Nārada’s Hymn to Viṣṇu (Nāradasya Viṣṇu-stavaḥ)

Verse 1

ऋषय ऊचुः । कथं सनत्कुमारस्तु नारदाय महात्मने । प्रोक्तवान् सकलान् धर्मान् कथं तौ मिलितावुभौ 1. ॥ १ ॥

聖仙たちは言った。「サナトクマーラは、偉大なる魂のナーラダに、いかにして一切のダルマを説き明かしたのか。さらに、二人はいかにして相まみえたのか。」

Verse 2

कस्मिन् स्थाने स्थितौ सूत तावुभौ ब्रह्मवादिनौ । हरिगीतसमुद्गाने चक्रतुस्तद्वदस्व नः ॥ २ ॥

スータよ、その二人のブラフマンを説く者は、いかなる場所に座していたのか。どこでハリを讃える歌を、妙なる調べで唱え始めたのか。われらに語ってくれ。

Verse 3

सूत उवाच । सनकाद्या महात्मानो ब्रह्मणो मानसाः सुताः । निर्ममा निरहङ्काराः सर्वे ते ह्यूर्ध्वरेतसः ॥ ३ ॥

スータは言った。サナカらの大いなる魂は、ブラフマーの意より生まれた子らである。執着も我慢もなく、皆ことごとく梵行者（ブラフマチャーリン）として、精気を上方に保ち、清浄の戒に堅く住していた。

Verse 4

तेषां नामानि वक्ष्यामि सनकश्च सनन्दनः । सनत्कुमारश्च विभुः सनातन इति स्मृतः ॥ ४ ॥

彼らの名を告げよう。サナカ、サナンダナ、自在なるサナトクマーラ、そしてサナータナと記憶される大いなる力の者である。

Verse 5

विष्णुभक्ता महात्मानो ब्रह्मध्यानपरायणाः । सहस्रसूर्यसंकाशाः सत्यसन्धा मुमुक्षवः ॥ ५ ॥

彼らは大いなる魂、ヴィシュヌのバクティを具え、ブラフマンの観想に専心する。千の太陽のごとく輝き、真実に堅く誓い、解脱（モークシャ）を求める者たちである。

Verse 6

एकदा मेरुशृङ्गं ते प्रस्थिताः ब्रह्मणः सभाम् । इष्टां मार्गेऽथ ददृशुः गंगां विष्णुपदीं द्विजाः ॥ ६ ॥

ある時、かの二度生まれの聖仙たちは須弥山の峰より梵天の सभा（集会）へと旅立ち、選ばれし道すがら、ヴィシュヌの聖河ヴィシュヌパディーたるガンガーを拝した。

Verse 7

तां निरीक्ष्य समुद्युक्ताः स्नातुं सीताजलेऽभवन् । एतस्मिन्नन्तरे तत्र देवर्षिर्नारदो मुनिः ॥ ७ ॥

それを見て彼らは、シーターの水にて沐浴せんと心を躍らせた。まさにその時、その場に देवर्षि（天の聖仙）なる牟尼ナーラダが来臨した。

Verse 8

आजगाम द्विजश्रेष्ठा दृष्ट्वा भ्रातॄन् स्वकाग्रजान् । तान् दृष्ट्वा स्नातुमुद्युक्तान् नमस्कृत्य कृताञ्जलि ॥ ८ ॥

やがて二度生まれの中の最勝者が到来した。自らの兄たちを見、彼らが沐浴の支度をしているのを見て、合掌して礼拝し、恭しく立った。

Verse 9

गृणन् नामानि सप्रेमभक्तियुक्तो मधुद्विषः । नारायणाच्युतानन्त वासुदेव जनार्दन ॥ ९ ॥

愛に満ちた भक्ति（信愛）をもって、マドゥを討ちし御方の御名を唱えるべし――ナーラーヤナ、アチュタ、アナンタ、ヴァースデーヴァ、ジャナールダナ。

Verse 10

यज्ञेश यज्ञपुरुष कृष्ण विष्णो नमोऽस्तु ते । पद्माक्ष कमलाकान्त गङ्गाजनक केशव । क्षीरोदशायिन् देवेश दामोदर नमोऽस्तु ते ॥ १० ॥

