The Narration of the Brāhma Purāṇa’s Account (Brāhma Purāṇānukramaṇikā)

Verse 1

सूत उवाच । एतच्छ्रुत्वा नारदस्तु कुमारस्य वचो मुदा । पुनरप्याह सुप्रीतो जिज्ञासुः श्रेय उत्तमम् ॥ १ ॥

スータは語った。クマーラの言葉を喜びをもって聞いたナーラダは、深く満足し、最高の善（至上の霊的福祉）を知りたいと願って、再び語り出した。

Verse 2

नारद उवाच । साधु साधु महाभाग सर्वलोकोपकारकम् । महातंत्रं त्वया प्रोक्तं सर्वतंत्रोत्तमोत्तमम् ॥ २ ॥

ナーラダは言った。「善きかな、善きかな。大いなる福徳を具えた者よ。汝は一切世界を利益する大タントラを説いた。まことに至上、諸タントラの中の最勝である。」

Verse 3

अधुना श्रोतुमिच्छामि पुराणाख्यानमुत्तमम् । यस्मिन्यस्मिन्पुराणे तु यद्यदाख्यानकं मुने । तत्सर्वं मे समाचक्ष्व सर्वज्ञस्त्वं यतो मतः ॥ ३ ॥

いま、最上のプラーナの物語を聞きたい。おお牟尼よ、いずれのプラーナにいかなる説話があろうとも、そのすべてを私に語ってください。あなたは全知と見なされているゆえに。

Verse 4

सूत उवाच । तच्छ्रुत्वा वचनं विप्रा नारदस्य शुभावहम् । पुराणाख्यानसंप्रश्नं कुमारः प्रत्युवाच ह ॥ ४ ॥

スータは言った。「おお婆羅門たちよ、ナーラダの吉祥なる言葉――プラーナ（諸プラーナ）の物語を問うその問い――を聞いて、クマーラは答えた。」

Verse 5

सनत्कुमार उवाच । पाराणाख्यानकं विप्र नानाकल्पसमुद्भवम् । नानाकथासमायुक्तमद्भुतं बहुविस्तरम् ॥ ५ ॥

サナトクマーラは言った。「おお婆羅門よ、このプラーナの物語は多くのカルパより生じ、さまざまな説話に満ち、驚異にあふれ、広大に展開する。」

Verse 6

ऋषिः सनातनश्चायं यथा वेद तथाऽपरः । न वेद तस्मात्पृच्छ त्वं बहुकल्पविदां वरम् ॥ ६ ॥

この聖仙サナータナは、他の聖仙がヴェーダを知るように知っている。だがこの件を知らぬゆえ、汝は多くのカルパを知る者のうち最勝の人に問うべきである。

Verse 7

श्रुत्वेत्थं नारदो वाक्यं कुमारस्य महात्मनः । प्रणम्य विनयोपेतः सनातनमथाब्रवीत् ॥ ७ ॥

かくして大心のクマーラの言葉を聞いたナーラダは、礼拝して謙虚さを備え、ついでサナータナに語りかけた。

Verse 8

नारद उवाच । ब्रह्मन्पुराणविच्छ्रेष्ठ ज्ञानविज्ञानतत्पर । पुराणानां विभागं मे साकल्ये नानुकीर्तय ॥ ८ ॥

ナーラダは言った。「おお婆羅門よ、プラーナに通暁する最勝者、ジュニャーナとヴィジュニャーナに専心する御方よ。諸プラーナの分類と区分を、余すところなく我に説き示したまえ。」

Verse 9

यस्मिञ् श्रुते श्रुतं सर्वं ज्ञातं कृते कृतम् ॥ ९ ॥

これを聞けば、聞くべきすべては聞き終えたかのようになり、これを知れば、知るべきすべては知り尽くしたかのようになり、これを成就すれば、あらゆることは成し遂げたかのようになる。

Verse 10

वर्णाश्रमाचारधर्मं साक्षात्कारमुपैष्यति । कियंति च पुराणानि कियत्संख्यानि मानतः ॥ १० ॥

彼は、ヴァルナとアーシュラマにふさわしい行法のダルマを直証するであろう。さらに（お告げください）、プラーナはいくつあり、その分量は偈（シュローカ）の数でいかほどか。

