Adhyaya 75

Verse 1

श्रीराजोवाच अजातशत्रोस्तं द‍ृष्ट्वा राजसूयमहोदयम् । सर्वे मुमुदिरे ब्रह्मन् नृदेवा ये समागता: ॥ १ ॥ दुर्योधनं वर्जयित्वा राजान: सर्षय: सुरा: । इति श्रुतं नो भगवंस्तत्र कारणमुच्यताम् ॥ २ ॥

マハーラージャ・パリークシトは言った。「おおブラーフマナよ。あなたから聞いたところによれば、アジャータシャトル王のラージャスーヤ祭の驚くべき祝祭を見て、集まった王たち、聖仙たち、そして天々は皆歓喜したが、ただドゥルヨーダナだけが例外であった。尊き方よ、その理由をお語りください。」

Verse 2

श्रीराजोवाच अजातशत्रोस्तं द‍ृष्ट्वा राजसूयमहोदयम् । सर्वे मुमुदिरे ब्रह्मन् नृदेवा ये समागता: ॥ १ ॥ दुर्योधनं वर्जयित्वा राजान: सर्षय: सुरा: । इति श्रुतं नो भगवंस्तत्र कारणमुच्यताम् ॥ २ ॥

マハーラージャ・パリークシットは言った。「おおブラーフマナよ、あなたから聞いたところによれば、アジャータシャトル・ユディシュティラ王のラージャスーヤ祭の驚くべき祝祭を見て、集まった諸王・聖仙・天人は皆よろこびに満たされたが、ただドゥルヨーダナだけは例外であった。尊き方よ、その理由をお語りください。」

Verse 3

श्रीबादरायणिरुवाच पितामहस्य ते यज्ञे राजसूये महात्मन: । बान्धवा: परिचर्यायां तस्यासन्प्रेमबन्धना: ॥ ३ ॥

シュリー・バーダラーヤニは言った。「あなたの聖なる祖父のラージャスーヤ大祭において、親族たちは祖父への愛の絆に結ばれ、へりくだって奉仕に励んでいた。」

Verse 4

भीमो महानसाध्यक्षो धनाध्यक्ष: सुयोधन: । सहदेवस्तु पूजायां नकुलो द्रव्यसाधने ॥ ४ ॥ गुरुशुश्रूषणे जिष्णु: कृष्ण: पादावनेजने । परिवेषणे द्रुपदजा कर्णो दाने महामना: ॥ ५ ॥ युयुधानो विकर्णश्च हार्दिक्यो विदुरादय: । बाह्लीकपुत्रा भूर्याद्या ये च सन्तर्दनादय: ॥ ६ ॥ निरूपिता महायज्ञे नानाकर्मसु ते तदा । प्रवर्तन्ते स्म राजेन्द्र राज्ञ: प्रियचिकीर्षव: ॥ ७ ॥

ビーマは台所を統括し、スヨーダナ（ドゥルヨーダナ）は財庫を管理した。サハデーヴァは来客を敬って迎え、ナクーラは必要物資を調達した。アルジュナは長老たちに仕え、シュリー・クリシュナは皆の足を洗い、ドラウパディーは食を配し、寛大なるカルナは贈り物を施した。さらにユユダーナ、ヴィカルナ、ハールディキヤ、ヴィドゥラ、バーフリーカの子ブーリシュラヴァら、そしてサンタルダナらも、この大祭で種々の務めを自ら引き受けた。王の中の最上よ、彼らは皆、マハーラージャ・ユディシュティラを喜ばせたい一心で働いたのである。

Verse 5

भीमो महानसाध्यक्षो धनाध्यक्ष: सुयोधन: । सहदेवस्तु पूजायां नकुलो द्रव्यसाधने ॥ ४ ॥ गुरुशुश्रूषणे जिष्णु: कृष्ण: पादावनेजने । परिवेषणे द्रुपदजा कर्णो दाने महामना: ॥ ५ ॥ युयुधानो विकर्णश्च हार्दिक्यो विदुरादय: । बाह्लीकपुत्रा भूर्याद्या ये च सन्तर्दनादय: ॥ ६ ॥ निरूपिता महायज्ञे नानाकर्मसु ते तदा । प्रवर्तन्ते स्म राजेन्द्र राज्ञ: प्रियचिकीर्षव: ॥ ७ ॥

