Adhyaya 76

Verse 1

संजय कहते हैं--राजन्‌! जब अर्जुनने सिंधुराज जयद्रथके वधकी प्रतिज्ञा कर ली, उस समय महाबाहु भगवान्‌ श्रीकृष्णने अर्जुनसे कहा--

サンジャヤは言った――王よ！　アルジュナがシンドゥの王ジャヤドラタを討つという厳粛な誓願を立てたとき、強大な御腕をもつ主シュリー・クリシュナはアルジュナにこう語りかけた――

Verse 2

भ्रातृणां मतमज्ञाय त्वया वाचा प्रतिश्रुतम्‌ । सैन्धवं चास्मि हन्तेति तत्साहसमिदं कृतम्‌

サンジャヤは言った。「兄弟たちの意見を確かめぬまま、汝は言葉によって誓いを立て、『サインダヴァ（ジャヤドラタ）を討つ』と宣言した。これは汝が引き受けた、軽率にして危険な業である。」

Verse 3

असम्मन्त्रय मया सार्धमतिभारो<यमुद्यत: । कथं तु सर्वलोकस्य नावहास्या भवेमहि,“मेरे साथ सलाह किये बिना ही तुमने यह बड़ा भारी भार उठा लिया। ऐसी दशामें हम सम्पूर्ण लोकोंके उपहासपात्र कैसे नहीं बनेंगे?

サンジャヤは言った。「我と相談もせず、汝はこの上なく重い荷を担った。このような有様で、世のすべての者の嘲りを免れ得ようか。」

Verse 4

धार्तराष्ट्रस्य शिबिरे मया प्रणिहिताश्षरा: । त इमे शीघ्रमागम्य प्रवृत्ति वेदयन्ति नः,“मैंने दुर्योधनके शिविरमें अपने गुप्तचर भेजे थे। वे शीघ्र ही वहाँसे लौटकर अभी-अभी वहाँका समाचार मुझे बता गये हैं

サンジャヤは言った。「我は持国の子の陣営へ密偵を放っておいた。彼らは速やかに帰還し、今まさにあちらの最新の動静を我らに告げている。」

Verse 5

त्वया वै सम्प्रतिज्ञाते सिन्धुराजवधे प्रभो । सिंहनाद: सवादित्र: सुमहानिह तै: श्रुतः

サンジャヤは言った。「主よ、汝がシンドゥ王を討つと厳かに誓ったとき、ここに戦の楽器の轟きとともに、巨大な獅子吼が上がった。それをクル族の戦士たちも聞き及んだ。」

Verse 6

तेन शब्देन वित्रस्ता धार्तराष्ट्रा: ससैन्धवा: । नाकस्मात्‌ सिंहनादो5यमिति मत्वा व्यवस्थिता:

サンジャヤは言った。「その響きに驚かされ、持国の子らはジャヤドラタとともに恐れおののいた。『この獅子吼は決して無因ではない』と悟り、彼らは警戒を固め、慎重に陣位へと就いた。」

Verse 7

सुमहान्‌ शब्दसम्पात: कौरवाणां महाभुज । आसीज्नागाश्रपत्तीनां रथघोषश्ष भैरव:,“महाबाहो! फिर तो कौरवोंके दलमें भी बड़े जोरका कोलाहल मच गया। हाथी, घोड़े, पैदल तथा रथ-सेनाओंका भयंकर घोष सब ओर गूँजने लगा

サンジャヤは言った。「大いなる腕を持つ者よ、そのときクル族の軍勢の中に、途方もない騒然が起こった。象、馬、歩兵、戦車の隊から、動きの轟きと戦の叫びが恐るべき響きとなって四方にこだました。」

Verse 8

अभिमन्योर्व॑धं श्रुत्वा ध्रुवमार्तों धनंजय: । रात्रौ निर्यास्यति क्रोधादिति मत्वा व्यवस्थिता:

彼らは戦の支度を整えた。アビマンニュの死を聞けば、ダナンジャヤ（アルジュナ）は必ずや深い苦痛に沈むに違いない。ゆえに怒りに燃え、夜のうちにでも出陣してくる――そう見なしたのである。

