Adhyaya 52

Verse 1

हि >> आय न [हुक है 7-2 (नलोपाख्यानपर्व) द्विपञ्चाशत्तमो<5 ध्याय: भीमसेन-युधिष्ठटिर-संवाद

ジャナメージャヤは言った。「ブラーフマナよ、天上の武器を得るために大いなる魂のパールタ（アルジュナ）がシャクラの世界へ赴いた後、ユディシュティラを長とするパーンダヴァたちは何をしていたのか。」

Verse 2

वैशम्पायन उवाच अस्त्रहेतोर्गते पार्थे शक्रलोक॑ महात्मनि । आवसन्‌ कृष्णया सार्धथ काम्यके भरतर्षभा:

ヴァイシャンパーヤナは語った。「王よ、大いなる魂のパールタ（アルジュナ）が天上の武器を得るためシャクラの世界へ赴いたのち、バーラタの血統の雄牛のごとき英雄たるパーンダヴァたちは、クリシュナー（ドラウパディー）とともにカーミヤカの森に住まった。」

Verse 3

तत: कदाचिदेकान्ते विविक्त इव शाद्वले | दुःखार्ता भरतश्रेष्ठा निषेदु: सह कृष्णया

やがてある時、ひときわ人目のない場所—静かな草地—において、バーラタ族の最もすぐれた者たちは悲嘆に沈み、クリシュナー（ドラウパディー）とともに座した。檀那阇耶（アルジュナ）を案じ、涙に喉を詰まらせて、ただ彼のことばかりを語り合う。アルジュナとの別離に苦しむパーンダヴァ一同は、憂いの海の波に呑まれるかのようであった。

Verse 4

धनंजयं शोचमाना: साश्रुकण्ठा: सुदुःखिता: । तद्वियोगार्दितान्‌ सर्वाउ्छोक: समभिपुप्लुवे

ヴァイシャンパーヤナは語った。「檀那阇耶（アルジュナ）を思う悲しみに圧され、涙に喉を詰まらせ、深い苦悩に沈んだパーンダヴァたちは、彼との別離に責め立てられて、ことごとく憂いに呑まれた。まるで悲しみの海が彼らの上に満ち上がったかのようであった。」

Verse 5

धनंजयवियोगाच्च राज्य भ्रंशाच्च दु:खिता: । अथ भीमो महाबाहुर्युधिष्ठटिमभाषत,पाण्डव राज्य छिन जानेसे तो दुःखी थे ही। अर्जुनके विरहसे वे और भी क्लेशमें पड़ गये थे। उस समय महाबाहु भीमने युधिष्ठिससे कहा--

ヴァイシャンパーヤナは語った。ダナンジャヤ（アルジュナ）との別離の悲しみと、王国を失った痛みとにより、パーンダヴァたちは深い苦悩に沈んでいた。そのとき、剛腕のビーーマがユディシュティラに語りかけた——それは単なる私的な嘆きではなく、権を奪われ追放されたことがもたらす道義的・政治的帰結としての苦しみである、と。

Verse 6

निदेशात्‌ ते महाराज गतो5सौ भरतर्षभ: । अर्जुन: पाण्डुपुत्राणां यस्मिन्‌ प्राणा: प्रतिक्ठिता:,“महाराज! आपकी आज्ञासे भरतवंशका रत्न अर्जुन तपस्याके लिये चला गया। हम सब पाण्डवोंके प्राण उसीमें बसते हैं

ヴァイシャンパーヤナは語った。「大王よ、あなたの命により、バーラタ族の雄牛たるアルジュナは苦行を修めるため旅立った。われらパーンドゥの子らにとって、命の息そのものが彼に結びついているのだ。」

Verse 7

यस्मिन्‌ विनष्टे पाड्चाला: सह पुत्रैस्तथा वयम्‌ | सात्यकिर्वासुदेवश्च विनश्येयुर्न संशय:

ヴァイシャンパーヤナは語った。「もし彼（アルジュナ）が滅びるなら、子らを伴うパンチャーラも、われらパーンダヴァも、サーティヤキも、そしてヴァースデーヴァの子クリシュナも、ことごとく滅びよう。疑いはない。」

Verse 8

योडसौ गच्छति धर्मात्मा बहून्‌ क्लेशान्‌ विचिन्तयन्‌ । भवतन्नियोगाद्‌ बीभत्सुस्ततो दुःखतरं नु किम्‌

