Adhyaya 11

Verse 1

अगस्त्य उवाच । षडास्य माधवाख्यानं श्रुतं मे पापनाशनम् । महिमापि श्रुतः श्रेयान्सम्यक्पंचनदस्य वै

Agastya berkata: Aku telah mendengar kisah suci Ṣaḍāsya dan Mādhava yang melenyapkan dosa; dan aku pun telah mendengar, dengan semestinya, kemuliaan luhur Pañcanada.

Verse 2

यदग्निबिंदुना पृच्छि माधवो दैत्यसूदनः । तस्योत्तरं समाख्याहि यथाख्यातं मधुद्विषा

Apa yang ditanyakan Agnibindu kepada Mādhava, sang pembinasā para raksasa—tuturkanlah jawabannya, sebagaimana diucapkan oleh musuh Madhu.

Verse 3

स्कंद उवाच । शृण्वगस्त्य महर्षे त्वं कथ्यमानं मयाधुना । माधवेन यथाचक्षि मुनये चाग्निबिंदवे

Skanda bersabda: Dengarlah, wahai Agastya, maharesi, apa yang kini kututurkan—persis sebagaimana Mādhava menyatakannya kepada resi Agnibindu.

Verse 4

बिंदुमाधव उवाच । आदौ पादोदके तीर्थे विद्धि मामादिकेशवम् । अग्निबिंदो महाप्राज्ञ भक्तानां मुक्तिदायकम्

Bindumādhava bersabda: Pertama-tama, di tīrtha suci Pādodaka, kenalilah Aku sebagai Ādi-Keśava; wahai Agnibindu yang maha bijaksana, Aku penganugerah mokṣa bagi para bhakta.

Verse 5

अविमुक्तेऽमृते क्षेत्रे येर्चयंत्यादिकेशवम् । तेऽमृतत्वं भजंत्येव सर्वदुःखविवर्जिताः

Di Avimukta, kṣetra suci yang tak-mati, siapa pun yang memuja Ādi-Keśava sungguh mencapai keabadian, terbebas dari segala duka.

Verse 6

संगमेशं महालिंगं प्रतिष्ठाप्यादिकेशवः । दर्शनादघहं नृणां भुक्तिं मुक्तिं दिशेत्सदा

Setelah menegakkan Mahāliṅga bernama Saṅgameśa, Ādikeśava senantiasa—hanya dengan darśana—melenyapkan dosa manusia serta menganugerahkan bhoga dan mokṣa.

Verse 7

याम्यां पादोदकाच्छ्वेतद्वीपतीर्थं महत्तरम् । तत्राहं ज्ञानदो नृणां ज्ञानकेशवसंज्ञकः

Di arah selatan ada Śvetadvīpa-tīrtha yang amat mulia, muncul dari air pādodaka (air pembasuh kaki). Di sana Aku, bernama Jñānakeśava, menganugerahkan jñāna sejati kepada manusia.

Verse 8

श्वेतद्वीपे नरः स्नात्वा ज्ञानकेशवसन्निधौ । न ज्ञानाद्भ्रश्यते क्वापि ज्ञानकेशवपूजनात्

Seseorang yang mandi suci di Śvetadvīpa, di hadapan Jñānakeśava, tidak akan pernah tergelincir dari jñāna di mana pun—demikianlah daya pemujaan kepada Jñānakeśava.

Verse 9

तार्क्ष्यकेशवनामाहं तार्क्ष्यतीर्थे नरोत्तमैः । पूजनीयः सदा भक्त्या तार्क्ष्य वत्ते प्रिया मम

Di Tārkṣya-tīrtha Aku dikenal sebagai Tārkṣyakeśava; di sana hendaklah para nara-uttama senantiasa memuja-Ku dengan bhakti, sebab kediaman Tārkṣya itu amat Kukasihi.

Verse 10

तत्रैव नारदे तीर्थेस्म्यहं नारदकेशवः । ब्रह्मविद्योपदेष्टा च तत्तीर्थाप्लुत वर्ष्मणाम्

Di sana juga, wahai Nārada, pada Nārada-tīrtha Aku adalah Nārada-keśava; dan bagi mereka yang tubuhnya telah disucikan oleh mandi di tīrtha itu, Aku menjadi pengajar Brahma-vidyā.

Verse 11

प्रह्लादतीर्थं तत्रैव नाम्ना प्रह्लादकेशवः । भक्तैः समर्चनीयोहं महाभक्ति समृद्धये

Di sana juga ada Prahlāda-tīrtha; di tempat itu Aku dikenal dengan nama Prahlāda-keśava. Demi berkembangnya bhakti agung, para bhakta hendaknya memuja-Ku dengan tata cara yang semestinya.

Verse 12

तीर्थेंऽबरीषे तत्राहं नाम्नैवादित्यकेशवः । पातकध्वांतनिचयं ध्वंसयामीक्षणादपि

Di Ambārīṣa-tīrtha, Aku dikenal sebagai Ādityakeśava; dan Aku melenyapkan timbunan kegelapan dosa—bahkan hanya dengan satu darśana (pandangan suci).

Verse 13

दत्तात्रेयेश्वराद्याम्यामहमादिगदाधरः । हरामि तत्र भक्तानां संसारगदसंचयम्

Di sebelah selatan Dattātreyeśvara, Aku adalah Ādi-Gaḍādhara; dan di sana Aku menyingkirkan dari para bhakta timbunan penyakit saṃsāra (kehidupan duniawi).

Verse 14

तत्रैव भार्गवे तीर्थे भृगुकेशव नामतः । काशीनिवासिनः पुंसो बिभर्मि च मनोरथैः

Di sana pula, pada Bhārgava-tīrtha, Aku bernama Bhṛgukeśava; dan Aku menopang insan yang tinggal di Kāśī, serta memenuhi cita dan hasrat yang tersimpan di hatinya.

