Adhyaya 155

Verse 1

। श्रीमार्कण्डेय उवाच । अतः परं प्रवक्ष्यामि सर्वतीर्थादनुत्तमम् । उत्तरे नर्मदाकूले शुक्लतीर्थं युधिष्ठिर

聖マールカンデーヤは言った。「これより後、あらゆるティールタの中で無上なるものを説こう。ユディシュティラよ、ナルマダー河の北岸にあるシュクラ・ティールタである。」

Verse 2

तस्य तीर्थस्य चान्यानि पुण्यत्वाच्छुभदर्शनात् । पृथिव्यां सर्वतीर्थानि कलां नार्हन्ति षोडशीम्

そのティールタの聖なる功徳と吉祥なる拝観ゆえに、地上のあらゆる他のティールタは、その栄光の十六分の一にも及ばない。

Verse 3

युधिष्ठिर उवाच । तस्य तीर्थस्य माहात्म्यं श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः । भ्रातृभिः सहितः सर्वैस्तथान्यैर्द्विजसत्तमैः

ユディシュティラは言った。「そのティールタの真実の大いなる功徳を、余すところなく聞きたい。すべての兄弟とともに、また他の最勝のバラモンたちとともに。」

Verse 4

श्रीमार्कण्डेय उवाच । शुक्लतीर्थस्य चोत्पत्तिमाकर्णय नरेश्वर । यस्य संदर्शनादेव ब्रह्महत्या प्रलीयते

聖マールカンデーヤは言った。「王よ、シュクラ・ティールタの起源を聞きなさい。その拝観のみで、バラモン殺しの罪さえも消え去る。」

Verse 5

नर्मदा सरितां श्रेष्ठा सर्वपापप्रणाशिनी । यच्च बाल्यं कृतं पापं दर्शनादेव नश्यति

ナルマダーは諸河のうち最勝にして、あらゆる罪を滅する者である。幼き日に犯した過ちさえ、その拝観のみで消え失せる。

Verse 6

मोक्षदानि न सर्वत्र शुक्लतीर्थमृते नृप । शुक्लतीर्थस्य माहात्म्यं पुराणे यच्छ्रुतं मया

王よ、解脱（モークシャ）を授けるティールタは至る所にあるのではない。シュクラ・ティールタを除いては。シュクラ・ティールタの大いなる功徳は、わたしがプラーナにおいて聞き伝えたところである。

Verse 7

समागमे मुनीनां तु देवानां हि तथैव च । कथितं देवदेवेन शितिकण्ठेन भारत । कैलासे पर्वतश्रेष्ठे तत्ते संकथयाम्यहम्

牟尼たちの集いにおいて、また神々の集いにおいても、神々の神たるシティカṇṭha（シヴァ）が、バ―ラタよ、最勝の山カイラーサにてこのように語られた。その由来を、今わたしは汝に語ろう。

Verse 8

पुरा कृतयुगस्यादौ तोषितुं गिरिजापतिम् । तपश्चचार विपुलं विष्णुर्वर्षसहस्रकम् । वायुभक्षो निराहारः शुक्लतीर्थे व्यवस्थितः

いにしえ、クリタ・ユガの初め、ギリジャーの主（シヴァ）を歓ばせんとして、ヴィシュヌは千年にわたり広大なる苦行（タパス）を修した。風のみを糧とし、食を断って、シュクラ・ティールタに安住していた。

Verse 9

ततः प्रत्यक्षतामागाद्देवदेवो महेश्वरः । प्रादुर्भूतस्तु सहसा तत्र तीर्थे नराधिप

そのとき、神々の神マヘーシュヴァラは直に顕現し、人の王よ、忽ちそのティールタに現れ出でた。

Verse 10

क्रोशद्वयमिदं चक्रे भुक्तिमुक्तिप्रदायकम् । तस्मिंस्तीर्थे नरः स्नात्वा मुच्यते सर्वकिल्बिषैः

彼はこの地を二クロ―シャにわたり、ブクティ（現世の享楽）とムクティ（解脱）を授ける所とした。そのティールタで沐浴する者は、あらゆる罪障より解き放たれる。

Verse 11

गङ्गा कनखले पुण्या कुरुक्षेत्रे सरस्वती । ग्रामे वा यदि वारण्ये पुण्या सर्वत्र नर्मदा

ガンガーはカナカラにおいて清らかであり、サラスヴァティーはクルクシェートラにおいて清らかである。されどナルマダーは、村にあっても森にあっても、あらゆる所で清らかである。

Verse 12

सर्वौषधीनामशनं प्रधानं सर्वेषु पेयेषु जलं प्रधानम् । निद्रा सुखानां प्रमदा रतीनां सर्वेषु गात्रेषु शिरः प्रधानम्

あらゆる薬のうちでは食が第一であり、あらゆる飲み物のうちでは水が第一である。諸々の楽しみのうちでは眠りが第一であり、愛欲の歓びのうちでは愛しき女が第一である。あらゆる肢体のうちでは頭が第一である。

Verse 13

स्नातस्यापि यथा पुण्यं ललाटं नृपसत्तम । शुक्लतीर्थं तथा पुण्यं नर्मदायां युधिष्ठिर

王の中の最勝者よ、沐浴を終えた者であっても額がとりわけ吉祥と見なされるように、ユディシュティラよ、ナルマダーにあるシュクラ・ティールタもまた格別に聖なる地である。

