Adhyaya 37

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते पूर्वभागे द्वितीये ऽनुषङ्ग पादे शेषमन्वन्तराश्यानं पृथिवीदोहनं च नाम षट्त्रिंशत्तमो ऽध्यायः सूत उवाच आसीदिह समुद्रान्ता वसुधेति यथा श्रुतम् / वसु धत्ते यतस्तस्माद्वसुधा सेति गीयते

かくして『シュリー・ブラフマाण्ड・マハープラーナ』、風神ヴァーユの説く前分・第二アヌシャṅガ・パーダに、「残余のマンヴァンタラの物語と大地の乳搾り」と名づける第三十六章がある。スータは言った――聞き伝えのとおり、このヴァスダーは海の果てまで広がっていた。ヴァス（財宝）を保持するゆえに、「ヴァスダー」と讃えられるのである。

Verse 2

मधुकैटभयोः पूर्वं मेदसा संपरिप्लुता / तेनेयं मेदिनीत्युक्ता निरुक्त्या ब्रह्मवादिभिः

マドゥとカイタバの以前、この大地はメーダス（脂）に満ちて覆われていた。ゆえにブラフマンを説く者たちは、ニルクティ（語源解釈）により彼女を「メーディニー」と呼んだ。

Verse 3

ततो ऽभ्युपगमाद्राज्ञः पृथोर्वैन्यस्य धीमतः / दुहितृत्वमनुप्राप्ता पृथिवी पठ्यते ततः

その後、賢き王ヴァイニャ・プリトゥが彼女を受け入れたことにより、大地は「娘」としての位を得た。ゆえにそれ以来、彼女は「プリティヴィー」と称される。

Verse 4

पृथुना प्रविभागश्चधरायाः साधितः पुरा / तस्याकरवती राज्ञः पत्तनाकरमालिनी

昔、プリトゥは大地の区分と秩序を成し遂げた。すると彼女は王のために鉱脈に富み、町々と鉱山が連なる花輪のように輝いた。

Verse 5

चातुर्वर्णमयसमाकीर्णा रक्षिता तेन धीमता / एवंप्रभावोराजासीद्वैन्यः सद्विजसत्तमाः

大地は四つのヴァルナに満ち、賢者プリトゥによって守護された。おお最勝のドヴィジャたちよ、ヴァイニャ王の威徳はかくのごときものであった。

Verse 6

नमस्यश्चैव पूच्यश्च भूतग्रामेण सर्वशः / ब्राह्मणैश्च महाभागैर्वेदवेदाङ्गपारगैः

彼はあらゆる生類の群れによって遍く礼拝され供養されるべき方であり、またヴェーダとヴェーダーンガに通暁した福徳あるバラモンたちによっても礼敬される。

Verse 7

पृथुरेव नमस्कार्यो ब्रह्मयोनिः सनातनः / पार्थिवैश्च महाभागैः प्रार्थयद्भिर्महद्यशः

永遠にして梵より生じたプṛथुこそ礼拝に値する。大いなる名声を備え、徳高き諸王が祈り求める御方である。

Verse 8

आदिराजो नमस्कार्यः पृथुर्वैन्यः प्रतापवान् / योधैरपि च संग्रामे प्राप्तुकामैर्जयं युधि

始祖の王、威光あるプṛथु・ヴァイニャは礼拝に値する。戦場で勝利を望む武人たちでさえ、彼を敬い奉る。

Verse 9

आदिकर्त्तारणानां वै नमस्यः पृथुरेव हि / यो हि योद्धा रणं याति कीर्त्तयित्वा पृथुं नृपम्

戦いの始祖たるプṛथुこそ、まことに礼拝に値する。いかなる武人も、プṛथु王を称えてから戦場へ赴く。

Verse 10

स घोररूपात्संग्रामात्क्षेमी तरति कीर्त्तिमान् / वैश्यैरपि च राजर्षिर्वेश्यवृत्तिमिहास्थितैः

名声ある者は、その恐るべき戦いを安穏に渡り越える。またここで自らの務めに立つヴァイシャたちによっても、王仙（プṛथु）は礼敬される。

Verse 11

पृथुरेव नमस्कार्यो वृत्तिदानान्महायशाः / एते वत्सविशेषाश्च दोग्धारः क्षीरमेव च

生業を授けたゆえに、大いなる名声のプṛथुは礼拝に値する。これらが特別の仔牛、これらが乳を搾る者、そしてこれこそ乳そのものである。

Verse 12

पात्राणि च मयोक्तानि सर्वाण्येव यथाक्रमम् / ब्रह्मणा प्रथमं दुग्धा पुरा पृथ्वी महात्मना