Verse 15

वामनाख्येमहातीर्थे मनःप्रार्थितदे शुभे । पूज्योहं शुभमिच्छद्भिर्नाम्ना वामनकेशवः

Di mahātīrtha bernama Vāmana—yang suci, mujur, dan mengaruniakan apa yang dimohon hati—Aku dipuja sebagai Vāmanakeśava. Mereka yang menghendaki kebaikan hendaknya menyembah-Ku.

Verse 16

नरनारायणे तीर्थे नरनारायणात्मकम् । भक्ताः समर्च्य मां स्युर्वै नरनारायणात्मकाः

Di tīrtha suci bernama Nara-Nārāyaṇa, Aku hadir sebagai wujud dan hakikat Nara-Nārāyaṇa sendiri. Para bhakta yang memuja-Ku di sana dengan bhakti sungguh menjadi terserap dalam sifat Nara-Nārāyaṇa.

Verse 17

तीर्थे यज्ञवराहाख्ये यज्ञवाराहसंज्ञकः । नरैः समर्चनीयोहं सर्वयज्ञफलेप्सुभिः

Di tīrtha yang dikenal sebagai Yajña-Varāha, Aku termasyhur dengan nama Yajña-Vārāha. Aku patut dipuja di sana oleh mereka yang mendambakan buah dari segala yajña (kurban suci).

Verse 18

विदारनरसिंहोहं काशीविघ्नविदारणः । तन्नाम्नि तीर्थे संसेव्यस्तीर्थोपद्रवशांतये

Aku adalah Vidāraṇa-Narasiṃha, penghancur rintangan di Kāśī. Pada tīrtha yang menyandang nama ini, hendaknya Aku dipuja agar gangguan dan derita yang terkait dengan tīrtha itu menjadi tenteram.

Verse 19

गोपीगोविंदतीर्थे तु गोपीगोविंदसंज्ञकम् । समर्च्य मां नरो भक्त्या मम मायां न संस्पृशेत्

Di Gopī-Govinda Tīrtha, Aku dikenal sebagai Gopī-Govinda. Seseorang yang memuja-Ku di sana dengan bhakti tidak tersentuh oleh māyā-Ku (daya pengelabuan).

Verse 20

मुने लक्ष्मीनृसिंहोस्मि तीर्थे तन्नाम्नि पावने । दिशामि भक्तियुक्तेभ्यः सदानैः श्रेयसीं श्रियम्

Wahai resi, pada tīrtha yang menyucikan dan menyandang nama itu, Aku adalah Lakṣmī-Narasiṃha. Kepada mereka yang teguh dalam bhakti, Aku menganugerahkan Śrī yang utama—kemakmuran suci beserta karunia yang lestari dan kesejahteraan.

Verse 21

शेषमाधवनामाहं शेषतीर्थेऽघहारिणि । विश्राणयाम्यशेषाश्च विशेषान्भक्तचिंतितान्

Di Śeṣa Tīrtha yang menghapus dosa, nama-Ku adalah Śeṣa-Mādhava. Di sana Aku menganugerahkan tanpa tersisa berkat-berkat istimewa yang didambakan para bhakta dalam hati mereka.

Verse 22

शंखमाधवतीर्थे च स्नात्वा मां शंखमाधवम् । शंखोदकेन संस्नाप्य भवेच्छंखनिधेः पतिः

Di Tīrtha Śaṅkha-Mādhava, setelah mandi suci dan memandikan Aku—Śaṅkha-Mādhava—dengan air dari śaṅkha (kendi kerang suci), seseorang menjadi penguasa harta laksana Śaṅkha-nidhi, khazanah kerang.

Verse 23

हयग्रीवे महातीर्थे मां हयग्रीवकेशवम् । प्रणम्य प्राप्नुयान्नूनं तद्विष्णोः परमंपदम्

Di mahā-tīrtha Hayagrīva, dengan bersujud kepada-Ku sebagai Hayagrīva-Keśava, seseorang sungguh mencapai parama-pada, kediaman tertinggi Viṣṇu itu.

Verse 24

भीष्मकेशवनामाहं वृद्धकालेशपश्चिमे । उपसर्गान्हरे भीष्मान्सेवितो भक्तियुक्तितः

Di bagian barat dekat Vṛddha-Kāleśa, nama-Ku adalah Bhīṣma-Keśava. Bila Aku dipuja dengan disiplin yang dipenuhi bhakti, Aku melenyapkan derita, gangguan, dan malapetaka yang mengerikan.

Verse 25

निर्वाणकेशवश्चाहं भक्तनिर्वाणसूचकः । लोलार्कादुत्तरेभागे लोलत्वं चेतसो हरे

Dan Aku adalah Nirvāṇa-Keśava, penyingkap nirvāṇa bagi para bhakta. Di wilayah utara dari Lolārka, Aku melenyapkan kegelisahan dan ketidakmantapan batin.

Verse 26

वंद्यस्त्रिलोकसुंदर्या याम्यां यो मां समर्चयेत् । काश्यां ख्यातं त्रिभुवनकेशवं न स गर्भभाक्

Barangsiapa dengan bhakti memuja Aku di penjuru selatan—Aku yang bahkan dipuja oleh Trilokasundarī—di tīrtha termasyhur Tribhuvana-Keśava di Kāśī, ia tidak lagi masuk ke rahim; terbebas dari kelahiran kembali.

Verse 27

ज्ञानवाप्याः पुरोभागे विद्धि मां ज्ञानमाधवम् । तत्र मां भक्तितोभ्यर्च्य ज्ञानं प्राप्नोति शाश्वतम्

Ketahuilah Aku sebagai Jñāna-Mādhava, yang berada di bagian depan Jñāna-vāpī. Dengan memuja-Ku di sana dengan bhakti, seseorang memperoleh pengetahuan rohani yang kekal.

