रभावं शार्ङ्गधन्वनः । त्वयानुभूतं विप्रेन्द्र तन्मे त्वं वक्तुमर्हसि

いま私は、シャールンガ（神弓）を執る御方（ヴィシュヌ）の威光を聞きたいのです。ああ婆羅門の最勝者よ、あなたはそれを体験された。ゆえに、どうか私に語ってください。

Verse 3

श्रीमार्कण्डेय उवाच । अतः परं प्रवक्ष्यामि प्रजासंहारलक्षणम् । यच्चिह्नं दृश्यते तत्र यथा कल्पो विधीयते

聖マールカンデーヤは言った。「これより後、衆生の滅尽（プララヤ）の相を説こう。そこに現れる徴と、カルパの輪がいかに進み、定められるかを。」

Verse 4

उल्कापाताः सनिर्घाता भूमिकम्पस्तथैव च । पतते पांशुवर्षं च निर्घोषश्चैव दारुणः

雷鳴を伴って流星が落ち、大地もまた震える。塵が雨のように降り、恐るべき轟きが鳴り響く。

Verse 5

यक्षकिन्नरगन्धर्वाः पिशाचोरगराक्षसाः । सर्वे ते प्रलयं यान्ति युगान्ते समुपस्थिते

ヤクシャ、キンナラ、ガンダルヴァ、ピシャーチャ、蛇身の諸存在、そしてラークシャサ—時代の終わりが到来すると、皆ことごとくプララヤへと帰してゆく。

Verse 6

पर्वताः सागरा नद्यः सरांसि विविधानि च । वृक्षाः शेषं समायान्ति वल्लीजातं तृणानि च

山々、海、川、さまざまな湖—樹木もまた残りの姿へと縮み、蔓草と草々も同じくその余残の境地に至る。

Verse 7

एवं हि व्याकुलीभूते सर्वौषधिजलोज्झिते । काष्ठभूते तु संजाते त्रैलोक्ये सचराचरे

このように、すべてが乱れ—あらゆる薬草と水が追い払われ—動くものも動かぬものも含む三界が、まるで枯れ木のようになったとき、

Verse 8

यावत्पश्यामि मध्याह्ने स्नानकाल उपस्थिते । त्रैलोक्यं ज्वलनाकारं दुर्निरीक्षं दुरासदम्

正午、沐浴の時刻が到来したとき、私は見た。三界は燃えさかる火の姿となり、目に耐えず、近づくこともかなわなかった。

Verse 9

द्वौ सूर्यौ पूर्वतस्तात पश्चिमोत्तरयोस्तथा । तथैव दक्षिणे द्वौ च सूर्यौ दृष्टौ प्रतापिनौ

いとしき者よ、東に二つの太陽が見えた。西と北にも同じく、さらに南にも、威光ある二つの太陽が現れた。

Verse 10

द्वौ सूर्यौ नागलोकस्थौ मध्ये द्वौ गगनस्य च । इत्येते द्वादशादित्यास्तपन्ते सर्वतो दिशम्

二つの太陽はナーガの世界にあり、さらに二つは天空の中央にあった。かくして十二のアーディティヤは、あらゆる方角を焼き尽くした。

Verse 11

पृथिवीमदहन्सर्वां सशैलवनकाननाम् । नादग्धं दृश्यते किंचिदृते रेवां च मां तथा

彼らは山々と森と林苑をも含め、大地のすべてを焼き尽くした。焼け残ったものは何一つ見えず――ただレーヴァーと、そして私だけであった。

Verse 12

पृथिव्यां दह्यमानायां हविर्गन्धश्च जायते । ततो मे शुष्यते गात्रं तृषाप्येवं दुरासदा

大地が燃えさかると、供物（ハヴィス）の香りが立ちのぼった。やがて我が身は乾ききり、耐えがたい渇きが私を圧した。

Verse 13

न हि विन्दामि पानीयं शोषितं च दिवाकरैः । यावत्कमण्डलुं वीक्षे शुष्कं तत्रापि तज्जलम्

飲むべき水は見いだせなかった――太陽の熱により乾き尽くしていた。さらに我がカマンダル（水瓶）を見れば、そこにある水さえも枯れていた。

Verse 14

ततोऽहं शोकसंतप्तो विशेषात्क्षुत्तृषार्दितः । उत्पपात क्षितेरूर्ध्वं पश्यमानो दिवं प्रति