ビーマは台所を統括し、スヨーダナ（ドゥルヨーダナ）は財庫を管理した。サハデーヴァは来客を敬って迎え、ナクーラは必要物資を調達した。アルジュナは長老たちに仕え、シュリー・クリシュナは皆の足を洗い、ドラウパディーは食を配し、寛大なるカルナは贈り物を施した。さらにユユダーナ、ヴィカルナ、ハールディキヤ、ヴィドゥラ、バーフリーカの子ブーリシュラヴァら、そしてサンタルダナらも、この大祭で種々の務めを自ら引き受けた。王の中の最上よ、彼らは皆、マハーラージャ・ユディシュティラを喜ばせたい一心で働いたのである。

Verse 6

भीमो महानसाध्यक्षो धनाध्यक्ष: सुयोधन: । सहदेवस्तु पूजायां नकुलो द्रव्यसाधने ॥ ४ ॥ गुरुशुश्रूषणे जिष्णु: कृष्ण: पादावनेजने । परिवेषणे द्रुपदजा कर्णो दाने महामना: ॥ ५ ॥ युयुधानो विकर्णश्च हार्दिक्यो विदुरादय: । बाह्लीकपुत्रा भूर्याद्या ये च सन्तर्दनादय: ॥ ६ ॥ निरूपिता महायज्ञे नानाकर्मसु ते तदा । प्रवर्तन्ते स्म राजेन्द्र राज्ञ: प्रियचिकीर्षव: ॥ ७ ॥

ビーマは台所を統括し、スヨーダナ（ドゥルヨーダナ）は財庫を管理した。サハデーヴァは来客を敬って迎え、ナクーラは必要物資を調達した。アルジュナは長老たちに仕え、シュリー・クリシュナは皆の足を洗い、ドラウパディーは食を配し、寛大なるカルナは贈り物を施した。さらにユユダーナ、ヴィカルナ、ハールディキヤ、ヴィドゥラ、バーフリーカの子ブーリシュラヴァら、そしてサンタルダナらも、この大祭で種々の務めを自ら引き受けた。王の中の最上よ、彼らは皆、マハーラージャ・ユディシュティラを喜ばせたい一心で働いたのである。

Verse 7

भीमो महानसाध्यक्षो धनाध्यक्ष: सुयोधन: । सहदेवस्तु पूजायां नकुलो द्रव्यसाधने ॥ ४ ॥ गुरुशुश्रूषणे जिष्णु: कृष्ण: पादावनेजने । परिवेषणे द्रुपदजा कर्णो दाने महामना: ॥ ५ ॥ युयुधानो विकर्णश्च हार्दिक्यो विदुरादय: । बाह्लीकपुत्रा भूर्याद्या ये च सन्तर्दनादय: ॥ ६ ॥ निरूपिता महायज्ञे नानाकर्मसु ते तदा । प्रवर्तन्ते स्म राजेन्द्र राज्ञ: प्रियचिकीर्षव: ॥ ७ ॥

ビーマは台所を監督し、スヨーダナは財庫を司った。サハデーヴァは来客を恭しく迎え、ナクーラは必要な品々を調達した。アルジュナは尊き長老に仕え、シュリー・クリシュナは皆の足を洗い、ドラウパディーは食を配し、寛大なるカルナは贈り物を施した。さらにユユダーナ、ヴィカルナ、ハールディキヤ、ヴィドゥラ、バーリカの子ブーリシュラヴァら、そしてサンタルダナらも、大祭儀の諸務を自ら進んで担い、マハーラージャ・ユディシュティラを喜ばせんとした、王の中の最勝者よ。

Verse 8

ऋत्विक्सदस्यबहुवित्सु सुहृत्तमेषु स्विष्टेषु सूनृतसमर्हणदक्षिणाभि: । चैद्ये च सात्वतपतेश्चरणं प्रविष्टे चक्रुस्ततस्त्ववभृथस्‍नपनं द्युनद्याम् ॥ ८ ॥

祭司たち、名だたる列席者、博学の聖賢、そして王の最も親しい善意の友が、喜ばしい言葉と吉祥の供物、種々のダクシナー（謝礼）によってしかるべく敬われ、さらにチェーディ国王がサートヴァタの主シュリー・クリシュナの蓮華の御足に帰依したのち、神聖なるヤムナー河にてアヴァブリタの沐浴が執り行われた。