Verse 14

सरितां च यथा गङ्गा देवतानां जनार्दनः । शुक्लतीर्थं तथा पुण्यं नर्मदायां व्यवस्थितम्

川の中でガンガーが第一であり、神々の中でジャナールダナが第一であるように、ナルマダーに住するシュクラティールタもまた至上に聖なるものとして在る。

Verse 15

चतुष्पदानां सुरभिर्वर्णानां ब्राह्मणो यथा । प्रधानं सर्वतीर्थानां शुक्लतीर्थं तथा नृप

王よ、四足のものの中でスラビーが第一であり、ヴァルナの中でブラーフマナが第一であるように、シュクラ・ティールタもまた一切のティールタの中で第一である。

Verse 16

ग्रहाणां तु यथादित्यो नक्षत्राणां यथा शशी । शिरो वा सर्वगात्राणां धर्माणां सत्यमिष्यते

太陽がグラハの中で首位であり、月が星宿の中で首位であり、また頭があらゆる肢体の中で第一であるように—真実（サティヤ）は一切のダルマの中で最上と認められる。

Verse 17

तथैव पार्थ तीर्थानां शुक्लतीर्थमनुत्तमम् । दुर्विज्ञेयो यथा लोके परमात्मा सनातनः

同じく、プṛタ―の子よ、諸ティールタ（tīrtha）の中でシュクラティールタ（Śuklatīrtha）は無上である。されど世において永遠の至上我（Paramātman）を悟り難いように、それもまた見分け難い。

Verse 18

सुसूक्ष्मत्वादनिर्देश्यः शुक्लतीर्थं तथा नृप । मन्दप्रज्ञत्वमापन्ने महामोहसमन्वितः

また王よ、シュクラティールタ（Śuklatīrtha）はあまりに微妙であるがゆえに指し示し難い。鈍き知に堕ち、大いなる迷妄に覆われた者は、それを捉え得ない。

Verse 19

शुक्लतीर्थं ना जानाति नर्मदातटसंस्थितम् । बहुनात्र किमुक्तेन धर्मपुत्र पुनः पुनः

彼はナルマダー河畔にあるシュクラティールタ（Śuklatīrtha）を知らない。ここでなお多くを語って何になろう、ダルマプトラ（Dharmaputra）よ、繰り返し繰り返し。

Verse 20

शुक्लतीर्थं महापुण्यं सम्प्राप्तं कल्मषक्षयात् । योऽत्र दत्ते शुचिर्भूत्वा एकं रेवाजलाञ्जलिम्

シュクラティールタ（Śuklatīrtha）は大いなる功徳に満ち、罪垢を滅する至福の聖地である。ここで身を清め、レーヴァー（Revā＝ナルマダー）の水を、たとえ一度の合掌供養（añjali）として捧げる者は——

Verse 21

कल्पकोटिसहस्राणि पितरस्तेन तर्पिताः

その行いによって、祖霊は幾千のクロールに及ぶカルパ（kalpa）のあいだ満たされ、慰められる。

Verse 22

एकः पुत्रो धरापृष्ठे पित्ःणामार्तिनाशनः । चाणक्यो नाम राजाभूच्छुक्लतीर्थं च वेद सः

大地の上に、祖霊の苦しみを滅するただ一人の子がいた。名をチャーナキヤという王が現れ、まことにシュクラティールタを知っていた。

Verse 23

युधिष्ठिर उवाच । कोऽसौ द्विजवरश्रेष्ठ चाणक्यो नाम नामतः । शुक्लतीर्थस्य यो वेत्ता नान्यो वेत्ता हि कश्चन

ユディシュティラは言った。「おお、最勝のバラモンよ。チャーナキヤと名づけられるその者とは誰か。シュクラティールタを知る者であり、他に知る者はないと聞くが。」

Verse 24

केनोपायेन तत्तीर्थं तेन ज्ञातं धरातले । तदहं श्रोतुमिच्छामि परं कौतूहलं हि मे

「いかなる手立てによって、その聖なる渡し（ティールタ）は地上で見いだされ、また誰によって知られたのか。ぜひ聞きたい。私の好奇はきわめて大きい。」

Verse 25

श्रीमार्कण्डेय उवाच । इक्ष्वाकुप्रभवो राजा नप्ता शुद्धोदनस्य च । चाणक्यो नाम राजर्षिर्बुभुजे पृथिवीमिमाम्

聖マールカンデーヤは語った。「イクシュヴァーク族に生まれ、シュッドーダナの孫である王がいた。チャーナキヤと名づけられたその王仙は、この大地を治めた。」

Verse 26

विक्रान्तो मतिमाञ्छूरः सर्वलोकैरवञ्चितः । वञ्चितः सहसा धूर्तवायसाभ्यां नृपोत्तमः

勇猛にして聡明、英雄であり—誰にも欺かれぬ者であったが—その最上の王は、ふいに二羽の狡猾な烏に欺かれた。

Verse 27

युधिष्ठिर उवाच । कथं स वञ्चितो राजा वायसाभ्यां कुतोऽथवा । पुरा येन प्रतिज्ञातं धीगर्भेण महात्मना

ユディシュティラは言った。「その王はどのように二羽の烏に欺かれ、彼らはどこから来たのか。さらに、はるか昔に大心のディーガルバがいかにして誓願を立てたのか。」

Verse 28

न जीवे वञ्चितोऽन्येन प्राणांस्त्यक्ष्ये न संशयः । एतन्मे वद विप्रेन्द्र परं कौतूहलं मम