そのとき私は悲嘆に焼かれ、とりわけ飢えと渇きに責められて、大地から上方へ跳び上がり、天を仰ぎ見た。

Verse 15

तावत्पश्यामि गगने गृहं शृङ्गारभूषितम् । ततस्तज्ज्ञातुकामोऽहं प्रस्थितो राजसत्तम

そのとき天空に、華麗な装飾で飾られた宮殿を見た。それが何であるか知りたくて、私はそこへ向かった、王の中の最勝者よ。

Verse 16

प्राकारेण विचित्रेण कपाटार्गलभूषितम् । विचित्रशिखरोपेतं द्वारदेशमुपागतः

それは奇妙なる垣に囲まれ、扉と閂で飾られていた。見事な尖塔を戴き、私はその門前へと近づいた。

Verse 17

षडशीतिसहस्राणि योजनानां समुच्छ्रये । तदर्धं तु पृथक्त्वेन काञ्चनं रत्नभूषितम्

その高さは八万六千ヨージャナに及び、幅はその半ばであった。ひときわそびえ立ち、黄金に輝き、宝珠で荘厳されていた。

Verse 18

तत्र मध्ये परां शय्यां पश्यामि नृपसत्तम । शय्योपरि शयानं तु पुरुषं दिव्यमूर्धजम्

その中央にて、我は最上の臥床を見たり、王の中の最勝よ。その臥床の上には、神なる髪をいただく一人の御方が横たわっておられた。

Verse 19

विकुञ्चिताग्रकेशान्तं समस्तं योजनायतम् । मुकुटेन विचित्रेण दीप्तिकान्तेन शोभितम्

髪の先は優美に巻かれ、全身は一由旬の長さに及び、奇なる冠を戴いて、光輝と麗しさをもって荘厳されていた。

Verse 20

श्यामं कमलपत्राभं सुप्रभं च सुनासिकम् । सिंहास्यमायतभुजं गल्लश्मश्रुवराङ्कितम्

その御身は青黒く、眼は蓮華の花弁のごとく、光り輝き、鼻立ちも麗しい。獅子の面貌にして長き腕を備え、頬には美しき口髭と髯が刻まれていた。

Verse 21

त्रिवलीभङ्गसुभगं कर्णकुण्डलभूषितम् । विशालाभं सुपीनाङ्गं पार्श्वस्वावर्तभूषितम्

三つの優美な腹の折り目により麗しく、耳飾りにて荘厳されていた。姿は広やかで肢体は豊かに整い、脇には吉祥なる渦巻きの印が飾られていた。

Verse 22

शोभितं कटिभागेन विभक्तं जानुजङ्घयोः । पद्माङ्किततलं देवमाताम्रसुनखाङ्गुलिम्

腰のあたりは麗しく輝き、膝と脛は明らかに整っていた。神の足裏には蓮華の印があり、足指の爪は赤銅のごとき色を帯びていた。

Verse 23

मेघनादसुगम्भीरं सर्वावयवसुन्दरम् । शय्यामध्यगतं देवमपश्यं पुरुषोत्तमम्

雷雲の轟きのごとく深き声をもち、四肢ことごとく麗しき御方――寝台の中央にまします至上の人、神を拝した。

Verse 24

शङ्खचक्रगदापाणिं शयानं दक्षिणेन तु । अक्षसूत्रोद्यतकरं सूर्यायुतसमप्रभम्

身を横たえ、手には法螺貝・円盤・棍棒を執り、右の手は数珠を掲げておられた。その光は万の太陽に等しく輝いた。

Verse 25

तं दृष्ट्वा भक्तिमान्देवं स्तोतुकामो व्यवस्थितः । जयेश जय वागीश जय दिव्याङ्गभूषण

その主を拝して信愛に満たされ、讃嘆せんと立ちて言った。「勝利あれ、勝利の主よ！勝利あれ、言葉の主よ！勝利あれ、天上の荘厳にて神なる御身を飾られし御方よ！」

Verse 26

जय देवपते श्रीमन्साक्षाद्ब्रह्म सनातन । तव लोकाः शरीरस्थास्त्वं गतिः परमेश्वर

勝利あれ、神々の主、吉祥なる御方よ。汝はまさしく永遠のブラフマン。諸世界は汝の御身に宿り、汝のみが至上の帰依処、究竟の到達点、万有の主。

Verse 27

त्वदाधारा हि देवेश सर्वे लोका व्यवस्थिताः । त्वं श्रेष्ठः सर्वसत्त्वानां त्वं कर्ता धरणीधरः