ヴァイシャンパーヤナは語った。「法にかなう魂をもつビーバツ（アルジュナ）は、あなたの命により苦行へと赴き、数多の艱難を胸に思い巡らしている。これ以上の悲しみがどこにあろうか。」

Verse 9

यस्य बाहू समाश्रित्य वयं सर्वे महात्मन: । मन्यामहे जितानाजोौ परानू प्राप्तां च मेदिनीम्‌

ヴァイシャンパーヤナは語った。「あの大いなる魂の英雄の強き腕に寄りかかって、われらは皆、戦場において敵をすでに打ち破り、この大地そのものが正当な支配としてわれらのもとに帰したのだと考えている。」

Verse 10

यस्य प्रभावान्न मया सभामध्ये धनुष्मत: । नीता लोकममुं सर्वे धार्तराष्ट्रा: ससौबला:

ヴァイシャンパーヤナは言った。「あの弓を執る英雄の威力に圧され、私は王の सभा（集会）のただ中にあって、シャクニをも含むドリタラーシュトラの子らすべてを、ただちに彼の世（ヤマの界）へ送り込むことはしなかった。」

Verse 11

ते वयं बाहुबलिन: क्रोधमुत्थितमात्मन: । सहामहे भवन्‍न्मूलं वासुदेवेन पालिता:

「我らは皆、剛き腕を持つ者。されど怒りが胸に湧き上がっても——それはそなたゆえに起こる怒りであっても——ヴァースデーヴァの守護と抑止のもとにあるがゆえ、黙して耐えるのだ。」

Verse 12

वयं हि सह कृष्णेन हत्वा कर्णमुखान्‌ परान्‌ | स्वबाहुविजितां कृत्स्नां प्रशासेम वसुन्धराम्‌

ヴァイシャンパーヤナは言った。「まことに、クリシュナが我らの傍らにあれば、カルナを頭とする敵軍を討ち滅ぼしたのち、我らは自らの腕力で勝ち取った全地を治めることができよう。」

Verse 13

भवतो द्यूतदोषेण सर्वे वयमुपप्लुता: । अहीनपौरुषा बाला बलिभिबलवत्तरा:

ヴァイシャンパーヤナは言った。「そなたの賭博の過ちゆえに、我らは皆、押し流され、貶められた。男の勇が真に尽きたわけではないのに、幼子のように無力となった。一方、あの強者どもは、我らから勝ち取った財で富み、今やいよいよ勢いを増している。」

Verse 14

क्षात्रं धर्म महाराज त्वमवेक्षितुमहसि । न हि धर्मो महाराज क्षत्रियस्यथ वनाश्रय:,“महाराज! आप क्षत्रियरधर्मकी ओर तो देखिये। इस प्रकार वनमें रहना कदापि क्षत्रियोंका धर्म नहीं है

ヴァイシャンパーヤナは言った。「大王よ、そなたは刹帝利のダルマに目を向けねばならぬ。大王よ、森に身を寄せ、林住のごとく暮らすことは、刹帝利のダルマではない。」

Verse 15

राज्यमेव पर धर्म क्षत्रियस्य विदुर्बुधा: । स क्षत्रधर्मविद्‌ राजा मा धर्म्यान्नीनश: पथ:

ヴァイシャンパーヤナは言った。「賢者たちは知っている。クシャトリヤの最高の義務とは、まさに王権そのもの—統べ、護ることにほかならぬ。汝はクシャトリヤの法をわきまえた王である。正しきダルマの道より逸れてはならぬ。」

Verse 16

प्राग्‌ द्वादशसमा राजन्‌ धार्तराष्ट्रानू निहन्महि । निवर्त्य च वनात्‌ पार्थमानाय्य च जनार्दनम्‌

ヴァイシャンパーヤナは言った。「王よ、十二年が満ちる前であっても、我らはドリタラーシュトラの子らを討ち果たせる。パールタ（アルジュナ）を森から呼び戻し、ジャナールダナ（クリシュナ）を招けばよい。」

Verse 17

व्यूढानीकान्‌ महाराज जवेनैव महामते । धार्तराष्ट्राममुं लोकं गमयामि विशाम्पते

ヴァイシャンパーヤナは言った。「大王よ、賢き御方よ。ドリタラーシュトラの子らがいかに堅固な戦陣を敷こうとも、我はたちまち彼らを彼岸—死の国へと送り出そう、民の主よ。」

