Nirvana Upanishad 4: Verse 4
अथ निर्वाणोपनिषदं व्याख्यास्यामः । परमहंसः सोऽहम् । परिव्राजकाः पश्चिमलिङ्गाः । मन्मथः क्षेत्रपालः । गगनसिद्धान्तः अमृतकल्लोलनदी । अक्षयं निरञ्जनम् । निःसंशय ऋषिः । निर्वाणो देवता । निष्कुलप्रवृत्तिः । निष्केवलज्ञानम् ॥१-११॥
अथ । निर्वाण-उपनिषदम् । व्याख्यास्यामः । परमहंसः । सः । अहम् । परिव्राजकाः । पश्चिम-लिङ्गाः । मन्मथः । क्षेत्र-पालः । गगन-सिद्धान्तः । अमृत-कल्लोल-नदी । अक्षयम् । निरञ्जनम् । निःसंशयः । ऋषिः । निर्वाणः । देवता । निष्कुल-प्रवृत्तिः । निष्केवल-ज्ञानम् ॥
atha nirvāṇopaniṣadaṃ vyākhyāsyāmaḥ | paramahaṃsaḥ so’ham | parivrājakāḥ paścimaliṅgāḥ | manmathaḥ kṣetrapālaḥ | gaganasiddhāntaḥ amṛtakallolanadī | akṣayaṃ nirañjanam | niḥsaṃśaya ṛṣiḥ | nirvāṇo devatā | niṣkulapravṛttiḥ | niṣkevalajñānam ||1-11||
Ab Nirvana Upanishad ka arth samjho. Main Paramahansa hoon, yeh mera astitva hai. Jo log sanyas lete hain, woh western linga kehte hain. Manmatha is sthal ka rakshak hai. Siddhanta aasmaan tak jaata hai. Nadi amrit ki tarah behti hai, lahrein bhi hain. Yeh amar hai, koi daag nahi. Rishi Nihshanshay hai, shak se mukt. Devata Nirvana hai. Koi kul-khandan ka bandhan nahi. Gyaan advaita hai, doosra kuch nahi.
Now we shall expound the Nirvāṇa Upaniṣad. “I am the Paramahaṃsa.” The wandering renunciants are the ‘western marks (liṅgas)’. Manmatha is the guardian of the sacred precinct. The doctrine is the ‘conclusion of the sky’; the river is the ‘nectar-river with waves’. (The goal is) the imperishable, the stainless. The seer is ‘Free-from-doubt’. The deity is Nirvāṇa. The activity is ‘without clan/lineage’. The knowledge is ‘non-dual, absolute knowledge’.
Ask anything about this verse
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Upanishads in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.