神々の主よ、すべての世界は汝を支えとして安立する。汝は一切衆生の中の最勝者、汝は作者にして、大地を担い保つ御方。

Verse 28

त्वं हौत्रमग्निहोत्राणां सूत्रमन्त्रस्त्वमेव च । गोकर्णं भद्रकर्णं च त्वं च माहेश्वरं पदम्

あなたはアグニホートラの祭儀における祭司の供物、ただあなたこそがスートラでありマントラである。あなたはゴーカルナ、またバドラカルナであり、さらにマーヘーシュヴァラの境地—シヴァの至高の座でもある。

Verse 29

त्वं कीर्तिः सर्वकीर्तीनां दैन्यपापप्रणाशिनी । त्वं नैमिषं कुरुक्षेत्रं त्वं च विष्णुपदं परम्

あなたはあらゆる栄光の栄光、卑しさと罪を滅するお方。あなたはナイミシャでありクルクシェートラであり、また至上のヴィシュヌの住処でもある。

Verse 30

त्वया तु लीलया देव पदाक्रान्ता च मेदिनी । त्वया बद्धो बलिर्देव त्वयेन्द्रस्य पदं कृतम्

主よ、ただあなたの戯れによって、大地はあなたの御足により踏み越えられた。あなたによってバリは縛られ、あなたによってインドラの位は再び確立された。

Verse 31

त्वं कलिर्द्वापरं देव त्रेता कृतयुगं तथा । प्रलम्बदमनश्च त्वं स्रष्टा त्वं च विनाशकृत्

主よ、あなたはカリとドヴァーパラ、またトレーターとクリタの時代でもある。あなたはプラランバを討ち伏せる者、あなたは創造者であり、また滅尽をもたらす者である。

Verse 32

त्वया वै धार्यते लोकास्त्वं कालः सर्वसंक्षयः । त्वया हि देव सृष्टास्ताः सर्वा वै देवयोनयः

まことに諸世界はあなたによって支えられる。あなたは時であり、万物を尽くして溶かす者。主よ、あらゆる神々の位階と天上の系譜は、あなたによって創られた。

Verse 33

त्वं पन्थाः सर्वलोकानां त्वं च मोक्षः परा गतिः । ब्रह्मा त्वदुद्भवो देवो रजोरूपः सनातनः । रुद्रः क्रोधोद्भवोऽप्येवं त्वं च सत्त्वे व्यवस्थितः

汝は一切世界の道、また解脱（モークシャ）という最高の帰趣なり。汝より梵天（ブラフマー）生じ、永遠の神にしてラジャスの性を具す。さらにルドラもまた憤怒より生ず。されど汝はサットヴァに安住す。

Verse 34

एतच्चराचरं देव क्रीडनार्थं त्वया कृतम् । एवं संतप्तदेहेन स्तुतो देवो मया प्रभुः

おおデーヴァよ、この動くものも動かぬものも、すべては汝が神聖なる戯れ（リーラー）のために造り給うた。かくして、苦しみに灼かれた身をもって、我は主なる御方、支配者を讃えた。

Verse 35

भक्त्या परमया राजन्सर्वभूतपतिः प्रभुः । स्तुवन्वै तत्र पश्यामि वारिपूर्णांस्ततो घटान्

王よ、至上の信愛をもって、万有の主なる प्रभुを讃えつつ、我はそこに、水が縁まで満ちた壺々を見た。

Verse 36

ततो मया विस्मृता या तृषा सा वर्धिता पुनः । उपासर्पं ततस्तस्य पार्श्वं वै पुरुषस्य हि

そのとき、忘れていた渇きが再び募り、我はその男の傍らへと近づいた。

Verse 37

पानीयं पातुकामेन चिन्तितं च मया पुनः । नापश्यत हि मां चैष सुप्तोऽपि न च बुध्यते

水を飲みたいと願い、我は再び思案した。だが彼は我を見ず、眠っていても目覚めなかった。

Verse 38

यस्तु पापेन संमूढः सुखं सुप्तं प्रबोधयेत् । जायते तस्य पापस्य ब्रह्महत्याफलं महत्