Verse 18

सर्वानहं हनिष्यामि धार्तराष्ट्रानूस सौबलान्‌ । दुर्योधनं च कर्ण च यो वान्य: प्रतियोत्स्यते

ヴァイシャンパーヤナは言った。「我は皆を討つ—ドリタラーシュトラの子らを、サウバラの一族もろとも。さらにドゥルヨーダナもカルナも—そして我に立ち向かい戦おうとする者は、誰であれ。」

Verse 19

मया प्रशमिते पश्चात्‌ त्वमेष्यसि वनात्‌ पुनः । एवं कृते न ते दोषा भविष्यन्ति विशाम्पते

ヴァイシャンパーヤナは言った。「我が敵勢を鎮め滅ぼしたのち、汝は再び森を出て帰還せよ。かく為すなら、民の主よ、汝に咎も非難も及ぶことはない。」

Verse 20

यज्ैश्न विविधैस्तात कृतं पापमरिंदम | अवधूय महाराज गच्छेम स्वर्गमुत्तमम्‌,“तात! शत्रुदमन! महाराज! हम नाना प्रकारके यज्ञोंका अनुष्ठान करके अपने किये हुए पापको धो-बहाकर उत्तम स्वर्गलोकमें चलेंगे

ヴァイシャンパーヤナは言った。「愛しき子よ――敵を屈する者よ、偉大なる王よ――さまざまな供犠を成し遂げたのち、われらが犯した罪を洗い清め、そして至高の天へと旅立とう。」

Verse 21

एवमेतद्‌ भवेद्‌ राजन्‌ यदि राजा न बालिश: । अस्माकं दीर्घसूत्र: स्याद्‌ भवान्‌ धर्मपरायण:,“राजन! यदि ऐसा हो तो आप हमारे धर्मपरायण राजा अविवेकी और दीर्घसूत्री नहीं समझे जायूँगे

「まことにそのとおりであろう、王よ――もし王が愚かでないならば。そうすれば、ダルマに帰依するあなたを、われらは行動が遅く、いたずらに先延ばしする者とは見なさぬ。」

Verse 22

निकृत्या निकृतिप्रज्ञा हन्तव्या इति निश्चय: । न हि नैकृतिकं हत्वा निकृत्या पापमुच्यते

「欺きを弄し、欺きに通じた者は、欺きによって討たれるべし――これが確定の理である。そもそも、奸計を用いる者を奸計で討っても、罪とは説かれぬ。」

Verse 23

तथा भारत धर्मेषु धर्मज्शैरिह दृश्यते । अहोरात्रं महाराज तुल्यं संवत्सरेण ह,“भरतवंशी महाराज! धर्मशास्त्रमें इसी प्रकार धर्मपरायण धर्मज्ञ पुरुषोंद्वारा यहाँ एक दिन-रात एक संवत्सरके समान देखा जाता है

ヴァイシャンパーヤナは言った。「そのとおりだ、バラタの末裔よ。ダルマの事においては、賢者にしてダルマに帰依する者たちは、この世でかく見なす――一日一夜は、偉大なる王よ、まる一年に等しいと。」

Verse 24

तथैव वेदवचन श्रूयते नित्यदा विभो । संवत्सरो महाराज पूर्णो भवति कृच्छृत:,'प्रभो! महाराज! इसी प्रकार सदा यह वैदिक वचन सुना जाता है कि कृच्छृव्रतके अनुष्ठानसे एक वर्षकी पूर्ति हो जाती है

ヴァイシャンパーヤナは言った。「同じく、力ある者よ――偉大なる王よ――このヴェーダの言葉は常に聞かれる。『クリッチュラ（Kṛcchra）の戒行を修すれば、功徳において、まる一年を満たしたも同然である』と。」

Verse 25

यदि वेदा: प्रमाणास्ते दिवसादूर्ध्वमच्युत । त्रयोदश समा: कालो ज्ञायतां परिनिष्ठित:,“अच्युत! यदि आप वेदको प्रमाण मानते हैं तो तेरहवें दिनके बाद ही तेरह वर्षोंका समय बीत गया, ऐसा समझ लीजिये