祭祀の主よ、ヤジュニャの御身たるヤジュニャ・プルシャよ――祭祀の精髄よ――クリシュナよ、ヴィシュヌよ、汝に礼拝いたします。蓮華の眼を持ち、ラクシュミーの愛しき御方、ガンガーの源なるケーシャヴァよ。乳海に横たわる देवेश（神々の主）よ、ダーモダラよ、汝に礼拝いたします。

Verse 11

श्रीराम विष्णो नरसिंह वामन प्रद्युम्न संकर्षण वासुदेव । अजानिरुद्धामलरुङ् मुरारे त्वं पाहि नः सर्वभयादजस्रम् ॥ ११ ॥

おおシュリー・ラーマよ、ヴィシュヌよ—ナラシンハ、ヴァーマナよ。おおプラデュムナ、サンカルシャナ、ヴァースデーヴァよ。おお無垢なるアニルッダよ、ムラを討つムラーリよ、あらゆる恐れより常に我らをお護りください。

Verse 12

इत्युच्चरन् हरेर्नाम नत्वा तान् स्वाग्रजान् मुनीन् । उपासीनश्च तैः सार्धं सस्नौ प्रीतिसमन्वितः ॥ १२ ॥

このようにしてハリの御名を唱え、年長の聖仙たちに礼拝してから、彼らとともに座し、ついで歓喜と親愛に満ちて沐浴した。

Verse 13

तेषां चापि तु सीताया जले लोकमलापहे । स्नात्वा सन्तर्प्य देवर्षिपितॄन् विगतकल्मषाः ॥ १३ ॥

彼らもまた、世の穢れを除くシーターの水に沐浴して罪垢を離れ、沐浴の後、規定に従い、神々と天の聖仙と祖霊（ピトリ）に満足の供養を捧げた。

Verse 14

उत्तीर्य सन्ध्योपास्त्यादि कृत्वाचारं स्वकं द्विजाः । कथां प्रचक्रुर्विविधाः नारायणगुणाश्रिताः ॥ १४ ॥

水から上がると、二度生まれの聖者たちはサンディヤー礼拝など自らの定められた作法を行い、ついでナーラーヤナの徳を拠り所とするさまざまな語らいを始めた。

Verse 15

कृतक्रियेषु मुनिषु गङ्गातीरे मनोरमे । चकार नारदः प्रश्नं नानाख्यानकथान्तरे ॥ १५ ॥

美しいガンガーの岸辺で聖仙たちが諸作法を終えると、ナーラダはさまざまな物語の語り合いのさなかに一つの問いを投げかけた。

Verse 16

नारद उवाच । सर्वज्ञाः स्थ मुनिश्रेष्ठाः भगवद्भक्तितत्पराः । यूयं सर्वे जगन्नाथा भगवन्तः सनातनाः ॥ १६ ॥

ナーラダは言った。「最勝の牟尼たちよ。あなたがたは皆、遍くを知る者であり、バガヴァーンへのバクティにひたすら帰依しておられる。まことに、あなたがたは宇宙の主たる永遠の尊者である。」

Verse 17

लोकोद्धारपरान् युष्मान् दीनेषु कृतसौहृदान् । पृच्छे ततो वदत मे भगवल्लक्षणं बुधाः ॥ १७ ॥

諸世界を救い上げることに尽くし、卑しき者にも友愛を注ぐあなたがたに、ゆえに問う。賢者たちよ、バガヴァーンの相（しるし）を私に説き明かしてください。

Verse 18

येनेदमखिलं जातं जगत्स्थावरजङ्गमम् । गङ्गापादोदकं यस्य स कथं ज्ञायते हरिः ॥ १८ ॥

この全宇宙—不動なるものも動くものも—は彼によって生じ、ガンガーの水は彼の御足を洗う聖水である。そのハリを、いかにして凡なる手段で尽く知り得ようか。

Verse 19

कथं च त्रिविधं कर्म सफलं जायते नृणाम् । ज्ञानस्य लक्षणं ब्रूत तपसश्चापि मानदाः ॥ १९ ॥