しかし罪に惑わされ、安らかに眠る者を起こす者には、その罪の果報はまことに大きく、ブラフマハティヤー（婆羅門殺し）に等しい。

Verse 39

एवं संचिन्त्यमाने तु द्वितीयो ह्यागतः पुमान् । नेक्षते जल्पते किंचिद्वामस्कन्धे मृगाजिनी

そのように思案していると、第二の男がやって来た。彼は目も向けず、何も語らない。左肩には鹿皮を掛けていた。

Verse 40

जटी कमण्डलुधरो दण्डी मेखलया वृतः । भस्मोन्मृदितसर्वाङ्गो महातेजास्त्रिलोचनः

彼は結髪の行者で、カマンダル（水壺）を携え、杖を持ち、メーカラーの腰紐を締めていた。全身は聖灰に塗られ、偉大な光輝を放ち、三つの眼を備えていた。

Verse 41

यावत्तं स्तोतुकामोऽहमपश्यं स्वच्छचक्षुषा । तावत्सर्वाङ्गसम्भूत्यामहत्या रूपसम्पदा

私が彼を讃えようとし、澄みきった眼で見つめたその瞬間、彼の全身の肢体から生じて、麗しき光彩を具えた大いなる神々しい顕現が現れた。

Verse 42

अपश्यं संवृतां नारीं सर्वाभरणभूषिताम् । दृष्ट्वा तां पतितो भूमौ जयस्वेति ब्रुवंस्ततः

私はヴェールに包まれ、あらゆる装身具で荘厳された女性を見た。彼女を見て地に伏し、そして「勝利あれ！」と叫んだ。

Verse 43

जय रुद्राङ्गसम्भूते जयवाहिनि सनातनि । जय कौमारि माहेन्द्रि वैष्णवी वारुणी तथा

勝利あれ、ルドラの御身より生まれし御方よ。勝利あれ、永遠に力を担う御方よ。勝利あれ、カウマーリーとして、マーヘーンドリーとして、ヴァイシュナヴィーとして、またヴァールニーとして。

Verse 44

जय कौबेरि सावित्रि जय धात्रि वरानने । तृष्णया तप्तदे हस्य रक्षां कुरु चराचरे

勝利あれ、カウベリーとしての御方よ。勝利あれ、サーヴィトリーとしての御方よ。勝利あれ、ダートリーよ、美しき御顔の御方よ。渇きに灼かれたこの身を、動くものと動かぬもののすべての中でお守りください。

Verse 45

श्रीदेव्युवाच । प्रसन्ना विप्रशार्दूल तव वाक्यैः सुशोभनैः । वर्तते मानसे यत्ते मया ज्ञातं द्विजोत्तम

シュリー・デーヴィーは言われた。「婆羅門の中の虎よ、そなたの麗しき言葉により、我は歓喜した。二度生まれの最勝者よ、そなたの心にあることは我がすでに知った。」

Verse 46

शृणु विप्र ममाप्यस्ति व्रतमेतत्सुदारुणम् । स्त्रीलघुत्वान्मयारब्धं दुष्करं मन्दमेधया

「聞け、婆羅門よ。我にもまた、このきわめて苛烈な誓願がある。女の軽率さゆえに我はこれを始めたが、鈍き理解の者にはまことに成し難い誓いである。」

Verse 47

यदि भावी च मे पुत्रो धर्मिष्ठो लोकविश्रुतः । विप्रस्य तु स्तनं दत्त्वा पश्चाद्दास्यामि बालके

「もし我に子が生まれるなら—法に篤く、世に名高き男子—そのときは、まず婆羅門に我が乳房を与え、その後に幼子へ与えよう。」

Verse 48

स मे पुत्रः समुत्पन्नो यथोक्तो मे महामुने । स्तनं पिब त्वं विप्रेन्द्र यदि जीवितुमिच्छसि

「わが子は今、わたしの言ったとおりに生まれた、偉大なる牟尼よ。婆羅門の中の主よ、生きたいなら乳房の乳を飲みなさい。」

Verse 49

श्रीमार्कण्डेय उवाच । अकार्यमेतद्विप्राणां यस्त्विमं पिबते स्तनम् । पुनश्चैवोपनयनं व्रतसिद्धिं न गच्छति