Verse 28

श्वेतमाधवसंज्ञोहं विशालाक्ष्याः समीपतः । श्वेतद्वीपेश्वरं रूपं कुर्यां भक्त्या समर्चितः

Di dekat Viśālākṣī Aku dikenal dengan nama Śveta-Mādhava. Bila dipuja dengan bhakti, Aku menampakkan rupa sebagai Īśvara dari Śvetadvīpa.

Verse 29

उदग्दशाश्वमेधान्मां प्रयागाख्यं च माधवम् । प्रयागतीर्थे सुस्नातो दृष्ट्वा पापैः प्रमुच्यते

Di sebelah utara, melampaui Daśāśvamedha, ketahuilah Aku sebagai Mādhava bernama ‘Prayāga’. Setelah mandi suci dengan sempurna di Prayāga-tīrtha lalu memandang-Ku, seseorang terbebas dari dosa-dosa.

Verse 30

प्रयागगमने पुंसां यत्फलं तपसि श्रुतम् । तत्फलं स्याद्दशगुणमत्र स्नात्वा ममाग्रतः

Buah yang menurut tradisi diperoleh orang dengan pergi ke Prayāga, buah yang sama menjadi sepuluh kali lipat di sini, dengan mandi suci di tempat ini di hadapan-Ku.

Verse 31

गंगायमुनयोः संगे यत्पुण्यं स्नानकारिणाम् । काश्यां मत्सन्निधावत्र तत्पुण्यं स्याद्दशोत्तरम्

Kebajikan yang diperoleh para peziarah yang mandi di pertemuan Gaṅgā dan Yamunā, kebajikan yang sama di Kāśī—dalam hadirat-Ku sendiri—menjadi sepuluh kali lipat.

Verse 32

दानानि राहुग्रस्तेर्के ददतां यत्फलं भवेत् । कुरुक्षेत्रे हि तत्काश्यामत्रैव स्याद्दशाधिकम्

Buah pahala dari bersedekah ketika matahari digenggam Rāhu (saat gerhana), pahala itu—bahkan di Kurukṣetra—di sini di Kāśī menjadi sepuluh kali lebih besar.

Verse 33

गंगोत्तरवहा यत्र यमुना पूर्ववाहिनी । तत्संभेदं नरः प्राप्य मुच्यते ब्रह्महत्यया

Di tempat Gaṅgā mengalir ke utara dan Yamunā mengalir ke timur, siapa pun yang mencapai titik pertemuan itu dibebaskan bahkan dari dosa brahmahatyā (membunuh brāhmaṇa).

Verse 34

वपनं तत्र कर्तव्यं पिंडदानं च भावतः । देयानि तत्र दानानि महाफलमभीप्सुना

Di sana hendaknya dilakukan vapana (mencukur rambut secara ritual) dan dengan tulus mempersembahkan piṇḍa-dāna; dan siapa yang menginginkan buah besar hendaknya memberi dāna di sana.

Verse 35

गुणाः प्रजापतिक्षेत्रे ये सर्वे समुदीरिताः । अविमुक्ते महाक्षेत्रेऽसंख्याताश्च भवंति हि

Segala keutamaan yang dipuji bagi kṣetra suci Prajāpati, di Avimukta—wilayah agung yang suci (Kāśī)—sungguh menjadi tak terhitung banyaknya.

Verse 36

प्रयागेशं महालिंगं तत्र तिष्ठति कामदम् । तत्सान्निध्याच्च तत्तीर्थं कामदं परिकीर्तितम्

Di sana berdiri Mahāliṅga bernama Prayāgeśa, penganugeraha segala hajat. Karena kedekatan sucinya, tirtha itu pun termasyhur sebagai Kāmada, “pemenuh keinginan”.

Verse 37

काश्यां माघः प्रयागे यैर्न स्नातो मकरार्कगः । अरुणोदयमासाद्य तेषां निःश्रेयसं कुतः

Bagaimana mungkin kebahagiaan tertinggi datang kepada mereka yang pada bulan Māgha, saat Surya berada di Makara, meski telah sampai waktu fajar, namun tidak mandi suci di Prayāga?

Verse 38

काश्युद्भवे प्रयागे ये तपसि स्नांति संयताः । दशाश्वमेधजनितं फलं तेषां भवेद्ध्रुवम्

Mereka yang berdisiplin, yang mandi di Tapas-tīrtha di Prayāga—yang lahir dari Kāśī—pasti memperoleh pahala yang terbit dari sepuluh yajña Aśvamedha.

Verse 39

प्रयागमाधवं भक्त्या प्रयागेशं च कामदम् । प्रयागे तपसि स्नात्वा येर्चयंत्यन्वहं सदा

Mereka yang, setelah mandi di Tapas-tīrtha di Prayāga, dengan bhakti memuja setiap hari tanpa lalai baik Prayāga-Mādhava maupun Prayāgeśa, sang pemberi hajat,

Verse 40

धनधान्यसुतर्द्धीस्ते लब्ध्वा भोगान्मनोरमान् । भुक्त्वेह परमानंदं परं मोक्षमवाप्नुयुः

Mereka memperoleh harta, gandum, putra, dan kemakmuran; menikmati kenikmatan dunia yang menawan di sini, lalu pada akhirnya meraih kebahagiaan tertinggi dan mokṣa yang paling luhur.

Verse 41

माघे सर्वाणि तीर्थानि प्रयागमवियांति हि । प्राच्युदीची प्रतीचीतो दक्षिणाधस्तथोर्ध्वतः

Pada bulan Māgha, semua tīrtha sungguh datang ke Prayāga—dari timur, utara, barat, selatan, dari bawah, dan dari atas pula.

Verse 42

काशीस्थितानि तीर्थानि मुने यांति न कुत्रचित् । यदि यांति तदा यांति तीर्थत्रयमनुत्तमम्

Wahai resi, tīrtha-tīrtha yang bersemayam di Kāśī tidak pergi ke mana pun. Jika pun mereka pergi, mereka hanya menuju triad tīrtha yang tiada banding.

