Shloka 36
Pṛthivī-dohaṇa (The Milking of the Earth) and the Praise of King Pṛthu
Devanagari script
रत्नभूता च कन्येयं वृक्षाणां वरवर्णिनीः / भविष्यज्जनता ह्येषा धृता गर्भेण वै मया
Transliteration
ratnabhūtā ca kanyeyaṃ vṛkṣāṇāṃ varavarṇinīḥ / bhaviṣyajjanatā hyeṣā dhṛtā garbheṇa vai mayā
Translation
この乙女は宝玉のごとく、樹々の中でも最上の色艶を備える。彼女こそ未来の民であり、まことに我が胎内に宿してきた。
Word by Word
रत्नभूता(she is) jewel-formed / made of jewels
रत्नभूता:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootरत्न + भू (धातु) → रत्नभूत (कृदन्त/प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; भूत-प्रत्ययान्त कृदन्त (क्त/भूतकृदन्त) used adjectivally; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (रत्नस्य भूता = made/turned into jewels)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
कन्याmaiden, girl
कन्या:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकन्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
इयम्this (she)
इयम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; सर्वनाम (pronoun)
वृक्षाणाम्of the trees
वृक्षाणाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootवृक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), बहुवचन
वरवर्णिनीof excellent complexion/beauty
वरवर्णिनी:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootवर + वर्णिन् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; विशेषण; समासः कर्मधारयः (वरः वर्णः यस्याः सा)
भविष्यत्-जनताfuture progeny/people
भविष्यत्-जनता:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootभविष्यत् (कृदन्त/प्रातिपदिक) + जनता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; समासः तत्पुरुषः (भविष्यती जनताः = future progeny/people)
हिindeed
हि:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (particle), हेत्वर्थ/निश्चयार्थ (indeed/for)
एषाthis (she)
एषा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; सर्वनाम
धृताheld, borne
धृता:
Karma (कर्म)
TypeVerb
Rootधृ (धातु) → धृत (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त (past passive participle); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि-प्रयोगार्थ (held/born)
गर्भेणby (my) womb / in the womb
गर्भेण:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootगर्भ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; करण/हेतु-भाव (instrumental: by/in the womb)
वैindeed, surely
वै:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formनिपात (emphatic particle)
मयाby me
मया:
Kartr̥ (कर्ता/Agent in passive)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तमपुरुष-सर्वनाम; तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन