Adhyaya 192

Verse 1

मार्कण्डेय उवाच । तस्यैवानन्तरं तात देवतीर्थमनुत्तमम् । दृष्ट्वा तु श्रीपतिं पापैर्मुच्यते मानवो भुवि

マールカンデーヤは言った。「その直後に、いとし子よ、比類なきデーヴァティールタがある。そこでシュリーパティをただ拝するだけで、地上の人は罪より解き放たれる。」

Verse 2

महर्षेस्तस्य जामाता भृगोर्देवो जनार्दनः

その大聖仙の婿は、神なるジャナールダナであり、ブリグと縁を結ぶ者である。

Verse 3

युधिष्ठिर उवाच । कोऽयं श्रियः पतिर्देवो देवानामधिपो विभुः । कथं जन्माभवत्तस्य देवेषु त्रिषु वा मुने

ユディシュティラは言った。「この神とは誰か――シュリーの主にして、遍満する自在者、神々の統御者よ。彼の誕生はいかに起こったのか――三種のデーヴァのうちにか、それとも別様か、聖仙よ。」

Verse 4

सम्बन्धी च कथं जातो भृगुणा सह केशवः । एतद्विस्तरतो ब्रह्मन् वक्तुमर्हसि भार्गव

「そしてケーシャヴァはいかにしてブリグと縁者となったのか。尊きブラーフマナよ、バールガヴァよ、これを詳しく語ってください。」

Verse 5

मार्कण्डेय उवाच । संक्षेपात्कथयिष्यामि साध्यस्य चरितं महत् । न हि विस्तरतो वक्तुं शक्ताः सर्वे महर्षयः

マールカンデーヤは言った。「要約して、サーディヤ（Sādhya）の偉大なる物語を語ろう。すべての大聖仙が、それを詳尽に説き尽くせるわけではないのだ。」

Verse 6

नारायणस्य नाभ्यब्जाज्जातो देवश्चतुर्मुखः । तस्य दक्षोऽङ्गजो राजन् दक्षिणाङ्गुष्ठसम्भवः

ナーラーヤナの臍の蓮華より、四つの顔をもつ神ブラフマーが生まれた。そこから、王よ、ダクシャは生じた――右の親指より現れたのである。

Verse 7

धर्मः स्तनान्तात्संजातस्तस्य पुत्रोऽभवत्किल । नारायणसहायोऽसावजोऽपि भरतर्षभ

バーラタ族の雄牛よ、ダルマは乳房の端より生まれたと伝えられる。そしてアジャはその子となった――ナーラーヤナに助けられし者である。

Verse 8

मरुत्वती वसुर्ज्ञाना लम्बा भानुमती सती । संकल्पा च मुहूर्ता च साध्या विश्वावती ककुप्

マルトヴァティー、ヴァス、ジュニャーナー、ランバー、バーヌマティー、サティー、サンカルパー、ムフールター、サーディヤー、ヴィシュヴァーヴァティー、カクプ――これらが（妃たちの）名である。

