Gṛhastha-nitya-karman: Śauca, Sandhyā-vidhi, Pañca-yajña, and Āśrama-krama

Verse 1

सनक उवाच । गृहस्थस्य सदाचारं वक्ष्यामि मुनिसत्तम । यद्रूतां सर्वपापानि नश्यंत्येव न संशयः ॥ १ ॥

サナカは言った。「おお、牟尼の中の最勝者よ。家住者（グリハスタ）の正しい行いを説こう。これを守るなら、あらゆる罪は疑いなく滅び去る。」

Verse 2

ब्राह्मे मुहूर्ते चोत्थाय पुरुषार्थाविरोधिनीम् । वृत्तिं संचिंतयेद्विप्र कृतकेशप्रसाधनः ॥ २ ॥

ブラフマ・ムフールタ（Brahma-muhūrta）に起き上がり、バラモンよ、髪を清め整えたのち、人の四つの目的（ダルマ・アルタ・カーマ・モークシャ）に背かぬ生業を省みるべきである。

Verse 3

दिवासंध्यासु कर्णस्थब्रह्मसूत्र उदड्मुखः । कुर्यान्मूत्रपुरीषे तु रात्रौ चेद्दक्षिणामुखः ॥ ३ ॥

昼のサンディヤーの時には、聖紐（ヤジュニョーパヴィータ）を耳に掛け、北を向いて小便・大便をすべきである。夜であるなら、南を向いて行うべきである。

Verse 4

शिरः प्रावृत्य वस्त्रेण ह्यंतर्द्धाय तृणैर्महीम् । वहन्काष्टं करेणैकं तावन्मौनी भवेद्द्विजः ॥ ४ ॥

布で頭を覆い、草で地面を隠し、片手に薪の一片を携えている間、二度生まれの者（ドヴィジャ）はマウナ、すなわち沈黙の行を守るべきである。

Verse 5

पथि गोष्टे नदीतीरे तडागगृहसन्निधौ । तथा वृक्षस्य च्छायायां कांतारे वह्निसन्निधौ ॥ ५ ॥

道の上、牛舎、川辺、池や住まいの近く、また木陰、荒野、火のそば——このような場所では節度と作法を守り、不浄・不適切な行いを避けるべきである。

Verse 6

देवालये तथोद्याने कृष्टभूमौ चतुष्पथे । ब्राह्मणानां समीपे च तथा गोगुरुयोषिताम् ॥ ६ ॥

神殿（デーヴァーラヤ）、庭園、耕地、四つ辻、バラモンの近く、また牛・師（グル）・女性の前では、しかるべき慎みと礼節を守るべきである。

Verse 7

तुषांगारकपालेषु जलमध्ये तथैव च । एवमादिषु देशेषु मलमूत्रं न कारयेत् ॥ ७ ॥

籾殻の山、炭、土器の破片の上、また水の中ほどでは大小便をしてはならない。同様に、その類いの不適切な場所では決して行うべきではない。

Verse 8

शौचे यत्नः सदा कार्यः शौचमूलो द्विजः स्मृतः । शौचाचारविहीनस्य समस्तं कर्म निष्फलम् ॥ ८ ॥

常にシャウチャ（清浄）に努めるべきである。二度生まれし者（ドヴィジャ）は清浄を根とすると説かれる。清潔の行いを欠く者は、あらゆる行為が実りを失う。

Verse 9

शौचं तु द्विविधं प्रोक्तं ब्राह्ममाभ्यंतरं तथा । मृज्जलाभ्यां बहिः शुद्धिर्भावशुद्धिस्तथांतरम् ॥ ९ ॥

シャウチャ（清浄）は二種あると説かれる。外なる清浄と内なる清浄であり、これはまことに梵（ブラフマン）へと高める修行である。外の清浄は土（粘土・灰）と水によって得られ、内の清浄は bhāva—心の情と意志—を浄めることである。

Verse 10

गृहीतशिश्रश्चोत्थाय शौचार्थं मृदमाहरेत् । न मूषकादिखनितां फालोत्कृष्टां तथैव च ॥ १० ॥

大便の後は立ち上がり、清浄のために清い土を取って来るべきである。だが鼠などが掘り返した土や、鋤（犂）で新たに起こされた土は用いてはならない。

Verse 11

वापीकूपतडागेभ्यो नाहरेदपि मृत्तिकाम् । शौचं कुर्यात्प्रयत्नेन समादाय शुभां मृदम् ॥ ११ ॥

井戸・階段井戸・池などから土を取ってはならない。ふさわしい場所から吉祥で清い土を採り、努めてシャウチャ（清浄）を行うべきである。

Verse 12

लिंगे मृदेका दातव्या तिस्रो वा मेढ्रयोर्द्वयोः । एतन्मूत्रमुत्सर्गे शौचमाहूर्मनीषिणः ॥ १२ ॥

陰茎を清めるには土を一度用い、また両の睾丸には三度用いるべきである。排尿の後、このように清浄（シャウチャ）を行うと賢者は説く。

Verse 13

एका लिंगे गुदे पंच दश वामे तथोभयोः । सप्त तिस्रः प्रदातव्याः पादयोर्मृत्तिकाः पृथक् ॥ १३ ॥

浄めの土は、陰部に一度、肛門に五度、左手に十度、また両手にも同様に施すべし。両足には別々に、七度と三度の土の塗布を行う。

Verse 14

एतच्छौचं विडुत्सर्गे गंधलेपापनुत्तये । एतच्छौचं गृहस्थस्य द्विगुणं ब्रह्मचारिणाम् ॥ १४ ॥

これは排泄の後、悪臭と付着した不浄を除くための清浄の規定である。この清浄の基準は家住者に適用され、梵行の学生（ブラフマチャーリン）には倍して守られるべきである。

Verse 15

त्रिगुणां तु वनस्थानां यतीनां तच्चर्गुणम् । स्वस्थाने पूर्णशौचं स्यात्पथ्यर्द्धं मुनिसत्तम ॥ १५ ॥