Verse 11

किंकिमाख्यानयुक्तानि तद्वदस्व मम प्रभो । चातुर्वर्ण्याश्रया नानाव्रतादीनां कथास्तथा ॥ ११ ॥

主よ、いかなる教えが聖なる物語（アーキャーナ）を伴うのか、わたしにお説きください。さらに、四ヴァルナの務めに拠るさまざまな誓戒（ヴラタ）と修行の物語もお語りください。

Verse 12

सृष्टिक्रमेण वंशानां कथाः सम्यक्प्रकाशय । त्वत्तोऽधिको न चान्योऽस्ति पुराणाख्यानवित्प्रभो ॥ १२ ॥

創造の次第に従って、諸王統・諸系譜の物語を明らかに説き示してください。主よ、プラーナの伝承に通じてあなたに勝る者はおりません。

Verse 13

तस्मादाख्याहि मह्यं त्वं सर्वसन्देहभंजनम् । सूत उवाच । ततः सनातनो विप्राः श्रुत्वा नारदभाषितम् ॥ १३ ॥

「ゆえに、あらゆる疑いを打ち砕くその教えを、どうか私に説き明かしてください。」スータは語った――その後、婆羅門たちよ、サナータナ仙は、ナーラダの語った言葉を聞いて……

Verse 14

नारायणं क्षणं ध्यात्वा प्रोवाचाथ विदां वरः । सनातन उवाच । साधु साधु मुनिश्रेष्ठ सर्वलोकोपकारिका ॥ १४ ॥

刹那、ナーラーヤナを念じて観想したのち、学識者の中の最勝者が語った。サナータナは言った。「善いかな、善いかな、ああ最上の牟尼よ——この言葉は一切の世界を益する。」

Verse 15

पुराणाख्यानविज्ञाने यज्जाता नेष्ठिकी मतिः । तुभ्यं समभिधास्यामि यत्प्रोक्तं ब्रह्मणा पुरा ॥ १५ ॥

プラーナの物語知に関して、汝に一念専注の堅固な理解が生じたゆえ、今ここに、かつてブラフマーが説いたことを汝に語ろう。

Verse 16

मरीच्यादिऋषिभ्यस्तु पुत्रस्नेहावृतात्मना । एकदा ब्रह्मणः पुत्रो मरीचिर्नाम विश्रुतः ॥ १६ ॥

しかしマリーチをはじめとする諸リシの中で、ある時、名高きマリーチ—ブラフマーの子—は、子への愛情に心を覆われて（その状態で行い／語り）した。

Verse 17

स्वाध्यायश्रुतसंपन्नो वेदवेदागपारगः । उपसृत्य स्वपितरं ब्रह्मणं लोकभावनम् ॥ १७ ॥

彼はスヴァーディヤーヤと聖なる聴聞の学に満ち、ヴェーダとヴェーダーンガに通暁していた。かくて自らの父、諸世界を養うブラフマーのもとへ近づいた。

Verse 18

प्रणम्य भक्त्या पप्रच्छ इदमेव मुनिश्वर । पुराणाख्यानममलं यत्त्वं पृच्छसि मानद ॥ १८ ॥

バクティをもって礼拝し、彼はまさにこのことを問うた、ああ牟尼の王よ。「清浄なるプラーナの物語——それこそ汝が問うところ、ああ尊き方、他を敬う者よ。」

Verse 19

मरीचिरुवाच । भगवन्देवदेवेश लोकानां प्रभवाप्यय । सर्वज्ञ सर्वकल्याण सर्वाध्यक्ष नमोऽस्तु ते ॥ १९ ॥

マリーチは言った。「おおバガヴァーン、神々の主よ——諸世界の生起と帰滅の源、全知にして至吉祥、万有を統べる御方よ——あなたに敬礼いたします。」

Verse 20

पुराणबीजमाख्यहि मह्यं शुश्रूषवे पितः । लक्षणं च प्रमाणं च चं वक्तारं पृच्छकं तथा ॥ २० ॥

尊き父よ、どうか私に—聴聞を切に願う者に—プラーナの「種子」、すなわち要義をお説きください。定義となる相（しるし）、権威の根拠（証明の手段）、そして語り手と問い手は誰かを。

Verse 21

ब्रह्मोवाच । श्रृणु वत्स प्रवक्ष्यामि पुराणानां समुच्चयम् । यस्मिञ्ज्ञाते भवेज्ज्ञातं वाङ्मयं सचराचरम् ॥ २१ ॥