Verse 9

धर्मपत्न्यो दशैवैता दाक्षायण्यो महाप्रभाः । तासां साध्या महाभागा पुत्रानजनयन्नृप

この十人の輝けるダークシャーヤニーの乙女たちは、ダルマの妻である。その中で、幸運に満ちたサーディヤーが息子たちを産んだ、王よ。

Verse 10

नरो नारायणश्चैव हरिः कृष्णस्तथैव च । विष्णोरंशांशका ह्येते चत्वारो धर्मसूनवः

ナラとナーラーヤナ、またハリとクリシュナ——この四者はまことにヴィシュヌの分身の分身であり、ダルマの子らである。

Verse 11

तथा नारायणनरौ गन्धमादनपर्वते । आत्मन्यात्मानमाधाय तेपतुः परमं तपः

かくしてナーラーヤナとナラは、ガンダマーダナ山において、自己を自己のうちに安住させ、至高の苦行（タパス）を修した。

Verse 12

ध्यायमानावनौपम्यं स्वं कारणमकारणम् । वासुदेवमनिर्देश्यमप्रतर्क्यमनन्तरम्

彼らはヴァースデーヴァを観想した——比類なく、自らの第一因でありながら因果を超え、言葉に尽くせず、理詰めを越え、終わりなき御方を。

Verse 13

योगयुक्तौ महात्मानावास्थितावुरुतापसौ । तयोस्तपःप्रभावेण न तताप दिवाकरः

ヨーガに結ばれた二人の大霊は、強大な苦行者として揺るがず立った。その苦行の威力により、太陽は熱をもって焼かなかった。

Verse 14

ववाह शङ्कितो वायुः सुखस्पर्शो ह्यशङ्कितः । शिशिरोऽभवदत्यर्थं ज्वलन्नपि विभावसुः

風はおずおずと吹くかのようでありながら、恐れなく心地よく触れ、燃えさかる火でさえも、ひどく冷ややかとなった。

Verse 15

सिंहव्याघ्रादयः सौम्याश्चेरुः सह मृगैर्गिरौ । तयोर्गौरिव भारार्ता पृथिवी पृथिवीपते

獅子や虎などはみな穏やかとなり、鹿とともに山をさまよった。されど大地の主よ、大地はその重みに悩まされ、荷を負う雌牛のごとく苦しんだ。

Verse 16

चेरुश्च भूधराश्चैव चुक्षुभे च महोदधिः । देवाश्च स्वेषु धिष्ण्येषु निष्प्रभेषु हतप्रभाः । बभूवुरवनीपाल परमं क्षोभमागताः

山々さえ動き、大海は激しくかき乱された。神々は自らの宮処が光を失い、威光も衰えた。大地の守護者よ、彼らは極度の動揺に陥った。

Verse 17

देवराजस्तथा शक्रः संतप्तस्तपसा तयोः । युयोजाप्सरसस्तत्र तयोर्विघ्नचिकीर्षया

そのとき देव王シャクラ（インドラ）は、あの二人の苦行に心を焼かれ、彼らの तपस्（苦行）に障りをなさんとして、そこに天女アプサラスを配した。

Verse 18

इन्द्र उवाच । रम्भे तिलोत्तमे कुब्जे घृताचि ललिते शुभे । प्रम्लोचे सुभ्रु सुम्लोचे सौरभेयि महोद्धते

インドラは言った。「ランバーよ、ティロत्तマーよ、クブジャーよ、グリターチーよ、ラリターよ、吉祥なる者よ。プラムローチャーよ、スブフルよ、スムローチャーよ、サウラベーイーよ、マホッダターよ——」

Verse 19

अलम्बुषे मिश्रकेशि पुण्डरीके वरूथिनि । विलोकनीयं बिभ्राणा वपुर्मन्मथबोधनम्

「アランブシャーよ、ミシュラケーシーよ、プンダリーカーよ、ヴァルーティニーよ——見る者を喜ばせる姿を帯び、カーマ（欲）を目覚めさせる美を具える者たちよ。」

Verse 20

गन्धमादनमासाद्य कुरुध्वं वचनं मम । नरनारायणौ तत्र तपोदीक्षान्वितौ द्विजौ

ガンダマーダナに至ったなら、わが命を成就せよ。そこにて、婆羅門の二聖者ナーラとナーラーヤナは、灌頂された苦行の戒に具して修行している。

Verse 21

तेपाते धर्मतनयौ तपः परमदुश्चरम् । तावस्माकं वरारोहाः कुर्वाणौ परमं तपः

その二人、ダルマの子らは、きわめて成し難い苦行を修している。おお優美なる女たちよ、彼らは最上のタパスを行じ、われらを案じさせる。

Verse 22

कर्मातिशयदुःखार्तिप्रदावायतिनाशनौ । तद्गच्छत न भीः कार्या भवतीभिरिदं वचः

彼らは、過重な業の果報より生じる長き苦悩と痛みを滅する者である。ゆえに行け、恐れるな。これが汝らへのわが言葉である。

Verse 23

स्मरः सहायो भविता वसन्तश्च वराङ्गनाः । रूपं वयः समालोक्य मदनोद्दीपनं परम् । कन्दर्पवशमभ्येति विवशः को न मानवः

スマラ（カーマ）は汝らの助けとなり、春もまた然り、気高き女たちよ。美と若さ—欲情を最も燃え立たせるもの—を見れば、いかなる人が抗えず、カンダルパの支配に屈せぬであろうか。