林住（ヴァーナプラスタ）には清浄の規定は三倍、遁世の行者（ヤティ）には四倍である。しかるべき自所においては完全な清浄を保ち、旅路にあっては定めの半分を守るべし、ああ最勝の牟尼よ。

Verse 16

आतुरे नियमो नास्ति महापदि तथैव च । गंधलेपक्षयकरं शौर्चं कुर्याद्विचक्षणः ॥ १६ ॥

病者には厳格な規定は課されず、大いなる災厄の時もまた同様である。分別ある者は、悪臭と身体の汚れを滅する清浄を行うべきである。

Verse 17

स्त्रीणामनुपनीतानां गंधलेपक्षयावधि । व्रतस्थानां तु सर्वेषां यतिवच्छौचमिष्यते ॥ १७ ॥

ウパナヤナを受けていない女性には、塗った香や油の香りが消え去るまで清浄を守るべし。だが、誓戒（ヴラタ）に住する者すべてには、清浄の規定は遁世の行者（ヤティ）に等しいと説かれる。

Verse 18

विधवानां च विप्रेंद्र एतदेव निगद्यते । एवं शौचं तु निर्वर्त्य पश्चाद्वै सुसमाहितः ॥ १८ ॥

おお、婆羅門の中の最勝者よ、この同じ規定は寡婦にもまた説かれている。かくして浄めの作法（śauca）を成し終えたのち、よく心を整え、専念して在るべし。

Verse 19

प्रागास्य उदगास्यो वाप्याचामेत्प्रयर्तेंद्रियः । त्रिश्चतुर्धा पिबेदापो गंधफेनादिवर्जिताः ॥ १९ ॥

東に向かい、あるいは北に向かって、諸根を制しつつアーチャマナ（ācamana）を行うべし。香りや泡などの穢れなき水を、三度または四度すすり飲む。

Verse 20

द्विर्मार्जयेत्कपोलं च तलेनोष्ठौ च सत्तम । तर्जन्यंगुष्ठयोगेन नासारंध्रद्वयं स्पृशेत् ॥ २० ॥

おお徳高き者の最勝よ、頬を二度ぬぐい、また掌で唇をぬぐうべし。次に人差し指と親指を合わせ、両の鼻孔に触れる。

Verse 21

अगुंष्ठानामिकाभ्यां च चक्षुः श्रोत्रे यथाक्रमम् । कनिष्ठांगुष्ठयोगेन नाभिदेशे स्पृशेद्द्विजः ॥ २१ ॥

親指と薬指によって、二度生まれし者は順に眼と耳に触れるべし。さらに小指と親指を合わせ、臍のあたりに触れる。

Verse 22

तलेनोरःस्थलं चैव अंगुल्यग्रैः शिरः स्पृशेत् । तलेन चांगुलाग्रैर्वा स्पृशेदंसौ विचक्षणः ॥ २२ ॥

掌で胸のあたりに触れ、指先で頭頂に触れるべし。あるいは、分別ある者は掌と指先とをもって両肩に触れてもよい。

Verse 23

एवमाचम्य विप्रेंद्र शुद्धिमाप्नोत्यनुत्तमाम् । दंतकाष्ठं ततः खादेत्सत्वचं शस्तवृक्षजम् ॥ २३ ॥

かくして、婆羅門の中の最勝者よ、アーチャマナ（浄口）を行えば無上の清浄を得る。その後、勧められた吉祥の樹より取り、樹皮を残したままの歯木を噛むべきである。

Verse 24

बिल्वासनापामार्गणां निम्बान्मार्कादिशाखिनाम् । प्रक्षाल्य वारिणा चैव मंत्रेणाप्यभिमंत्रितम् ॥ २४ ॥

ビルヴァ、アーサナ、アパーマールガ、ニンバ等の樹の葉・小枝を水で洗い清め、さらに真言をもって加持し、聖別すべきである。

Verse 25

आयुर्बलं यशो वर्चः प्रजाः पशुवसूनि च । ब्रह्म प्रज्ञां च मेधां च त्वन्नो धेहि वनस्पते ॥ २५ ॥

我らに長寿と力、名声と霊的光輝を授け、また子孫と牛群と財宝をも授けたまえ。さらに聖なる知、智慧、そして確かな記憶力を授けたまえ—おお、草木の主よ。

Verse 26

कनिष्ठाग्रसमं स्थौल्ये विप्रः खादेद्दशांगुलम् । नवांगुलं क्षत्रियश्च वैश्यश्चाष्टांगुलोन्मितम् ॥ २६ ॥

小指の幅を基準として食の量を量るなら、婆羅門は十指幅を食し、刹帝利は九指幅、吠舎は八指幅とすべきである。

Verse 27

शूद्रो वेदांगुलमितं वनिता च मुनीश्वर । अलाभे दंतकाष्ठानां गंडूषैर्भानुसंमितैः ॥ २७ ॥

牟尼の主よ、シュードラの歯木は「ヴェーダ」の量、すなわち十二指幅とし、女人もまた同様である。歯木が得られぬときは、太陽の数に等しく（十二回）水で口をすすいで清めるべきである。

Verse 28

मुखशुद्धिर्विधीयेत तृणपत्रसमन्वितैः । करेणादाय वामेन संचर्वेद्वामदंष्ट्रया ॥ २८ ॥

口を清めるには、草の葉身に葉を添えて用い、左手に取り、左側の歯でこすって浄めるべし。

Verse 29

द्विजान्संघर्ष्य गोदोहं ततः प्रक्षाल्य पाटयेत् । जिह्वामुल्लिख्य ताभ्यां तु दलाभ्यां नियतेंद्रियः ॥ २९ ॥