器はすべて順に語った。太古には、大いなるブラフマーが最初に大地を搾り取ったのである。

Verse 13

वायुं कृत्वा तथा वत्सं बीजानि वसुधातले / ततः स्वायंभुवे पूर्वं तदा मन्वन्तरे पुनः

ヴāायुを仔牛として、大地の上に種子が現れた。まずスヴァーヤンブヴァのマンヴァンタラにおいて、そして後に再び他のマンヴァンタラにおいて。

Verse 14

वत्सं स्वायंभुवं कृत्वा सर्वसस्यानि चैव हि / ततः स्वारोचिषे वापि प्राप्ते मन्वन्तरे ऽधुना

スヴァーヤンブヴァを仔牛として、まことにあらゆる穀物が搾り出された。さらに今到来したスヴァーロチシャのマンヴァンタラにおいても同様である。

Verse 15

वत्सं स्वारोचिषं कृत्वा दुग्धा सस्यानि मेदिनी / उत्तमेन तु तेनापि दुग्धा देवानु जेन तु

スヴァーロチシャを仔牛として、大地は作物を搾り出した。同じくウッタマ・マヌの時代にも、またデヴァーヌジャ・マヌの時代にも搾り出された。

Verse 16

मनुं कृत्वोत्तमं वत्सं सर्वसस्यानि धीमता / पुनश्च पञ्चमे पृथ्वी तामसस्यान्तरे मनोः

賢者はマヌを最上の子牛として、あらゆる穀物を乳のごとく搾り出した。さらに第五のマンヴァンタラ、ターマサ・マヌの時代において、大地もまた搾り取られた。

Verse 17

दुग्धेयं तामसं वत्सं कृत्वा वै बलबन्धुना / चारिष्टवस्य वै षष्ठे संप्राप्ते चान्तरे मनोः

バラバンドゥはターマサを子牛としてこれを搾り出した。さらにチャーリシュタヴァ・マヌの第六マンヴァンタラが到来したとき、そのマヌの時期にも同様であった。

Verse 18

दुग्धा मही पुराणेन वत्सं चारिष्टवं प्रति / चाक्षुषे चापि संप्राप्ते तदा मन्वन्तरे पुनः

プラーナはチャーリシュタヴァを子牛として大地を搾り出した。さらにチャークシュシャのマンヴァンタラが到来したとき、またそのマンヴァンタラにおいても同様であった。

Verse 19

दुग्धा मही पुराणेन वत्सं कृत्वा तु चाक्षुषम् / चाक्षुषस्यान्तरे ऽतीते प्राप्ते वैवस्वते पुनः

プラーナはチャークシュシャを子牛として大地を搾り出した。チャークシュシャの時期が過ぎ去り、再びヴァイヴァスヴァタのマンヴァンタラが到来した。

Verse 20

वैन्येनेयं पुरा दुग्धा यथा ते कथितं मया / एतैर्दुग्धा पुरा पृथ्वी व्यतीतेष्वन्तरेषु वै

わたしが汝に語ったとおり、かつてヴァイニャ（プリトゥ）はこの大地を搾り出した。また彼らによっても、過ぎ去ったマンヴァンタラの諸間隙において、古来より大地は搾り取られてきた。

Verse 21

देवादिभिर्मनुष्यैश्च ततो भूतादिभिश्च ह / एवं सर्वेषु विज्ञेया अतीतानागतेष्विह

神々と人々、さらにブータ（精霊類）などの存在によっても——このように、ここにおいて過去と未来のいずれの時にも、すべての者の間で知られるべきである。

Verse 22

देवा मन्वन्तरे स्वस्थाः पृथोस्तु शृणुत प्रजाः / पृथोस्तु पुत्रौ विक्रान्तौ जज्ञाते ऽन्तर्द्धिपाषनौ

