Home›Upanishads›Nirvana›Verse 46
←Previous Verse
Next Verse→

Nirvana Upanishad: Verse 46

मनोनिरोधिनी कन्था। योगेन सदानन्दस्वरूपदर्शनम्। आनन्दभिक्षाशी। महाश्मशानेऽप्यानन्दवने वासः। एकान्तस्थानम्। आनन्दमठम्। उन्मन्यवस्था। शारदा चेष्टा। उन्मनी गतिः। निर्मलगात्रम्। निरालम्बपीठम्। अमृतकल्लोलानन्दक्रिया। पाण्डरगगनम्। महासिद्धान्तः। शमदमादिदिव्यशक्त्याचरणे क्षेत्रपात्रपटुता। परावरसंयोगः। तारकोपदेशाः। अद्वैतसदानन्दो देवता॥

मनः-निरोधिनी । कन्था । योगेन । सदा-आनन्द-स्वरूप-दर्शनम् । आनन्द-भिक्ष-आशी । महा-श्मशाने अपि । आनन्द-वने । वासः । एकान्त-स्थानम् । आनन्द-मठम् । उन्मनी-अवस्था । शारदा । चेष्टा । उन्मनी । गतिः । निर्मल-गात्रम् । निरालम्ब-पीठम् । अमृत-कल्लोल-आनन्द-क्रिया । पाण्डर-गगनम् । महा-सिद्धान्तः । शम-दम-आदि-दिव्य-शक्ति-आचरणे । क्षेत्र-पात्र-पटुता । पर-अवर-संयोगः । तारक-उपदेशाः । अद्वैत-सदा-आनन्दः । देवता ।

Recitation with translationNirvana Upanishad 46

mano-nirodhinī kanthā | yogena sadānandasvarūpadarśanam | ānanda-bhikṣāśī | mahāśmaśāne 'py ānandavane vāsaḥ | ekāntasthānam | ānandamaṭham | unmanyavasthā | śāradā ceṣṭā | unmanī gatiḥ | nirmalagātram | nirālambapīṭham | amṛtakallolānandakriyā | pāṇḍaragaganam | mahāsiddhāntaḥ | śama-damādi-divyaśakty-ācaraṇe kṣetra-pātra-paṭutā | parāvara-saṃyogaḥ | tārakopadeśāḥ | advaita-sadānando devatā ||

Ek aisi chadar socho jo mann ko rok de. Yog se tum apne asli swaroop ko dekhte ho, jo hamesha khushi mein hai. Khushi ki bheekh maang ke jeena. Shamshan ghat mein bhi khushi ke bagiche mein rehna. Akela jagah. Khushi ka ashram. Mann se pare jaane ki avastha. Gyan ki kriya. Mann se pare ki disha mein jaana. Saaf shareer. Bina kisi sahare ki seat. Amrit ki lahron ki khushi. Safed aasmaan. Bada siddhant. Shaant aur swayam par control jaise shaktiyon ko develop karna. Upar aur neeche ka milan. Paar karne wale upadesh. Bhagwan do mein nahi, hamesha khushi mein hai.

A cloak that restrains the mind. By yoga, the vision of the ever-blissful essential nature. One who eats alms of bliss. Dwelling, even in the great cremation-ground, in the grove of bliss. A solitary place. A monastery of bliss. The state of unmanī (mind-transcendence). The activity of Śāradā (wisdom). The movement into unmanī. A purified body. A seat without support. The blissful activity of waves of nectar. The pale/white sky. The great doctrine. Skill in the field and vessel—i.e., in the practice of divine powers such as tranquility and self-control. The conjunction of the higher and the lower. The tāraka instructions. The deity is non-dual ever-bliss.