Verse 9

तैर्यतद्धिरियं सत्या श्रुता सत्यवतस्तव । प्रतिज्ञा सिन्धुराजस्य वधे राजीवलोचन,“कमलनयन! युद्धके लिये तैयार होते-होते उन कौरवोंने सदा सत्य बोलनेवाले तुम्हारी जयद्रथ-वधविषयक वह सच्ची प्रतिज्ञा सुनी

蓮華の眼を持つ者よ。彼らが戦支度を整えるさなか、彼らは聞いた――真実を旨とする汝にふさわしい、信度の王（ジャヤドラタ）を討つという、汝の真なる誓いを。

Verse 10

ततो विमनस: सर्वे त्रस्ता: क्षुद्रमृगा इव । आसन्‌ सुयोधनामात्या: स च राजा जयद्रथ:,'फिर तो दुर्योधनके मन्त्री और स्वयं राजा जयद्रथ--से सब-के-सब (सिंहसे डरे हुए) क्षुद्र मुगोंके समान भयभीत और उदास हो गये

すると一同は、臆病な小鹿のように怯え、意気消沈した。スヨーダナ（ドゥルヨーダナ）の重臣たちも、王ジャヤドラタもまた、恐れと落胆に囚われた。

Verse 11

अथोत्थाय सहामात्यैर्दीन: शिबिरमात्मन: । आयात्‌ सौवीरसिन्धूनामी श्वरो भूशदु:खित:,“तदनन्तर सिंधुसौवीरदेशका स्वामी जयद्रथ अत्यन्त दुःखी और दीन हो मन्त्रियोंसहित उठकर अपने शिविरमें आया

そののち、サウヴィーラとシンドゥの主ジャヤドラタは、深い苦悩のうちに立ち上がった。憔悴し、嘆きに沈みながら、彼は大臣たちを伴って自らの陣営へと戻っていった。

Verse 12

स मन्त्रकाले सम्मन्त्रय सर्वा नैःश्रेयसीं क्रियाम्‌ | सुयोधनमिदं वाक्यमब्रवीद्‌ राजसंसदि

サンジャヤは言った。評議の定められた時刻に、至上の安寧へと導きうるあらゆる方策について大臣たちと協議を尽くし、彼は王の सभा（サバー）に入り、ドゥルヨーダナに次のように語りかけた。

Verse 13

मामसौ पुत्रहन्तेति श्वोडईभियाता धनंजय: । प्रतिज्ञातो हि सेनाया मध्ये तेन वधो मम

サンジャヤは言った。「王よ、我をわが子の仇と見なして、ダナンジャヤ（アルジュナ）は明日の暁に我へ攻めかかって来ましょう。彼は自軍のただ中で、我が死を誓い立てたのです。」

Verse 14

तां न देवा न गन्धर्वा नासुरोरगराक्षसा: । उत्सहन्तेडन्यथा कर्तु प्रतिज्ञां सव्यसाचिन:,'सव्यसाची अर्जुनकी उस प्रतिज्ञाको देवता, गन्धर्व, असुर, नाग और राक्षस भी अन्यथा नहीं कर सकते

サンジャヤは言った。「サヴィヤサーチン（アルジュナ）のその誓いは、神々も、ガンダルヴァも、アスラも、ナーガも、ラクシャサも、別の結末へと変えることはできません。」

Verse 15

ते मां रक्षत संग्रामे मा वो मूर्ध्नि धनंजय: । पदं कृत्वा55प्रुयाल्लक्ष्यं तस्मादत्र विधीयताम्‌

サンジャヤは言った。「ゆえに、この戦いで我を守ってください。ダナンジャヤ（アルジュナ）が、まるであなたがたの頭上を踏み台にするかのように突破して、狙いに到達することのないように。だからこそ、ここで必要な備えを整えよ。」

Verse 16

अथ रक्षा न मे संख्ये क्रियते कुरुनन्दन । अनुजानीहि मां राजन्‌ गमिष्यामि गृहान्‌ प्रति,“कुरुनन्दन! यदि आप युद्धमें मेरी रक्षा न कर सकें तो मुझे आज्ञा दें; राजन! मैं अपने घर चला जाऊँगा

サンジャヤは言った。「クル族の誉れよ、この戦で我が身の守りを確かなものにできぬのなら、王よ、我に暇をお与えください。私は自らの家へ帰りましょう。」

Verse 17

एवमुक्तस्त्ववाक्‌ृशीर्षो विमना: स सुयोधन: । श्रुत्वा तं समय॑ तस्य ध्यानमेवान्वपद्यत