ヴァイシャンパーヤナは言った。「おお、アチュタよ。もし汝がヴェーダを権威ある証と認めるなら、これを確乎たる定めとして知れ。第十三日が満了したのち、十三年の期間はすでに余すところなく過ぎ去ったのだ。」

Verse 26

कालो दुर्योधन हन्तुं सानुबन्धमरिंदम । एकाग्रां पृथिवीं सर्वा पुरा राजन्‌ करोति सः:

ヴァイシャンパーヤナは言った。「おお、敵を屈する者よ。今こそ、ドゥルヨーダナを、その同盟者と親族もろとも討ち滅ぼす時である。王よ、彼が全土を一つの支配にまとめ上げる前に、この業を成さねばならぬ。」

Verse 27

द्यूतप्रियेण राजेन्द्र तथा तद्‌ भवता कृतम्‌ | प्रायेणाज्ञातचर्यायां वयं सर्वे निपातिता:

ヴァイシャンパーヤナは言った。「王の中の最上よ。汝が賭博を好んだがゆえに、そのように振る舞った。その結果、我らはほとんど皆、身を隠して暮らすという危うい境遇—潜伏の生活—へと追い落とされたのだ。」

Verse 28

नतं देशं प्रपश्यामि यत्र सो5स्मान्‌ सुदुर्जन: । न विज्ञास्यति दुष्टात्मा चारैरिति सुयोधन:

ヴァイシャンパーヤナは言った。「我には見えぬ、いかなる国土も、いかなる避難所も。あの徹底して邪悪なる者—ドゥルヨーダナ—が密偵を放って我らを見出さぬ場所などない。あの卑しき、心の腐れた王子が我らの隠れ住む処を知れば、またも欺きの策をもって、我らをこの森の流謫へと押し戻そうとするであろう。」

Verse 29

अधिगम्य च सर्वान्‌ नो वनवासमिमं ततः । प्रत्राजयिष्यति पुनर्निकृत्याधमपूरुष:

ヴァイシャンパーヤナは言った。「我らのこと、そしてこの森の流謫のことをすべて探り当てたなら、あの卑劣にして狡猾なる者は、またも背信の策をめぐらし、我らを再びこの同じ追放へと駆り立てるであろう。」

Verse 30

यद्यस्मानभिगच्छेत पाप: स हि कथंचन । अज्ञातचर्यामुत्तीर्णान्‌ दृष्टवा च पुनराह्ययेत्‌

ヴァイシャンパーヤナは言った。「もしあの邪悪な男が、われらが身分を隠して暮らす期間をすでに終えたと何らかの形で知るなら、期の明けた後にわれらを見て、再び汝を賽（さい）の勝負へと呼び寄せるであろう。」

Verse 31

द्यूतेन ते महाराज पुनर्दययूतमवर्तत । भवांश्व पुनराहूतो द्यूते नैवापनेष्यति

ヴァイシャンパーヤナは言った。「大王よ、賭け事の危難から一度救われながら、汝はなお賽の遊びへと引き返した。ゆえに私は知る。もし再び勝負へ招かれるなら、汝はそれを退けまい。」

Verse 32

स तथाक्षेषु कुशलो निश्चितो गतचेतन: । चरिष्यसि महाराज वनेषु वसती: पुनः

ヴァイシャンパーヤナは言った。「かくして、賽に巧みでありながらも、汝は決意を固め、心はもはやその執着に揺さぶられぬ。ゆえに、大王よ、汝は再び森に住み、追放の身としてそこに暮らすであろう。」

Verse 33

“नरेश्वर! वह विवेकशून्य शकुनि जूआ फेंकनेकी कलामें कितना कुशल है, यह आप अच्छी तरह जानते हैं, फिर तो उसमें हारकर आप पुनः वनवास ही भोगेंगे ।।

ヴァイシャンパーヤナは言った。「人の王よ。分別を欠くシャクニが、賽を投げる術においていかに至高の巧者であるか、汝はよく知っている。もし彼に敗れれば、汝は再び森住みを強いられよう。もし大王よ、真にわれらを惨めに落とそうとするなら、命ある限り、ヴェーダにより命じられた一切の義務を余すところなく守ることにのみ、眼差しを据えよ。」

Verse 34

निकृत्या निकृतिप्रज्ञो हन्तव्य इति निश्चय: । अनुज्ञातस्त्वया गत्वा यावच्छक्ति सुयोधनम्‌