Verse 9

मृदङ्गशङ्खपणवधुन्धुर्यानकगोमुखा: । वादित्राणि विचित्राणि नेदुरावभृथोत्सवे ॥ ९ ॥

アヴァブリタの祝祭では、ムリダンガ、法螺貝（シャंख）、パナヴァ、ドゥンドゥリー、アーナカ太鼓、ゴームカの角笛など、さまざまな楽器の音が鳴り響いた。

Verse 10

नार्तक्यो ननृतुर्हृष्टा गायका यूथशो जगु: । वीणावेणुतलोन्नादस्तेषां स दिवमस्पृशत् ॥ १० ॥

喜びに満ちた舞姫たちは舞い、歌い手たちは合唱した。ヴィーナー、笛、手拍子のシンバルの高鳴りは、天界にまで届くかのようであった。

Verse 11

चित्रध्वजपताकाग्रैरिभेन्द्रस्यन्दनार्वभि: । स्वलङ्कृतैर्भटैर्भूपा निर्ययू रुक्‍ममालिन: ॥ ११ ॥

黄金の首飾りを身に着けた諸王は、やがてヤムナーへと出立した。前には色とりどりの旗と幟が翻り、随行する兵は華やかに飾られ、威容ある象、戦車、馬に乗っていた。

Verse 12

यदुसृञ्जयकाम्बोजकुरुकेकयकोशला: । कम्पयन्तो भुवं सैन्यैर्यजमानपुर:सरा: ॥ १२ ॥

ヤドゥ、スリンジャヤ、カーンボージャ、クル、ケーカヤ、コーサラの大軍は、祭祀を執り行うユディシュティラ大王の行列に従って進み、大地を震わせた。

Verse 13

सदस्यर्त्विग्द्विजश्रेष्ठा ब्रह्मघोषेणभूयसा । देवर्षिपितृगन्धर्वास्तुष्टुवु: पुष्पवर्षिण: ॥ १३ ॥

会衆の役人、祭官たち、そして最勝のブラーフマナたちは、力強い梵音でヴェーダの真言を響かせた。天界の神々、神仙、祖霊（ピトリ）とガンダルヴァは讃歌を歌い、花を降らせた。

Verse 14

स्वलङ्कृता नरा नार्यो गन्धस्रग्भूषणाम्बरै: । विलिम्पन्त्योऽभिसिञ्चन्त्यो विजह्रुर्विविधै रसै: ॥ १४ ॥

白檀の香泥、花輪、宝飾、麗しい衣に身を飾った男女は、さまざまな液体を互いに塗り、また振りかけて戯れ楽しんだ。

Verse 15

तैलगोरसगन्धोदहरिद्रासान्द्रकुङ्कुमै: । पुम्भिर्लिप्ता: प्रलिम्पन्त्यो विजह्रुर्वारयोषित: ॥ १५ ॥

男たちは遊女たちに、たっぷりの油、ヨーグルト、香水、鬱金、濃いクンクマ粉を塗りつけ、遊女たちもまた同じものを用いて戯れに男たちへ塗り返した。

Verse 16

गुप्ता नृभिर्निरगमन्नुपलब्धुमेतद् देव्यो यथा दिवि विमानवरैर्नृदेव्यो । ता मातुलेयसखिभि: परिषिच्यमाना: सव्रीडहासविकसद्वदना विरेजु: ॥ १६ ॥

護衛に守られ、ユディシュティラ王の王妃たちは戯れを見ようと車に乗って外へ出た。それは、天において神々の妃たちが優れたヴィマーナに乗って現れるかのようであった。母方の従兄弟や親しい友が液体をそそぎかけると、王妃たちの顔は恥じらいの微笑みに花開き、その輝く美しさはいっそう増した。

Verse 17

ता देवरानुत सखीन् सिषिचुर्द‍ृतीभि: क्लिन्नाम्बरा विवृतगात्रकुचोरुमध्या: । औत्सुक्यमुक्तकवराच्च्यवमानमाल्या: क्षोभं दधुर्मलधियां रुचिरैर्विहारै: ॥ १७ ॥