ブラフマーは言った。「聞きなさい、わが子よ。私はプラーナ諸典の総集を説こう。これを知れば、言葉によって語られ得る一切—動くものも動かぬものも—が、あたかも知られたも同然となる。」

Verse 22

पुराणमेकमेवासीत्सर्वकल्पेषु मानद । चतुर्वर्गस्य बीजं च शतकोटिप्रविस्तरम् ॥ २२ ॥

おお誉れを授ける御方よ、あらゆるカルパにおいて、初めにはプラーナはただ一つであった。それは人生の四目的（ダルマ・アルタ・カーマ・モークシャ）の種子であり、百コーティに及ぶほど広大であった。

Verse 23

प्रवृत्तिः सर्वशास्त्राणां पुराणादभवत्ततः । कालेनाग्रहणं दृष्ट्वा पुराणस्य महामतिः ॥ २३ ॥

プラーナから、あらゆるシャーストラの展開と流布が生じた。やがて大いなる賢者は、時の経過とともにプラーナが正しく受け取られ、保持されなくなったのを見て、それを護持し弘めるための方策を講じた。

Verse 24

हरिर्व्यासस्वरूपेण जायते च युगे युगे । चतुर्लक्षप्रमाणेन द्वापरे द्वापरे सदा ॥ २४ ॥

ハリ（Hari）ご自身は、時代ごとにヴィヤーサ（Vyāsa）の姿として生まれ給う。しかも各ドヴァーパラ・ユガ（Dvāpara-yuga）において、プラーナ（Purāṇa）の集成は四ラクシャ（四十万）偈の規模で、繰り返し必ず説き示される。

Verse 25

तदष्टादशधा कृत्वा भूर्लोके निर्द्दिशत्यपि । अद्यापि देवलोके तु शतकोटिप्रविस्तरम् ॥ २५ ॥

それを十八部に分かちて、ブーフルローカ（Bhūrloka）すなわち人間界において教え示される。されど今なお、デーヴァローカ（Devaloka）—神々の界—においては、百コーティ（koṭi）にも及ぶ広大さで展開したままである。

Verse 26

अस्त्येव तस्य सारस्तु चतुर्लक्षेण वर्ण्यते । ब्राह्मं पाद्मं वैष्णवं च वायवीयं तथैव च ॥ २६ ॥

まことに、その精髄たる要約もまた四ラクシャの規模で説かれる。すなわち、ブラーフマ（Brāhma）、パードマ（Pādma）、ヴァイシュナヴァ（Vaiṣṇava）、そして同じくヴァーヤヴィーヤ（Vāyavīya）である。

Verse 27

भागवतं नारदीयं मार्कंडेयं च कीर्तितम् । आग्नेयं च भविष्यं च ब्रह्मवैवर्त्तलिंगके ॥ २७ ॥

バーガヴァタ（Bhāgavata）、ナーラディーヤ（Nārada）、マールカンデーヤ（Mārkaṇḍeya）が説き挙げられ、またアーグネーヤ（Āgneya）とバヴィシュヤ（Bhaviṣya）、さらにブラフマ・ヴァイヴァルタ（Brahma-vaivarta）およびリンガ（Liṅga）・プラーナも同様に数えられる。

Verse 28

वाराहं च तथा स्कांदं वामनं कूर्मसंज्ञकम् । मात्स्यं च गारुडं तद्वद्ब्रह्मांडाख्यमिति त्रिषट् ॥ २८ ॥

また同様に、ヴァーラーハ（Vārāha）、スカーンダ（Skānda）、ヴァーマナ（Vāmana）、クールマ（Kūrma）と称されるもの、マーツヤ（Mātsya）、ガールダ（Gāruḍa）、そして同じくブラフマーンダ（Brahmāṇḍa）と呼ばれるもの—かくしてこの数えでは六十三となる。

Verse 29

एकं कथानकं सूत्रं वक्तुः श्रोतुः समाह्वयम् । प्रवक्ष्यामि समासेन निशामय समाहितः ॥ २९ ॥