ヴァイシャンパーヤナは言った。「私の定まった確信はこうだ。欺きに長けた欺瞞の者は、欺きそのものによって討たれるべきである。もし許しを賜るなら、私は赴き、力の限りスヨーダナ（ドゥルヨーダナ）を討とう。乾いた草の山に投げ込まれた火が、風を頼みとしてそれを灰に帰すがごとく。」

Verse 35

यथैव कक्षमुत्सृष्टो दहेदनिलसारथि: । हनिष्यामि तथा मन्दमनुजानातु मे भवान्‌

ヴァイシャンパーヤナは言った。「乾いた柴の山に火が放たれ、風を得てそれを灰にするように――もしお許しがいただけるなら――私は赴き、我が力の及ぶ限り、あの愚鈍なるドゥルヨーダナを討ち倒しましょう。どうかお許しください。」

Verse 36

वैशम्पायन उवाच एवं ब्रुवाणं भीम॑ तु धर्मराजो युधिष्ठिर: । उवाच सान्त्वयन्‌ राजा मूर्ध्न्युपात्राय पाण्डवम्‌

ヴァイシャンパーヤナは言った。ビーマがそのように語ると、法王ユディシュティラは彼に告げた。王はパーンダヴァを慰めようとして身をかがめ、彼の頭頂を嗅ぎ（口づけし）て語り始めた――それは親愛のこもった仕草であり、ビーマの荒ぶる情を鎮め、ダルマにかなう沈着へと立ち返らせるためであった。

Verse 37

असंशयं महाबाहो हनिष्यसि सुयोधनम्‌ । वर्षात्‌ त्रयोदशादूर्ध्व सह गाण्डीवधन्चना,“महाबाहो! इसमें तनिक भी संदेह नहीं है कि तुम तेरहवें वर्षके बाद गाण्डीवधारी अर्जुनके साथ जाकर युद्धमें सुयोधनको मार डालोगे

ヴァイシャンパーヤナは言った。「大いなる腕を持つ者よ、疑いは微塵もない。十三年が過ぎたのち、汝はガーンディーヴァを携えるアルジュナと共に戦場へ赴き、スヨーダナを討ち取るであろう。」この言葉は、道義と物語の必然の帰結を告げる。流浪と抑制の長き修練は、ついに決定的な対決へと結実し、遅れても拒まれぬ正義が、正当な力と正しい盟友によって執行されるのである。

Verse 38

यत्‌ त्वमाभाषसे पार्थ प्राप्त: काल इति प्रभो । अनृतं नोत्सहे वक्तुं न होतन्मम विद्यते

ヴァイシャンパーヤナは言った。「パールタよ、力ある主よ、汝が『（スヨーダナを討つ）時が来た』と断ずるのは正しくない。私は偽りを口にすることができぬ。そのような性向は我にはない。」

Verse 39

अन्तरेणापि कौन्तेय निकृतिं पापनिश्चयम्‌ । हन्ता त्वमसि दुर्धर्ष सानुबन्धं सुयोधनम्‌

ヴァイシャンパーヤナは言った。「クンティの子よ、欺きに頼らずとも、汝――抗しがたき英雄――は、罪深き企てに心を定めたスヨーダナを、その縁に結ばれた者どももろとも討ち滅ぼすことができる。」

Verse 40

एवं ब्रुवति भीम॑ तु धर्मराजे युधिष्ठिरे । आजगाम महाभागो बृहदश्वो महानृषि:,धर्मराज युधिष्ठिर जब भीमसेनसे ऐसी बातें कह रहे थे, उसी समय महाभाग महर्षि बृहदश्व वहाँ आ पहुँचे

ビーマが法王ユディシュティラにそのように語っていたまさにその時、名高き大聖仙ブリハダシュヴァがそこへ到来した。

Verse 41

तमभिप्रेक्ष्य धर्मात्मा सम्प्राप्तं धर्मचारिणम्‌ । शास्त्रवन्मधुपर्केण पूजयामास धर्मराट्‌