聖なるクシャ草と搾乳の器をこすり清めたのち、洗い、草葉を二つに裂く。諸根を制しつつ舌を軽くこそげ清め、裂いた二片をもって儀礼に用いる。

Verse 30

प्रक्षाल्य प्रक्षिपेदू दूरे भूयश्चाचम्य पूर्ववत् । ततः स्नानं प्रकुर्वीत नद्यादौ विमले जले ॥ ३० ॥

洗い清めたなら遠くへ捨て、さらに前と同様にアーチャマナ（ācamana）を行い、川などの清浄なる水にて沐浴すべし。

Verse 31

तटं प्रक्षाल्य दर्भाश्च विन्यस्य प्रविशेज्जलम् । प्रणम्य तत्र तीर्थानि आवाह्य रविमंडलात् ॥ ३१ ॥

川岸を洗い清め、そこにダルバ草を敷いて水中に入る。合掌して礼拝し、日輪より諸ティールタ（聖地の霊威）をこの場に招来すべし。

Verse 32

गंधाद्यैर्मंडलं कृत्वा ध्यात्वा देवं जनार्दनम् । स्नायान्मंत्रान्स्मरन्पुण्यांस्तीर्थानि च विरिंचिज ॥ ३२ ॥

香などの吉祥なる品で聖なるマンダラを作り、主ジャナールダナを観想して、諸マントラと功徳あるティールタを念じつつ沐浴せよ――おお、梵天の子よ。

Verse 33

गंगे च यमुने चैव गोदावरि सरस्वति । नर्मदे सिंधुकावेरि जलेऽस्मिन्सन्निधिं कुरु ॥ ३३ ॥

おおガンガーよ、ヤムナーよ、またゴーダーヴァリーとサラスヴァティーよ。おおナルマダー、シンドゥ、カーヴェリーよ—今ここ、この水に聖なる臨在をなしたまえ。

Verse 34

पुष्कराद्यानि तीर्थानि गंगाद्याः सरितस्तथा । आगच्छंतु महाभागाः स्नानकाले सदा मम ॥ ३४ ॥

プシュカラをはじめとする聖なるティールタ、またガンガーをはじめとする聖河よ—おお大いなる福徳を具える者たちよ—わが沐浴の時には常に我がもとへ来たりたまえ。

Verse 35

अयोध्या मथुरा माया काशीं कांची ह्यवंतिका । पुरी द्वारावती ज्ञेया सप्तैता मोक्षदायिकाः ॥ ३५ ॥

アヨーディヤー、マトゥラー、マー ヤー（ハリドヴァーラ）、カーシー、カーンチー、アヴァンティカー（ウッジャイニー）、プリー、ドヴァーラーヴァティー—これらは解脱（モークシャ）を授ける七つの都として知られる。

Verse 36

ततोऽधमर्षण जप्त्वा यतासुर्वारिसंप्लुतः । स्नानांगं तर्पणं कृत्वाचम्यार्ध्यं भानवेऽर्पयेत् ॥ ३६ ॥

それからアガマルシャナの真言を誦し、息を制し、身を水に浸して、沐浴の作法を成就し、タर्पナ（満足の灌水供養）を行い、アーチャマナ（浄めの啜水）をして、太陽にアルギャを捧げるべし。

Verse 37

ततो ध्यात्वा विवस्वंतं जलान्निर्गत्य नारद । परिधायाहतं धौतं द्वितीयं परिवीय च ॥ ३७ ॥

それから、ナーラダよ、ヴィヴァスヴァーン（太陽神）を観想して水から上がり、洗い清めた清浄な衣をまとい、さらに第二の布を身に巻きつけた。

Verse 38

कुशासने समाविश्य संध्याकर्म समारभेत् । ईशानाभिमुखो विप्र गायत्र्याचम्य वै द्विज ॥ ३८ ॥

クシャ草の座に座り、再生族は北東の方角を向き、ガーヤトリーを唱えながらアーチャマナを行い、サンディヤーの儀式を始めるべきである。

Verse 39

ऋतमित्यभिमंत्र्यार्थ पुनरेवाचमेद् बुधः । ततस्तु वारिणात्मानं वेष्टयित्वा समुक्ष्य च ॥ ३९ ॥

賢者は「ルタム」というマントラで水を浄めた後、再び水をすすり（アーチャマナ）、水で自身を囲み、それを振りかけてから進むべきである。

Verse 40

संकल्प्य प्रणवान्ते तु ऋषिच्छंदः सुरान्स्मरन् । भूरादिभिर्व्याहृतिभिः सप्तभिः प्रोक्ष्य मस्तकम् ॥ ४० ॥

オームで終わる決意（サンカルパ）を行い、聖仙、韻律、神々を念じた後、「ブーフ」で始まる七つのヴィヤークリティで頭を浄める（プロークシャナ）べきである。

Verse 41

न्यासं समाचरेन्मंत्री पृथगेव करांगयोः । विन्यस्य हृदये तारं भूः शिरस्यथ विन्यसेत् ॥ ४१ ॥

マントラの行者は、手と肢体に別々にニヤーサを行うべきである。聖音オームを心臓に配置し、次に「ブーフ」を頭に配置すべきである。

Verse 42

भुवः शिखायां स्वश्चैव कवये भूर्भुवोऽक्षिषु । भूर्भुवः स्वस्तथात्रास्त्रं दिक्षु तालत्रयं न्यसेत् ॥ ४२ ॥

「ブヴァハ」を頭頂の髪（シカー）に、「スヴァハ」を口に、「ブール・ブヴァハ」を目に配置せよ。「ブール・ブヴァハ・スヴァハ」を武器として各方位に配置し、三回拍手を行うべきである。