聖マールカンデーヤは言った。「これは婆羅門にふさわしい行いではない。この乳房の乳を飲む者は、再びウパナヤナ（入門の儀）を受けねばならず、誓戒の成就に至らない。」

Verse 50

ब्राह्मणत्वं त्रिभिर्लोकैर्दुर्लभं पद्मलोचने । संस्कारैः संस्कृतो विप्रो यैश्च जायेत तच्छृणु

「婆羅門であることは、三界においてさえ得がたい、蓮華の眼をもつ者よ。婆羅門はサンスカーラ（浄化の儀礼）によって磨かれる。彼が真にそうなるためのその諸儀礼を聞きなさい。」

Verse 51

प्रथमं चैव नारीषु संस्कारैर्बीजवापतम् । बीजप्रक्षेपणादेव बीजक्षेपः स उच्यते

「まず、女性に関わるサンスカーラのうち第一は『種を蒔くこと』である。まさに種を投じることから成るゆえに、それは『種の投下』と呼ばれる。」

Verse 52

तदन्ते च महाभागे गर्भाधानं द्वितीयकम् । पुंसवनं तृतीयं तु सीमन्तं च चतुर्थकम्

「そののち、幸いなる者よ、第二はガルバーダーナ（Garbhādhāna）、第三はプンサヴァナ（Puṃsavana）、第四はシーマンタ（Sīmanta）の儀である。」

Verse 53

पञ्चमं जातकर्म स्यान्नाम वै षष्ठमुच्यते । निष्क्रामः सप्तमश्चैव ह्यन्नप्राशनमष्टमम्

第五はジャータカルマ（Jātakarma）、第六はまことに命名（Nāmakaraṇa）である。第七はニシュクラマナ（Niṣkramaṇa）すなわち初めて外へ出る儀、そして第八はアンナプラーシャナ（Annaprāśana）すなわち固形の食を初めて授ける儀である。

Verse 54

नवमं वै चूडकर्म दशमं मौञ्जिबन्धनम् । ऐषिकं दार्विकं चैव सौमिकं भौमिकं तथा

第九はチューダーカルマン（Cūḍākarman）、すなわち剃髪の儀。第十はマウンジー・バンダナ（Mauñjī-bandhana）、ムンジャ草の帯を結ぶ儀である。また聖なる薪に関する儀（aiṣika）、木に関する儀（dārvika）、ソーマに関する儀（saumika）、大地に関する儀（bhaumika）もある。

Verse 55

पत्नीसंयोजनं चान्यद्दैवकर्म ततः परम् । मानुष्यं पितृकर्म स्याद्दशमाष्टासु शोभने

妻と結ばれる儀、すなわち婚姻は、また別のサンスカーラ（saṃskāra）である。その後に神々に関わる儀礼が来る。次いで人間の儀礼と祖霊の儀礼が続き、吉祥なる数えにおいて、これらは「十」と「八」の中に数えられる。

Verse 56

भूतं भव्यं तथेष्टं च पार्वणं च ततः परम्

次に、諸存在への供物（bhūta）、吉祥の供物（bhavya）、イシュティ祭（iṣṭi）、そしてその後にパールヴァナ儀礼（pārvaṇa）が続く。

Verse 57

श्राद्धं श्रावण्यामाग्रयणं च चैत्राश्वयुज्यां दशपौर्णमास्याम् । निरूढपशुसवनसौत्रामण्यग्निष्टोमात्यग्निष्टोमाः

シュラーヴァナ月のシュラーダ（Śrāddha）、アーグラヤーナ（Āgrayaṇa）の儀、そしてチャイトラ（Caitra）とアーシュヴァユジャ（Āśvayuja）の満月に行う諸行—さらにニルーダ・パシュ（Nirūḍha-paśu）、サヴァナ（Savana）、サウトラーマニー（Sautrāmaṇi）、アグニシュトーマ（Agniṣṭoma）、アティヤグニシュトーマ（Atyagniṣṭoma）の諸祭がある。

Verse 58

षोडषीवाजपेयातिरात्राप्तोर्यामोदशवाजपेयाः । सर्वभूतेषु क्षान्तिरनसूया शौचमङ्गलमकार्पण्यमस्पृहेति

また、Ṣoḍaśī（ショーダシー）、Vājapeya（ヴァージャペーヤ）、Atirātra（アティラートラ）、Āptoryāma（アープトーリヤーマ）、およびOḍaśaとVājapeyaの祭式も数えられる。さらに徳として、あらゆる生きものへの忍耐と寛容、悪意なき心、清浄、吉祥なる行い、惜しみなき施し（吝嗇なきこと）、そして貪りのなさがある。