法に生きるその徳高き者の到来を見て、法に篤い王ユディシュティラは、聖典の規定に従いマドゥパルカを捧げて敬意を表した。

Verse 42

आश्चस्तं चैनमासीनमुपासीनो युधिष्ठिर: । अभिप्रेक्ष्य महाबाहुः कृपणं बह्वदभाषत

その聖者が座に就き、疲れを鎮めて落ち着きを取り戻すと、強き腕を持つユディシュティラはその傍らに座った。彼を見つめながら、深い嘆きに満ちた言葉を幾重にも語った。

Verse 43

अक्षद्यूते च भगवन्‌ धन राज्यं च मे हृतम्‌ | आहूय निकृतिप्रज्जै: कितवैरक्षकोविदै:

「尊き御方よ、賽の遊戯において、我が財も国も奪われました。私を呼び出し、欺きに長け、賽を投げる術に巧みな狡猾な賭博師どもが、すべてを奪い去ったのです。」

Verse 44

अनक्षज्ञस्य हि सतो निकृत्या पापनिश्चयै: । भार्या च मे सभां नीता प्राणेभ्योडपि गरीयसी

「私は賽の機微に通じてはおりません。それでも、罪の企てに凝り固まり欺きによって動く者どもが、我が命にも勝って尊い妻ドラウパディーを、満ちあふれる王の सभाへと引きずり込んだのです。」

Verse 45

पुनर्ययतेन मां जित्वा वनवासं सुदारुणम्‌ । प्रावत्राजयन्‌ महारण्यमजिनै: परिवारितम्‌

賽の戯れの災いを一度は免れたというのに、彼らは再び賭博を催し、またしても私を打ち負かした。しかも鹿皮をまとわせ、この大いなる森へと追い立て、苛烈きわまる林住の流罪を味わわせたのである。

Verse 46

अहं वने दुर्वसतीर्वसन्‌ परमदु:खित: । अक्षद्यूताधिकारे च गिर: शृण्वन्‌ सुदारुणा:

私は荒れた森に身を置き、最も深い悲嘆に押し潰されている。賽の勝負が行われた広間では、敵方の男たちの口から、あまりにも酷薄な言葉を聞かねばならなかった。その記憶の刺は今も胸に食い込み、思い返すたび、夜を徹して不安な思索に沈むのだ。

Verse 47

आततंतानां सुहृदां वाचो द्यूतप्रभूति शंसताम्‌ । अहं हदि श्रिता: स्मृत्वा सर्वरात्रीविचिन्तयन्‌

ヴァイシャンパーヤナは語った。「賽の勝負に端を発した災厄を、苦悶のうちに語った友の言葉を、私は胸の奥に留めている。それを幾度も思い返し、私は夜通し不安な思索に沈むのだ。」

Verse 48

यस्मिंश्नैव समस्तानां प्राणा गाण्डीवधन्चनि । विना महात्मना तेन गतसत्त्व इवाभवम्‌

ヴァイシャンパーヤナは語った。「我らすべての命の息が宿る者——ガーンディーヴァの弓を携える大魂のアルジュナ——は、我らから引き離されてしまった。あの高貴なるアルジュナなくして、私は生気を失ったかのようだ。」

Verse 49

कदा द्रक्ष्यामि बीभत्सुं कृतास्त्रं पुनरागतम्‌ । प्रियवादिनमक्षुद्रं दयायुक्तमतन्द्रित:

ヴァイシャンパーヤナは語った。「いつになれば私は再びビーバッツ（アルジュナ）に会えるのか——武器の学を究めて帰り来る彼に。言葉は柔らかく、卑小さのない高雅な振る舞い、慈悲を備え、常に怠りなく目覚めている者に。私は倦むことなく彼を思い、心ゆくまでその姿を見たいと渇望している。」

Verse 50

अस्ति राजा मया कश्चिदल्पभाग्यतरो भुवि | भवता दृष्टपूर्वो वा श्रुतपूर्वोडपि वा क्वचित्‌ | न मत्तो दुःखिततर: पुमानस्तीति मे मति:

ヴァイシャṃパーヤナは言った。「この地上で最も不運な王を、私は知っている。そなたはどこかで、そのような者を見たことがあるか、あるいは聞いたことがあるか。なぜなら、私の確信するところ、私より悲嘆に打ちひしがれた男は他にいないのだ。」

Verse 51

इस प्रकार श्रीमह्ा भारत वनपवके अन्तर्गत इन्रलोकाभिगमनपर्वमें धृतराष्टरविलापविषयक इकक्‍्यावनवाँ अध्याय पूरा हुआ