Verse 43

आयांत्यूर्जे पंचनदे प्रातःप्रातर्ममांतिकम् । महाघौघप्रशमने महाश्रेयोविधायिनि

Pada Ūrja (Kārttika), di Pañcanada, mereka datang kepadaku pagi demi pagi—ke tempat yang meredakan gelombang dosa besar dan menganugerahkan kesejahteraan tertinggi.

Verse 44

प्राप्य माघमघारिं च प्रयागेश समीपतः । प्रातःप्रयागे संस्नांति सर्वतीर्थानि मामनु

Ketika Māgha tiba—musuh dosa—di dekat Prayāgeśa, semua tīrtha, mengikuti aku, mandi suci di Prayāga pada waktu fajar.

Verse 45

समासाद्य च मध्याह्नमभियांति च नित्यशः । संस्नातुं सर्वतीर्थानि मुक्तिदां मणिकर्णिकाम्

Dan ketika tengah hari tiba, semua tīrtha datang setiap hari untuk mandi di Maṇikarṇikā, sang pemberi mokṣa (pembebasan).

Verse 46

काश्यां रहस्यं परममेतत्ते कथितं मुने । यथा तीर्थत्रयीश्रेष्ठा स्वस्वकाले विशेषतः

Wahai resi, kepadamu telah kukatakan rahasia tertinggi tentang Kāśī—bagaimana di antara triad tīrtha, yang paling utama menjadi sangat menonjol, masing-masing pada waktu yang telah ditetapkan baginya.

Verse 47

अन्यद्रहस्यं वक्ष्यामि न वाच्यं यत्रकुत्रचित् । अभक्तेषु सदा गोप्यं न गोप्यं भक्तिमज्जने

Aku akan menyatakan rahasia lain—yang tidak patut diucapkan sembarangan. Ia harus senantiasa disembunyikan dari yang tak berbhakti, namun tidak disembunyikan dari dia yang tenggelam dalam bhakti.

Verse 48

काश्यां सर्वाणि तीर्थानि एकैकादुत्तरोत्तरम् । महैनांसि प्रहंत्येव प्रसह्य निज तेजसा

Di Kāśī, semua tīrtha—masing-masing melampaui yang sebelumnya—dengan tejasnya sendiri sungguh menghancurkan bahkan dosa-dosa besar, seakan memaksa lenyap.

Verse 49

एतदेव रहस्यं ते वाराणस्या उदीर्यते । उत्क्षिप्यैकांगुलिं तथ्यं श्रेष्ठैका मणिकर्णिका

Inilah rahasia Vārāṇasī yang diucapkan kepadamu: seakan mengangkat satu jari untuk menegaskan kebenaran—Maṇikarṇikā sajalah yang mahā-utama.

Verse 50

गर्जंति सर्वतीर्थानि स्वस्वधिष्ण्यगतान्यहो । केवलं बलमासाद्य सुमहन्माणिकर्णिकम्

Semua tīrtha, tetap berada di kediaman masing-masing, meraung lantang—sungguh menakjubkan—karena mereka memperoleh daya hanya dari Maṇikarṇikā yang amat agung itu.

Verse 51

पापानि पापिनां हत्वा महांत्यपि बहून्यपि । काशीतीर्थानि मध्याह्ने प्रायश्चित्तचिकीर्षया

Setelah memusnahkan dosa para pendosa—meski banyak dan besar—para pencari prāyaścitta mendatangi tīrtha-tīrtha Kāśī pada waktu tengah hari.

Verse 52

पर्वस्वपर्वस्वपि वा नित्यं नियमवं त्यहो । निर्मलानि भवंत्येव विगाह्य मणिकर्णिकाम्

Baik pada hari perayaan maupun hari biasa, orang yang senantiasa hidup dalam disiplin harian menjadi suci; cukup dengan menyelam ke Maṇikarṇikā.

Verse 53

विश्वेशो विश्वया सार्धं सदोपमणिकर्णिकम् । मध्यंदिनं समासाद्य संस्नाति प्रतिवासरम्

Viśveśa, bersama Viśvā, senantiasa mendekati Maṇikarṇikā; ketika tengah hari tiba, Ia mandi suci di sana hari demi hari.

Verse 54

वैकुंठादप्यहं नित्यं मध्याह्ने मणिकर्णिकाम् । विगाहे पद्मया सार्धं मुदा परमया मुने

Wahai resi, bahkan dari Vaikuṇṭha pun Aku datang setiap hari pada tengah hari; bersama Padmā, dengan sukacita Aku menyelam di Maṇikarṇikā dalam kebahagiaan tertinggi.

Verse 55

सकृन्ममाख्यां गृणतां निर्हरन्यदघान्यहम् । हरिनामसमापन्नस्तद्बलान्माणिकर्णिकात्

Barangsiapa melafalkan nama-Ku walau sekali, Aku menyingkirkan dosa-dosa lainnya. Berkat kekuatan Nāma Hari, anugerah ini terpancar dari daya Maṇikarṇikā.

Verse 56

सत्यलोकात्प्रतिदिनं हं सयानः पितामहः । माध्याह्निक विधानाय समायान्मणिकर्णिकाम्

Setiap hari Pitāmaha Brahmā, berwahana angsa, datang dari Satyaloka ke Maṇikarṇikā untuk melaksanakan tata-ritus tengah hari sebagaimana ditetapkan.

Verse 57

इंद्राद्या लोकपालाश्च मरीच्याद्या महर्षयः । माध्याह्निकीं क्रियां कर्तुं समीयुर्मणिकर्णिकाम्

Indra dan para Lokapāla lainnya, serta para Mahārṣi mulai dari Marīci, berhimpun di Maṇikarṇikā untuk menunaikan kriyā tengah hari.

Verse 58

शेषवासुकिमुख्याश्च नागा वै नागलोकतः । समायांतीह मध्याह्ने संस्नातुं मणिकर्णिकाम्

Dari Nāgaloka, para Nāga—terutama Śeṣa dan Vāsuki—juga datang ke sini pada tengah hari untuk mandi suci di Maṇikarṇikā.