「もし他者に欺かれたなら、私は生きてはいられぬ。必ず命を捨てよう——疑いはない。語ってください、婆羅門の中の最勝者よ。私の知りたい思いは切なるものです。」

Verse 29

श्रीमार्कण्डेय उवाच । आत्मानं वञ्चितं ज्ञात्वा तदा संगृह्य वायसौ । प्रेषयामास तीव्रेण दण्डेन यमसादनम्

聖マールカンデーヤは言った。「自らが欺かれたと悟るや、彼は二羽の烏を捕らえ、苛烈な罰をもってヤマの住処、すなわち死の国へと送り込んだ。」

Verse 30

वायसावूचतुः । सुन्दोपसुन्दयोः पुत्रावावां काकत्वमागतौ । मा वधीस्त्वं महाभाग कस्मिंश्चित्कारणान्तरे

二羽の烏は言った。「私たちはスンダとウパスンダの子であり、因縁により烏の身となりました。幸いなる王よ、どうか殺さぬでください。これには確かな理由があるのです。」

Verse 31

तावावां कृतसंकल्पौ त्वया कोपेन मानद । निरस्तावनिरस्तौ वा यास्यावः परमां गतिम्

「私たち二人は、定められた誓いの決意に縛られております。誉れを授けるお方よ、あなたの怒りによって、捨てられようと捨てられまいと、私たちは究極の境地に至るのです。」

Verse 32

तदादेशय राजेन्द्र कृत्वा तव महत्प्रियम् । मुक्तशापौ भविष्यावो ब्रह्मणो वचनं तथा

それゆえ、王の中の王よ、われらに命じ給え――汝に大いに喜ばれることを成したのちに。そうすれば我らは呪いより解き放たれよう。これぞ梵天（ブラフマー）の御言葉なり。

Verse 33

तच्छ्रुत्वा काकवचनं चाणक्यो नृपसत्तमः । नाहं जीवे विदित्वैवं वञ्चितः केन कर्हिचित्

烏たちの言葉を聞いて、王の中の最勝なるチャーナキヤは思った。「これを知った以上、もはや生き長らえまい。いついかなる時も、誰かに欺かれていたのだから。」

Verse 34

तस्मात्तीर्थं विजानीतं यमस्य सदने द्विजौ । प्रेषयामि यथान्यायं श्रुत्वा तत्कथयिष्यथः

「ゆえに、二人のバラモンよ、これをヤマの住処においてさえ聖なる渡しと知れ。正しき作法に従い汝らをそこへ遣わす。見届けたのち、語り伝えよ。」

Verse 35

तेनैव मुक्तौ तौ काकौ स्रक्चन्दनविभूषितौ । शीघ्रगौ प्रेषयामास यमस्य सदनं प्रति

その行いによって二羽の烏は解放され、花鬘と白檀の香で飾られた。飛ぶこと疾く、彼はそれらをヤマの宮へと遣わした。

Verse 36

राजोवाच । तत्र धर्मपुरं गत्वा विचरन्तावितस्ततः । यदि पृच्छति धर्मात्मा यमः संयमनो महान्

王は言った。「そこ、ダルマの都へ赴き、あちらこちらと巡れ。もし正しき心を持つヤマ――大いなる制御者――が汝らに問いただすならば……」

Verse 37

कुतो वामागतं ब्रूतं केन वा भूषितावुभौ । मदीया भारती तस्य कथनीया ह्यशङ्कितम्

「汝らは何処より来たり、誰によって二羽とも飾られたのか、彼に告げよ。さらに我が言葉をそのまま—ためらうことなく—伝えるのだ。」

Verse 38

इक्ष्वाकुसंभवो राजा चाणक्यो नाम धार्मिकः । द्वादशाहे मृतस्यास्य तर्पितावशनादिना

「イクシュヴァークの裔に生まれた、チャーナキヤという法にかなう王がいる。亡き者の十二日供養の折、食物などの供物によって我らを満たしてくれた。」

Verse 39

तच्छ्रुत्वा वचनं राज्ञो गतौ तौ यमसादनम् । क्रीडितौ प्राङ्गणे तस्य स्रक्चन्दनविभूषितौ । धर्मराजेन तौ दृष्टौ पृष्टौ धृष्टौ च वायसौ

王の言葉を聞くや、二羽はヤマの御座へ赴いた。花鬘と白檀に飾られ、その前庭で戯れていた。ダルマラージャはその大胆な烏を見て、問いただした。

Verse 40

यम उवाच । कुतः स्थानात्समायातौ केन वा भूषितावुभौ । वृत्तं वै कथ्यतामेतद्वायसावविशङ्कया

ヤマは言った。「汝らは何処より来たり、誰によって二羽とも飾られたのか。烏よ、この一切の次第を、恐れも疑いもなく語れ。」

Verse 41

काकावूचतुः । इक्ष्वाकुसम्भवो राजा चाणक्यो नाम धार्मिकः । द्वादशाहे मृतस्यास्य तर्पितावशनादिभिः

二羽の烏は言った。「イクシュヴァークの系譜に生まれた、チャーナキヤという正しき王がいる。亡き者の十二日供養の間、食物などの供物によって我らを満たしてくれた。」

Verse 42

तयोस्तद्वचनं श्रुत्वा सदा वैवस्वतो यमः । चित्रगुप्तं कलिं कालं वीक्ष्यतामिदमब्रवीत्

