Adhyaya 48

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीय उपोद्धातपादे सगरोपाख्याने वसिष्ठगमनं नाम सप्तचत्वारिंशत्तमो ऽध्यायः जैमिनिरुवाच गते तस्मिन्मुनिवरे सगरो राजसत्तमः / अयोध्यायामधिवस्न्पालयामास मेदिनीम्

かくして『シュリー・ブラフマाण्ड・マハープラーナ』、風神ヴァーユの説く中篇・第三序説章、サガラ物語の「ヴァシシュタの旅立ち」と名づけられた第四十七章。ジャイミニは語った――その最勝の牟尼が去ったのち、王の中の最上サガラはアヨーディヤーに住し、大地を守り治めた。

Verse 2

सर्वसंपद्गणोपेतः सर्वधर्मार्थतत्त्ववित् / वयसैव स बालो ऽभूत्कर्मणा वृद्धसंमतः

彼はあらゆる繁栄の宝を備え、ダルマとアルタの真髄を知っていた。年齢はなお少年であったが、行いによって長老のごとく敬われた。

Verse 3

तथापि न दिवा भुक्तें शेते वा निशि संस्मरन् / सुदीर्घं निःश्वसित्युष्णमुद्विग्नहृदयो ऽनिशम्

それでも彼は昼に食せず、夜に眠らず、ただ思いに沈んでいた。胸は騒ぎ、熱い長い溜息を絶え間なく吐き続けた。

Verse 4

श्रुत्वा राजा स्वराज्यं निजगुरुमवजित्यारिभिः संगृहीतं मात्रा सार्द्धं प्रयान्तं वनमतिगहनंस्वर्गतं तं च तस्मिन् / शोकाविष्टः सरोषं सकलरिपुकुलोच्छित्तये सत्प्रतिज्ञश्चके सद्यः प्रतिज्ञां परिभवमनलं सोढुमिक्ष्वाकुवंश्यः

王は聞いた――敵どもが自らの師を侮り、国を奪い、師は母とともに深き森へ赴いて、そこで天に帰したという。悲嘆と憤怒に満たされたイクシュヴァーク族の王は、辱めの火に耐えられず、ただちに敵の一族をことごとく滅ぼすとの堅固な誓願を立てた。

Verse 5

स कदाचिन्महीपालः कृतकौतुकमङ्गलः / रिपुं जेतुं मनश्चक्रे दिशश्च सकलाः क्रमात्

ある時、その地を護る王は吉祥の儀礼を整えて、敵を討ち破らんと心を定め、次第にあらゆる方角へ進軍することを思い定めた。

Verse 6

अनेकरथसाहस्रैर्गजाश्वरथसैनिकैः / सर्वतः संवृतो राजा निश्चक्राम पुरोत्तमात्

幾千の戦車と象馬の軍勢に四方を囲まれ、王はプルオッタマの都より出陣した。

Verse 7

शत्रून्हन्तुं प्रतस्थे निजबलनिवहेनोत्पतद्भिस्तुरङ्गैर्नासत्त्वोर्मिजालाकुलजलनिधिनिभेनाथ षाडङ्गिकेन / मत्तैर्मातङ्गयूथैः सकुलगिरिकुलेनैव भूमण्डलेन श्वेतच्छत्रध्वजौघैरपि शशिसुकराभातखेनैव सार्द्धम्

敵を討たんと、彼は大軍を率いて進発した。跳ね躍る馬、波の網に騒ぐ海のごとき六部の軍勢、酔い猛る象の群れは山脈のごとく大地を覆い、白き天蓋と旗旒の群れは月日さながらに輝いて随った。

Verse 8

तस्याग्रेसरसैन्ययूथचरणप्रक्षुण्णशैलोच्चयक्षोदापूरितनिम्नभागमवनीपालस्य संयास्यतः / प्रत्येकं चतुरङ्गसैन्यनिकरप्रक्षोदसंभूतभूरेणुप्रावृतिरुत्स्थली समभवद्भूमिस्तु तत्रानिशम्

その地の王が進軍すると、先陣の軍勢の足に砕かれた岩峰の塵が低地を満たし、四軍の各隊が巻き上げる濃い砂塵が高地をも絶えず覆った。

Verse 9

निघ्नन्दृप्ताननेकान्द्विपतुरगरथव्यूहसंभिन्नवीरान्सद्यः शोभां दधानो ऽसुरनिकरचमूर्निघ्नतश्चन्द्रमौलिः / दूरादेवाभिशंसन्नरिनगरनिरोधेषु कर्माभिषङ्गे तेषां शीघ्रापयानक्षणमभिदिशति प्राणिधैर्यं विधत्ते