Verse 59

चराचरेषु सर्वेषु यावंतश्च सचेतनाः । तावंतः स्नांति मध्याह्ने मणिकर्णी जलेमले

Di antara semua makhluk bergerak dan tak bergerak, sebanyak apa pun yang berkesadaran—semuanya mandi pada tengah hari di air Maṇikarṇī yang tak bernoda.

Verse 60

के माणिकर्णिकेयानां गुणानां सुगरीयसाम् । शक्ता वर्णयितुं विप्राऽसंख्येयानां मदादिभिः

Wahai para brāhmaṇa, siapakah yang sanggup melukiskan keutamaan Maṇikarṇikā—yang amat agung, berat nilainya, dan tak terbilang—dikenal melalui kemasyhuran kemuliaannya dan lainnya?

Verse 61

चीर्णान्युग्राण्यरण्येषु तैस्तपांसि तपोधनैः । यैरियं हि समासादि मुक्तिभूर्मणिकर्णिका

Para pertapa kaya tapa telah menjalani tapa yang keras di rimba; oleh merekalah Maṇikarṇikā ini—tanah pembebasan (mokṣa)—dicapai.

Verse 62

विश्राणितमहादानास्त एव नरपुंगवाः । चरमे वयसि प्राप्ता यैरेषा मणिकर्णिका

Merekalah insan terbaik yang telah menganugerahkan mahādāna; pada usia terakhir merekalah yang mencapai Maṇikarṇikā ini.

Verse 63

चीर्णसर्वव्रतास्ते तु यथोक्तविधिना ध्रुवम् । यैः स्वतल्पीकृता माणिकर्णिकेयी स्थली मृदुः

Sungguh, merekalah yang menunaikan semua vrata menurut tata yang diajarkan; merekalah yang menjadikan tanah lembut Maṇikarṇikā sebagai alas tidur yang rendah hati.

Verse 64

त एव धन्या मर्त्येस्मिन्सर्वक्रतुषु दीक्षिताः । त्यक्त्वा पुण्यार्जितां लक्ष्मीमैक्षियैर्मणिकर्णिका

Di dunia fana ini, merekalah yang berbahagia—yang telah didīkṣā dalam segala yajña—yang meninggalkan kekayaan (Lakṣmī) hasil kebajikan dan memandang Maṇikarṇikā sebagai perlindungan tertinggi.

Verse 65

कृता नानाविधा धर्मा इष्टापूर्तास्तु तैर्नृभिः । वार्धकं समनुप्राप्य प्रापि यैर्मणिकर्णिका

Oleh orang-orang yang menunaikan beragam dharma—terutama karya iṣṭa dan pūrta—Maṇikarṇikā dicapai ketika usia tua telah datang.

Verse 66

रत्नानि सदुकूलानि कांचनं गजवाजिनः । देयाः प्राज्ञेन यत्नेन सदोपमणिकर्णिकम्

Di tirtha Maṇikarṇikā yang tiada banding, orang bijak hendaknya dengan sungguh-sungguh bersedekah: permata, kain indah, emas, gajah, dan kuda.

Verse 67

पुण्येनोपार्जितं द्रव्यमत्यल्पमपि यैर्नरैः । दत्तं तदक्षयं नित्यं मुनेधिमणिकणिंकम्

Walau harta yang diperoleh lewat kebajikan itu amat sedikit, bila dipersembahkan di Maṇikarṇikā, wahai resi, ia menjadi tak habis-habis dan kekal.

Verse 68

कुर्याद्यथोक्तमप्येकं प्राणायामं नरोत्तमः । यस्तेन विहितो नूनं षडंगो योग उत्तमः

Wahai insan utama, sekalipun hanya satu prāṇāyāma dilakukan tepat menurut tuntunan, dengan itu saja sungguh tercapai yoga unggul yang beranggota enam.

Verse 69

जप्त्वैकामपि गायत्रीं संप्राप्य मणिकर्णिकाम् । लभेदयुतगायत्रीजपनस्य फलं स्फुटम्

Setelah mencapai Maṇikarṇikā, meski hanya sekali melantunkan Gāyatrī, seseorang dengan nyata memperoleh buah seperti melantunkannya sepuluh ribu kali.

Verse 70

एकामप्याहुतिं प्राज्ञो दत्त्वोपमणिकर्णिकम् । यावज्जीवाग्निहोत्रस्य लभेदविकलं फलम्

Di Maṇikarṇikā yang tiada banding, orang bijak yang mempersembahkan walau satu āhuti saja memperoleh buah yang utuh dari menjalankan Agnihotra seumur hidup.

Verse 71

इति श्रुत्वा हरेर्वाक्यमग्निबिंदुर्महातपाः । प्रणिपत्य महाभक्त्या पुनः पप्रच्छ माधवम्

Mendengar sabda Hari, pertapa agung Agnibindu bersujud dengan bhakti yang mendalam, lalu kembali bertanya kepada Mādhava.

Verse 72

अग्निबिंदुरुवाच । विष्णो कियत्परीमाणा पुण्यैषा मणिकर्णिका । ब्रूहि मे पुंङरीकाक्ष नत्वत्तस्तत्त्ववित्परः

Agnibindu berkata: “Wahai Viṣṇu, seberapa luas Maṇikarṇikā yang amat penuh pahala ini? Terangkan kepadaku, wahai Yang Bermata Teratai; tiada yang lebih mengetahui tattva selain Engkau.”

Verse 73

श्रीविष्णुरुवाच । आगंगा केशवादा च हरिश्चंद्रस्य मंडपात् । आमध्याद्देवसरितः स्वर्द्वारान्मणिकर्णिका

Śrī Viṣṇu bersabda: “Maṇikarṇikā terbentang dari Āgaṅgā dan Keśava, dari pendapa Hariścandra, dari bagian tengah sungai ilahi, serta dari Svargadvāra.”