Verse 59

एभिरष्टचत्वारिंशद्भिः संस्कारैः संकृतो ब्राह्मणो भवति

これら四十八のサンスカーラ（saṃskāra）によって正しく磨き清められるなら、人は（真の）ブラーフマナ（brāhmaṇa）となる。

Verse 60

एवं ज्ञात्वा महाभागे न तु मां पातुमर्हसि । शिशुपेयं स्तनं भद्रे कथं वै मद्विधः पिबेत्

このことを知ったなら、幸いなる貴婦人よ、どうか私に乳を含ませてはなりません。この乳房は幼子が飲むためのもの、私のような者がどうして口にできましょう。

Verse 61

ममैतद्वचनं श्रुत्वा नारी वचनमब्रवीत्

私のこの言葉を聞いて、女は答えて言った。

Verse 62

यदि त्वं न पिबेः स्तन्यं पयो बालो मरिष्यति । श्रूयते त्रिषु लोकेषु वेदेषु च स्मृतिष्वपि । मुच्यते सर्वपापेभ्यो भ्रूणहत्या न मुञ्चति

もしあなたがこの乳を飲まなければ、幼子は死んでしまいます。三界において—ヴェーダにもスムリティ（Smṛti）にも—あらゆる罪は解かれ得ると聞きますが、胎児を殺す罪は容易には解かれないのです。

Verse 63

भवित्री तव हत्या च महाभागवतः पुनः । जन्मानि च शतान्यष्टौ क्लिश्यते भ्रूणहत्यया

汝の殺害はまことに再び成就するであろう、幸い多き者よ。胎児を殺す罪により、八百の生にわたり苦しみを受ける。

Verse 64

मृतः शुनत्वं चाप्नोति वर्षाणां तु शतत्रयम् । ततस्तस्य क्षये जाते काकयोनिं व्रजेत्पुनः

死後、彼は三百年のあいだ犬の身を得る。その期限が尽きると、再び烏の胎に生まれ落ちる。

Verse 65

तत्रापि च शतान्यष्टौ क्लिश्यते पापकर्मणि । वराहो दश जन्मानि तदन्ते जायते कृमिः

そこにおいても、悪業をなす者は八百年にわたり責め苦を受ける。十生は猪として生まれ、その果てに虫として生まれる。

Verse 66

ततश्चारोहिणीं प्राप्य गोगजाश्वनृजन्मभाक् । श्रूयते श्रुतिशास्त्रेषु वेदेषु च परंतप

次いで「上昇の道」を得て、牛・象・馬・人として生を受けると説かれる。これはシュルティ、諸シャーストラ、そしてヴェーダに聞こえる、敵を屈する者よ。

Verse 67

सर्वपापाधिकं पापं बालहत्या द्विजोत्तम । बालहत्यायुतो विप्रः पच्यते नरके ध्रुवम्

幼子を殺すことは、あらゆる罪を超える罪である、最上の二度生まれよ。幼子殺しに染まったバラモンは、必ず地獄で煮られる。

Verse 68

वर्षाणि च शतान्यष्टौ प्राप्नोति यमयातनाम् । तस्मादल्पतरो दोषः पिबतो मे स्तनं तव

八百年のあいだ、彼はヤマの刑罰を受ける。ゆえに、わが乳房の乳を飲むなら、その罪はより軽い。

Verse 69

तथैवापिबतः पापं जायते बहुवर्षिकम् । क्षुधातृषाविरामस्ते पुण्यं च पिबतः स्तनम्

同じく、もし飲まねば、多年にわたる罪が生じる。乳房を飲めば飢えと渇きは鎮まり、さらに功徳（プンニャ）もあなたに積まれる。

Verse 70

अतो न चेतः संदिग्धं कर्तव्यमिह कर्हिचित् । एहि विप्र यथाकामं बालार्थे पिब मे स्तनम्

ゆえに、ここにおいていついかなる時も心に疑いを抱くな。来たれ、婆羅門よ、子のために、望むままにわが乳房を飲め。

Verse 71

ततोऽहं वचनं श्रुत्वा स्तनं पातुं समुद्यतः । न च तृप्तिं विजानामि पिबतः स्तनमुत्तमम्