Verse 24

मार्कण्डेय उवाच । इत्युक्त्वा देवराजेन मदनेन समं तदा । जग्मुरप्सरसः सर्वा वसन्तश्च महीपते

マールカンデーヤは言った。「神々の王にこのように告げられるや、そのときすべてのアプサラスはマダナ（カーマ）と共に、さらに春も伴って出立した、王よ。」

Verse 25

गन्धमादनमासाद्य पुंस्कोकिलकुलाकुलम् । चचार माधवो रम्यं प्रोत्फुल्लवनपादपम्

マーダヴァは、雄のカッコウの声に満ちたガンダマーダナに至り、木々が花をほころばせる麗しき森を巡り歩いた。

Verse 26

प्रववौ दक्षिणाशायां मलयानुगतोऽनिलः । भृङ्गमालारुतरवै रमणीयमभूद्वनम्

南の方角から、香りを帯びたマラヤの風に連なるそよ風が吹き、群がる蜂の羽音によって森はいよいよ心地よくなった。

Verse 27

गन्धश्च सुरभिः सद्यो वनराजिसमुद्भवः । किन्नरोरगयक्षाणां बभूव घ्राणतर्पणः

たちまち森の木立から甘く芳しい香りが立ちのぼり、キンナラ、ナーガ、ヤクシャたちの嗅覚を喜ばせた。

Verse 28

वराङ्गनाश्च ताः सर्वा नरनारायणावृषी । विलोभयितुमारब्धा वागङ्गललितस्मितैः

そのとき、麗しき女たちは皆、ナーラとナーラーヤナという二人の雄々しき聖仙を、優美な微笑みと戯れるような艶なる言葉と仕草で誘い始めた。

Verse 29

जगौ मनोहरं काचिन्ननर्त तत्र चाप्सराः । अवादयत्तथैवान्या मनोहरतरं नृप

ある者は甘美に歌い、そこではアプサラスが舞い、また別の者はさらに心を奪う調べを奏でた――王よ。

Verse 30

हावैर्भावैः सृतैर्हास्यैस्तथान्या वल्गुभाषितैः । तयोः क्षोभाय तन्वङ्ग्यश्चक्रुरुद्यममङ्गनाः

媚びる身振り、情を帯びた表情、さざめく笑い、そして甘美な言葉によって、ほっそりとした肢体の女たちは、あの二人の心を揺さぶろうと努めた。

Verse 31

तथापि न तयोः कश्चिन्मनसः पृथिवीपते । विकारोऽभवदध्यात्मपारसम्प्राप्तचेतसोः

それでもなお、大地の主よ、内なる悟りの彼岸に至ったその二人の意識には、いささかの変化も生じなかった。

Verse 32

निवातस्थौ यथा दीपावकम्पौ नृप तिष्ठतः । वासुदेवार्पणस्वस्थे तथैव मनसी तयोः

風のない場所に立つ二つの灯火が揺らがぬように、王よ、彼らの心もまた、ヴァースデーヴァ（Vāsudeva）への奉献によって安定していた。

Verse 33

पूर्यमाणोऽपि चाम्भोभिर्भुवमन्यां महोदधिः । यथा न याति संक्षोभं तथा तन्मानसं क्वचित्

大海が、他国の水によって満たされてもなお動揺しないように、彼らの心もまた、決して乱れに落ちなかった。

Verse 34

सर्वभूतहितं ब्रह्म वासुदेवमयं परम् । मन्यमानौ न रागस्य द्वेषस्य च वशंगतौ

万有に利益をもたらし、ヴァースデーヴァ（Vāsudeva）に満ちた至上のブラフマンを確信として抱いたゆえに、彼らは執着にも嫌悪にも支配されなかった。

Verse 35

स्मरोऽपि न शशाकाथ प्रवेष्टुं हृदयं तयोः । विद्यामयं दीपयुतमन्धकार इवालयम्

スマラ（カーマ）でさえ彼らの心に入り得なかった――知識の光に満ちて輝く家に闇が入れぬように。

Verse 36

पुष्पोज्ज्वलांस्तरुवरान् वसन्तं दक्षिणानिलम् । ताश्चैवाप्सरसः सर्वाः कन्दर्पं च महामुनी