Verse 74

स्थूलमेतत्परीमाणं सूक्ष्मं च प्रवदामि ते । हरिश्चंद्रस्य तीर्थाग्रे हरिश्चंद्रविनायकः

Inilah ukuran kasarnya; kini akan Kukatakan pula ukuran halus (batin)nya kepadamu. Di hadapan tīrtha Hariścandra berdiri Hariścandra Vināyaka.

Verse 75

सीमाविनायकश्चात्र मणिकर्णी ह्रदोत्तरे । सीमाविनायकं भक्त्या पूजयित्वा नरोत्तमः

Di sini pula ada Sīmā-Vināyaka, di sebelah utara telaga Maṇikarṇī. Setelah memuja Sīmā-Vināyaka dengan bhakti, wahai insan utama…

Verse 76

मोदकैः सोपचारैश्च प्राप्नुयान्मणिकर्णिकाम् । हरिश्चंद्रे महातीर्थे तर्पयेयुः पितामहान्

Dengan modaka dan upacara persembahan yang semestinya, hendaklah pergi ke Maṇikarṇikā. Di mahātīrtha Hariścandra, lakukan tarpaṇa dan puaskan para leluhur.

Verse 77

शतं समाःसु तृप्ताः स्युः प्रयच्छंति च वांच्छितम् । हरिश्चंद्रे महातीर्थे स्नात्वा श्रद्धान्वितो नरः

Seseorang yang dengan penuh śraddhā mandi di mahātīrtha Hariścandra, para leluhurnya puas selama seratus tahun dan menganugerahkan apa yang diinginkan.

Verse 78

हरिश्चंद्रेश्वरं नत्वा न सत्यात्परिहीयते । ततः पर्वततीर्थं च पर्वतेश्वर संनिधौ

Setelah bersujud kepada Hariścandreśvara, seseorang tidak menyimpang dari satya (kebenaran). Sesudah itu ada Tīrtha Parvata, di hadapan Parvateśvara.

Verse 79

अधिष्ठानं महामेरोर्महापातकनाशनम् । तत्र स्नात्वार्चयित्वेशं किंचिद्दत्त्वा स्वशक्तितः

Inilah singgasana Mahāmeru, pemusnah dosa-dosa besar. Setelah mandi di sana, memuja Īśa, dan memberi sedikit dana sesuai kemampuan—

Verse 80

अध्यास्य मेरुशिखरं दिव्यान्भोगान्समश्नुते । कंबलाश्वतरं तीर्थं पर्वतेश्वर दक्षिणे

Ia duduk di puncak Meru dan menikmati kenikmatan ilahi. (Berikutnya) ada tīrtha bernama Kambalāśvatara, di selatan Parvateśvara.

Verse 81

कंबलाश्वतरेशं च तत्तीर्थात्पश्चिमे शुभम् । तस्मिंस्तीर्थे कृतस्नानस्तल्लिंगं यः समर्चयेत्

Di sebelah barat tīrtha itu ada Kambalāśvatareśa yang suci dan membawa keberuntungan. Barang siapa mandi suci di tīrtha itu lalu memuja liṅga itu dengan tata cara yang benar—

Verse 82

अपि तस्य कुले जाता गीतज्ञाः स्युः श्रियान्विताः । चक्रपुष्करिणी तत्र योनिचक्र निवारिणी

Bahkan mereka yang lahir dalam garis keturunannya menjadi mahir dalam nyanyian dan dianugerahi kemakmuran. Di sana juga ada Cakrapuṣkariṇī, yang meniadakan yoni-cakra, putaran kelahiran.

Verse 83

संसारचक्रे गहने यत्र स्नातो विशेन्नना । चक्रपुष्करिणी तीर्थ ममाधिष्ठानमुत्तमम्

Dalam roda saṁsāra yang lebat dan sukar ditembus, siapa yang mandi di sana akan masuk (ke jalan penyelamatan) tanpa ragu. Tīrtha Cakrapuṣkariṇī adalah singgasana suciku yang tertinggi (adhiṣṭhāna).

Verse 84

समाः परार्धसंख्यातास्तत्र तप्तं महातपः । तत्र प्रत्यक्षतां यातो मम विश्वेश्वरः परः

Di sana, selama tahun-tahun sebanyak parārdha, tapa yang agung dijalankan. Di sana pula Viśveśvara-ku yang transenden tampil dalam wujud nyata.

Verse 85

तत्र लब्धं मयैश्वर्यमविनाशि महत्तरम् । चक्रपुष्करिणी चैव ख्याताभून्मणिकर्णिका

Di sana aku memperoleh kedaulatan yang jauh lebih agung, tak binasa. Dan Cakrapuṣkariṇī itulah yang kemudian termasyhur dengan nama Maṇikarṇikā.

Verse 86

द्रवरूपं परित्यज्य ललनारूपधारिणी । प्रत्यक्षरूपिणी तत्र मयैक्षि मणिकर्णिका

Meninggalkan wujudnya yang cair (berair) dan mengambil rupa seorang gadis suci, Maṇikarṇikā yang tampak nyata itu kulihat di sana secara langsung.

Verse 87

तस्या रूपं प्रवक्ष्यामि भक्तानां शुभदं परम् । यद्रूपध्यानतः पुंभिराषण्मासं त्रिसंध्यतः

Akan kujelaskan wujud-Nya, yang paling membawa berkah bagi para bhakta; dengan merenungkannya pada tiga waktu sandhyā selama enam bulan, seseorang meraih kebaikan suci.

Verse 88

प्रत्यक्षरूपिणी देवी दृश्यते मणिकर्णिका । चतुर्भुजा विशालाक्षी स्फुरद्भालविलोचना

Dewi Maṇikarṇikā tampak dalam wujud yang nyata—berlengan empat, bermata lebar, dan memiliki mata bercahaya di dahi.