彼らの言葉を聞くや、ヴァイヴァスヴァタなるヤマはチトラグプタ、カリ、カーラを見やり、次の言葉を告げた。

Verse 43

अण्डजस्वेदजातीनां भूतानां सचराचरे । विहितं लोककर्त्ःणां सान्निध्यं ब्रह्मणा मम

「卵より生まれる者、汗より生まれる者—まことに動くものも動かぬものも含む一切の衆生のために—世界の創造主ブラフマーは、統御者としての我が臨在を定め給うた。」

Verse 44

गतः कुत्र दुराचारश्चाणक्यो नामतस्त्विह । अन्विष्यतां पुराणेषु त्वितिहासेषु या गतिः

「あの悪行の者、ここではチャーナキヤと呼ばれる者は、いずこへ去ったのか。プラーナとイティハーサに照らし、その行き着く宿命を探り定めよ。」

Verse 45

ततस्तैर्धर्मपालैस्तु धर्मराजप्रचोदितैः । निरीक्षिता पुराणोक्ता कर्मजा गतिरागतिः

そこでダルマを守護する者たちは、ダルマラージャ（ヤマ）に促され、プラーナに説かれる往来の道—業より生ずる去来の定め—を精査した。

Verse 46

ततः प्रोवाच वचनं धर्मो धर्मभृतां वरः । शृण्वतां धर्मपालानां मेघगम्भीरया गिरा

そのとき、義を担う者の中で最勝なるダルマは、聞き入るダルマパーラたちに向かい、雷雲のごとく深い声で言葉を発した。

Verse 47

शुक्लतीर्थे मृतानां तु नर्मदाविमले जले । अण्डजस्वेदजातीनां न गतिर्मम सन्निधौ

しかし、シュクラ・ティールタにおいて—ナルマダーの清らかな水の中で—命を終える者には、卵生や汗生の衆生であっても、わが領域へ至る道はない。

Verse 48

तत्तीर्थं धार्मिकं लोके ब्रह्मविष्णुमहेश्वरैः । निर्मितं परया भक्त्या लोकानां हितकाम्यया

そのティールタは世においてダルマの座として名高い。ブラフマー、ヴィシュヌ、マヘーシュヴァラが、衆生の福利を願い、至上の信愛をもって造り成したのである。

Verse 49

पापोपपातकैर्युक्ता ये नरा नर्मदाजले । शुक्लतीर्थे मृताः शुद्धा न ते मद्विषयाः क्वचित्

罪や小さな過ちを負う人々であっても、ナルマダーの水にあるシュクラ・ティールタで命を終えれば清められ、いついかなる時も我が支配下に入ることはない。

Verse 50

एतच्छ्रुत्वा तु वचनं तौ काकौ यमभाषितम् । आगतौ शीघ्रगौ पार्थ दृष्ट्वा यमपुरं महत्

ヤマの語ったその言葉を聞くと、飛ぶこと速き二羽の烏は、偉大なるヤマの都を見届けて、パールタよ、帰還した。

Verse 51

पृष्टौ तौ प्रणतौ राज्ञा यथावृत्तं यथाश्रुतम् । कथयामासतुः पार्थ दानवौ काकतां गतौ

王に問われると、二者は礼拝して、起こったことと聞いたことをそのまま語った、パールタよ。烏の姿を取った二人のダーナヴァであった。

Verse 52

अस्मात्स्थानाद्गतावावां यमस्य पुरमुत्तमम् । पृथिव्या दक्षिणे भागे ह्यतीत्य बहुयोनिजम्

この場所より我らは出立し、ヤマ（閻魔）の最勝の都へ向かった。多くの異なる生の領域を越え、地の南方へと進んだ。

Verse 53

तत्पुरं कामगं दिव्यं स्वर्णप्राकारतोरणम् । अनेकगृहसम्बाधं मणिकाञ्चनभूषितम्

その都は神妙にして霊妙、意のままに現れる。黄金の城壁と楼門を備え、無数の邸宅がひしめき、宝玉と輝く黄金に飾られていた。

Verse 54

चतुष्पथैश्चत्वरैश्च घण्टामार्गोपशोभितम् । उद्यानवनसंछन्नं पद्मिनीखण्डमन्दितम्

四つ辻と広々とした広場に飾られ、鈴を掲げた大路が美を添える。庭園と林が覆い、蓮の池の群れがさらに彩っていた。

Verse 55

हंससारससंघुष्टं कोकिलाकुलसंकुलम् । सिंहव्याघ्रगजाकीर्णमृक्षवानरसेवितम्

白鳥と鶴の声がこだまし、郭公の群れが満ちていた。獅子・虎・象があまねくおり、熊と猿もまた行き交っていた。

Verse 56

नरनारीसमाकीर्णं नित्योत्सवविभूषितम् । शंखदुन्दुभिर्निर्घोषैर्वीणावेणुनिनादितम्

男女が群れ集い、絶え間なき祭礼に飾られていた。法螺貝と太鼓の轟きが響き、ヴィーナーと笛の音が鳴り渡っていた。

Verse 57

यममार्गेऽपि विहितं स्वर्गलोकमिवापरम् । गतौ तत्र पुनश्चान्यैर्यमदूतैर्यमाज्ञया

ヤマの道においてさえ、それはもう一つの天界のごとく定められていた。彼らは再びその地に至り、ヤマの命により、他のヤマの使者たちとともに進んだ。

Verse 58

विदितौ प्रेषितौ तत्र यत्र देवो जगत्प्रभुः । प्राणस्य भीत्या दृष्टोऽसौ सिंहासनगतः प्रभुः