マンヴァンタラの時代、神々は安穏にあった。民よ、プṛトゥのことを聞け——彼には大いなる武勇を備えた二人の子、アンタルッディとパーシャナが生まれた。

Verse 23

शिखण्डिनी हविर्धानमन्तर्द्धानाव्द्यजायत / हविर्धानात्षडाग्नेयी धिषणाजनयत्सुतान्

シカンディニーはアンタルッダーナからハヴィルダーナを生んだ。さらにハヴィルダーナから、火神アグニの系譜に属するディシャナーが六人の पुत्रをもうけた。

Verse 24

प्राचीनबर्हिषं शुक्लं गयं कृष्णं प्रजाचिनौ / प्राचीनबर्हिर्भगवान्महानासीत्प्रजापतिः

プラーチーナバルヒषの子は、シュクラ、ガヤ、クリシュナ、プラジャーチナであった。尊きプラーチーナバルヒは偉大なるプラジャーパティであった。

Verse 25

बलश्रुततपोवीर्यैः पृथिव्यामेकराडसौ / प्राचीनाग्राः कुशास्तस्य तस्मात्प्राचीनबर्ह्यसौ

力と聖典の聞知（シュルティ）、苦行と威力によって、彼は地上の唯一の王であった。彼のクシャ草の先端が東を向いていたゆえに、『プラーチーナバルヒ』と呼ばれた。

Verse 26

समुद्रतनयायां तु कृतदारः स वै प्रभुः / महतस्तपसः पारे सवर्णायां प्रजापतिः

その主は海の娘を妻とし、偉大な苦行の彼岸において、サヴァルナーよりプラジャーパティとして顕れた。

Verse 27

सवर्णाधत्त सामुद्री दश प्राचीनबर्हिषः / सर्वान्प्रचेतसो नाम धनुर्वेदस्य पारगान्

サヴァルナーはサームドリーより、プラーチーナバルヒシュの十人の子を授かった。皆「プラチェータス」と呼ばれ、ダヌルヴェーダ（弓術）に通暁していた。

Verse 28

अपृथग्धर्मचरणास्ते ऽतप्यन्त महात्तपः / दशवर्ष सहस्राणि समुद्रसलिलेशयाः

彼らは法の行いにおいて分かたれず、海の水に身を横たえ、十千年にわたり大いなる苦行を修した。

Verse 29

तपश्चतेषु पृथिवीं तप्यत्स्वथ महीरुहाः / अरक्ष्यमाणामावब्रुर्बभूवाथ प्रजाक्षयः

彼らが苦行に励むあいだ大地は熱せられ、守る者なきゆえ樹木と蔓草が広がり覆い、ついに衆生の減亡が起こった。

Verse 30

प्रत्याहृते तदा तस्मिञ्चाक्षुषस्यान्तरे मनोः / नाशकन्मारुतो वातुं वृत्तं खमभवद्द्रुमैः

その後、チャークシュシャ・マヌの間期にそれが引き戻されると、風は吹くこともできず、虚空は樹々に囲まれた。

Verse 31

दशवर्षसहस्राणि न शेकुश्चेष्टितुं प्रजाः / तदुपश्रुत्य तपसा सर्वे युक्ताः प्रचेतसः

一万年のあいだ、衆生は何の働きも成し得なかった。これを聞き、プラチェータスたちは皆、苦行に結ばれて励んだ。

Verse 32

मुखेभ्यो वायुमग्निं च ससृजुर्जातमन्यवः / उन्मूलानथ वृक्षांस्तान्कृत्वा वायुरशोषयत्

怒りに燃え、彼らは口から風と火を放った。すると風はその木々を根こそぎ引き抜き、乾き尽くさせた。

Verse 33

तानग्निरदहद्धोर एवमासीद्दुमक्षयः / द्रुमक्षयमथो बुद्ध्वा किञ्चिच्छिष्टेषु शाखिषु

恐るべき火がそれらを焼き尽くし、かくして樹木の滅亡が起こった。樹々の滅びを悟り、わずかに残る枝ある木々に向かって…

Verse 34

उपगम्याब्रवी देतान्राजा सोमः प्रचेतसः / दृष्ट्वा प्रयोजनं सत्यं लोकसंतानकारणात्

そこで王ソーマはプラチェータスたちに近づき、世の子孫繁栄のための真の目的を見定めて語った。

Verse 35

कोपं त्यजत राजानः सर्वे प्राचीनबर्हिषः / वृक्षाः क्षित्यां जनिष्यन्ति शाम्यतामग्निमारुतौ