そのとき王妃たちは、水筒で義弟たちや男の友らに水をかけ合った。自らの衣は濡れて、腕・胸・腿・腰があらわとなり、興奮のあまり緩んだ編み髪から花鬘がこぼれ落ちた。その麗しい戯れは、汚れた意識の者たちを揺り動かした。

Verse 18

स सम्राड् रथमारुढ: सदश्वं रुक्‍ममालिनम् । व्यरोचत स्वपत्नीभि: क्रियाभि: क्रतुराडिव ॥ १८ ॥

皇帝は、金の首輪を着けた優れた馬に引かれる戦車に乗り、妃たちに囲まれて燦然と輝いた。それは多様な儀礼に囲まれた光輝あるラージャスーヤ祭のようであった。

Verse 19

पत्नीसंयाजावभृथ्यैश्चरित्वा ते तमृत्विज: । आचान्तं स्‍नापयां चक्रुर्गङ्गायां सह कृष्णया ॥ १९ ॥

祭司たちは王に、パトニー・サンヤージャとアヴァブリトゥヤという終儀を執り行わせた。ついで王と王妃ドラウパディーに浄水を口に含むアーチャマナをさせ、ガンガーで沐浴させた。

Verse 20

देवदुन्दुभयो नेदुर्नरदुन्दुभिभि: समम् । मुमुचु: पुष्पवर्षाणि देवर्षिपितृमानवा: ॥ २० ॥

神々の太鼓は人々の太鼓とともに鳴り響き、天人・聖仙・祖霊・人間がこぞって花の雨を降らせた。

Verse 21

सस्‍नुस्तत्र तत: सर्वे वर्णाश्रमयुता नरा: । महापातक्यपि यत: सद्यो मुच्येत किल्बिषात् ॥ २१ ॥

その後、ヴァルナとアーシュラマに属するすべての民がそこで沐浴した。そこは、最も重い罪人でさえ直ちに罪業の報いから解き放たれると伝えられる聖地である。

Verse 22

अथ राजाहते क्षौमे परिधाय स्वलङ्कृत: । ऋत्विक्सदस्यविप्रादीनानर्चाभरणाम्बरै: ॥ २२ ॥

ついで王は新しい絹衣をまとい、見事な宝飾で身を荘厳した。さらに祭官たち、会議の役人、学識あるバラモン、その他の客人を、装身具と衣服を贈って敬い奉った。

Verse 23

बन्धूञ्ज्ञातीन् नृपान् मित्रसुहृदोऽन्यांश्च सर्वश: । अभीक्ष्णं पूजयामास नारायणपरो नृप: ॥ २३ ॥

主ナーラーヤナに全生涯を捧げたユディシュティラ王は、親族・近親者、諸王、友人と善意の人々、そして居合わせたすべての者を、さまざまな方法で絶えず敬いもてなした。

Verse 24

सर्वे जना: सुररुचो मणिकुण्डलस्र- गुष्णीषकञ्चुकदुकूलमहार्घ्यहारा: । नार्यश्च कुण्डलयुगालकवृन्दजुष्ट- वक्त्रश्रिय: कनकमेखलया विरेजु: ॥ २४ ॥

そこに集う男たちは皆、天人のごとく輝いていた。宝石の耳飾り、花輪、ターバン、上衣、絹のドーティー、そして高価な真珠の首飾りで飾られていたのである。女たちもまた、揃いの耳飾りと髪の房が美顔を引き立て、黄金の帯を締めて華やかに映えた。

Verse 25

अथर्त्विजो महाशीला: सदस्या ब्रह्मवादिन: । ब्रह्मक्षत्रियविट्‍शूद्रा राजानो ये समागता: ॥ २५ ॥ देवर्षिपितृभूतानि लोकपाला: सहानुगा: । पूजितास्तमनुज्ञाप्य स्वधामानि ययुर्नृप ॥ २६ ॥

その後、徳高い祭官たち、供犠の証人となったヴェーダの権威たる会衆、特に招かれた諸王、そしてバラモン・クシャトリヤ・ヴァイシャ・シュードラ、さらに天神・聖仙・祖霊・幽なる存在、随従を伴う世界の守護者たち—皆、ユディシュティラ王の礼拝を受け、許しを請うて、王よ、それぞれ自らの住処へと去って行った。