我は簡潔に、語り手と聞き手をともに招き寄せる一つの物語の糸—その呼びかけを説こう。心を統一して聴きなさい。

Verse 30

ब्रह्मं पुराणं तत्रादौ सर्वलोकहिताय वै । व्यासेन वेदविदुषा समाख्यातं महात्मना ॥ ३० ॥

そこでは最初に、あらゆる世界の利益のため、ヴェーダに通暁する大魂ヴィヤーサによって『ブラフマー・プラーナ』が説き明かされた。

Verse 31

तद्वै सर्वपुराणाऽग्र्यं धर्मकामार्थमोक्षदम् । नानाख्यानेतिहासाढ्यं दशसाहस्रमुच्यते ॥ ३१ ॥

まことにそのプラーナは諸プラーナの中で最勝にして、ダルマ・カーマ・アルタ・モークシャを授ける。多くの物語と聖なる史伝に満ち、十千（じっせん）偈より成ると伝えられる。

Verse 32

देवानां च सुराणां च यत्रोत्पत्तिः प्रकीर्तिता । प्रजापतीनां च तथा दक्षादीनां मुनीश्वर ॥ ३२ ॥

おお、牟尼の中の主よ、その章にはデーヴァと天界のスラたちの起源が宣説され、また同様に、ダクシャをはじめとするプラジャーパティたちの起源も語られる。

Verse 33

ततो लोकेश्वरस्यात्र सूर्यस्य परमात्मनः । वंशानुकीर्तनं पुण्यं महापातकनाशनम् ॥ ३३ ॥

その後ここに、世の主にして至上のアートマンであるスーリヤの系譜が、功徳に満ち大罪さえ滅する聖なる語りとして述べられる。

Verse 34

यत्रावतारः कथितः परमानंदरूपिणः । श्रीमतो रामचंद्रस्य चतुर्व्यूहावतारिणः ॥ ३४ ॥

そこには、至上の歓喜を本性とする吉祥なるシュリー・ラーマチャンドラの降臨（アヴァターラ）が語られ、四重の神的顕現（チャトゥル・ヴ्यूーハ）のアヴァターラとして示される。

Verse 35

ततश्च सोमवंशस्यं कीर्तनं यत्र वर्णितम् । कृष्णस्य जगदीशस्य चरितं कल्मषापहम् ॥ ३५ ॥

次いで、月王朝（ソーマヴァンシャ）の讃歌が説かれ、そこにはまた、宇宙の主クリシュナの御生涯と御業が語られる。これは罪と穢れを除く聖なる物語である。

Verse 36

द्वीपानां चैव सर्वेषां वर्षाणां चाप्यशेषतः । वर्णनं यत्र पातालस्वर्गाणां च प्रदृश्यते ॥ ३६ ॥

そこには、あらゆるドヴィーパ（大陸）とヴァルシャ（諸地域）が余すところなく詳述され、さらにパーターラ（地下界）とスヴァルガ（天界）についても語られている。

Verse 37

नरकाणां समाख्यानं सूर्यस्तुतिकथानकम् । पार्वत्याश्च तथा जन्म विवाहश्च निगद्यते ॥ ३७ ॥

ここにはまた、諸地獄の説話、スーリヤ（太陽神）を讃える讃歌の物語（スーリヤ・ストゥティ）、そしてパールヴァティーの誕生と婚礼も語られる。

Verse 38

दक्षाख्यानं ततः प्रोक्तमेकाम्रक्षेत्रवर्णनम् । पूर्वभागोऽयमुदितः पुराणस्यास्य नारद ॥ ३८ ॥

次いでダクシャ（Dakṣa）の物語が語られ、続いて聖なるエーカームラ・クシェートラ（Ekāmra-kṣetra）の描写が示される。かくして、ああナーラダよ、このプラーナのプールヴァ・バーガ（前半）が説き明かされた。

Verse 39

अस्योत्तरे विभागे तु पुरुषोत्तमवर्णनम् । विस्तरेण समाख्यातं तीर्थयात्राविधानतः ॥ ३९ ॥

そしてその後半の部においては、至上の御方プルショーत्तマ（Puruṣottama）の御事績が、聖地（ティールタ）巡礼の定められた作法として、詳しく説き明かされる。

Verse 40

अत्रैव कृष्णचरितं विस्तरात्समुदीरितम् । वर्णनं यमलोकस्य पितृश्राद्धविधिस्तथा ॥ ४० ॥