Verse 89

पश्चिमाभिमुखी नित्यं प्रबद्धकरसंपुटा । इंदीवरवतीं मालां दधती दक्षिणे करे

Ia senantiasa menghadap ke barat, kedua tangan terkatup dalam mudrā yang membentuk cekungan; dan di tangan kanan ia memegang untaian bunga teratai biru.

Verse 90

वरोद्यते करे सव्ये मातुलुंग फलं शुभम् । कुमारीरूपिणी नित्यं नित्यं द्वादशवार्षिकी

Di tangan kiri Ia memperlihatkan mudrā pemberi anugerah serta memegang buah citron yang suci; Ia senantiasa berwujud gadis perawan—selalu berusia dua belas tahun.

Verse 91

शुद्धस्फटिककांतिश्च सुनील स्निग्धमूर्द्धजा । जितप्रवालमाणिक्य रमणीय रदच्छदा

Cahayanya bagaikan kristal murni; rambutnya lebat, licin, dan biru tua; bibirnya elok, mengungguli karang dan permata delima dalam sinar.

Verse 92

प्रत्यग्रकेतकीपुष्पलसद्धम्मिल्ल मस्तका । सर्वांग मुक्ताभरणा चंद्रकांत्यंशुकावृता

Kepalanya dihiasi sanggul/anyaman rambut yang berkilau, dimahkotai bunga ketakī yang segar; sekujur tubuhnya bertatah perhiasan mutiara; ia berselimut kain yang memancar laksana sinar bulan.

Verse 93

पुंडरीकमयीं मालां सश्रीकां बिभ्रती हृदि । ध्यातव्यानेन रूपेण मुमुक्षुभिरहर्निशम्

Di dadanya ia mengenakan kalung mulia dari teratai putih (puṇḍarīka); para pencari mokṣa hendaknya bermeditasi kepadanya dalam wujud inilah, siang dan malam.

Verse 94

निर्वाणलक्ष्मीभवनं श्रीमतीमणिकर्णिका । मंत्रं तस्याश्च वक्ष्यामि भक्तकल्पद्रुमाभिधम् । यस्यावर्तनतः सिद्ध्येदपि सिद्ध्यष्टकं नृणाम्

Maṇikarṇikā yang mulia adalah kediaman kemakmuran Nirvāṇa-Lakṣmī. Aku pun akan mengajarkan mantranya, yang disebut ‘Kalpadruma bagi para bhakta’; dengan pengulangannya, bahkan delapan siddhi pun terbit bagi manusia.

Verse 95

वाग्भवमायालक्ष्मीमदनप्रणवान्वदेत्पूर्वम् । भांत्यं बिंदूपेतं मणिपदमथ कर्णिके सहृत्प्रणवपुटः

Mula-mula ucapkan bīja: Vāgbhava, Māyā, Lakṣmī, dan Madana, beserta Praṇava (Oṁ). Lalu ucapkan ‘bhāṁ’ yang berbindu, kemudian kata ‘maṇi’; sesudah itu ‘karṇike’, yang dipagari oleh Praṇava berserta ‘hṛt’.

Verse 96

मंत्रःसुरद्रुमसमः समस्तसुखसंततिप्रदो जप्यः । तिथिभिः परिमितवर्णः परमपदं दिशति निशितधियाम्

Mantra ini bagaikan pohon ilahi pengabul harapan; ia menganugerahkan rangkaian kebahagiaan yang tak terputus dan patut dijapa. Suku katanya terukur menurut tithi; bagi yang berakal tajam, ia menunjukkan keadaan tertinggi.

Verse 97

तारस्तारतृतीयो बिंद्वंतोमणिपदं ततः कर्णिके । प्रणवात्मिपदं केन म इति मनुसंख्यवर्णमनुः

Mantra ini tersusun dari ‘tāra’ dan ‘tāra’ yang ketiga; ia berakhir dengan bindu, lalu datang kata ‘maṇi’ yang ditempatkan pada perikarp teratai. Hakikatnya adalah Praṇava; dipadukan dengan ‘kena’ dan suku kata ‘ma’, jadilah mantra dengan hitungan aksara menurut ketentuan.

Verse 98

अयं मंत्रोऽनिशं जप्यः पुंभिर्मुक्तिमभीप्सुभिः । होमो दशांशकः कार्यः श्रद्धाबद्धादरैर्नृभिः

Mantra ini hendaknya dijapa tanpa henti oleh para pria yang mendambakan mokṣa. Homa sebesar sepersepuluh dari jumlah japa patut dilakukan oleh mereka yang berbakti dengan iman dan hormat.

Verse 99

परिप्लुतैः पुंडरीकैर्गव्येन हविषास्फुटैः । सशर्करेण मेधावी सक्षौद्रेण सदाशुचिः

Dengan teratai putih yang mekar sempurna, serta ghee sapi sebagai havis yang murni—dicampur gula dan madu—praktisi yang bijaksana, senantiasa suci, hendaknya mempersembahkan oblation.

Verse 100

त्रिलक्षमंत्र जप्येन मृतो देशांतरेष्वपि । अवश्यं मुक्तिमाप्नोति मंत्रस्यास्य प्रभावतः

Dengan menyelesaikan japa mantra ini sebanyak tiga ratus ribu kali, sekalipun seseorang wafat di negeri lain, ia pasti meraih mokṣa—demikianlah daya mantra ini.

Verse 110

पूजयित्वा पशुपतिमुपोषणपरायणाः । पशुपाशैर्न बध्यंते दर्शे विहितपारणाः

Mereka yang memuja Paśupati dan tekun dalam upavāsa (puasa suci) tidak terbelenggu oleh pāśa, ikatan yang mengikat makhluk. Dengan melakukan pāraṇa sesuai vidhi pada hari Darśa (bulan baru), mereka terbebas dari belenggu Paśupati.