月冠の者（チャンドラマウリ）は、多くの驕れる者を打ち伏せ、象馬戦車の陣に裂かれた勇士を倒し、阿修羅の軍勢を討ってたちまち威光を放った。さらに遠くより敵城封鎖の業を称え、彼らの速やかな退却の刻を示し、衆生の胆力を打ち立てた。

Verse 10

विजिगीषुर्दिशो राजा राज्ञो यस्याभियास्यति

勝利を求める王は、他の王たちを討つために向かうべき方角へと進軍する。

Verse 11

विषयं स नृपस्तस्य सद्यः प्रणतिमेष्यति / विजित्य नृपतीन्सर्वान्कृत्वा च स्वपदानुगान्

その王はただちに彼の国土を屈服させ、諸王をことごとく征服して、自らの御足の従者とする。

Verse 12

संकेत गामिनः कांश्चित्कृत्वा राज्ये न्यवर्त्तत / एवं स विसरन्दिक्षु दक्षिणाभिमुखो नृपः

合図に従って動く者（使者・密偵）を幾人か任じて王国へ帰り、かくして諸方を巡りつつ、その王は南へと面を向けた。

Verse 13

स्मरन्पूर्वकृतं वैरं हैहयानभ्यवर्त्तत / ततस्तस्य नृपैः सार्द्धं समग्ररथकुञ्जरैः

かつての怨みを思い起こし、彼はハイハヤ族へと進軍した。すると戦車と戦象を備えた諸王と相まみえた。

Verse 14

बभूव हैहयैर्वीरैः संग्रामो रोमहर्षणः / राज्ञां यत्र सहस्राणि स बलानि महाहवे

ハイハヤの勇士たちと、身の毛もよだつ合戦が起こった。その大いなる戦場には、王たちの軍勢が幾千も集った。

Verse 15

निजघान महाबाहुः संक्रुद्धः कोसलेश्वरः / जित्वा हैहयभूपालान्भङ्क्त्वा दग्ध्वा च तत्पुरीम्

憤怒に燃える大いなる腕のコーサラ王は彼らを討ち倒し、ハイハヤの諸王を征服して、その都を打ち砕き焼き払った。

Verse 16

निःशेषशून्या मकरोद्वैरान्तकरणो नृपः / समग्रबलसंमर्द्दप्रमृष्टाशेषभूतलः

その王はマカラたちの怨讐を断ち、地を余すところなく空虚のごとくした。全軍の激突によって、あまねく大地を踏みならした。

Verse 17

हैहयानामशेषं तु चक्रे राज्यं रजःसमम् / राज्यं पुरीं चापहाय भ्रष्टैश्वर्या हतत्विषः

彼はハイハヤ族の国土すべてを塵のごとくした。王国と都を捨て、彼らは栄華を失い、光彩も衰えた。

Verse 18

राजानो हतभूयिष्ठा व्यद्रवन्त समन्ततः / अभिद्रुत्य नृपांस्तांस्तु द्रवमाणान्महीपतिः

諸王の多くは討たれ、四方へと潰走した。逃げ惑うその王たちに向かい、大地の主は追いすがった。

Verse 19

जघान सानुगान्मत्तः प्रजाः क्रुद्ध इवान्तकः / ततस्तान्प्रति सक्रोधः सगरः समरे ऽरिहा

彼は狂乱して従者とともに民を討ち、怒れる閻魔のごとくであった。そこで敵を滅ぼすサガラは憤怒をもって戦場に立ち向かった。

Verse 20

मुमोचास्त्रं महारौद्रं भार्गवं रीपुभीषणम् / तेनोत्सृष्टातिरौद्रत्रिभुवनभयदप्रस्फुरद्भार्गवास्त्रज्वालादन्दह्यमानावशतनुततयस्ते नृपाः साद्य एव / वाय्वस्त्रावृत्तधूमोद्गमपटलतमोमुष्टदृष्टिप्रसारा भ्रेमुर्भूपृष्टलोठद्बहुलतमरजोगूढमात्रा मुहूर्त्तम्