彼らは認められて、世界の主たる神のいます所へと遣わされた。そこに、命の息さえ震えさせる畏怖の主が、玉座に坐しておられるのが見えた。

Verse 59

महाकायो महाजङ्घो महास्कन्धो महोदरः । महावक्षा महाबाहुर्महावक्त्रेक्षणो महान्

巨躯にして、強大な脚、広き肩、巨大な腹。大いなる胸と力ある腕を備え、まことに偉大で、巨大な顔と威を放つ眼差しをもつ。

Verse 60

महामहिषमारूढो महामुकुटभूषितः । तत्रान्यश्च कलिः कालश्चित्रगुप्तो महामतिः

巨大な水牛に乗り、そびえる冠で飾られていた。そこにはまた、カリとカーラ、そして大いなる智者チトラグプタもいた。

Verse 61

समागतौ तदा दृष्टौ मध्ये ज्वलितपावकौ । पुण्यपापानि जन्तूनां श्रुतिस्मृत्यर्थपारगौ

そのとき二人が到来し、燃えさかる火のただ中に立つのが見えた—衆生の功徳と罪を見分け、シュルティとスムリティの義に通暁する者たちである。

Verse 62

विचारयन्तौ सततं तिष्ठाते तौ दिवानिशम् । ततो ह्यावां प्रणामान्ते यमेन यममूर्तिना

絶えず思案しつつ、その二人は昼夜そこにとどまっていた。やがて我らの礼拝が終わると、ヤマ—その職分の化身—が我らに語りかけた。

Verse 63

पृष्टावागमने हेतुं तमब्रूव शृणुष्व तत् । उज्जयिन्यां महीपालश्चाणक्योऽभूत्प्रतापवान्

来た理由を問われると、彼は言った。「これを聞け。」ウज्जャイニーには、威光ある強大な王、チャーナキヤという者がいた。

Verse 64

द्वादशाहे मृतस्यास्य भुक्त्वा प्राप्तौ यमालयम् । ततोऽस्माकं वचः श्रुत्वा कम्पयित्वा शिरो यमः

この亡者の十二日供養を終え、我らは食を受けてからヤマの宮殿に至った。我らの言葉を聞くや、ヤマは驚きに頭を振った。

Verse 65

उवाच वचनं सत्यं सभामध्ये हसन्निव । अस्ति तत्कारणं येन चाणक्यः पापपूरुषः

集会のただ中で、ヤマはまるで微笑むかのように真実の言葉を告げた。「あの罪深き者チャーナキヤがここへ来なかったのには理由がある。」

Verse 66

नायातो मम लोके तु सर्वपापभयंकरे । शुक्लतीर्थे मृतानां तु नर्मदायां परं पदम्

「彼は我が界—あらゆる罪ゆえに恐れられるおそろしき行き先—には来なかった。ナर्मダー河のシュクラ・ティールタで命終える者には、無上の境地があるのだ。」

Verse 67

जायते सर्वजन्तूनां नात्र काचिद्विचारणा । अवशः स्ववशो वापि जन्तुस्तत्क्षेत्रमण्डले

すべての生きものにとって、そこではいかなる詮議もなく定められた果報が生じる。無力であれ自制していようと、その聖域（クシェートラ・マンダラ）の内にある者は、定めの果を得る。

Verse 68

मृतः स वै न सन्देहो रुद्रस्यानुचरो भवेत् । तद्धर्मवचनं श्रुत्वा निर्गत्य नगराद्बहिः

そこで死ぬ者は――疑いなく――ルドラの従者となる。そのダルマの教えを聞いて、彼らは都の外へと出て行った。

Verse 69

पश्यन्तौ विविधां घोरां नरके लोकयातनाम् । त्रिंशत्कोट्यो हि घोराणां नरकाणां नृपोत्तम

二人が地獄における衆生のさまざまな恐るべき責め苦を見つめていると、語り手は言った。「王の中の最勝者よ、恐ろしい地獄は三十クロールもある。」

Verse 70

दृष्टा भीतौ परामार्तिगतौ तत्र महापथि । नरको रौरवस्तत्र महारौरव एव च

その大いなる道（来世の道）において、彼らは恐怖に震え、苦悩に打ちひしがれているのが見えた。そこに「ラウラヴァ」地獄、さらに「マハーラウラヴァ」も現れた。

Verse 71

पेषणः शोषणश्चैव कालसूत्रोऽस्थिभञ्जनः । तामिस्रश्चान्धतामिस्रः कृमिपूतिवहस्तथा

そこには（地獄の名として）ペーシャナとショーシャナ、カーラスートラとアスティバンジャナ、ターミスラとアンダターミスラ、そしてクリミプーティヴァハがあった。

Verse 72

दृष्टश्चान्यो महाज्वालस्तत्रैव विषभोजनः । नरकौ दंशमशकौ तथा यमलपर्वतौ

また他の（地獄）もそこに見えた。マハージュヴァーラ（Mahājvāla）、そして同じ場所にヴィシャボージャナ（Viṣabhojana）。さらにダンシャ（Daṃśa）とマシャカ（Maśaka）と名づく地獄、そして双つのヤマラパルヴァタ（Yamalaparvata）も。