Verse 120

तत्राभ्याशे स्कंदतीर्थं तत्राप्लुत्य नरोत्तमः । दृष्ट्वा षडाननं चैव जह्यात्षाट्कौशिकीं तनुम्

Di dekat sana ada Skanda-tīrtha yang suci. Setelah mandi di sana, insan utama—ketika memandang Ṣaḍānana, Skanda bermuka enam—menanggalkan tubuh yang terbentuk oleh selubung enam lapis Kuśikā (pembatas enam rupa).

Verse 130

योगक्षेमं सदा कुर्याद्भवानी काशिवासिनाम् । तस्माद्भवानी संसेव्या सततं काशिवासिभिः

Bhavānī senantiasa menganugerahkan yoga-kṣema—kesejahteraan dan perlindungan—bagi para penghuni Kāśī. Maka Bhavānī patut dihormati dan dilayani terus-menerus oleh warga Kāśī.

Verse 140

ज्ञानतीर्थं च तत्रैव ज्ञानदं सवर्दा नृणाम् । कृताभिषेकस्तत्तीर्थे दृष्ट्वा ज्ञानेश्वरं शिवम्

Di sana pula ada Jñāna-tīrtha, yang senantiasa menganugerahkan pengetahuan rohani kepada manusia. Setelah melakukan abhiṣeka/mandi suci di tīrtha itu dan memandang Śiva sebagai Jñāneśvara, seseorang memperoleh anugerah kebijaksanaan.

Verse 150

पितामहेश्वरं लिंगं ब्रह्मनालोपरिस्थितम् । पूजयित्वा नरो भक्त्या ब्रह्मलोकमवाप्नुयात्

Dengan bhakti memuja liṅga Pitāmaheśvara yang berada di atas Brahma-nāla, seseorang mencapai Brahmaloka, alam Brahmā.

Verse 160

तत्र भागीरथे तीर्थे श्राद्धं कृत्वा विधानतः । ब्राह्मणान्भोजयित्वा तु ब्रह्मलोके नयेत्पितॄन्

Di sana, di Tīrtha Bhāgīratha, setelah melaksanakan śrāddha menurut tata-aturan dan kemudian menjamu para Brāhmaṇa, seseorang menuntun para leluhurnya menuju alam Brahmā (Brahmaloka).

Verse 170

मार्कंडेयेश्वरात्प्राच्यां वसिष्ठेश्वर पूजनात् । निष्पापो जायते मर्त्यो महत्पुण्यमवाप्नुयात्

Di sebelah timur Mārkaṇḍeyeśvara, dengan memuja Vasiṣṭheśvara, seorang manusia fana menjadi bebas dari dosa dan memperoleh pahala kebajikan yang agung.

Verse 180

दक्षिणेऽगस्त्यतीर्थाच्च तीर्थमस्त्यतिपावनम् । गंगाकेशवसंज्ञं च सर्वपातकनाशनम्

Di selatan Agastya Tīrtha ada lagi sebuah tīrtha yang amat menyucikan, bernama Gaṅgākeśava, yang melenyapkan segala dosa.

Verse 190

प्रचंडनरसिंहोहं चंडभैरवपूर्वतः । प्रचंडमप्यघं कृत्वा निष्पाप्मा स्यात्तदर्चनात्

“Akulah Pracaṇḍa Narasiṃha,” yang bersemayam di sebelah timur Caṇḍa Bhairava. Sekalipun seseorang telah melakukan dosa yang mengerikan, dengan memujanya ia menjadi bebas dari dosa.

Verse 200

त्रिविक्रमोस्म्यहं काश्यामुदीच्यां च त्रिलोचनात् । ददामि पूजितो लक्ष्मीं हरामि वृजिनान्यपि

“Akulah Trivikrama di Kāśī,” di sebelah utara Trilocana. Bila dipuja, Aku menganugerahkan Lakṣmī (kemakmuran) dan juga menyingkirkan kesusahan serta dosa.

Verse 210

नारायणस्वरूपेण गणाश्चक्रगदोद्यताः । कुर्वंति रक्षां क्षेत्रस्य परितो नियुतानि षट्

Dalam wujud Nārāyaṇa, para gaṇa yang mengangkat cakra dan gada menjaga wilayah suci itu dari segala penjuru, berjumlah enam niyuta.

Verse 220

वामनः शंखचक्राब्जगदाभिरुपलक्षितः । लक्ष्मीवंतं जनं कुर्याद्गृहेपि परिधारितः

Vāmana, yang dikenali dengan sangkha, cakra, padma, dan gada—bahkan bila disimpan dengan hormat di rumah—menjadikan seseorang berlimpah kemakmuran (Lakṣmī).

Verse 230

वासुदेवश्च शंखारि गदाजलजभृत्सदा । शंखांबुज गदाचक्री ध्येयो नारायणो नृभिः

Vāsudeva senantiasa memegang sangkha, cakra, gada, dan padma; Nārāyaṇa yang berhias sangkha, padma, gada, dan cakra patut direnungkan oleh manusia.

Verse 240

प्रणम्य दूरादपिच संप्रहृष्टतनूरुहः । अभ्युत्थातुं मनश्चक्रे शंखचक्रगदाधरः

Setelah bersujud hormat dari kejauhan, tubuhnya meremang karena sukacita; sang pemegang sangkha, cakra, dan gada pun bertekad dalam hati untuk bangkit menyambut.

Verse 250

पठितव्यः प्रयत्नेन बिंदुमाधवसंभवः । श्रोतव्यः परया भक्त्या भुक्तिमुक्तिसमृद्धये

Kisah yang berhubungan dengan Bindumādhava ini hendaknya dibaca dengan sungguh-sungguh dan didengarkan dengan bhakti tertinggi, demi kelimpahan bhukti dan mukti.

Verse 251

संप्राप्ते वासरे विष्णो रात्रौ जागरणान्वितः । श्रुत्वाख्यानमिदं पुण्यं वैकुंठे वसतिं लभेत्

Ketika tiba hari suci Viṣṇu, siapa yang berjaga semalam suntuk dan mendengarkan kisah yang penuh pahala ini, akan memperoleh kediaman di Vaikuṇṭha.