Verse 43

तत आवाहयेत्संध्यां प्रातः कोकनदस्थिताम् । आगच्छ वरदे देवि त्र्यक्षरे ब्रह्मवादिनि ॥ ४३ ॥

次いで朝には、赤き蓮華に坐すサンディヤー女神（Sandhyā Devī）を招請し、こう唱えるべきである。「来たれ、恩寵を授ける女神よ—三音節の御方、ブラフマンを宣説する御方よ。」

Verse 44

गायत्रि च्छंदसां मातर्ब्रह्मयोने नमोऽस्तु ते । मध्याह्ने वृषभारुढां शुक्लांबरसमावृताम् ॥ ४४ ॥

おおガーヤトリー（Gāyatrī）、ヴェーダ韻律の母、ブラフマンの源よ、汝に敬礼する。正午には、白衣をまとい、牡牛に乗ずる御姿として観想すべきである。

Verse 45

सावित्रीं रुद्रयोनिं चावाहयेद्रुद्रवादिनीम् । सायं तु गरुडारुढां पीतांबरसमावृत्ताम् ॥ ४५ ॥

またサーヴィトリー（Savitrī）を、ルドラを源としルドラの真言を宣説する御方として招請すべきである。だが夕べには、ガルダ（Garuḍa）に乗り、黄衣をまとう御姿として招請すべきである。

Verse 46

सरस्वतीं विष्णुयोनिमाह्वयेद्विष्णुवादिनीम् । तारं च व्याहृतीः सत्प त्रिपदां च समुच्चरन् ॥ ४६ ॥

サラスヴァティー（Sarasvatī）—ヴィシュヌ（Viṣṇu）を源としヴィシュヌを宣説する御方—を招請しつつ、聖音オーム Oṃ（ターラ）、ヴ்யाहリティ（bhūḥ・bhuvaḥ・svaḥ）、および三足のガーヤトリー（tripadā）をあわせて唱えるべきである。

Verse 47

शिरः शिखां च संपूर्य कुभयित्वा विरेचयेत् । वाममध्यात्परैर्वायुं क्रमेण प्राणसंयमे ॥ ४७ ॥

調息の修行においては、息を頭と頂の髻（しけ）に満たし、堅く保持してから吐き出すべきである。その後、左より始め、次いで中（の道）へと、順序に従って段階的に息を調御する。

Verse 48

द्विराचामेत्ततः पश्चात्प्रातः सूर्यश्चमेति च । आपः पुनंतु मध्याह्ने सायमग्निश्चमेति च ॥ ४८ ॥

その後、アーチャマナを二度行い、「朝にはスーリヤ（太陽神）が我を清め給え」と誦す。正午には「諸の水よ、（我を）清め給え」と誦し、夕べには「アグニ（火神）が我を清め給え」と誦す。

Verse 49

आपो हिष्ठेति तिसृभिर्मार्जनं च ततश्चरेत् । सुमुत्रिया न इत्युक्त्वा नासास्पृष्टजलेन च ॥ ४९ ॥

次に「Āpo hi ṣṭhā…」を三度誦して、マールジャナ／プロークシャナ（浄めの散水）を行う。その後「Sumutriyā naḥ…」と誦し、鼻孔に触れさせた水をもって同様に行う。

Verse 50

द्विषद्वर्गं समुत्सार्य द्रुपदां शिरसि क्षिपेत् । ऋतं च सत्यमेतेन कृत्वा चैवाघमर्षणम् ॥ ५० ॥

敵の群れを追い払い、（罪の重荷を）ドルパダ（Dru-pada）の頭上に投げ置くべし。これにより Ṛta（宇宙の秩序）と Satya（真実）を確立し、まさにアガマルシャナ—「罪を洗い去る行」—が成就する。

Verse 51

अंतश्चरसि मंत्रेण सकृदेव पिबेदपः । ततः सूर्याय विधिवद्गन्धं पुष्पं जलांजलिम् ॥ ५१ ॥

「Antaścarasi」の真言を誦して、水を一度だけ啜るべし。次いで作法に従い、スーリヤに香（ガンダ）、花、そして一掬の水をアルギャとして捧げる。

Verse 52

क्षिप्त्वोपतिष्ठेद्देवर्षे भास्करं स्वस्तिकांजलिम् । ऊर्द्धूबाहुरधोबाहुः क्रमात्कल्यादिके त्रिके ॥ ५२ ॥

おお天の聖仙よ。定めの水を灑い終えて、吉祥なる「スヴァスティカ」合掌（アンジャリ）を結び、バースカラ（太陽神）の御前に恭しく立つべし。クリタ・ユガに始まる三つの時代の次第に従い、礼拝は順序どおりに行う—ある時代には両腕を高く挙げ、次の時代には両腕を下ろして行う。

Verse 53

उहुत्यं चित्रं तच्चक्षुरित्येतात्र्रितयं जपेत् । सौराञ्छैवान्वैष्णवांश्च मंत्रानन्यांश्च नारद ॥ ५३ ॥

「uhutyaṃ」「citraṃ」「tac-cakṣuḥ」という三句をジャパとして繰り返し唱えるべきである。さらに、ナ―ラダよ、スーリヤ、シヴァ、ヴィシュヌのマントラ、また他のマントラも誦すとよい。

Verse 54

तेजोऽसि गायत्र्यसीति प्रार्थयेत्सवितुर्महः । ततोऽङ्गानि त्रिरावर्त्य ध्यायेच्छक्तीस्तदात्मिकाः ॥ ५४ ॥

「汝は光輝なり、汝はガーヤトリーなり」と誦して、サヴィトリの大いなる栄光に祈願すべきである。次いで、諸支分（アンガ）を心中にて三度めぐり観じ、その本質と同一なるシャクティを観想せよ。