大いなる聖仙たちは、花に輝く優れた樹々、春の季節、やわらかな南風を見、さらにすべてのアプサラス、そして愛神カンダルパさえも目にした。

Verse 37

यच्चारब्धं तपस्ताभ्यामात्मानं गन्धमादनम् । ददर्शातेऽखिलं रूपं ब्रह्मणः पुरुषर्षभ

人々の中の雄牛よ、かの二人が苦行を始めたとき、彼らは自らの内に至上ブラフマンの全き姿を見た――ガンダマーダナのごとく高く、山のように不動なる自己を。

Verse 38

दाहाय नामलो वह्नेर्नापः क्लेदाय चाम्भसः । तद्द्रव्यमेव तद्द्रव्यविकाराय न वै यतः

火は名のゆえに燃やすためにあるのではなく、水も名のゆえに濡らすためにあるのではない。実体そのものが、実体の変化の真の原因ではないからである。

Verse 39

ततो विज्ञाय विज्ञाय परं ब्रह्म स्वरूपतः । मधुकन्दर्पयोषित्सु विकारो नाभवत्तयोः

ゆえに、至上ブラフマンを真実の姿のままに深く悟った彼らには、マドゥ、カーマ、そして妖艶な女たちという誘惑が現れても、いささかの動揺も変化も起こらなかった。

Verse 40

ततो गुरुतरं यत्नं वसन्तमदनौ नृप । चक्राते ताश्च तन्वङ्ग्यस्तत्क्षोभाय पुनःपुनः

そのとき、王よ、ヴァサンタ（春）とマダナ（愛神）はいよいよ力を尽くし、かの細き肢体の女たちは、たびたび彼らをかき乱そうとした。

Verse 41

अथ नारायणो धैर्यं संधायोदीर्णमानसः । ऊरोरुत्पादयामास वराङ्गीमबलां तदा

ついでナーラーヤナは、勇気を整え、心を決意へと高め、そのとき自らの腿より、麗しき肢体の女を生み出した。

Verse 42

त्रैलोक्यसुन्दरीरत्नमशेषमवनीपते । गुणैर्लाघवमभ्येति यस्याः संदर्शनादनु

大地の主よ、彼女は三界の美の中の宝珠であり、ひとたびその姿を見れば、他のすべては比べて徳の重みも輝きも失うかのようであった。

Verse 43

तां विलोक्य महीपाल चकम्पे मनसानिलः । वसन्तो विस्मयं यातः स्मरः सस्मार किंचन

彼女を見て、王よ、心の風は震え、ヴァサンタは驚嘆に沈み、スマラ（カーマ）は何かを思い出した――まるで己の敗北を悟るかのように。

Verse 44

रम्भातिलोत्तमाद्याश्च वैलक्ष्यं देवयोषितः । न रेजुरवनीपाल तल्लक्ष्यहृदयेक्षणाः

ランバー、ティロत्तマーら天の女たちは、王よ、恥じ入った。彼女に目を注ぐほどに、心の秤においてはもはや輝きを失った。

Verse 45

ततः कामो वसन्तश्च पार्थिवाप्सरसश्च ताः । प्रणम्य भगवन्तौ तौ तुष्टुवुर्मुनिसत्तमौ

そのときカーマとヴァサンタは、かのアプサラスたちと共に礼拝して、二人の尊き方――牟尼の中の最勝者を讃嘆した。

Verse 46

वसन्तकामाप्सरस ऊचुः । प्रसीदतु जगद्धाता यस्य देवस्य मायया । मोहिताः स्म विजानीमो नान्तरं विद्यते द्वयोः

ヴァサンタとカーマ、そしてアプサラスたちは言った。「世界の創造主よ、どうかお慈悲を。まさにその神のマーヤーによって我らは惑わされた。今こそ悟る――二者に隔てはない。」