मनोनिरोधिनीmind-restraining (one/that)
मनोनिरोधिनी:
TypeAdjective
Rootमनोनिरोधिन् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (विशेषण)
कन्थाpatched cloak
कन्था:
TypeNoun
Rootकन्था (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
योगेनby yoga
योगेन:
TypeNoun
Rootयोग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
सदानन्दस्वरूपदर्शनम्vision/realization of the ever-blissful essential nature
सदानन्दस्वरूपदर्शनम्:
TypeNoun
Rootसदानन्दस्वरूपदर्शन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
आनन्दभिक्षाशीone who eats the alms of bliss
आनन्दभिक्षाशी:
TypeAdjective
Rootआनन्दभिक्षाशिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (विशेषण)
महाश्मशानेin the great cremation-ground
महाश्मशाने:
TypeNoun
Rootमहाश्मशान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
अपिeven/also
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय
आनन्दवनेin the forest of bliss
आनन्दवने:
TypeNoun
Rootआनन्दवन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
वासःdwelling/abiding
वासः:
TypeNoun
Rootवास (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
एकान्तस्थानम्a solitary place
एकान्तस्थानम्:
TypeNoun
Rootएकान्तस्थान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
आनन्दमठम्the monastery/abode of bliss
आनन्दमठम्:
TypeNoun
Rootआनन्दमठ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
उन्मन्यवस्थाthe state of unmanī (mind-transcendence)
उन्मन्यवस्था:
TypeNoun
Rootउन्मन्यवस्था (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
शारदाŚāradā-like; pertaining to Sarasvatī
शारदा:
TypeAdjective
Rootशारदा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (विशेषण)
चेष्टाactivity/movement
चेष्टा:
TypeNoun
Rootचेष्टा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
उन्मनीunmanī (mind-transcendent absorption)
उन्मनी:
TypeNoun
Rootउन्मनी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
गतिःcourse/attainment
गतिः:
TypeNoun
Rootगति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
निर्मलगात्रम्a pure body/limbs
निर्मलगात्रम्:
TypeNoun
Rootनिर्मलगात्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
निरालम्बपीठम्a supportless seat/base
निरालम्बपीठम्:
TypeNoun
Rootनिरालम्बपीठ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अमृतकल्लोलानन्दक्रियाthe blissful activity of nectar-like waves
अमृतकल्लोलानन्दक्रिया:
TypeNoun
Rootअमृतकल्लोलानन्दक्रिया (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
पाण्डरगगनम्the pale/white sky
पाण्डरगगनम्:
TypeNoun
Rootपाण्डरगगन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
महासिद्धान्तःthe great doctrine/conclusion
महासिद्धान्तः:
TypeNoun
Rootमहासिद्धान्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
शमदमादिदिव्यशक्त्याचरणेin the practice of divine powers such as śama and dama
शमदमादिदिव्यशक्त्याचरणे:
TypeNoun
Rootशमदमादिदिव्यशक्त्याचरण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
क्षेत्रपात्रपटुताskill regarding place and recipient (fitness)
क्षेत्रपात्रपटुता:
TypeNoun
Rootक्षेत्रपात्रपटुता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
परावरसंयोगःunion of the higher and the lower
परावरसंयोगः:
TypeNoun
Rootपरावरसंयोग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तारकोपदेशाःtāraka instructions/teachings
तारकोपदेशाः:
TypeNoun
Rootतारकोपदेश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
अद्वैतसदानन्दःnon-dual ever-bliss (Brahman)
अद्वैतसदानन्दः:
TypeNoun
Rootअद्वैतसदानन्द (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
देवताthe deity (object of contemplation)
देवता:
TypeNoun
Rootदेवता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
  • महाश्मशानेऽपि = महाश्मशाने + अपि (ए + अ → ’)
  • समास-विग्रहः: मनोनिरोधिनी = मनः + निरोधिनी
  • सदानन्दस्वरूपदर्शनम् = सदा + आनन्द + स्वरूप + दर्शनम्
  • आनन्दभिक्षाशी = आनन्द + भिक्षा + आशी(न्)
  • शमदमादिदिव्यशक्त्याचरणे = शम + दम + आदि + दिव्य + शक्ति + आचरणे
  • तारकोपदेशाः = तारक + उपदेशाः
  • अद्वैतसदानन्दो = अद्वैतसदानन्दः (ओ = अः before voiced consonant)
Central concept
Moksha (liberation) through Advaita-realization and mind-transcendence (unmanī)
The mahavakyas
Supports the import of ‘अहं ब्रह्मास्मि’ (Aham Brahmāsmi) and ‘तत् त्वम् असि’ (Tat Tvam Asi) by describing direct vision of ever-blissful non-dual Self; not itself a canonical Mahāvākya.
Veda
Atharva
Chandas
Prose (gadyātmaka, aphoristic/nominal style)

Yoga and practice

Emphasis on mano-nirodha (cessation/restraint of mental modifications), ekānta-vāsa (solitude), unmanī-avasthā (absorption beyond mind), cultivation of śama-dama (mental calm and sense-restraint), and contemplative ‘tāraka’ instruction as a liberating upadeśa; aligns with rāja-yoga/advaitic nididhyāsana.

Ask anything about this verse

Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.

Not sure where to start?

A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.

Read Upanishads in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.

Download on the App StoreGet it on Google Play

Continue reading in the Vedapath app

Open in App
Download on the App StoreGet it on Google Play