Verse 55

ब्रह्मणी चतुराननाक्षवलया कुम्भं करैः स्रुक्स्रवौ बिभ्राणा त्वरुणेंदुकांतिवदना ऋग्रूपिणी बालिका । हंसारोहणकेलिखण्खण्मणेर्बिंबार्चिता भूषिता गायत्री परिभाविता भवतु नः संपत्समृद्ध्यै सदा ॥ ५५ ॥

常に賢者に観想される尊きガーヤトリーよ—四面の梵天のシャクティにして、数珠を腕輪のごとくまとい、儀礼の水壺と、供物の柄杓（スルク）と匙（スラヴァ）を両手に持ち、面は新月のごとく輝き、リグ・ヴェーダそのものの姿として若き乙女に現れ—白鳥のヴァーハナに戯れつつ鳴り響く宝飾に飾られ、ビンバのごとき装いにより美しく—われらに常に繁栄と豊穣を授けたまえ。

Verse 56

रुद्राणी नवयौवना त्रिनयना वैयाघ्रचर्मांबरा खट्वांगत्रिशिखाक्षसूत्रवलयाऽभीतिश्रियै चास्तु नः । विद्युद्दामजटाकलापविलसद्बालेंदुमौलिर्मुदा सावित्री वृषवाहना सिततनुर्ध्येया यजूरूपिणी ॥ ५६ ॥

常に新たな若さをたたえ、三つの眼をもち、虎皮をまとうルドラーニーよ—カトヴァーンガの杖、三叉戟、ルドラाक्षの数珠と腕輪を携え—われらに無畏の栄光を授けたまえ。歓喜のうちに、そのジャターは稲妻の花鬘のごとく輝き、三日月は頂の冠を飾る。彼女はサーヴィトリー、牡牛に乗り、白く光明なる身—観想にふさわしく—ヤジュル・ヴェーダを本性とする。

Verse 57

ध्येया सा च सरस्वती भगवती पीतांबरालंकृता श्यामा श्यामतनुर्जरोपरिलसद्गात्रांचिता वैष्णवी । तार्क्ष्यस्था मणिनूपुरांगदलसद्ग्रैवेयभूषोज्ज्वला हस्तालंकृतशंखचक्रसुगदापद्मा श्रियै चास्तु नः ॥ ५७ ॥

黄衣をまとい、黒き色相・黒き身にして、肢体には年輪の輝く徴を帯び、ヴァイシュナヴァの本性に安住する、福徳具足の女神サラスヴァティーを観想すべし。タールクシャ（ガルダ）に坐し、宝石の足鈴と、身と頸を飾る壮麗な装身具により燦然と輝く。手には法螺貝・円盤・棍棒・蓮華を具え—われらに繁栄と吉祥をもたらしたまえ。

Verse 58

एवं ध्यात्वा जपेत्तिष्ठन्प्रातर्मध्याह्नके तथा । सायंकाले समासीनो भक्त्या तद्गतमानसः ॥ ५८ ॥

かく観想し終えたなら、朝は立って、また正午にも同様にマントラをジャパして唱えよ。夕べには坐し、バクティをもって、心をかの主に没入させて唱えるべし。

Verse 59

सहस्रपरमां देवीं शतमध्यां दशावराम् । त्रिपदां प्रणवोपेतां भूर्भुवः स्वरुपक्रमाम् ॥ ५९ ॥

我はその神聖なる女神を観想する。最高は「千」、中ほどは「百」、下は「十」。三つの歩みを具え、プラナヴァ（オーム）を伴い、ブーフ・ブヴァフ・スヴァフという三界の順序に従って展開するお方を。

Verse 60

षट्तारः संपुटो वापि व्रतिनश्च यतेर्जपः । गृहस्थस्य सतारः स्याज्जप्य एवंविधो मुने ॥ ६० ॥

誓戒を守る修行者とヤティ（出家の遁世者）には、六重の「ターラ」によるサンプタ（包囲）をもってジャパすべし。家住者（グリハスタ）には七重の「ターラ」とする。これが正しいジャパの作法である、ムニよ。

Verse 61

ततो जप्त्वा यथाशक्ति सवित्रे विनिवेद्य च । गायत्र्यै च सवित्रे च प्रक्षिपेदंजलिद्वयम् ॥ ६१ ॥

次に、力の及ぶかぎりジャパを行い、それを正しくサヴィトリ（Savitṛ）に奉献したのち、合掌（アンジャリ）にて水を二度捧げよ。ひとつはガーヤトリーに、ひとつはサヴィトリに。

Verse 62

ततो विसृज्य तां विप्र उत्तरे इति मंत्रतः । ब्रह्मणेशेन हरिणानुज्ञाता गच्छ सादरम् ॥ ६२ ॥

次に、ブラーフマナよ、「ウッタレー…」に始まるマントラによって彼女を解き放ち、送別せよ。さらに、ブラフマー、イーシャ（シヴァ）、そしてハリ（ヴィシュヌ）より恭しく許可を受けたなら、敬虔に立ち去るがよい。

Verse 63

दिग्भ्यो दिग्देवताभ्यश्च नमस्कृत्य कृतांजलिः । प्रातरादेः परं कर्म कुर्यादपि विधानतः ॥ ६३ ॥

諸方位とその方位を司る神々に、合掌して恭しく礼拝したのち、定められた作法に従い、続く朝の務めを順に行うべきである。

Verse 64

प्रातर्मध्यंदिने चैव गृहस्थः स्नानमाचरेत् । वानप्रस्थश्च देवर्षे स्नायात्त्रिषवणं यतिः ॥ ६४ ॥

家住者（グリハスタ）は朝と正午に浄浴を行うべきである。林住者（ヴァーナプラスタ）もまた然り、ああ天なる聖仙よ。出家の行者（ヤティ）は三つのサンディヤー時（トリシャヴァナ）に沐浴すべきである。