プラーチーナバルヒシュの王たちよ、怒りを捨てよ。大地には再び樹々が生まれる。火と風を鎮めよ。

Verse 36

रत्नभूता च कन्येयं वृक्षाणां वरवर्णिनीः / भविष्यज्जनता ह्येषा धृता गर्भेण वै मया

この乙女は宝玉のごとく、樹々の中でも最上の色艶を備える。彼女こそ未来の民であり、まことに我が胎内に宿してきた。

Verse 37

मारिषा नाम नाम्नैषा वृक्षैरेव विनिर्मिता / भार्या भवतु वो ह्येषा सोमगर्भा विवर्द्धिता

この乙女の名はマーリシャ。樹々そのものが彼女を造り出した。ソーマの胎に育まれた彼女が、汝らの法（ダルマ）にかなう妻となれ。

Verse 38

युष्माकं तेजसार्द्धेन मम चार्धेन तेजसा / अस्यामुत्पत्स्यते विद्वान्दक्षो नाम प्रजापतिः

汝らの威光の半分と我が威光の半分とによって、この女より、賢き生主（プラジャーパティ）ダクシャが生まれる。

Verse 39

स इमां दग्धभूयिष्ठां युष्मत्तेजोमयेन वै / अग्निनाग्निसमो भूयः प्रजाः संवर्द्धयिष्यति

彼は汝らの威光より成る、ほとんど焼け尽くされたこの大地を、火に等しき火となって、再び衆生を増し育てる。

Verse 40

ततः सोमस्य वचनाज्जगृहुस्ते प्रचेतसः / संत्दृत्य कोपं वृक्षेभ्यः पत्नीं धर्मेण मारिषाम्

その後、ソーマの言葉に従い、プラチェータスたちは樹々への怒りを鎮め、マーリシャを法（ダルマ）に則って妻として迎えた。

Verse 41

मारिषायां ततस्ते वै मनसा गर्भमादधुः / दशभ्यस्तु प्रचेतोभ्यो मारिषायां प्रजापतिः

そののち彼らはマリシャーに心によって胎を宿らせた。十人のプラチェータから、マリシャーにおいてプラジャーパティが生まれた。

Verse 42

दक्षो जज्ञे महातेजाः सोमस्यांशेन वीर्यवान् / असृजन्मनसा त्वादौ प्रजा दक्षो ऽथ मैथुनात्

ソーマの一分より、偉大な光輝と力を備えたダクシャが生まれた。彼はまず心によって衆生を創り、次いで交合によって増やした。

Verse 43

अचरांश्च चरांश्चैव द्विपदो ऽथ चतुष्पदः / विसृज्य मनसा दक्षः पश्चादसृजत स्त्रियः

ダクシャはまず心によって、不動と動くもの、二足と四足の生類を放ち、のちに女性を創り出した。

Verse 44

ददौ स दश धर्माय कश्यपाय त्रयां दश / कालस्य नयने युक्ताः सप्तविंशतिमिन्दवे

彼はダルマに十人、カश्यパに十三人の娘を与え、さらに時の眼のごとく結ばれた二十七人の娘をインドゥ（月神）に捧げた。

Verse 45

एभ्यो दत्त्वा ततो ऽन्या वै चतस्रो ऽरिष्टनेमिने / द्वे चैव बहुपुत्राय द्वे चैवाङ्गिरसे तथा

それらを与えたのち、彼はさらに四人をアリシュタネーミに、二人をバフプトラに、そして二人をアンギラスにも授けた。

Verse 46

कन्यामेकां कृशाश्वाय तेभ्यो ऽपत्यं बभूव ह / अन्तरं चाक्षुषस्याथ मनोः षष्ठं तु गीयते

クリシャーシュヴァには一人の乙女が与えられ、そこから子孫が生まれた。チャークシュシャのマンヴァンタラの後、マヌの第六マンヴァンタラが称えられる。

Verse 47

मनोर्वैवस्वतस्यापि सप्तमस्य प्रजापतेः / वसुदेवाः खगा गावो नागा दितिजदानवाः

第七のプラジャーパティであるヴァイヴァスヴァタ・マヌの時代に、ヴァスデーヴァたち、鳥類、牛、ナーガ、そしてディティの子らであるダーナヴァが現れた。

Verse 48

गन्धर्वाप्सरसश्चैव जज्ञिरे ऽन्याश्च जातयः / ततः प्रभृति लोके ऽस्मिन्प्रजा मैथुनसंभवाः / संकल्पाद्दर्शनात्स्पर्शात्पूर्वासां सृष्टिरुच्यते