それから彼女の言葉を聞き、私は乳房を飲もうと身を起こした。だが、そのすぐれた乳を飲んでも、満ち足りることを知らなかった。

Verse 72

त्रिंशद्वर्षसहस्राणि भारतैवं शतानि च । ततः प्रबुद्धोत्सङ्गेऽहं मायानिद्राविमोहितः

三万年、そしてさらに幾百年も、バーラタよ。やがて私はその膝の上で目覚め、幻の眠り（マーヤー・ニドラー）に惑わされていた。

Verse 73

निद्राविगतमोहोऽहं यावत्पश्यामि पाण्डव । तावत्सुप्तं न पश्यामि न च तं बालकं विभो

眠りの迷いが我より去り、あたりを見回すかぎり、パーṇḍavaよ、眠る者は誰ひとり見えず、またあの幼子も見えなかった、主よ。

Verse 74

चतुरस्तांश्च वै कुम्भान् पश्यामि तत्र भारत । न च पश्यामि तां देवीं गता वै कुत्रचिच्च ते

そこにて四つの壺を見た、バーラタよ。だがその女神は見えず、まことにどこかへ去られたのだ――汝の知らぬところへ。

Verse 75

एवं विमृश्यमानस्य चिन्तयानस्य तिष्ठतः । ईषद्धसितया वाचा देवी वचनमब्रवीत्

彼がそこに立ち、思案し思いに沈んでいると、女神はほのかな微笑みを含む声で、次の言葉を告げられた。

Verse 76

श्रीदेव्युवाच । कृष्णः स पुरुषः सुप्तो द्वितीयोऽप्यागतो हरः । ये चत्वारश्च ते कुम्भाः समुद्रास्ते द्विजोत्तम

女神は仰せになった。「汝が眠り伏しているのを見た、あの黒き御方はクリシュナ（ヴィシュヌ）である。次に来たのはハラ（シヴァ）である。そしてその四つの壺は、最上のブラーフマナよ、四つの大海である。」

Verse 77

यश्च बालस्त्वया दृष्टो ब्राह्मा लोकपितामहः । अहं च पृथिवी ज्ञेया सप्तद्वीपा सर्वता

「また、汝が見た幼子はブラフマー、世界の祖父ピターマハである。そして我を、大地そのものと知れ。七つのドヴィーパ（大陸）を具し、あまねく遍在する。」

Verse 78

या गता त्वां परित्यज्य भूतले सुप्रतिष्ठिता । इमां च प्रेक्षसे विप्र नर्मदां सरितां वराम्

汝を残して去りし彼女は、大地の上に堅く安立した。いま、婆羅門よ、汝はこのナルマダー—諸河の最勝—を拝している。

Verse 79

सर्वसत्त्वोपकाराय बृहते पुण्यलक्षणा । रेवानदी तु विख्याता न मृता तेन नर्मदा

清浄の相を具え、あらゆる生きとし生けるもののために広大な利益をもたらすゆえ、この河はレーヴァーとして名高い。彼女は「死せず」—ゆえにナルマダーと呼ばれる。

Verse 80

एवं ज्ञात्वा शमं गच्छ स्वस्थो भव महामुने । इत्युक्त्वा मां तदा देवी तत्रैवान्तरधीयत

かく知りて、安らぎへと赴け。大いなる牟尼よ、心安らかであれ。そう告げて女神は、その場にて忽然と姿を消した。

Verse 81

एवं हि शेते भगवान्सत्त्वस्थः प्रलये सदा । सत्त्वरूपो महादेवो यदाधारे जगत्स्थितम्

まことに、滅尽の時において、福徳なる主は常にサットヴァの位に安住して横たわる。サットヴァをその姿とする大デーヴァこそ、宇宙が依り住む支えである。

Verse 82

एवं मयानुभूतं तु दृष्टमाश्चर्यमुत्तमम् । सर्वपापहरं पुण्यं कथितं ते नरोत्तम

かくして我は自らこの最上の奇瑞を体験し、目の当たりにした。この一切の罪を滅する清浄なる物語を、汝—人中の最勝—に語り伝えた。

Verse 83

विष्णोश्चरितमित्युक्तं यत्त्वया परिपृच्छितम् । भूय एव महाबाहो किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि

汝が問うたヴィシュヌの御事績は、かく語り終えた。いま再び、強き腕の者よ、なお何を聞きたいのか。