Verse 73

नदी वैतरणी दृष्टा सर्वपापप्रणाशिनी । शीतलं सलिलं यत्र पिबन्ति ह्यमृतोपमम्

彼らはヴァイタラニー川（Vaitaraṇī）を見た。あらゆる罪を滅する川である。そこでは水が冷ややかで、人々はそれを甘露（アムリタ）のごとく飲む。

Verse 74

तदेव नीरं पापानां शोणितं परिवर्तते । असिपत्रवनं चान्यद्दृष्टान्या महती शिला

その同じ水は、罪ある者には血へと変わる。さらに別の恐怖も見える――剣のごとき葉をもつ森アシパトラヴァナ（Asipatravana）、そしてまた、押し潰すほど巨大な岩の板も見られる。

Verse 75

अग्निपुंजनिभाकारा विशाला शाल्मली परा । इत्यादयस्तथैवान्ये शतसाहस्रसंज्ञिताः

そこには至高のシャールマリー（Śālmalī）がある。広大で、その姿は火の塊のように見える。このようにして、なお多くの地獄が説かれ、その名は幾十万にも及ぶという。

Verse 76

घोरघोरतरा दृष्टाः क्लिश्यन्ते यत्र मानवाः । वाचिकैर्मानसैः पापैः कर्मजैश्च पृथग्विधैः

さらにいっそう恐ろしい領域が見えた。そこでは人々が苦しめられる――言葉の罪、心の罪、そして行いから生じるさまざまな罪過のゆえに。

Verse 77

अहंकारकृतैर्दोषैर्मायावचनपूर्वकैः । पिता माता गुरुर्भ्राता अनाथा विकलेन्द्रियाः

我慢より生じ、欺きの言葉に先導された過失によって、人は父・母・師・兄弟となることがあっても、なお無依無護にして、諸根は損なわれる。

Verse 78

भ्रमन्ति नोद्धृता येषां गतिस्तेषां हि रौरवे । तत्र ते द्वादशाब्दानि क्षपित्वा रौरवेऽधमाः

救い上げられぬまま彷徨う者、その行き先がまことにラウラヴァ（Raurava）である者は、そこに留まる。かくてラウラヴァに十二年を費やしたのち、卑しき者らはなお堕落の道を進む。

Verse 79

इह मानुष्यके लोके दीनान्धाश्च भवन्ति ते । देवब्रह्मस्वहर्त्ःणां नराणां पापकर्मणाम्

この人間界において、彼らは哀れで盲となる。すなわち、神々と婆羅門の財を奪う罪業の人々である。

Verse 80

महारौरवमाश्रित्य ध्रुवं वासो यमालये । ततः कालेन महता पापाः पापेन वेष्टिताः

マハーラウラヴァ（Mahāraurava）に落とされ、彼らは必ずやヤマの住処に住む。やがて長き時を経て、罪人は自らの罪にまとわれ、業の流れに従ってさらに進まされる。

Verse 81

जायन्ते कण्टकैर्भिन्नाः कोशे वा कोशकारकाः । मृगपक्षिविहङ्गानां घातका मांसभक्षकाः

彼らは棘に刺し貫かれて生まれるか、あるいは繭の中で繭を作る者として生まれる。獣や鳥を殺し、肉を食らって生きる者たちである。

Verse 82

पेषणं नरकं यान्ति शोषणं जीवबन्धनात् । तत्रत्यां यातनां घोरां सहित्वा शास्त्रचोदिताम्

彼らは生きとし生けるものを縛ったゆえに、ペーシャナと名づく地獄、さらにショーシャナへと赴く。そこで、シャーストラにより定められた恐るべき責め苦を耐え忍んだのち、（なお業に従って先へと進む）。

Verse 83

इह मानुष्यतां प्राप्य पङ्ग्वन्धबधिरा नराः । गवार्थे ब्राह्मणार्थे च ह्यनृतं वदतामिह

この世において、人として生まれながらも、人々は跛となり、盲となり、聾となる――牛のため、あるいはバラモンのために、この世で虚言を語る者たちは。

Verse 84

पतनं जायते पुंसां नरके कालसूत्रके । तत्रत्या यातना घोरा विहिता शास्त्रकर्तृभिः

人々は「カーラスートラ」と呼ばれる地獄へと堕ちる。そこにある恐るべき責め苦は、聖なる規定を著した者たちによって定められている。

Verse 85

भुक्त्वा समागता ह्यत्र ते यास्यन्त्यन्त्यजां गतिम् । बन्धयन्ति च ये जीवांस्त्यक्त्वात्मकुलसन्ततिम्

その報いを味わい、ここへ戻って来たのち、彼らはアンティヤジャ（被差別の賤民）の境涯へと赴く。生きものを縛り、自らの家系の継続を捨てた者たちも、（かくのごとき果報に至る）。

Verse 86

पतन्ति नात्र सन्देहो नरके तेऽस्थिभञ्जने । तत्र वर्षशतस्यान्त इह मानुष्यतां गताः

彼らは疑いなく、「アスティブハンジャナ（骨砕き）」と呼ばれる地獄へ堕ちる。そこで百年を終えたのち、ここに再び人として生を受ける。

Verse 87

कुब्जा वामनकाः पापा जायन्ते दुःखभागिनः । ये त्यजन्ति स्वकां भार्यां मूढाः पण्डितमानिनः

自らの妻を捨てる罪人ども――迷妄に覆われ、学者ぶる愚か者は――苦しみを受け継ぎ、猫背や小人として再生する。

Verse 88

ते यान्ति नरकं घोरं तामिस्रं नात्र संशयः । तत्र वर्षशतस्यान्ते इह मानुष्यतां गताः