また、人々の三種のカルマはいかにして果を結ぶのか。真の知（ジュニャーナ）の相と、苦行（タパス）の相とをも、尊き方々よ、私に語ってください。

Verse 20

अतिथेः पूजनं वापि येन विष्णुः प्रसीदति । एवमादीनि गुह्यानि हरितुष्टिकराणि च । अनुगृह्य च मां नाथास्तत्त्वतो वक्तुमर्हथ ॥ २० ॥

あるいは、客人（アティティ）を供養し、主ヴィシュヌを喜ばせること。かくのごとき、ハリを満悦させる秘奥の行法などを、尊き師たちよ、どうか私に慈悲を垂れ、真実その本質のままに説き明かしてください。

Verse 21

शौनक उवाच । नमः पराय देवाय परस्मात् परमाय च । परावरनिवासाय सगुणायागुणाय च ॥ २१ ॥

シャウナカは言った。「至上の主に敬礼いたします。最も高きものよりなお高く、彼岸をも超えたお方。上界と下界の住処であり、また同時に有徳（サグナ）にして無徳（ニルグナ）なるお方に。」

Verse 22

अमायायात्मसंज्ञाय मायिने विश्वरूपिणे । योगीश्वराय योगाय योगगम्याय विष्णवे ॥ २२ ॥

一切の迷妄を超え、真の自己（アートマン）として知られ、マーヤーを司り宇宙全体をその御姿とする、ヨーギーの主、ヨーガそのもの、ヨーガによってのみ到達されるヴィシュヌに敬礼する。

Verse 23

ज्ञानाय ज्ञानगम्याय सर्वज्ञानैकहेतवे । ज्ञानेश्वराय ज्ञेयाय ज्ञात्रे विज्ञानसम्पदे ॥ २३ ॥

知そのものにして、知によって到達され、あらゆる知の唯一の根因であり、知の主であり、知らるべき対象であり、知る者であり、そして成就された智慧（ヴィジュニャーナ）の豊饒そのものである御方に敬礼する。

Verse 24

ध्यानाय ध्यानगम्याय ध्यातृपापहराय च । ध्यानेश्वराय सुधिये ध्येयध्यातृस्वरूपिणे ॥ २४ ॥

瞑想（ディヤーナ）そのものにして瞑想によって到達され、瞑想者の罪を滅し、瞑想の主であり、澄みわたる知性の源であり、所縁（瞑想の対象）と能縁（瞑想する者）とが一体なる実在に敬礼する。

Verse 25

आदित्यचन्द्रा ग्निविधातृदेवाः सिद्धाश्च यक्षासुरनागसंघाः । यच्छक्तियुक्तास्तमजं पुराणं सत्यं स्तुतीशं सततं नतोऽस्मि ॥ २५ ॥

太陽と月、アグニと諸天、さらに創造者ヴィダートリ、またシッダたちとヤクシャ・アスラ・ナーガの群れも、みな御方のシャクティによって力を得る。生まれざる太古の主—真理そのもの、あらゆる讃歌の主宰—に、私は常に礼拝してひれ伏す。

Verse 26

यो ब्रह्मरूपी जगतां विधाता स एव पाता द्विजविष्णुरूपी । कल्पान्तरुद्रा ख्यतनुः स देवः शेतेऽङघ्रिपानस्तमजं भजामि ॥ २६ ॥

我は不生の主を礼拝する。主は梵天の姿として諸世界を創造し、ヴィシュヌの姿としてこれを護り、劫の終わりにはルドラと名づけられる身を現す。その同じ神はシェーシャの上に横たわり、聖なる御足を憩わせ給う。

Verse 27

यन्नामसङ्कीर्तनतो गजेन्द्रो ग्राहोग्रबन्धान्मुमुचे स देवः । विराजमानः स्वपदे पराख्ये तं विष्णुमाद्यं शरणं प्रपद्ये ॥ २७ ॥

その御名のサンキールタナによって、ガジェーンドラは鰐の猛き束縛から解き放たれた。光り輝く主は、「パラ」と呼ばれる自らの至高の住処に顕現しておられる。その原初のヴィシュヌに、我は帰依する。

Verse 28

शिवस्वरूपी शिवभक्तिभाजां यो विष्णुरूपी हरिभावितानाम् । सङ्कल्पपूर्वात्मकदेहहेतुस्तमेव नित्यं शरणं प्रपद्ये ॥ २८ ॥