ガンダルヴァとアプサラス、そして他の諸族も生まれた。それ以来この世の衆生は交合によって生じるが、古の創造は意念・視線・触れ合いによるものと説かれる。

Verse 49

ऋषिरुवाच देवानां दानवानां च देवर्षिणां च ते शुभः / संभवः कथितः पूर्वं दक्षस्य च महात्मनः

聖仙は言った。「神々、ダーナヴァ、そしてデーヴァリシたちの吉祥なる出生はすでに語られた。大いなるダクシャについても同様である。」

Verse 50

प्राणात्प्रजापतेर्जन्म दक्षस्य कथितं त्वया / कथं प्राचे तस्त्वं च पुनर्लेभे महातपाः

あなたは、ダクシャがプラジャーパティのプラーナ（生命気）から生まれたと語った。大いなる苦行者よ、ではプラーチェタサ（ダクシャ）はいかにして再び得られたのか。

Verse 51

एतं नः संशयं सूत व्याख्यातुं त्वमिहार्हसि / दौहित्रश्चैव सोमस्य कथं श्र्वशुरतां गतः

おおスータよ、この疑いをここで解き明かしてほしい。ソーマの外孫はいかにして舅（しゅうと）の位に至ったのか。

Verse 52

सूत उवाच उत्पत्तिश्च निरोधश्च नित्यं भूतेषु सत्तमाः / ऋषयो ऽत्र न सुह्यन्ति विद्यावन्तश्च ये जनाः

スータは言った。「最上の人々よ、万有には生起と滅尽が常にある。この理において、リシや学識ある者は迷わない。」

Verse 53

युगे युगे भवन्त्येते सर्वे दक्षादयो द्विजाः / पुनश्चैव निरुध्यन्ते विद्वांस्तत्र न मुह्यति

ユガごとに、ダクシャらすべての二度生まれ（ドヴィジャ）は現れ、また滅してゆく。この理において賢者は迷わない。

Verse 54

ज्यैष्ठ्यकानिष्ठ्यमप्येषां पूर्वमासीद्द्विजोत्तमाः / तप एव गरीयो ऽभूत्प्रभावश्चैव कारणम्

二度生まれの最上者たちよ、かつて彼らには長幼の別もあった。だがより重んじられたのはタパス（苦行）であり、その威力こそが因となった。

Verse 55

इमां विसृष्टिं यो वेद चाक्षुषस्य चराचरम् / प्रजावानायुषस्तीर्णः स्वर्गलोके महीयते

チャークシュシャの時代における、この動くものと動かぬものから成る創造を知る者は、子孫に恵まれ、長寿を全うし、天界にて尊ばれる。

Verse 56

एवं सर्गः समाख्यातश्चाक्षुषस्य समासतः / इत्येते षट् निसर्गाश्च क्रान्ता मन्वन्तरात्मकाः

かくして、チャークシュシャ・マンヴァンタラのサルガ（創成）は要約して語られた。かくのごとく、マンヴァンタラ性をもつ六つのニサルガはすでに過ぎ去った。

Verse 57

स्वायंभुवाद्याः संक्षेपाच्चाशुषान्ता यथाक्रमम् / एते सर्गा यथा प्राज्ञैः प्रोक्ता ये द्विजसत्तमाः

スヴァーヤンブヴァに始まりチャークシュシャに至る諸サルガは、順序に従い要約して語られた。おお最勝の二度生まれよ、これらは賢者が説いたとおりのサルガである。

Verse 58

वैवस्वतनिसर्गेण तेषां ज्ञेयस्तु विस्तरः / अन्यूनानतिरिक्तास्ते सर्वे सर्गा विवस्वतः

それらの詳説は、ヴァイヴァスヴァタのニサルガによって知るべきである。ヴィヴァスヴァーンのこれらすべてのサルガは、少なくもなく多くもない。

Verse 59

आरोग्यायुः प्रमाणेभ्यो धर्मतः कामतोर्ऽथतः / एतानेव गुणानेति यः पठन्ननसूयकः

妬みなくこれを誦する者は、健康と長寿、名声、そしてダルマ・カーマ・アルタという徳をまさに得る。

Verse 60

वैवस्वतस्य वक्ष्यामि सांप्रतस्य महात्मनः / समासव्यासतः सर्गं ब्रुवतो मे निबोधत

いま、現今の大魂ヴァイヴァスヴァタのサルガを、要略と詳説の両様に語ろう。わたしの言葉をよく聴け。