Verse 47

प्रसीदतु स वां देवो यस्य रूपमिदं द्विधा । धामभूतस्य लोकानामनादेरप्रतिष्ठतः

その神が、あなたがた二人に慈悲を垂れたまえ。唯一の実在がここに二つの姿として現れ、無始にして諸世界の住処となりながら、自らは定まる依り処を持たぬ御方よ。

Verse 48

नरनारायणौ देवौ शङ्खचक्रायुधावुभौ । आस्तां प्रसादसुमुखावस्माकमपराधिनाम्

法螺と円盤を携える二柱の神、ナラとナーラーヤナよ。罪ある我らに対しても、慈悲の御顔をもって我らの前にとどまりたまえ。

Verse 49

निधानं सर्वविद्यानां सर्वपापवनानलः । नारायणोऽतो भगवान् सर्वपापं व्यपोहतु

ナーラーヤナは、福徳具足の主にして、あらゆる真智の宝蔵、また一切の罪の森を焼き尽くす野火である。ゆえに、どうかすべての罪を払い除きたまえ。

Verse 50

शार्ङ्गचिह्नायुधः श्रीमानात्मज्ञानमयोऽनघः । नरः समस्तपापानि हतात्मा सर्वदेहिनाम्

ナーラは――栄光に満ち、シャールンガ（Śārṅga）の印と武器を帯び、自己知の精髄より成り、汚れなき者――一切の罪を滅し、あらゆる有身の者において下なる我を制伏する。

Verse 51

जटाकलापबद्धोऽयमनयोर्नः क्षमावतोः । सौम्यास्यदृष्टिः पापानि हन्तुं जन्मार्जितानि वै

結い固めたもつれ髪の束を戴くこの二柱は――われらに常に赦し深くあられる。どうかその柔和なる御顔のまなざしが、幾生に積もった罪をまことに滅ぼさんことを。

Verse 52

तथात्मविद्यादोषेण योऽपराधः कृतो महान् । त्रैलोक्यवन्द्यौ यौ नाथौ विलोभयितुमागताः

また、われらの自己知の過失ゆえに犯したいかなる重大な罪過も、どうか赦されますように。三界に礼拝される二柱の主は、ここに来たりて御恩寵を授け給うたのだから。

Verse 53

प्रसीद देव विज्ञानधन मूढदृशामिव । भवन्ति सन्तः सततं स्वधर्मपरिपालकाः

憐れみを垂れ給え、神よ、真の識別の宝よ。曇れる眼の者には、聖者はつねに、自らのダルマを絶えず護り立てる者として現れる。

Verse 54

दृष्ट्वैतन्नः समुत्पन्नं यथा स्त्रीरत्नमुत्तमम् । त्वयि नारायणोत्पन्ना श्रेष्ठा पारवती मतिः

これがわれらの中に起こるのを見た――女たちの中の最上の宝珠のごとく。おおナーラーヤナよ、あなたのうちに、パールヴァティーにも比すべき、吉祥なる智慧の至高の決意が生じた。

Verse 55

तेन सत्येन सत्यात्मन्परमात्मन्सनातन । नारायण प्रसीदेश सर्वलोकपरायण

その真実によって――真実の御魂よ、至上の自己よ、永遠なる御方よ――ナーラーヤナよ、どうか御慈悲を。万界の帰依処にして究竟なる主よ。

Verse 56

प्रसन्नबुद्धे शान्तात्मन्प्रसन्नवदनेक्षण । प्रसीद योगिनामीश नर सर्वगताच्युत

澄みわたる智慧、静まる御心、慈しみの御顔と御眼差しの御方よ――どうかお喜びください、瑜伽行者の主よ。ナーラよ、遍く満ちる不落のアチュタよ。

Verse 57

नमस्यामो नरं देवं तथा नारायणं हरिम् । नमो नराय नम्याय नमो नारायणाय च

われらは神なるナーラに、またハリたるナーラーヤナに礼拝する。常に礼すべきナーラに帰敬し、またナーラーヤナにも帰敬する。

Verse 58

प्रसन्नानामनाथानां तथा नाथवतां प्रभो । शं करोतु नरोऽस्माकं शं नारायण देहि नः

主よ――満ち足りる者にも、寄る辺なき者にも、また守りある者にも等しく慈しむ御方よ――ナーラがわれらに吉祥をもたらし、ナーラーヤナよ、安寧を授けたまえ。

Verse 59

मार्कण्डेय उवाच । एवमभ्यर्चितः स्तुत्या रागद्वेषादिवर्जितः । प्राहेशः सर्वभूतानां मध्ये नारायणो नृप

マールカンデーヤは言った。かく讃歌により礼拝され、貪りや憎しみ等を離れた万有の主は語った。「王よ、ナーラーヤナは一切の衆生のただ中に住まう。」

Verse 60

नारायण उवाच । स्वागतं माधवे कामे भवत्वप्सरसामपि । यत्कार्यमागतानां च इहास्माभिस्तदुच्यताम्