我は常にただ御一者に帰依する。シヴァを敬う者にはシヴァとして現れ、ハリに心を染める者にはヴィシュヌとして現れる。先なるサンカルパと微細なるアートマンより起こる、身を得る存在の因もまた主である。

Verse 29

यः केशिहन्ता नरकान्तकश्च बालो भुजाग्रेण दधार गोत्रम् । देवं च भूभारविनोदशीलं तं वासुदेवं सततं नतोऽस्मि ॥ २९ ॥

我は常にヴァースデーヴァに礼拝する。ケーシンを討ち、ナラカを滅した御方。幼子にして腕の先に山を掲げた御方。大地の重荷を取り除くことを喜びとする神なる主に、我はひれ伏す。

Verse 30

लेभेऽवतीर्योग्रनृसिंहरूपी यो दैत्यवक्षः कठिनं शिलावत् । विदार्य संरक्षितवान् स्वभक्तं प्रह्लादमीशं तमजं नमामि ॥ ३० ॥

我は不生の主に礼拝する。主は猛きナラシンハの姿として降臨し、石のごとく堅い魔の胸を裂き、御自身の भक्त（信徒）プラフラーダを守り給うた。

Verse 31

व्योमादिभिर्भूषितमात्मसंज्ञं निरंजनं नित्यममेयतत्त्वम् । जगद्विधातारमकर्मकं च परं पुराणं पुरुषं नतोऽस्मि ॥ ३१ ॥

虚空などの宇宙原理をもって荘厳され、アートマンと称され、垢なく常住にして量り知れぬ真実そのものであり、世界を統べ定めながらも無為なる、至高の太古のプルシャ—最上のプラーナ—に、我は礼拝し奉る。

Verse 32

ब्रह्मेन्द्र रुद्रा निलवायुमर्त्यगन्धर्वयक्षासुरदेवसंघैः । स्वमूर्तिभेदैः स्थित एक ईशस्तमादिमात्मानमहं भजामि ॥ ३२ ॥

梵天・帝釈・ルドラ、風神、凡夫、ガンダルヴァ、ヤクシャ、アスラ、諸天の群れのただ中に—自らの姿の多様な差別として顕れつつも—ただ一なる主がまします。その原初のアートマンを、我はバクティをもって礼拝する。

Verse 33

यतो भिन्नमिदं सर्वं समुद्भूतं स्थितं च वै । यस्मिन्नेष्यति पश्चाच्च तमस्मि शरणं गतः ॥ ३३ ॥

この差別ある一切の宇宙がそこより生じ、そこに住し、やがて終わりにそこへ帰入する、その御方に我は帰依した。

Verse 34

यः स्थितो विश्वरूपेण सङ्गीवात्र प्रतीयते । असङ्गी परिपूर्णश्च तमस्मि शरणं गतः ॥ ३४ ॥

宇宙の姿たるヴィシュヴァルーパとして住し、ここにおいて万物と結びつくかのように知覚されながら、真に無執着にして円満具足なるその御方に、我は帰依する。

Verse 35

हृदि स्थितोऽपि यो देवो मायया मोहितात्मनाम् । न ज्ञायेत परः शुद्धस्तमस्मि शरणं गतः ॥ ३५ ॥

神なる主は心中に住し給うとも、マーヤーに惑わされた者には知られない—至上にして常に清浄なる御方。その御方に我は帰依し奉る。

Verse 36

सर्वसङ्गनिवृत्तानां ध्यानयोगरतात्मनाम् । सर्वत्र भाति ज्ञानात्मा तमस्मि शरणं गतः ॥ ३६ ॥

一切の執着を離れ、禅定のヨーガに心を没入させた者には、智のアートマンが遍く輝く。われはその御方に帰依し、庇護を求める。

Verse 37

दधार मंदरं पृष्ठे निरोदेऽमृतमन्थने । देवतानां हितार्थाय तं कूर्मं शरणं गतः ॥ ३७ ॥

甘露を得るための乳海攪拌のとき、御身は背にマンダラ山を支え給うた。諸天の利益のため、その亀の化身クールマにわれは帰依する。

Verse 38

दंष्ट्रांकुरेण योऽनन्तः समुद्धृत्यार्णवाद् धराम् । तस्थाविदं जगत् कृत्स्नं वाराहं तं नतोऽस्म्यहम् ॥ ३८ ॥