彼らは疑いなく、ターミスラと呼ばれる恐るべき地獄へ赴く。そこで百年を経たのち、再びこの世に人として生まれ戻る。

Verse 89

दुश्चर्माणो दुर्भगाश्च जायन्ते मानवा हि ते । मानकूटं तुलाकूटं कूटकं तु वदन्ति ये

まことに彼らは皮膚の病と不運を負って生まれる――偽りの尺度、偽りの重さ、欺きの贋物を口にする者たちは。

Verse 90

नरके तेऽन्धतामिस्रे प्रपच्यन्ते नराधमाः । शतसाहस्रिकं कालमुषित्वा तत्र ते नराः

アンダターミスラと呼ばれる地獄で、その卑劣な者たちは煮えたぎる苦に焼かれる。そこで十万年を過ごしたのち、業に従ってさらに巡る。

Verse 91

इह शत्रुगृहे त्वन्धा भ्रमन्ते दीनमूर्तयः । पितृदेवद्विजेभ्योऽन्नमदत्त्वा येऽत्र भुञ्जते

この世では、彼らは哀れな姿で、敵の家を盲いてさまよう――祖霊と神々と二度生まれ（ヴェーダに生きる者）に食を施さずに食べる者たちは。

Verse 92

नरके कृमिभक्ष्ये ते पतन्ति स्वात्मपोषकाः । ततः प्रसूतिकाले हि कृमिभुक्तश्च सव्रणः

ただ己のみを養う者は、クリミバクシャ（虫食）の地獄に堕ちる。やがて生まれ出る時、身は虫に食まれ、傷に覆われる。

Verse 93

जायतेऽशुचिगन्धोऽत्र परभाग्योपजीवकः । स्वकर्मविच्युताः पापा वर्णाश्रमविवर्जिताः

ここにおいて彼らは不浄の臭気を帯びて生まれ、他人の福運にすがって生きる。自らの正しい務めを失い、ヴァルナとアーシュラマの規範を捨てた罪人である。

Verse 94

नरके पूयसम्पूर्णे क्लिश्यन्ते ह्ययुतं समाः । पूर्णे तत्र ततः काले प्राप्य मानुष्यकं भवम्

腐臭の汚穢に満ちた地獄において、彼らはまことに一万年のあいだ苦しむ。そこでの定めの時が満ちると、再び人としての生を得る。

Verse 95

उद्वेजनीया भूतानां जायन्ते व्याधिभिर्वृताः । अग्निदो गरदश्चैव लोभमोहान्वितो नरः

彼らは病にまとわれて生まれ、衆生にとって恐るべき存在となる。放火し毒を盛るその男は、貪りと迷いに支配されて振る舞う。

Verse 96

नरके विषसम्पूर्णे निमज्जति दुरात्मवान् । तत्र वर्षशतात्कालादुन्मज्जनमवस्थितः

悪しき心の者は、毒で満ちきった地獄に沈み込む。そこで百年のあいだ、再び浮かび上がることなく留まり続ける。

Verse 97

भुवि मानुषतां प्राप्य कृपणो जायते पुनः । पादुकोपानहौ छत्रं शय्यां प्रावरणानि च

地上に人として生を得ながら、彼は再び吝嗇として生まれ、草履や靴、傘、寝台、覆いを自らの所有として執着する。

Verse 98

अदत्त्वा दंशमशकैर्भक्ष्यन्ते जन्यसप्ततिम् । पितुर्द्रव्यापहर्तारस्ताडनक्रोशने रताः

何も施さぬ者は、噛む虫と蚊により七十の生にわたり責め苦を受ける。父の財を奪う者は、罰の世界で打擲と嘆きの叫びに耽る。

Verse 99

पीडनं क्रियते तेषां यत्र तौ युग्मपर्वतौ । या सा वैतरणी घोरा नदी रक्तप्रवाहिनी

そこ、二つの双子の山がそびえる場所で、彼らには責め苦が加えられる。それが恐るべきヴァイタラニー、血のごとく流れる河である。

Verse 100

पिबन्ति रुधिरं तत्र येऽभियान्ति रजस्वलाम् । असिपत्रवने घोरे पीड्यन्ते पापकारिणः

そこでは、月経中の女に近づく罪人は血を飲まされる。そのような悪しき者どもは、剣の葉の恐ろしい森アシパトラヴァナで責め苦を受ける。

Verse 101

परपीडाकरा नित्यं ये नरोऽन्त्यजगामिनः । गुरुदाररतानां तु महापातकिनामपि

常に他者を苦しめ、最も堕落した行いへ沈み、師の妻に耽る男たち——その者らもまた大罪人、すなわちマハーパータキンに数えられる。

Verse 102

शिलावगूहनं तेषां जायते जन्मसप्ततिम् । ज्वलन्तीमायसीं घोरां बहुकण्टकसंवृताम्

彼らには七十の生にわたり、「石の抱擁」と呼ばれる責め苦が起こる――恐ろしく燃えさかる鉄の牢獄で、四方を無数の棘が取り巻く。

Verse 103

शाल्मलीं तेऽवगूहन्ति परदाररता हि ये । परस्य योषितं हृत्वा ब्रह्मस्वमपहृत्य च

他人の妻に溺れる者は、棘に満ちたシャールマリー（Śālmalī）の木を抱かされる。さらに、他人の女をさらう者、そして婆羅門の財（brahma-sva）を盗む者もまた、その責め苦へと追い立てられる。

Verse 104

अरण्ये निर्जले देशे स भवेत्क्रूरराक्षसः । देवस्वं ब्राह्मणस्वं च लोभेनैवाहरेच्च यः