彼は敵を震え上がらせる、バーラグヴァの大いなる猛威のアストラを放った。三界を恐怖させるそのバーラグヴァ・アストラの炎により、諸王はたちまち焼き尽くされた。さらに風のアストラが巻き上げた濃い煙幕の闇が一瞬視界を奪い、彼らは土煙に覆われた地上で転げ回り、惑乱した。

Verse 21

आगनेयास्त्रप्रतापप्रतिहतगतयो ऽदृष्टमार्गाः समन्ता द्भूपाला नष्टसंघाः परवशतनवो व्याकुलीभूतचित्ताः / भीताः संत्युक्तवस्त्रायुधकवचविभूषादिका मुक्तकेशा विस्पष्टोन्मत्तभावान्भृश तरमनुकुर्वन्त्यग्रतः शात्रवाणाम्

アグネーヤ・アストラの威光により進軍は阻まれ、四方に道を見いだせず迷いさまよった。軍勢は潰え、諸王は身も心も他に支配されたかのように動揺した。恐怖のあまり衣・武器・鎧・飾りを捨て、髪をほどき、敵の前で狂乱のさまをあらわにした。

Verse 22

विजित्य हैहयान्सर्वान्समरे सगरो बली / संक्षुब्धसागराकारः कांबोजानभ्यवर्त्तत

勇猛なるサガラは戦場でハイハヤ族をことごとく打ち破った。ついで荒れ狂う大海のごとく、カーンボージャへと進軍した。

Verse 23

नानावादित्रघोषाहतपटहरवाकर्णनध्वस्तधैर्याः सद्यः संत्यक्तराज्यस्वबलपुरपुरन्ध्रीसमूहा विमूढाः / कांबोजास्तालजङ्घाः शकयवनकिरातादयः साकमेते भ्रेमुर्भूर्यस्त्रभीत्या दिशि दिशि रिपवो यस्य पूर्वापराधाः

さまざまな楽器の轟きと戦鼓の響きに打たれ、彼らの胆力は砕けた。愚かな敵はたちまち国土も軍も城も女たちの群れも捨てて逃げ去った。カーンボージャ、ターラジャングハ、シャカ、ヤヴァナ、キラータら、旧罪を負う敵どもは、多くの武器を恐れて四方へ散り迷った。

Verse 24

भीतास्तस्य नरेश्वरस्य रिपवः केचित्प्रता पानलज्वालामुष्टदृशो विसृज्य वसतिं राज्यं च पुत्रादिभिः / द्विट्सैन्यैः समभिद्रुता वनभुवं संप्राप्य तत्रापि ते ऽस्तैमित्यं समुपागता गिरिगुहासुप्तोत्थितेन द्विषः

その人王の敵のうち幾人かは、彼の威光の火焔に目を焼かれたかのように、子らとともに住まいも国も捨てて逃げ去った。敵軍に追い立てられて森へ入ったが、そこでも安らぎは得られない。山の洞窟で眠りから起き上がったかのような敵が、なお彼らを襲ったからである。

Verse 25

तालजङ्घान्निहत्याजौ राजा स बलवाहनान् / क्रमेण नाशयामास तद्राज्यमरिकर्षणः

戦場でターラジャングハ族を討ち果たすと、敵を屈するその王は、バラヴァーハナの国をも次第に滅ぼしていった。

Verse 26

ततो यवनकांबोजकिरातादीननेकशः / निजघान रुषाविष्टः पल्हवान्पारदानपि

その後、怒りに満ちた彼は、多くのヤヴァナ族、カンボージャ族、キラート族、そしてパフラヴァ族やパラダ族を殺害した。

Verse 27

हन्यमानास्तु ते सर्वे राजानस्तेन संयुगे / दुद्रुवुः संघशो भीता हतशिष्टाः समन्ततः

その戦いで彼に打ち負かされ、虐殺を生き延びた王たちは皆、恐怖に駆られて集団で四方八方へ逃げ去った。

Verse 28

युष्माभिर्यस्य राज्यं बहुभिरपत्दृतं तस्य पुत्रो ऽधुनाहं हन्तुं वः सप्रतिज्ञं प्रसभमुपगतो वैरनिर्यातनैषी / इत्युच्चैः श्रावयाणो युधि निजचरितं वैरिभिर्नागवीर्यः क्षत्रैर्विध्वंसितेजाः सगरनरपतिः स्मारयामास भूपः