われはヴァラーハ—まさにアナンタ—に礼拝する。御身は牙の先にて大海より大地を持ち上げ、全宇宙はその御身の上に安立した。

Verse 39

प्रह्लादं गोपयन् दैत्यं शिलातिकठिनोरसम् । विदार्य हतवान् यो हि तं नृसिंहं नतोऽस्म्यहम् ॥ ३९ ॥

われは主ナルシンハに礼拝する。御身はプラフラーダを守護し、石のごとく堅き胸を裂いて魔を討ち滅ぼされた。

Verse 40

लब्ध्वा वैरोचनेर्भूमिं द्वाभ्यां पद्भ्यामतीत्य यः । आब्रह्मभुवनं प्रादात् सुरेभ्यस्तं नतोऽजितम् ॥ ४० ॥

ヴィローチャナの子バリが約した地を受け取り、二歩にてそれを超え、さらに梵天界に至る諸世界を諸天に授け給うた。われは不敗の主アジタに礼拝する。

Verse 41

हैहयस्यापराधेन ह्येकविंशतिसंख्यया । क्षत्रियान्वयभेत्ता यो जामदग्न्यं नतोऽस्मि तम् ॥ ४१ ॥

ハイハヤ族の罪過ゆえに刹帝利の系譜を二十一度滅ぼした、ジャーマダグニャ（パラシュラーマ）に我は礼拝し奉る。

Verse 42

आविर्भूतश्चतुर्धा यः कपिभिः परिवारितः । हतवान् राक्षसानीकं रामचन्द्रं नतोऽस्म्यहम् ॥ ४२ ॥

四つの御姿として顕れ、猿の軍勢に囲まれて羅刹の軍を討ち滅ぼしたラーマチャンドラに、我は礼拝し奉る。

Verse 43

मूर्तिद्वयं समाश्रित्य भूभारमपहृत्य च । संजहार कुलं स्वं यस्तं श्रीकृष्णमहं भजे ॥ ४३ ॥

二つの御顕現をとって地の重荷を除き、のちに自らの一族の滅びをも成就されたシュリー・クリシュナを我は礼拝する。

Verse 44

भूम्यादिलोकत्रितयं संतृप्तात्मानमात्मनि । पश्यन्ति निर्मलं शुद्धं तमीशानं भजाम्यहम् ॥ ४४ ॥

地界より始まる三界に遍満する内なる実在として、満ち足りた聖賢が自らのアートマンのうちに観ずる、垢なく清浄なる主イーシャーナを我は礼拝する。

Verse 45

युगान्ते पापिनोऽशुद्धान् भित्त्वा तीक्ष्णसुधारया । स्थापयामास यो धर्मं कृतादौ तं नमाम्यहम् ॥ ४५ ॥

劫の終わりに、剃刀のごとく鋭い刃で罪深く不浄なる者どもを断ち割り、クリタ・ユガの初めにダルマを再び स्थापितしたその御方に、我は礼拝し奉る。

Verse 46

एवमादीन्यनेकानि यस्य रूपाणि पाण्डवाः । न शक्यं तेन संख्यातुं कोट्यब्दैरपि तं भजे ॥ ४६ ॥

おおパーンダヴァたちよ。このように、彼には数え尽くせぬほど無量の御姿がある。幾千万年を費やしても数え上げられぬ。ゆえに私は彼を礼拝し奉る。

Verse 47

महिमानं तु यन्नाम्नः परं गन्तुं मुनीश्वराः । देवासुराश्च मनवः कथं तं क्षुल्लको भजे ॥ ४७ ॥

もし大聖なる牟尼たちでさえ、その神聖なる御名の至高の偉大さに到れず、神々もアスラもマヌたちも及ばぬのなら、取るに足らぬ私がどうして真に礼拝できようか。

Verse 48

यन्नामश्रवणेनापि महापातकिनो नराः । पवित्रतां प्रपद्यन्ते तं कथं स्तौमि चाल्पधीः ॥ ४८ ॥