Verse 65

आतुराणां तु रोगाद्यैः पांथानां च सकृन्मतम् । ब्रह्मयज्ञं ततः कुर्याद्दर्भपाणिर्मुनीश्वर ॥ ६५ ॥

病などに苦しむ者、また旅人に対しては、（ブラフマ・ヤジュニャ）は一度だけ行えばよいと定められている。ゆえに、ああ牟尼の主よ、手にダルバ草を持ち、次いでブラフマ・ヤジュニャを修すべきである。

Verse 66

दिवोदितानि कर्माणि प्रमादादकृतानि चेत् । शर्वर्याः प्रथमे यामे तानि कुर्याद्यथाक्रमम् ॥ ६६ ॥

もし昼に定められた行いが不注意によってなされなかったなら、夜の第一の時刻（初更）に、それらを順序どおりに行うべきである。

Verse 67

नोपास्ते यो द्विजः संध्यां धूर्तबुद्धिरनापदि । पाषंडः स हि विज्ञेयः सर्वधर्मबहिष्कृतः ॥ ६७ ॥

真の障りもないのに、欺く心を抱いてサンディヤーの礼拝を修さぬ二度生まれ（ドヴィジャ）は、まさしくパーシャṇḍa（異端）と知るべきであり、あらゆるダルマの行から排除される。

Verse 68

यस्तु संध्यादिकर्माणि कूटयुक्तिविशारदः । परित्यजति तं विद्यान्महापातकिनां वरम् ॥ ६८ ॥

たとえ欺きの理屈に巧みであっても、サンディヤー（Sandhyā）の作法や日々の聖なる務めを捨てる者を、最も重い大罪人の筆頭と知れ。

Verse 69

ये द्विजा अभिभाषंते त्यक्तसंध्यादिकर्मणः । ते यांति नरकान्घोरान्यावच्चंद्रार्कतारकम् ॥ ६९ ॥

サンディヤー（Sandhyā）や定められた日々の作法を捨てながら、権威ある者のように語る二度生まれ（dvija）たちは、月・日・星が存する限り、恐るべき地獄へ赴く。

Verse 70

देवार्चनं ततः कुर्याद्वैश्वदेवं यथाविधि । तत्रात्यमतिथिं सम्यगन्नाद्यैश्च प्रपूजयेत् ॥ ७० ॥

その後、諸神（deva）への礼拝を行い、定法に従ってヴァイシュヴァデーヴァ（Vaiśvadeva）の供養を修すべし。そこで、尊き客人を食物や必要な品々でもって正しくもてなせ。

Verse 71

वक्तव्या मधुरा वाणी तेष्वप्यभ्यागतेषु तु । जलान्नकंदमूलैर्वा गृहदानेन चार्चयेत् ॥ ७१ ॥

語るべきは甘く柔らかな言葉である。たとえ不意に訪れた者にも、礼を尽くして—水や食物、根菜を施し、あるいは家に宿を与えてもてなすべし。

Verse 72

अतिथिर्यस्य भग्नाशो गृहात्प्रतिनिवर्तिते । स तस्मै दुष्कृतं दत्त्वा पुण्यमादाय गच्छति ॥ ७२ ॥

もし客が望みを砕かれ、ある家から引き返すなら、その客は去り際に自らの罪業を家主に渡し、家主の功徳を携えて行く。

Verse 73

अज्ञातगोत्रनामानमन्यग्रामादुपागतम् । विपश्चितोऽतिथिं प्राहुर्विष्णुवत्तं प्रपूजयेत् ॥ ७३ ॥

賢者は、他村より来たりて名とゴートラ（氏族）が知られぬ者を真の客人と呼ぶ。その客人は、ヴィシュヌを礼拝するがごとく敬い供養すべきである。

Verse 74

स्वग्रामवासिनं त्वेकं श्रोत्रियं विष्णुतत्परम् । अन्नाद्यैः प्रत्यहं विप्रपितॄनुद्दिश्य तर्पयेत् ॥ ७४ ॥

日々、自村に住むヴェーダ通暁のシュロートリヤ・ブラーフマナで、ヴィシュヌに専心する者一人を、食物などの供物によって満たし、ブラーフマナとピトリ（祖霊）に向けて捧げるべきである。

Verse 75

पंचयज्ञपरित्यागी ब्रह्माहेत्युच्यते बुधैः । कुर्यादहरहस्तस्मात्पंचयज्ञान्प्रयन्ततः ॥ ७५ ॥

五つの日々の祭祀を捨てる者は、賢者により「ブラフマン殺し（ブラフマハン）」と呼ばれる重罪人である。ゆえに、五祭は毎日、真摯に努めて行うべきである。

Verse 76

देवयज्ञो भूतयज्ञः पितृयज्ञस्तथैव च । नृपज्ञो ब्रह्मयज्ञश्च पंचयज्ञान्प्रचक्षते ॥ ७६ ॥

五つのヤジュニャ（祭祀）とは、デーヴァ・ヤジュニャ（神々への供犠）、ブータ・ヤジュニャ（生きとし生けるものへの施し）、ピトリ・ヤジュニャ（祖霊への儀礼）、ヌリパ・ヤジュニャ（王・社会への務め）、そしてブラフマ・ヤジュニャ（聖典の学習と教授という供犠）であると説かれる。

Verse 77

भृत्यमित्रादिसंयुक्तः स्वयं भुञ्जीत वाग्यतः । द्विजानां भोज्यमश्रीयात्पात्रं नैव परित्यजेत् ॥ ७७ ॥

従者や友らと共にあっても、自ら食し、言葉を慎むべきである。二度生まれ（ドヴィジャ）にふさわしい食を受け、食器を不敬に捨て去ってはならない。

Verse 78

संस्थाप्य स्वासमे पादौ वस्त्रार्द्धं परिधाय च । मुखेन वमितं भुक्त्वा सुरापीत्युच्यते बुधैः ॥ ७८ ॥