ナーラーヤナは言った。「ようこそ、マーダヴァよ。ようこそ、カーマよ。アプサラスたちよ、汝らもまた歓迎する。何の務めによってここへ来たのか、今われらに告げよ。」

Verse 61

यूयं संसिद्धये नूनमस्माकं बलशत्रुणा । संप्रेषितास्ततोऽस्माकं नृत्ययोगादिदर्शनम्

「汝らはきっと、我らの強き敵によって遣わされ、我らの成就を妨げんとして来たのだ。舞いと妖艶の術などを、我らの前に示すために。」

Verse 62

न वयं गीतनृत्येन नाङ्गचेष्टादिभाषितैः । लुब्धा वै विषयैर्मन्ये विषया दारुणात्मकाः

「われらは歌と舞に惑わされず、身のしぐさや媚びた言葉にも心を奪われぬ。感官の対象とは、まことに猛き性をもつものだと私は見る。」

Verse 63

शब्दादिसङ्गदुष्टानि यदा नाक्षाणि नः शुभाः । तदा नृत्यादयो भावाः कथं लोभप्रदायिनः

「もし我らの感官が、音などとの接触によって汚れ、吉祥ならざるものとなるなら、舞いなどのさまざまな示現が、どうして貪欲を生むであろうか。」

Verse 64

ते सिद्धाः स्म न वै साध्या भवतीनां स्मरस्य च । माधवस्य च शाक्रोऽपि स्वास्थ्यं यात्वविशङ्किताः

「われらはすでに成就している。汝らにも、スマラ（カーマ）にも、われらを『征服』することはできぬ。マーダヴァよ、安んじよ。シャクラ（インドラ）でさえ、憂いなく去るがよい。」

Verse 65

योऽसौ परश्च परमः पुरुषः परमेश्वरः । परमात्मा समस्तस्य स्थावरस्य चरस्य च

彼こそは超越にして至上のプルシャ、最高主—一切の存在のパラマートマン、不動なるものと動くものとに等しく宿る。

Verse 66

उत्पत्तिहेतुरेते च यस्मिन्सर्वं प्रलीयते । सर्वावासीति देवत्वाद्वासुदेवेत्युदाहृतः

彼はこれらすべての生起の因であり、また万物は彼に帰して融け入る。神として一切に内住するゆえ、ゆえに「ヴァースデーヴァ」と称えられる。

Verse 67

वयमंशांशकास्तस्य चतुर्व्यूहस्य मानिनः । तदादेशितवार्त्मानौ जगद्बोधाय देहिनाम्

「我らはその主の四重の顕現（チャトゥルヴューह）の微細なる分分にすぎない。我らはただ彼の命じた道を歩み、身を持つ者たちが世の真理に目覚めるためにある。」

Verse 68

तत्सर्वभूतं सर्वेशं सर्वत्र समदर्शिनम् । कुतः पश्यन्तौ रागादीन्करिष्यामो विभेदिनः

「彼を一切衆生の存在そのもの、万有の主、そして遍く等しく見られるお方として拝するなら—そのように見てなお、執着などの情に染まり、分別を作る者となり得ようか。」

Verse 69

वसन्ते मयि चेन्द्रे च भवतीषु तथा स्मरे । यदा स एव भूतात्मा तदा द्वेषादयः कथम्

「春にも、我にも、インドラにも、天女である汝らにも、またカーマにも—その同じ主が衆生の内なる自己であるなら、憎しみなどいかで起こり得ようか。」

Verse 70

तन्मयान्यविभक्तानि यदा सर्वेषु जन्तुषु । सर्वेश्वरेश्वरो विष्णुः कुतो रागादयस्ततः

あらゆる生きものの中で、すべてが彼によって満たされ、真に分かたれていないとき—ヴィシュヌが諸主の主であるとき—執着などはどこから起こり得ようか。

Verse 71

ब्रह्माणमिन्द्रमीशानमादित्यमरुतोऽखिलान् । विश्वेदेवानृषीन् साध्यान्वसून्पितृगणांस्तथा

（彼は）ブラフマー、インドラ、イーシャーナ、アーディティヤたちとすべてのマルト；ヴィシュヴェデーヴァ、リシ（聖仙）たち、サーディヤ、ヴァス、そして同じく祖霊ピトリの群れである。