「私は、お前たちの多くによって王国を奪われた者の息子だ。今、私は誓いを果たし、お前たちを殺すために来た。」戦いの中で大声でこう宣言し、サガラ王は敵に自らの因縁を思い出させた。

Verse 29

तं दृष्ट्वा राजवर्यं सकलरिपुकुलप्रक्षयोपात्तदीक्षं भीताः स्त्रीबालपूर्वं शरणमभिययुः स्वासुसरक्षणाय / इक्ष्वाकूणां वसिष्ठं कुलगुरुमभितः सप्त राज्ञां कलेषु प्रख्याताः संप्रसूता नृपवररिपवः पारदाः पल्हवाद्याः

敵の一族を根絶やしにすると誓ったその優れた王を見て、恐怖に駆られたパラダ族やパフラヴァ族は、命を守るために女子供を前面に立てて、ヴァシシュタに助けを求めた。

Verse 30

वसिष्ठमाश्रमोपान्ते वसंतमृषिभिर्वृतम् / उपगम्याब्रुवन्सर्वे कृताञ्जलिपुटा नृपाः

聖仙たちに囲まれて庵の近くに住んでいたヴァシシュタに近づき、王たちは皆、敬意を表して合掌し、こう言った。

Verse 31

शरणं भंव नो ब्रह्मन्नार्त्तानामभयैषिणाम् / सगरास्त्राग्निनिर्दग्धशरीराणां मुमूर्षताम्

ああ尊きブラフマンよ。われらは苦悩し無畏を求める者。サガラの武器の火に身を焼かれ、死に臨むわれらは、あなたに帰依する。

Verse 32

स हन्त्यसमानशेषेण वैरान्तकरणोन्मुखः / तस्माद्भयाद्धि निष्क्रान्ता वयं जीवितकाङ्क्षिणः

彼は怨讐を終わらせんとして、何一つ残さず滅ぼす。ゆえにその恐れから、命を願うわれらは逃れ出た。

Verse 33

विभिन्नराज्यभोगर्द्धिस्वदारापत्यबान्धवाः / केवलं प्राणरक्षार्थं त्वां त्वयं शरणं गतः

国土も享楽も繁栄も、妻子や親族も失い、ただ命を守るために、われらはあなたのもとへ帰依した。

Verse 34

न ह्यन्यो ऽस्ति पुमांल्लोके सौहृदेन बलेन वा / यस्तं निवर्त्तयित्वास्मान्पालयेन्महतो भयात्

この世に、情けによっても力によっても、彼を止めてこの大いなる恐れからわれらを守れる他の者はいない。

Verse 35

त्वं किलार्कान्वयभुवां राज्ञां कुलगुरुर् वृतः / तद्वंशपूर्वजैर्भूपैस्त्वतप्रभावश्च तादृशः

あなたは太陽王統に生まれし王たちのクーラグル（家系の師）として選ばれた。かの王統の祖先の王たちも、あなたのそのような威徳を認めてきた。

Verse 36

तेनायं सगरो ऽप्यद्य गुरुगौरवयन्त्रितः / भवन्निदेशं नात्येति वेलामिव महोदधिः

それゆえ今もサガラは師への尊崇により制せられ、あなたの命令を越えません。大海が岸の限りを越えないように。

Verse 37

त्वं नः सुहृत्पिता माता लोकानां च गुरुर्विभो / तस्मादस्मान्महाभाग परित्रातुं त्वमर्हसि

ああ主よ。あなたは我らの親友であり、父であり母であり、また諸世界の गुरु（師）です。ゆえに、幸いなる御方よ、我らを救い護り給え。

Verse 38

जैमिनिरुवाच इति तेषां वचः श्रुत्वा वसिष्ठो भगवानृषिः / शनैर्विलोकयामास शरणं समुपागतान्

ジャイミニは語った――彼らの言葉を聞くと、聖なる仙ヴァシシュタは、庇護を求めて来た者たちをゆるやかに見渡した。

Verse 39

वृद्धस्त्रीबालभूयिष्ठान्हतशेषान्नृपान्वयान् / दृष्ट्वा त्वतप्यद्भगवान्सर्वभूतानुकंपकः