ここにおいて、クリシュナ（Kṛṣṇa）の御生涯と御業が詳しく語られ、またヤマの界（Yama-loka）の描写と、祖霊に捧げるシュラーダ（śrāddha）儀礼の定法も説かれる。

Verse 41

वर्णाश्रमाणां धर्माश्च कीर्तिता यत्र विस्तरात् । विष्णुधर्मयुगाख्यानं प्रलयस्य च वर्णनम् ॥ ४१ ॥

そこでは、ヴァルナとアーシュラマ（varṇāśrama）の務めが詳説され、また諸ユガ（Yuga）にわたるヴィシュヌの法（Viṣṇu-dharma）の説話と、宇宙的融解プララヤ（Pralaya）の描写も示される。

Verse 42

योगानां च समाख्यानं सांख्यानां चापि वर्णनम् । ब्रह्मवादसमुद्देशः पुराणस्य प्रशंसनम् ॥ ४२ ॥

また、諸々のヨーガ（Yoga）の解説とサーンキヤ（Sāṅkhya）教説の叙述があり、さらにブラフマンに関する教え（brahma-vāda）の要綱と、このプラーナ（Purāṇa）そのものの讃嘆が収められている。

Verse 43

एतद्ब्रह्मपुराणं तु भागद्वयसमन्वितम् । वर्णितं सर्वपापघ्नं सर्वसौख्यप्रदायकम् ॥ ४३ ॥

このブラフマ・プラーナ（Brahma Purāṇa）は二部より成り、あらゆる罪を滅し、あらゆる安楽と吉祥を授けるものとして説き示される。

Verse 44

सूतशौनकसंवादं भुक्तिमुक्तिप्रदायकम् । लिखित्वैतत्पुराणं यो वैशाख्यां हेमसंयुतम् ॥ ४४ ॥

スータとシャウナカの対話より成り、世の享楽と解脱とを授けるこのプラーナを、ヴァイシャーカ月に黄金を添えて書写させる者は、説かれた功徳を得る。

Verse 45

जलधेनुयुतं चापि भक्त्या दद्याद्द्विजातये । पौराणिकाय संपूज्य वस्त्रभोज्यविभूषणैः ॥ ४५ ॥

信心（バクティ）をもって、ジャラデーヌ（jaladhenu・水の牝牛）を添えて二度生まれの者（ブラーフマナ）に布施すべきである。また、プラーナに通じたプラーナ学者を正しく敬い、衣・食・装身具をもって供養し礼拝せよ。

Verse 46

स वसेद्ब्रह्मणो लोके यावच्चंद्रार्कतारकम् । यः पठेच्छृणुयाद्वापि ब्राह्मानुक्रमणीं द्विज ॥ ४६ ॥

おお二度生まれの者よ、このブラーフマーヌクラマニーを誦する者、あるいはただ聴聞する者でさえ、月と太陽と星々が存するかぎり、梵天（ブラフマー）の世界に住する。

Verse 47

सोऽपि सर्वपुराणस्य श्रोतुर्वक्तुः फलं लभेत् । श्रृणोति यः पुराणं तु ब्रह्मं सर्वं जितेंद्रियः ॥ ४७ ॥

諸感官を制し、このプラーナ—全体がブラフマン（至上の真理）である—を聴聞する者は、あらゆるプラーナの功徳、すなわち聴く者と誦する者の双方の果報を得る。

Verse 48

हविष्याशी च नियमात्स लभेद्ब्रह्मणः पदम् । किमत्र बहुनोक्तेन यद्यदिच्छति मानवः । तत्सर्वं लभते वत्स पुराणस्यास्य कीर्तनात् ॥ ४८ ॥

規律あるニヤマを守り、ハヴィス（供犠に供された聖なる食）を食して暮らす者は、梵天（ブラフマー）の位を得る。だが多言は要らぬ。愛しき子よ、人が望むものは何であれ、このプラーナを誦し、宣説することによって、すべて得られる。

Verse 49

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने चतुर्थपादे ब्राह्मपुराणेतिहासकथनं नाम द्विनवतितमोऽध्यायः ॥ ९२ ॥

かくして、聖なる『ブリハンナーラディーヤ・プラーナ』前篇の大補遺物語、第四パーダにおいて、「ブラーフマ・プラーナの由来を語る」と名づけられた第九十二章は終わる。