Verse 72

यक्षराक्षसभूतादीन्नागान्सर्पान्सरीसृपान् । मनुष्यपक्षिगोरूपगजसिंहजलेचरान्

（彼は）ヤクシャ、ラークシャサ、ブータなど；ナーガ、蛇、這うもの；人間、鳥、牛、さまざまな姿の獣、象、獅子、そして水に動く生きものでもある。

Verse 73

मक्षिकामशकान्दंशाञ्छलभाञ्जलजान् कृमीन् । गुल्मवृक्षलतावल्लीत्वक्सारतृणजातिषु

（彼は）蝿、蚊、ブヨ、蝗、 水に生まれるもの、虫として；また灌木、樹木、蔓草と藤として；樹皮と髄として；そしてあらゆる草の種々の姿として在る。

Verse 74

यच्च किंचिददृश्यं वा दृश्यं वा त्रिदशाङ्गनाः । मन्यध्वं जातमेकस्य तत्सर्वं परमात्मनः

いかなるものでも—見えぬものも見えるものも—天の乙女たちよ、知りなさい。汝らが「生まれた」と思う一切は、唯一なる至上の自己（パラマートマン）より生じたのである。

Verse 75

जायमानः कथं विष्णुमात्मानं परमं च यत् । रागद्वेषौ तथा लोभं कः कुर्यादमराङ्गनाः

この世に生まれ来る者が、執着と嫌悪、また貪欲をどうして起こし得ようか。ヴィシュヌこそが自己であり、まことに至上者であるのだから。

Verse 76

सर्वभूतमये विष्णौ सर्वगे सर्वधातरि । निपात्य तं पृथग्भूते कुतो रागादिको गुणः

万有を身に宿し、遍く行き渡り、すべてを支えるヴィシュヌにおいて、分別の想いが打ち倒されるなら、執着などの性質はどこから起ころうか。

Verse 77

एवमस्मासु युष्मासु सर्वभूतेषु चाबलाः । तन्मथैकत्वभूतेषु रागाद्यवसरः कुतः

ゆえに、やさしき女たちよ。われらにも汝らにも、また一切の生きものにも同一の一なる自己があり、万有が真に一味同体であるなら、欲情や執着などの入り込む余地がどこにあろうか。

Verse 78

सम्यग्दृष्टिरियं प्रोक्ता समस्तैक्यावलोकिनी । पृथग्विज्ञानमात्रैव लोकसंव्यवहारवत्

これこそ正しい見解と説かれる。万有の一体を観ずるのである。分離の知覚はただ認識の一様態にすぎず、世間の営みにおいてのみ便宜となる。

Verse 79

भूतेन्द्रियान्तः करणप्रधानपुरुषात्मकम् । जगद्वै ह्येतदखिलं तदा भेदः किमात्मकः

この全世界は、諸元素・諸感官・内なる器（心）・プラダーナ・プルシャより成る。しかるに「差別」とは、いったい何を本体として成り立つのか。

Verse 80

भवन्ति लयमायान्ति समुद्रसलिलोर्मयः । न वारिभेदतो भिन्नास्तथैवैक्यादिदं जगत्

大海の波は起こり、また鎮まるが、「水の差別」によって異なるものではない。同様に、この世界もただ一なるもの（合一）より見られる。

Verse 81

यथाग्नेरर्चिषः पीताः पिङ्गलारुणधूसराः । तथापि नाग्नितो भिन्नास्तथैतद्ब्रह्मणो जगत्

火の炎は黄にも、褐にも、赤にも、煙色にも見えるが、なお火から別ではない。同じく、この世界もブラフマンから別ではない。

Verse 82

भवतीभिश्च यत्क्षोभमस्माकं स पुरंदरः । कारयत्यसदेतच्च विवेकाचारचेतसाम्

そして我らに起こる「汝らのゆえ」と見える動揺は、プランダラ（インドラ）が起こさせる。しかし識別の行（ヴィヴェーカ）の規律に心を運ぶ者には、これすらも不実である。

Verse 83

भवन्त्यः स च देवेन्द्रो लोकाश्च ससुरासुराः । समुद्राद्रिवनोपेता मद्देहान्तरगोचराः