貪欲に駆られて神々に捧げられた財や婆羅門の財を盗む者は、残忍な羅刹（ラークシャサ）となり、水なき荒れた森野に住まう。

Verse 105

स पापात्मा परे लोके गृध्रोच्छिष्टेन जीवति । एवमादीनि पापानि भुञ्जन्ते यमशासनात्

その罪深き魂は来世において、禿鷲の食い残しで命をつなぐ。かくしてヤマの法令により、彼らはそのような罪と同類の罪の果報を受ける。

Verse 106

येषां तु दर्शनादेव श्रवणाज्जायते भयम् । तथा दानफलं चान्ये भुञ्जाना यममन्दिरे

ある者は、それらをただ見るだけでも、あるいは聞くだけでも恐れが生じる。だが別の者たちは、ヤマの御殿において、布施の果を享受する。

Verse 107

दृष्टाः श्रुतं कथयतां दूतानां च यमाज्ञया । रथैरन्ये गजैरन्ये केचिद्वाजिभिरावृताः

ヤマの命により、見聞したことを語る使者たちが見えた。ある者は戦車に、ある者は象に、またある者は馬に取り囲まれていた。

Verse 108

दृष्टास्तत्र महाभाग तपःसंचयसंस्थिताः । गोदाता स्वर्णदाता च भूमिरत्नप्रदा नराः

そこに、幸いなる者よ、積み重ねた苦行の功徳に安住する人々が見えた。牛を施す者、黄金を施す者、土地と宝玉を施す者たちである。

Verse 109

शय्याशनगृहादीनां स लोकः कामदो नृणाम् । अन्नं पानीयसहितं ददते येऽत्र मानवाः

その世界は人々にとって願いをかなえる所となり、寝台・座・住まいなどを授ける。とりわけ、ここで飲み水を添えて食を施す者に。

Verse 110

तत्र तृप्ताः सुसंतुष्टाः क्रीडन्ते यमसादने । अत्र यद्दीयते दानमपि वालाग्रमात्रकम्

そこでは満ち足りて大いに歓び、ヤマの御殿で戯れる。ここでなされた布施は、たとえ髪の先ほどの微小であっても、決して無駄にならない。

Verse 111

तदक्षयफलं सर्वं शुक्लतीर्थे नृपोत्तम । एतत्ते कथितं सर्वं यद्दृष्टं यच्च वै श्रुतम्

これらすべてはシュクラティールタ（Śuklatīrtha）において不滅の果報となる、王の中の最勝者よ。かくして私は、見たこととまことに聞いたことのすべてを汝に語った。

Verse 112

कुरुष्व यदभिप्रेतं यदि शक्नोषि मुच्यताम् । तयोस्तद्वचनं श्रुत्वा चाणक्यो हृष्टमानसः

汝の望むところをなせ。もし成し得るなら、束縛は解かれん。二者の言葉を聞き、チャーナキヤは心より歓喜した。

Verse 113

विसर्जयामास खगावभिनन्द्य पुनःपुनः । ताभ्यां गताभ्यां सर्वस्वं दत्त्वा विप्रेषु भारत

彼は二羽の鳥を幾度も讃えて敬い、やがて送り出した。彼らが去った後、バーラタよ、彼は全財産をバラモンたちに施した。

Verse 114

कामक्रोधौ परित्यज्य जगामामरपर्वतम् । तत्र बद्ध्वोडुपं गाढं कृष्णरज्ज्वावलम्बितम्

欲と怒りを捨て、彼はアマラパルヴァタへ赴いた。そこで小舟を堅く結び、黒き縄にて吊り下げた。

Verse 115

प्लवमानो जगामाऽशु ध्यायन्देवं जनार्दनम् । आरोग्यं भास्करादिच्छेद्धनं वै जातवेदसः

漂いながら彼は速やかに進み、主ジャナールダナを念じた。スーリヤより健康が、そしてアグニよりまことに望む財が授けられる。

Verse 116

प्राप्नोति ज्ञानमीशानान्मोक्षं प्राप्नोति केशवात् । नीलं रक्तं तदभवन्मेचकं यद्धि सूत्रकम्

イーシャーナより真の智が得られ、ケーシャヴァよりモークシャ（解脱）が得られる。糸は濃い藍と赤であったが、やがて雲のごとく深い暗色となった。

Verse 117

शुद्धस्फटिकसङ्काशं दृष्ट्वा रज्जुं महामतिः । आप्लुत्य विमले तोये गतोऽसौ वैष्णवं पदम्

清らかな水晶のごとく輝く縄を見て、その大いなる魂の者は垢なき清水に身を浸して沐浴し、至上のヴァイシュナヴァの境地に到達した。

Verse 118

गायन्ति यद्वेदविदः पुराणं नारायणं शाश्वतमच्युताह्वयम् । प्राप्तः स तं राजसुतो महात्मा निक्षिप्य देहं शुभशुक्लतीर्थे

ヴェーダに通じた者たちが歌い、「アチュタ（Acyuta）」と称する永遠のナーラーヤナのプラーナを、その大いなる王子は得た。そして吉祥なるシュクラティールタにおいて身を捨てた。

Verse 119

एषा ते कथिता राजन्सिद्धिश्चाणक्यभूभृतः । तथान्यत्तव वक्ष्यामि शृणुष्वैकाग्रमानसः

王よ、これがチャーナキヤ王の成就として汝に語られた。さらに今、別のことを告げよう。心を一つにして聴け。