Verse 26

अथर्त्विजो महाशीला: सदस्या ब्रह्मवादिन: । ब्रह्मक्षत्रियविट्‍शूद्रा राजानो ये समागता: ॥ २५ ॥ देवर्षिपितृभूतानि लोकपाला: सहानुगा: । पूजितास्तमनुज्ञाप्य स्वधामानि ययुर्नृप ॥ २६ ॥

その後、徳高い祭官たち、供犠の証人となったヴェーダの権威たる会衆、特に招かれた諸王、そしてバラモン・クシャトリヤ・ヴァイシャ・シュードラ、さらに天神・聖仙・祖霊・幽なる存在、随従を伴う世界の守護者たち—皆、ユディシュティラ王の礼拝を受け、許しを請うて、王よ、それぞれ自らの住処へと去って行った。

Verse 27

हरिदासस्य राजर्षे राजसूयमहोदयम् । नैवातृप्यन्प्रशंसन्त: पिबन्मर्त्योऽमृतं यथा ॥ २७ ॥

ハリの僕であるその聖王が執り行った驚くべきラージャスーヤ祭を、人々は讃嘆してもなお飽きることがなかった。まるで甘露を飲む凡夫が満ち足りぬように。

Verse 28

ततो युधिष्ठिरो राजा सुहृत्सम्बन्धिबान्धवान् । प्रेम्णा निवारयामास कृष्णं च त्यागकातर: ॥ २८ ॥

そのときユディシュティラ王は愛ゆえに、友や親族たち—そして主クリシュナさえも—旅立たぬよう引き留めた。迫る別離の痛みに胸が締めつけられていたからである。

Verse 29

भगवानपि तत्राङ्ग न्यावात्सीत्तत्प्रियंकर: । प्रस्थाप्य यदुवीरांश्च साम्बादींश्च कुशस्थलीम् ॥ २९ ॥

パリークシトよ、王を喜ばせるために至上主はしばらくそこに留まられた。まずサーンバらヤドゥの勇士たちをクシャスタリー（ドヴァーラカー）へ帰した後である。

Verse 30

इत्थं राजा धर्मसुतो मनोरथमहार्णवम् । सुदुस्तरं समुत्तीर्य कृष्णेनासीद् गतज्वर: ॥ ३० ॥

かくしてダルマの子ユディシュティラ王は、クリシュナの恩寵により、渡り難い欲望の大海を越え、燃える野心の熱から解き放たれた。

Verse 31

एकदान्त:पुरे तस्य वीक्ष्य दुर्योधन: श्रियम् । अतप्यद् राजसूयस्य महित्वं चाच्युतात्मन: ॥ ३१ ॥

ある日ドゥルヨーダナは、ユディシュティラの宮殿の富を目にし、ラージャスーヤ祭の壮麗さと、アチュタを命の魂とする王の威光に心乱され、内に嫉妬の火を燃やした。

Verse 32

यस्मिन् नरेन्द्रदितिजेन्द्रसुरेन्द्रलक्ष्मी- र्नाना विभान्ति किल विश्वसृजोपक्लृप्ता: । ताभि: पतीन् द्रुपदराजसुतोपतस्थे यस्यां विषक्तहृदय: कुरुराडतप्यत् ॥ ३२ ॥

その宮殿には、宇宙の巧匠マヤ・ダーナヴァが人間の王・ダイティヤの王・神々の王のあらゆる富貴を集めて置いたため、さまざまに輝く栄華が満ちていた。その宝をもって、ドルパダ王の娘ドラウパディーは夫たちに仕え、彼女に心を奪われたクル族の王子ドゥルヨーダナは嘆きに身を焦がした。

Verse 33

यस्मिन् तदा मधुपतेर्महिषीसहस्रं श्रोणीभरेण शनकै: क्व‍णदङ्‍‍घ्रिशोभम् । मध्ये सुचारु कुचकुङ्कुमशोणहारं श्रीमन्मुखं प्रचलकुण्डलकुन्तलाढ्यम् ॥ ३३ ॥

その宮殿には、マドゥパティなる主シュリー・クリシュナの幾千の妃たちも滞在していた。豊かな腰の重みで歩みはゆるやかになり、足の鈴は愛らしく鳴り響いた。細い腰、胸のクンクマが真珠の首飾りを紅に染め、揺れる耳飾りと流れる髪が、その麗しい顔立ちの妙なる美をいっそう引き立てていた。