ただその御名を聞くだけで、最も重い罪を負う者さえ清らかとなる。浅き知恵の私が、どうして彼を讃え得ようか。

Verse 49

यथाकथञ्चिद्यन्नाम्नि कीर्तिते वा श्रुतेऽपि वा । पापिनस्तु विशुद्धाः स्युः शुद्धा मोक्षमवाप्नुयुः ॥ ४९ ॥

いかなる形であれ、その御名が唱えられるか、あるいはただ聞かれるだけでも、罪人は清められる。清められた者は解脱を得る。

Verse 50

आत्मन्यात्मानमाधाय योगिनो गतकल्मषाः । पश्यन्ति यं ज्ञानरूपं तमस्मि शरणं गतः ॥ ५० ॥

自己を真我に安住させ、あらゆる穢れを離れたヨーギーたちは、知そのものを本性とする彼を観ずる。その御方に私は帰依し、庇護を求める。

Verse 51

साङ्ख्याः सर्वेषु पश्यन्ति परिपूर्णात्मकं हरिम् । तमादिदेवमजरं ज्ञानरूपं भजाम्यहम् ॥ ५१ ॥

サーンキヤの行者は、万有に宿る円満なる真我としてハリを観る。われはその原初の神を礼拝する――老いなき者、智慧そのものの姿なる御方を。

Verse 52

सर्वसत्त्वमयं शान्तं सर्वद्र ष्टारमीश्वरम् । सहस्रशीर्षकं देवं वन्दे भावात्मकं हरिम् ॥ ५२ ॥

われはハリに礼拝する――一切の衆生に遍満し、寂静にして、万物を見通す自在主。千の頭を具え、あらゆる存在と感受の状態の本質たる神に。

Verse 53

यद्भूतं यच्च वै भाव्यं स्थावरं जङ्गमं जगत् । दशाङ्गुलं योऽत्यतिष्ठत्तमीशमजरं भजे ॥ ५३ ॥

過去に在りしもの、未来に在るもの、そしてこの動くものと動かぬものから成る全世界を、かの不生の主は「十指のほど」超えて立つ。われはその老いなき自在者を礼拝する。

Verse 54

अणोरणीयांसमजं महतश्च महत्तरम् । गुह्याद्गुह्यतमं देवं प्रणमामि पुनः पुनः ॥ ५४ ॥

われは幾度も幾度も、その神にひれ伏す――最微の原子よりなお微細にして不生、偉大なるものよりなお偉大、あらゆる秘奥のうち最も秘なる御方に。

Verse 55

ध्यातः स्मृतः पूजितो वा श्रुतः प्रणमितोऽपि वा । स्वपदं यो ददातीशस्तं वन्दे पुरुषोत्तमम् ॥ ५५ ॥

観想され、想起され、供養され、御名と御徳を聞かれ、あるいはただ礼拝されるだけでも――主は自らの至高の住処を授け給う。われはそのプルショーत्तマ（至上の人格主）に礼拝する。

Verse 56

इति स्तुवन्तं परमं परेशं हर्षाम्बुसंरुद्धविलोचनास्ते । मुनीश्वरा नारदसंयुतास्तु सनन्दनाद्याः प्रमुदं प्रजग्मुः ॥ ५६ ॥

かくして至上の主、最高の支配者を讃嘆していると、歓喜の涙により眼は塞がれた。ナーラダを伴う大聖たち—サナンダナら—は、大いなる歓悦のうちに立ち去った。

Verse 57

यं इदं प्रातरुत्त्थाय पठेद्वै पौरुषं स्तवम् । सर्वपापविशुद्धात्मा विष्णुलोकं स गच्छति ॥ ५७ ॥

夜明けに起きて、このプルシャ（至上の御人格）への讃歌を誦する者は、あらゆる罪より清められ、ヴィシュヌの世界へと至る。

Verse 58

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे प्रथमपादे सनत्कुमारनारदसंवादेनारदकृतविष्णुस्तुतिर्नाम द्वितीयोऽध्यायः ॥ २ ॥

かくして『シュリー・ブリハンナーラディーヤ・プラーナ』前分（プールヴァ・バーガ）第一パーダにおける、サナトクマーラとナーラダの対話中の「ナーラダ作『ヴィシュヌ讃歌』」と名づけられた第二章は終わる。