自らの口の上に自らの足を据え、衣を半ばのみまとい、さらに口より吐き出したものを食するならば、賢者はこれを酒を飲むに等しいと説く。

Verse 79

खादितार्द्धं पुनः खादेन्मोदकांश्च फलानि च । प्रत्यक्षं लवणं चैव गोमांसशीति गद्यते ॥ ७९ ॥

すでに半ば食したものを再び食してはならず、また規則に背いてモーダカ（甘い団子）や果実を口にしてはならない。さらに塩をそのまま直に取ることも非難され、そのような行いは「牛肉を食するがごとし」と語られる。

Verse 80

अपोशाने वाचमने अद्यद्रव्येषु च द्विजः । शब्द न कारयेद्विप्रस्तं कुर्वन्नारकी भवेत् ॥ ८० ॥

アーポーシャナ（浄めのための水の啜り）を行う時、ヴァーチャーマナ（口すすぎ）を行う時、また不浄の物を扱う時、二度生まれの者は言葉を発してはならない。これを破って語る者は地獄の境に堕すに足る。

Verse 81

पथ्यमन्नं प्रभुञ्जीत वाग्यतोऽन्नमसुत्सयनम् । अमृतोपस्तरणमसि अपोशानं भुजेः पुरः ॥ ८१ ॥

ふさわしく滋養ある食を、言葉を慎み、食をそしらずにいただくべきである。食前にアーポーシャナを行い、「汝は甘露（アムリタ）の敷き広げなり」と誦すべし。

Verse 82

अमृतापिधानमसि भोज्यान्तेऽपः सकृत्पिबेत् । प्राणाद्या आहुतीर्दत्त्वाचम्य भोजनमाचरेत् ॥ ८२ ॥

食後に「汝は甘露（アムリタ）の覆いなり」と唱え、水を一度のみ啜るべし。次いでプラーナの（真言）より始まる供献（アーフティ）を捧げ、アーチャマナを行い、食事の作法を正しく成就せよ。

Verse 83

ततश्चाचम्य विप्रेंद्र शास्त्रचिंतापरो भवेत् । रात्रावपि यथाशक्ति शयनासनभोजनैः ॥ ८३ ॥

次いで、アーチャマナ（ācāmana）を行ったのち、ああ婆羅門の最勝者よ、人は聖典（シャーストラ）を思惟することに専心すべきである。夜においても、力の及ぶかぎり、睡眠・座の安楽・食事について節制を保て。

Verse 84

एवं गृही सदाचारं कुर्यात्प्रतिदिनं मुने । यदाऽचारपरित्यागी प्रायश्चित्ती तदा भवेत् ॥ ८४ ॥

このように、ああ牟尼よ、家住者は日々、正しい行い（サダーチャーラ）を実践すべきである。だが正しい行いを捨てるなら、そのとき彼は贖罪の作法（プラーヤシュチッタ）を行うべき者となる。

Verse 85

दूषितां स्वतनुं दृष्ट्वा पालिताद्यैश्च सत्तम । पुत्रेषु भार्यां निःक्षिप्य वनं गच्छेत्सहैव वा ॥ ८५ ॥

ああ徳ある者の最勝よ、自らの身が損なわれ、侍者らの扶けによってのみ命が保たれるのを見たなら、妻を息子たちに託し、森へ赴くべきである――独りで行っても、彼女と共に行ってもよい。

Verse 86

भवेत्रिषवणस्नायी नखश्मश्रुजटाधरः । अधः शायी ब्रह्मचारी पञ्चयज्ञपरायणः ॥ ८६ ॥

彼は日に三度のサンディヤーに沐浴し、爪（および髪）と髭を切らず、ジャターの結髪を保つべきである。地に臥して眠り、ブラフマチャーリーとして梵行を守り、五大日常供犠（パンチャ・ヤジュニャ）に専心せよ。

Verse 87

फलमूलाशनो नित्यं स्वाध्यायनिरतास्तथा । दयावान्सर्वभूतेषु नारायणपरायणः ॥ ८७ ॥

彼は常に果実と根を食として生き、スヴァーディヤーヤ（聖なる学習）に励み、あらゆる生きものに慈悲を抱き、ただナーラーヤナ（Nārāyaṇa）に全身全霊を捧げる。

Verse 88

वर्जयेद्ग्रामजातानि पुष्पाणि च फलानि च । अष्टौ ग्रासांश्च भुञ्जीत न कुर्याद्रात्रिभोजनम् ॥ ८८ ॥

村で得られる食物、また花や果実を避けるべきである。八口のみを食し、夜に食事をしてはならない。

Verse 89

अत्यन्तं वर्जयेत्तैलं वानप्रस्थसमाश्रमी । व्यवायं वर्जयेच्चैव निद्रालस्ये तथैव च ॥ ८९ ॥

ヴァーナプラスタのアーシュラマに入った者は、油（および油にまつわる享楽）を厳しく避けるべきである。また性交を慎み、過度の睡眠と怠惰をも捨てよ。

Verse 90

शंखचक्रगदापाणिं नित्यं नारायणं स्मरेत् । वानप्रस्थः प्रकुर्वीत तपश्चांद्रायणादिकम् ॥ ९० ॥

ヴァーナプラスタは、法螺貝・円盤・棍棒を御手に持つナーラーヤナを常に念じるべきである。さらに、チャンドラーやナの誓戒などの苦行を修めよ。

Verse 91

सहेत शीततापादिवह्निं परिचरेत्सदा । यदा मनसि वैराग्यं जातं सर्वेषु वस्तुषु ॥ ९१ ॥

寒さ・暑さ、さらには火さえも忍び、常に規律ある修行に励むべきである。心に万物への離欲（ヴァイラーギャ）が生じたとき。

Verse 92

तदैव संन्यसेद्विप्र पतितस्त्वन्यथा भवेत् । वेदांताभ्यासनिरतः शांतो दांतो जितेंद्रियः ॥ ९२ ॥