ブリハダシュヴァは言った。「大王よ、パーンダヴァよ。そなたは、どこにも自分より不運な者はいないと言う。もし自らを最も不幸と見るなら、私は古の物語を語ろう——この地上に、そなたよりなお深く苦しみに沈んだ王がいたのだ。」

Verse 52

अत्र ते वर्णयिष्यामि यदि शुश्रूषसे5नघ । यस्त्वत्तो दु:खिततरो राजा55सीत्‌ पृथिवीपते

「もし聞く心があるなら、罪なき者よ、ここで語って聞かせよう。大地の主よ、かつてそなたよりもなお深く悲嘆に沈んだ王がいたのだ。」

Verse 53

वैशम्पायन उवाच अथैनमब्रवीद्‌ राजा ब्रवीतु भगवानिति | इमामवस्थां सम्प्राप्तं श्रोतुमिच्छामि पार्थिवम्‌

ヴァイシャṃパーヤナは言った。そこで王は彼に告げた。「尊き御方よ、どうか語ってください。このような窮境に陥った王の物語を、私は聞きたいのです。」

Verse 54

ब॒हृदश्च उवाच शृणू राजन्नवहित: सह भ्रातृभिरच्युत । यस्त्वत्तो द:खिततरो राजा55सीत्‌ पृथिवीपते

ブリハダシュヴァは言った。「王よ、兄弟たちとともに心して聞きなさい。法（ダルマ）から決して逸れぬ者よ。この地上に、国土の主よ、かつてそなたよりもなお深く悲しみに苛まれた王がいた。私はその者が誰であったかを語ろう。」

Verse 55

निषधेषु महीपालो वीरसेन इति श्रुत: । तस्य पुत्रो5भवन्नाम्ना नलो धर्मार्थकोविद:,निषधदेशमें वीरसेन नामसे प्रसिद्ध एक भूपाल हो गये हैं। उन्हींके पुत्रका नाम नल था। जो धर्म और अर्थके तत्त्वज्ञ थे

ニシャダの国には、ヴィーラセーナという名で名高い王がいた。その子がナラであり、ダルマとアルタに通暁する者として称えられた—正しき行いと、慎み深い統治の道とをともに心得ていた。

Verse 56

स निकृत्या जितो राजा पुष्करेणेति न: श्रुतम्‌ वनवासं सुदुःखार्तों भार्यया न्यवसत्‌ सह

ブリハダシュヴァは語った。「聞くところによれば、ナラ王は賭博の骰子において、プシュカラの欺きによって敗れたという。激しい悲嘆に沈み、王妃とともに森へ追われ、流浪の苦しみを耐え忍んだのだ。」

Verse 57

न तस्य दासा न रथो न भ्राता न च बान्धवा: । वने निवसतो राजज्ल्िष्यन्ते सम कदाचन,राजन्‌! उनके साथ न सेवक थे न रथ, न भाई थे न बान्धव। वनमें रहते समय उनके पास ये वस्तुएँ कदापि शेष नहीं थीं

ブリハダシュヴァは語った。「彼には従者もなく、戦車もなく、兄弟もなく、親族もなかった。森に住むあいだ、王よ、そのような支えはいついかなる時も彼に残らなかった。」

Verse 58

भवान्‌ हि संवृतो वीरैर्भ्रातृभिदेवसम्मितै: । ब्रह्मकल्पैर्द्धिजाग्रयैश्व तस्मान्नाहसि शोचितुम्‌

そなたはまことに、神々にも比すべき勇士の兄弟たちに囲まれ、さらに梵天にも等しい威光を備えた最上のバラモンたちにも支えられている。ゆえに、嘆き悲しむべきではない。

Verse 59

तुम तो देवतुल्य पराक्रमी वीर भाइयोंसे घिरे हुए हो। ब्रह्माजीके समान तेजस्वी श्रेष्ठ ब्राह्मण तुम्हारे चारों ओर बैठे हुए हैं। अतः तुम्हें शोक नहीं करना चाहिये ।।

ユディシュティラは言った。「私は、神々にも比すべき武勇の兄弟たちに囲まれ、また梵天そのもののように輝く最上のバラモンたちが周りに座している。ゆえに、嘆きに身を委ねるべきではない。 語り手の中で最も優れた聖仙よ。私は大いなる魂をもつナラ王の生涯を、余すところなく詳しく聞きたい。どうか私に語ってくだされ。」