サञ्जयは語った。かく言われて、スヨーダナ（ドゥルヨーダナ）は頭を垂れ、心は沈み、意気消沈した。その誓願を聞くや、彼は深い不安の思索へと沈み込み――いま動き出した誓いが帯びる法（ダルマ）と戦略の重みとに、胸を乱されたのである。

Verse 18

तमार्तमभिसंप्रेक्ष्य राजा किल स सैन्धव: । मृदु चात्महितं चैव साक्षेपमिदमुक्तवान्‌,“दुर्योधनको उद्विग्नचित्त देखकर सिन्धुराज जयद्रथने व्यंग्य करते हुए कोमल वाणीमें अपने हितकी बात इस प्रकार कही--

サञ्जयは語った。彼の苦悩を見て、シンドゥの王ジャヤドラタは、柔らかな口調ながらも刺すような含みを帯びて、自らの利を図る言葉を口にした。

Verse 19

नेह पश्यामि भवतां तथावीर्य धनुर्धरम्‌ । योअर्जुनस्यास्त्रमस्त्रेण प्रतिहन्यान्महाहवे

サञ्जयは語った。「大王よ、この大戦において、己の武器をもってアルジュナの武器を打ち返せるほどの剛勇なる弓手を、あなたの軍勢の中に私は見いだせぬ。」

Verse 20

वासुदेवसहायस्य गाण्डीवं धुन्वतो धनु: । कोडर्जुनस्थाग्रतस्तिछेत्‌ साक्षादपि शतक्रतु:

サञ्जयは語った。「ヴァースデーヴァを助けとして、アルジュナがガーンディーヴァの弓を振るうとき、誰がその前に立てようか。シャタクラトゥ（インドラ）その人でさえ、真に彼と相対することはできぬ。」

Verse 21

महेश्वरो5पि पार्थेन श्रूयते योधित: पुरा । पदातिना महावीर्यों गिरौ हिमवति प्रभु:,“मैंने सुना है कि पूर्वकालमें हिमालयपर्वतपर पैदल अर्जुनने महापराक्रमी भगवान्‌ महेश्वरके साथ भी युद्ध किया था

サञ्जयは語った。「聞くところによれば、昔、ヒマヴァットの山において、パールタ（アルジュナ）は徒歩のまま、あの大勇の主マヘーシュヴァラとさえ戦ったという。」

Verse 22

दानवानां सहस्राणि हिरण्यपुरवासिनाम्‌ | जघानैकरथेनैव देवराजप्रचोदित:,“देवराज इन्द्रकी आज्ञा पाकर उसने एकमात्र रथकी सहायतासे हिरण्यपुरवासी सहस्रों दानवोंका संहार कर डाला था

サンジャヤは言った。「神々の王インドラに促され、彼はヒラニヤプラに住むダーナヴァを幾千と討ち、ただ一台の戦車のみでその殲滅を成し遂げた。」

Verse 23

समायुक्तो हि कौन्तेयो वासुदेवेन धीमता । सामरानपि लोकांस्त्रीन्‌ हन्यादिति मतिर्मम

サンジャヤは言った。「私の確信はこうだ。クンティの子アルジュナが、至智のヴァースデーヴァ（シュリー・クリシュナ）と結び合っているなら、神々をも含む三界さえ滅ぼし得る。」

Verse 24

सो5हमिच्छाम्यनुज्ञातं रक्षितुं वा महात्मना । द्रोणेन सहपुत्रेण वीरेण यदि मन्यसे

サンジャヤは言った。「ゆえに、ここを去る許しを願う。あるいは、もしそれがよいとお考えなら、大いなる魂をもつ勇将ドローナが、その子とともに我が身の安全を保証してくだされ。」

Verse 25

स राज्ञा स्वयमाचार्यो भृशमत्रार्थितो<र्जुन । संविधान च विहित॑ं रथाश्च॒ किल सज्जिता:

サンジャヤは言った。「アルジュナよ、王（ドゥルヨーダナ）はこの件について師ドローナ自身に切に願い出た。ゆえに守りの手配は万全となり、戦車もまた整えられた。」

Verse 26

कर्णो भूरिश्रवा द्रौणिर्वषसेनश्व दुर्जय: । कृपश्च मद्रराजश्न षडेते5स्य पुरोगमा:,“कलके युद्धमें कर्ण, भूरिश्रवा, अश्वत्थामा, दुर्जय वीर वृषसेन, कृपाचार्य और मद्रराज शल्य--ये छः महारथी उसके आगे रहेंगे”

サンジャヤは言った。カルナ、ブーリシュラヴァ、ドローナの子アシュヴァッターマ、難攻不落の勇士ヴリシャセーナ、クリパーチャールヤ、そしてマドラ王シャリヤ——この六人の大車戦士が、戦場において彼の前面に立つであろう。

Verse 27

शकट: पद्मकश्चार्धो व्यूहो द्रोणेन निर्मित: । पद्मकर्णिकमध्यस्थ: सूचीपाश्चे जयद्रथ:

サンジャヤは言った。ドローナは「シャカタ」と「パドマカ」から成る戦陣を組み、さらに半陣を添えて布陣した。その最奥の中心――蓮華の房のごとき場所――にジャヤドラタが立ち、彼の背後には針のように鋭く貫く兵が配された。

Verse 28

धनुष्यस्त्रे च वीर्ये च प्राणे चैव तथौरसे

サンジャヤは言った。「おおパールタよ、前もって定められた六人の大車戦士は、弓と武器の妙技、武勇、生命の息吹そのもの、そして胸の強さと不屈の決意によって、まったく征服しがたい者と見なされている。この六人を打ち破らずして、ジャヤドラタに到達することはできぬ。」

Verse 29

अविषद्वुतमा होते निश्चिता: पार्थ षड्‌ रथा: । एतानजित्वा षड्‌ रथान्‌ नैव प्राप्यो जयद्रथ:

サンジャヤは言った。「おおパールタよ、（彼を守るために）六人の車戦士が固く任じられている。彼らは戦場においてまったく屈しない者と見なされる。この六人をまず打ち破らねば、ジャヤドラタには決して届かぬ。」

Verse 30

तेषामेकैकशो वीर्य षण्णां त्वमनुचिन्तय । सहिता हि नरव्यापत्र न शक्‍्या जेतुमज्जसा

サンジャヤは言った。「人中の虎よ、まずその六人の勇士それぞれの力と武威を、一人ずつよく思案せよ。六人が結束して立つとき、容易には打ち破れぬのだから。」

Verse 31

भूयस्तु मन्त्रयिष्यामि नीतिमात्महिताय वै । मन्त्रज्जै: सचिवै: सार्ध सुहृद्धि: कार्यसिद्धये

サンジャヤは言った。「私はふたたび協議しよう――自らの利を念頭に置きつつ――この企てを成就させるために。策に通じた大臣たち、そして善意の友とともに。」

Verse 75

इति श्रीमहाभारते द्रोणपर्वणि प्रतिज्ञापर्वणि श्रीकृष्णवाक्ये पजचसप्ततितमो< ध्याय:,इस प्रकार श्रीमह्ाभारत द्रोणपर्वके अन्तर्गत प्रतिज्ञापर्वमें श्रीकृष्णवाक्यविषयक पचहत्तरवाँ अध्याय पूरा हुआ

サンジャヤは言った。「かくして『聖マハーバーラタ』において、ドローナ・パルヴァのうち—とりわけ誓願章（プラティジュニャー・パルヴァ）にて—聖クリシュナの言説に関する第七十五章はここに終わる。」この結語（コロフォン）は、戦の義務と誓いが激化するさなか、クリシュナの諭しを道義と戦略の両面で決定的な介入として位置づける。

Verse 276

स्थास्यते रक्षितो वीरै: सिंधुराट्‌ स सुदुर्मद: । “ट्रोणाचार्यने ऐसा व्यूह बनाया है

サンジャヤは言った。シンドゥの王ジャヤドラタは、驕りに酔いしれてそこに立ち、四方を勇士たちに守られるであろう。展開する戦の策の中で、その護衛は道義と戦術の両面から意図して選び取られたもの—一人の男を陣形の中心に据え、義務と忠誠、そして暴力の代価とを彼に収斂させるためである。