ゆえに、ブラーフマナよ、ただちにサンニャーサ（出家）すべきである。さもなくば道を踏み外す。ヴェーダーンタの修習に専心し、寂静にして自制し、諸根を制する者となれ。

Verse 93

निर्द्वेद्वो निरहंकारो निर्ममः सर्वदा भवेत् । शमादिगुणसंयुक्तः कामक्रोधविवर्जितः ॥ ९३ ॥

常に悪意なく、我慢なく、我がものという執着なくあれ。寂静をはじめとする徳を具え、欲と怒りを離れよ。

Verse 94

नग्नो वा जीर्णकौपीनौ भवेन्मुंडो यतिर्द्विजः । समः शत्रौ च मित्रे च तथा मानापमानयोः ॥ ९४ ॥

裸であれ、古びた褌のみであれ、二度生まれの出家者（ヤティ）は剃髪し、托鉢の行に堅く立て。敵にも友にも等しく、名誉と不名誉にも等しくあれ。

Verse 95

एकरात्रं वसेद्ग्रामे त्रिरात्रं नगरे तथा । भैक्षेण वर्त्तयेन्नित्यं नैकान्नादीभवेद्यतिः ॥ ९५ ॥

出家者は村には一夜、都には三夜とどまれ。常に托鉢によって生を支え、一定の一軒にのみ依って食する者となるな。

Verse 96

अनिंदितद्विजगृहे व्यंगारे भुक्तिवर्जिते । विवादरहिते चैव भिक्षार्थं पर्यटेद्यतिः ॥ ९६ ॥

出家者は乞食のためにのみ巡り、非難なき二度生まれの家に赴け。かまどの火が燃え、客として食事に招かれず、争いのない家である。

Verse 97

भवेत्रिषवणस्नायी नारायणपरायणः । जपेच्च प्रणवं नित्यं जितात्मा विजितेंद्रियः ॥ ९७ ॥

一日に三度の時刻に沐浴し、ナーラーヤナに全身全霊を帰依せよ。自らを制し、諸根を調伏して、常にプラナヴァ（オーム）を誦せよ。

Verse 98

एकान्नादी भवेद्यस्तु कदाचिल्लंपटो यतिः । न तस्य निष्कृतिर्द्दष्टा प्रायश्चित्तायुतैरपि ॥ ९८ ॥

たとえ一日一食（エーカーンナーディー）を守る遊行者（ヤティ）であっても、ある時なお欲情に染まり不浄の行いに留まるなら、その者には贖罪の道は見いだされない――幾万の苦行の懺悔をもってしても。

Verse 99

लोभाद्यदि यतिर्विप्र तनुपोषपरो भवेत् । स चंडालसमो ज्ञेयो वर्णाश्रमविगर्हितः ॥ ९९ ॥

おおブラーフマナよ、もし遊行者（ヤティ）が貪りのゆえに、ただ身を養い身を甘やかすことにのみ心を向けるなら、その者はチャンダーラ（caṇḍāla）に等しく、ヴァルナとアーシュラマの規範により非難される者と知るべきである。

Verse 100

आत्मानां चिंतयेद्द्रेवं नारायणमनामयम् । निर्द्वंद्रं निर्ममंशांतं मायातीतममत्सरम् ॥ १०० ॥

ナーラーヤナを、まさに自己のアートマンとして観想すべきである――病苦なく、あらゆる二元を超え、執着なく、寂静にして、マーヤーを超越し、嫉みなき御方として。

Verse 101

अव्ययं परिपूर्णं च सदानन्दैकविग्रहम् । ज्ञानस्वरुपममलं परं ज्योतिः सनातनम् ॥ १०१ ॥

彼は不滅にして円満具足、御身そのものが常住の歓喜（アーナンダ）である。清浄にして、知と覚知の本質、至上の光、永遠なる御方。

Verse 102

अविकारमनाद्यंतं जगच्चैतन्यकारणम् । निर्गुणं परमं ध्यायेदात्मानं परतः परम् ॥ १०२ ॥

自己なるアートマン――至上をも超える至上者――不変にして無始無終、宇宙の覚知の因、無属性（ニルグナ）にして最勝なる御方を観想すべきである。

Verse 103

पठेदुपनिषद्वाक्यं वेदांतार्थांश्च चिंतयेत् । सहस्त्रशीर्षं देवं च सदा ध्यायेज्जितेंद्रियः ॥ १०३ ॥

自制して諸根を制した者は、ウパニシャッドの聖句を誦し、ヴェーダーンタの義を観想し、千の御頭をもつ主を常に瞑想すべきである。

Verse 104

एवं ध्यानपरो यस्तु यतिर्विगतमत्सरः । स याति परमानंदं परं ज्योतिः सनातनम् ॥ १०४ ॥

かくして、瞑想に専心し嫉みを離れたヤティ（出家修行者）は、至上の歓喜—永遠なる最高の光—に到達する。

Verse 105

इत्येवमाश्रमाचारान्यः करोति द्विजः क्रमात् । स याति परमं स्थानं यत्र गत्वा न शोचयति ॥ १०५ ॥

このように、アーシュラマの規範を順次に実践する二度生まれ（ドヴィジャ）は、至高の住処に至る。そこに到れば、もはや嘆きはない。

Verse 106

वर्णाश्रमाचाररताः सर्वपापविवर्जिताः । नारायणपरा यांति तद्विष्णः परमं पदम् ॥ १०६ ॥

ヴァルナとアーシュラマの正しい行いに励み、あらゆる罪を離れ、ただナーラーヤナに帰依する者は、ヴィシュヌの至上の境地（パダ）に至る。