Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 43
Devanagari script
तां विलोक्य महीपाल चकम्पे मनसानिलः । वसन्तो विस्मयं यातः स्मरः सस्मार किंचन
Transliteration
tāṃ vilokya mahīpāla cakampe manasānilaḥ | vasanto vismayaṃ yātaḥ smaraḥ sasmāra kiṃcana
Translation
彼女を見て、王よ、心の風は震え、ヴァサンタは驚嘆に沈み、スマラ（カーマ）は何かを思い出した――まるで己の敗北を悟るかのように。
Word by Word
ताम्her
ताम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन
विलोक्यhaving seen
विलोक्य:
Purvakala-kriya (Prior action)
TypeVerb
Rootवि-लोक् (धातु)
Formक्त्वान्त (gerund); 'having seen'
महीपालO king
महीपाल:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootमहीपाल (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषसमास; पुंलिङ्ग, संबोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन
चकम्पेtrembled
चकम्पे:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootकम्प् (धातु)
Formलिट् (परिपूर्णभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद
मनसाwith the mind
मनसा:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), एकवचन
अनिलःthe wind
अनिलः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअनिल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन
वसन्तःVasanta
वसन्तः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootवसन्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन
विस्मयम्astonishment
विस्मयम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootविस्मय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन
यातःwent/was seized (by)
यातः:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootया (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past passive participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; 'gone/attained'
स्मरःSmara (Cupid)
स्मरः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootस्मर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन
सस्मारremembered/recalled
सस्मार:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु)
Formलिट् (परिपूर्णभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
किंचनsomething
किंचन:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootकिंचन (सर्वनाम/अव्ययप्राय)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; अनिश्चितवाचक = 'something'
Speaker
Narrator (addressing a king; not named in snippet)
Tirtha Mahatmya
Tirtha: Revā-kṣetra
Type: kshetra
Skanda Dialogue
Listener: Māhīpāla (king)
Visual Art Cues
Scene: On seeing her, the ‘wind of the mind’ trembles; Vasanta stands stunned amid falling blossoms; Madana pauses, as if remembering a prior defeat, his bow lowered in sudden recognition.
Characters & Entities
V
VasantaS
Smara (Kāma)FAQs
The narrative reverses temptation: even forces like Kāma are shaken before a higher divine manifestation, implying supremacy of the divine over desire.
Not specified in this verse.
None.