Verse 34

सभायां मयक्लृप्तायां क्व‍ापि धर्मसुतोऽधिराट् । वृतोऽनुगैर्बन्धुभिश्च कृष्णेनापि स्वचक्षुषा ॥ ३४ ॥ आसीन: काञ्चने साक्षादासने मघवानिव । पारमेष्ठ्यश्रिया जुष्ट: स्तूयमानश्च वन्दिभि: ॥ ३५ ॥

マヤ・ダーナヴァが造った सभा（集会殿）において、ある時、法の子なる皇帝ユディシュティラは、従者と親族に囲まれ、さらに自らの「眼」ともいうべき主シュリー・クリシュナを伴って、インドラのごとく黄金の玉座に座していた。梵天にも比すべき至上の栄華を帯び、宮廷の詩人たちに讃えられていた。

Verse 35

सभायां मयक्लृप्तायां क्व‍ापि धर्मसुतोऽधिराट् । वृतोऽनुगैर्बन्धुभिश्च कृष्णेनापि स्वचक्षुषा ॥ ३४ ॥ आसीन: काञ्चने साक्षादासने मघवानिव । पारमेष्ठ्यश्रिया जुष्ट: स्तूयमानश्च वन्दिभि: ॥ ३५ ॥

マヤ・ダーナヴァが造った सभा（集会殿）において、ある時、法の子なる皇帝ユディシュティラは、従者と親族に囲まれ、さらに自らの「眼」ともいうべき主シュリー・クリシュナを伴って、インドラのごとく黄金の玉座に座していた。梵天にも比すべき至上の栄華を帯び、宮廷の詩人たちに讃えられていた。

Verse 36

तत्र दुर्योधनो मानी परीतो भ्रातृभिर्नृप । किरीटमाली न्यविशदसिहस्त: क्षिपन् रुषा ॥ ३६ ॥

王よ、そこにて驕り高いドゥルヨーダナは兄弟たちに囲まれ、冠と首飾りを身につけ、剣を手にして怒りのまま宮殿へ踏み入り、入るや門番たちを侮辱した。

Verse 37

स्थलेऽभ्यगृह्णाद् वस्‍त्रान्तं जलं मत्वा स्थलेऽपतत् । जले च स्थलवद् भ्रान्त्या मयमायाविमोहित: ॥ ३७ ॥

マヤ・ダーナヴァの幻術に惑わされたドゥルヨーダナは、堅い床を水と思って衣の裾を持ち上げ、また別の所では水を床と誤ってそこへ落ちた。

Verse 38

जहास भीमस्तं द‍ृष्ट्वा स्‍त्रियो नृपतयोऽपरे । निवार्यमाणा अप्यङ्ग राज्ञा कृष्णानुमोदिता: ॥ ३८ ॥

それを見てビーマは笑い、婦人たちや他の王たち、周囲の者も笑った。ユディシュティラ王は止めようとしたが、主クリシュナはそれを是認された。

Verse 39

स व्रीडितोऽवाग‍्वदनो रुषा ज्वलन् निष्क्रम्य तूष्णीं प्रययौ गजाह्वयम् । हाहेति शब्द: सुमहानभूत् सता- मजातशत्रुर्विमना इवाभवत् । बभूव तूष्णीं भगवान् भुवो भरं समुज्जिहीर्षुर्भ्रमति स्म यद् द‍ृशा ॥ ३९ ॥

辱めを受け、怒りに燃えたドゥルヨーダナは顔を伏せ、ひと言も発せずに退出してガジャー フヴァヤ（ハスティナープラ）へ帰った。そこに「嗚呼、嗚呼！」という大きな声が起こり、聖者たちは嘆き、無敵者ユディシュティラもいくぶん沈んだ。しかし、ただ一瞥で彼を惑わせた至上主シュリー・クリシュナは、大地の重荷を除かんとの御意のゆえに沈黙を守られた。

Verse 40

एतत्तेऽभिहितं राजन् यत्पृष्टोऽहमिह त्वया । सुयोधनस्य दौरात्म्यं राजसूये महाक्रतौ ॥ ४० ॥

王よ、あなたがここで問うたことに答えた——大いなるラージャスーヤ祭におけるスヨーダナの邪心と不満の理由である。