老人・女・子どもが大半を占め、殺戮ののちに残った王族の者たちを見て、あらゆる生きものに憐れみ深い聖者は胸を痛めた。

Verse 40

चिरं निरूप्य मनसा तान्विलोक्य च सादरम् / उज्जीवयञ्छनैर्वाचा मा भैष्टेति महामतिः

久しく心に思案し、敬意をもって彼らを見つめたのち、大いなる智者はやわらかな声で励ました――「恐れるな」。

Verse 41

अथावोचन्महाभागः कृपया परयान्वितः / समये स्थापयामास राज्ञस्ताञ्जीवितार्थिनः

そのとき大いなる福徳の人は至上の慈悲をもって語り、時宜にかなって命乞いする諸王をとどめ置いた。

Verse 42

भूपव्या कोपदग्धं नृपकुलविहिताशेषधर्मादपेतं कृत्वा तेषां वसिष्ठः समयमवनिपालप्रतिज्ञानिवृत्त्यै / गत्वा तं राजवर्यं स्वयमथ शनकैः सांत्वयित्वा यथावत्सप्राणानामरीणामपगमनविधावभ्यनुज्ञां ययाचे

王道において怒りに焼かれ、あらゆるダルマから外れた王族を見て、ヴァシシュタは王の誓願を成就させるため時の取り決めを立てた。ついで自らその最勝の王のもとへ赴き、徐々に慰め、敵を命あるまま退かせる方法について許可を請うた。

Verse 43

सक्रोधो ऽपि महीपतिर्गुरुवचः संभावयंस्तानरीन्धर्मस्य स्वकुलोचितस्य च तथा वेषस्य संत्यागतः / श्रौतस्मार्त्तविभिन्नकर्मनिरतान्विप्रैश्च दूरोञ्झितान्सासून्केवलमत्यजन्मृतसमानेकैकशः पार्थिवान्

王は怒りを抱きつつも師の言葉を尊び、敵の諸王を生かして放った。だが彼らからは自族にふさわしいダルマと装いを捨てさせた。シュラウタ・スマールタの行から離れ、婆羅門に遠ざけられた彼らを、ただ命だけ残して—一人また一人、死者同然とした。

Verse 44

अर्द्धमुण्डाञ्छकांश्चक्रे पल्हवान् श्मश्रुधारिणः / यवनान्विगतश्मश्रून्कांबोजांश्चबुकान्वितान्

彼はシャカを半ば剃髪とし、パルハヴァには髭を生やさせた。ヤヴァナは髭を除かれ、カーンボージャには顎の印を付けさせた。

Verse 45

एवं विरूपानन्यांश्च स चकार नृपान्वयान् / वेदोक्तकर्मनिर्मुक्तान्विप्रैश्च परिवर्जितान्

このようにして彼は他の王族もまた異形とし、ヴェーダに説かれる行を離れさせ、婆羅門たちからも退けられる者とした。

Verse 46

कृत्वा संस्थाप्य समये जीवतस्तान्व्य सर्जयत् / ततस्ते रिपवस्तस्य त्यक्तस्वाचारलक्षणाः

その時に条件を定めた後、彼は彼らを生かして解放した。すると、彼の敵たちは独自の儀式や特徴的な振る舞いを捨て去った。

Verse 47

व्रात्यतां समनुप्राप्ताः सर्ववर्णविनिन्तिताः / धिक्कृता सततं सर्वेनृशंसा निरपत्रपाः

彼らはすべてのヴァルナ（階級）から非難されるヴラーティヤ（堕落した者）の状態に陥った。彼らは常に皆から非難され、残酷で恥知らずであった。

Verse 48

क्रूराश्च संघशो लोके बभूवुर्म्लेछजातयः

そして、残酷なムレーッチャ（野蛮人）の部族が、群れを成してこの世に現れた。

Verse 49

मुक्तास्तेनाथ राज्ञा शकयवनकिरातादयः सद्य एव त्यक्तस्वाचारवेषा गिरिगहनगुहाद्याशयाः संबभूवुः / एता अद्यापि सद्भिः सततमवमता जातयो ऽसत्प्रवृत्त्या वर्त्तन्ते दुष्टचेष्टा जगति नरपतेः पालयन्तः प्रतिज्ञाम्

王によって解放されたサカ族、ヤヴァナ族、キラータ族などは、直ちに独自の習慣や服装を捨て、山や深い森の洞窟に避難した。今日でも、善人たちに常に軽蔑されているこれらの部族は、王の誓いを守りながら、邪悪な行いをして世に存在している。