汝らも、かの神々の王（インドラ）も、デーヴァとアスラを伴う諸世界も—海・山・森をも含めて—すべては我が身の広がりの内に現れる境界（対象）である。

Verse 84

यथेयं चारुसर्वाङ्गी भवतीनां मयाग्रतः । दर्शिता दर्शयिष्यामि तथा चैवाखिलं जगत्

この麗しく整った姿を、汝らの眼前に我が示したように、同じくそのままの仕方で、全宇宙をも示し明かそう。

Verse 85

प्रयातु शक्रो मा गर्वमिन्द्रत्वं कस्य सुस्थिरम् । यूयं च मा स्मयं यात सन्ति रूपान्विताः स्त्रियः

シャクラ（インドラ）は去れ、驕るな。いったい誰の「インドラの位」が常に揺るがぬというのか。汝らもまた虚栄に陥るな、美を具えた女は数多くいる。

Verse 86

किं सुरूपं कुरूपं वा यदा भेदो न दृश्यते । तारतम्यं सुरूपत्वे सततं भिन्नदर्शनात्

差別が見えぬとき、「美」と「醜」とは何であろうか。美の高下という段階は、ただ区別を見てしまうがゆえに、絶えず生じる。

Verse 87

भवतीनां स्मयं मत्वा रूपौदार्यगुणोद्भवम् । मयेयं दर्शिता तन्वी ततस्तु शममेष्यथ

汝らの誇りが、美と寛大さと徳より生じると知り、我はこのほっそりした乙女を示した。今や汝らは必ずや心を鎮めるであろう。

Verse 88

यस्मान्मदूरोर्निष्पन्ना त्वियमिन्दीवरेक्षणा । उर्वशी नाम कल्याणी भविष्यति वराप्सराः

我が腿より生まれ出た、この蓮華の眼をもつ乙女は、吉祥にして麗しく、「ウルヴァシー」として名高くなり、アプサラスの中の最上となる。

Verse 89

तदियं देवराजस्य नीयतां वरवर्णिनी । भवत्यस्तेन चास्माकं प्रेषिताः प्रीतिमिच्छता

ゆえに、この優れた輝きをもつ乙女を神々の王のもとへ連れてゆけ。汝らもまた、彼を喜ばせんと願う我らによって遣わされたのだ。

Verse 90

वक्तव्यश्च सहस्राक्षो नास्माकं भोगकारणात् । तपश्चर्या न वाप्राप्यफलं प्राप्तुमभीप्सता

サハスラークシャ（インドラ）に告げよ。これは我らの享楽のためではなく、また苦行と戒行によって未だ得ぬ果報を求める欲からでもない。

Verse 91

सन्मार्गमस्य जगतो दर्शयिष्ये करोम्यहम् । तथा नरेण सहितो जगतः पालनोद्यतः

この世に正しき道を定め、示そう。さらに人間の王と共に、世界を守護せんと心を尽くす。

Verse 92

यदि कश्चित्तवाबाधां करोति त्रिदशेश्वर । तमहं वारयिष्यामि निवृत्तो भव वासव

三十神の主よ、もし誰かが汝を妨げるなら、我がそれを制する。ゆえに退け、ヴァーサヴァ（インドラ）よ。

Verse 93

कर्तासि चेत्त्वमाबाधां न दुष्टस्येह कस्यचित् । तं चापि शास्ता तदहं प्रवर्तिष्याम्यसंशयम्

しかし、もし汝がここで悪しき者ならぬ者に障りをなすなら、我は疑いなく汝にも罰を起こさせよう。

Verse 94

एतज्ज्ञात्वा न सन्तापस्त्वया कार्यो हि मां प्रति । उपकाराय जगतामवतीर्णोऽस्मि वासव

これを知って、我に向けて憂いを抱くな。われは諸世界の利益のために降臨したのだ、ヴァーサヴァよ。

Verse 95

या चेयमुर्वशी मत्तः समुद्भूता पुरंदर त्रेताग्निहेतुभूतेयं एवं प्राप्य भविष्यति

そしてこのウルヴァシーは、わたしより生じたもの、ああプランダラ（インドラ）よ、やがて三つの聖火（トレータ・アグニ）に関わる因となり、このようにして定められた帰結に至るであろう。

Verse 192

अध्याय

「章」（区分の見出し）。