Adhyaya 77

Verse 1

। ऋषय ऊचुः । यदेतद्भवता प्रोक्तं तत्र तौ परमेश्वरौ । उमामहेश्वरौ सूत हरिश्चन्द्रेण भूभुजा

ઋષિઓએ કહ્યું—હે સૂત! તમે ત્યાંના તે બે પરમેશ્વરો—ઉમા અને મહેશ્વર—વિશે જે કહ્યું, તેઓ રાજા હરિશ્ચંદ્ર સાથે કઈ રીતે સંબંધિત હતા?

Verse 2

कृतौ कथयसीत्येवं वेदिमध्यं समाश्रितौ । उतान्यौ स्थापितौ तत्र चमत्कारपुरांतिकम्

“આ કેવી રીતે બનાવાયા અથવા પ્રતિષ્ઠિત થયા?”—એમ કહી તેઓ બે જણ વેદીના મધ્યમાં સ્થિત થયા; અને વધુ બેને ત્યાં જ ચમત્કારપુરની નજીક પ્રતિષ્ઠિત કરવામાં આવ્યા।

Verse 3

वेदिमध्यगतौ नित्यं पार्वतीपरमेश्वरौ । एतत्संश्रूयते सूत विवाहः प्रागभूत्तयोः । ओषधिप्रस्थमासाद्य पुरं हिम वतः प्रियम्

વેદીના મધ્યમાં પાર્વતી અને પરમેશ્વર સદા વિરાજે છે। હે સૂત, એવું સાંભળવામાં આવે છે કે હિમવતને પ્રિય એવા ઔષધિપ્રસ્થ નગરને પામી તેમનો પૂર્વે વિવાહ થયો હતો।

Verse 4

अत्र नः संशयो जातः श्रद्धेयमपि ते वचः । श्रुत्वा किं वा भ्रमस्तेऽयं किं वाऽस्माकं प्रकीर्तय

અહીં અમને સંશય થયો છે, છતાં તમારા વચનો શ્રદ્ધેય છે। આ સાંભળી—ભ્રમ તમારો છે કે અમારો? કૃપા કરીને સ્પષ્ટ કરીને કહો।

Verse 5

सूत उवाच । नास्माकं विभ्रमो जातो युष्माकं तु द्विजोत्तमाः । परं यत्कारणं कृत्स्नं तद्ब्रवीमि निबोध्यताम्

સૂત બોલ્યા—હે દ્વિજોત્તમો, મને કોઈ ભ્રમ થયો નથી; સંશય તો તમારામાં ઊભો થયો છે। તેનું સંપૂર્ણ અને યથાર્થ કારણ હું કહું છું—સાવધાન થઈ સાંભળો અને સમજો।

Verse 6

य एष ओषधिप्रस्थे विवाहः प्रागभू त्तयोः । उमात्रिनेत्रयो रम्यः सर्वदेवप्रमोदकृत्

ઔષધિપ્રસ્થમાં ઉમા અને ત્રિનેત્રધારી પ્રભુ—આ બંનેનો જે પૂર્વે વિવાહ થયો હતો, તે અતિ રમ્ય હતો અને સર્વ દેવોને આનંદ આપનાર હતો।

Verse 7

वैवस्वतेऽन्तरे पूर्वं संजातो द्विजसत्तमाः । सप्तमस्य तु विख्यातो युष्माकं विदितोऽत्र यः

હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ! આ વૈવસ્વત મન્વંતર પહેલાં જ ઉત્પન્ન થયું; અને સાતમા મન્વંતરમાં પણ પ્રસિદ્ધ છે—અહીં તમ સૌને વિદિત છે.

Verse 8

हाटकेश्वरजे क्षेत्रे यश्चोद्वाहस्तयोरभूत् । स्वायंभुवमनोराद्ये स संजातः सुविस्तरः

હાટકેશ્વરના પવિત્ર ક્ષેત્રમાં તે બંનેનો જે વિવાહ થયો, તે સ્વાયંભુવ મનુના આદ્ય યુગમાં પ્રથમ પ્રગટ થયો; અને પરંપરાશ્રુતિમાં તે વિશદ રીતે પ્રસિદ્ધ થયો.

Verse 9

ऋषय ऊचुः । विवाह ओषधिप्रस्थे यः पुरा समभूत्तयोः । पार्वतीहरयोः सूत सोऽस्माभिर्विस्तराच्छ्रुतः

ઋષિઓએ કહ્યું—હે સૂત! ઔષધિપ્રસ્થમાં પ્રાચીનકાળે પાર્વતી અને હરનો જે વિવાહ થયો, તેનો વિસ્તાર અમે સાંભળ્યો છે.

Verse 10

हाटकेश्वरजे क्षेत्रे दक्षयज्ञे मनोहरे । विवाहो वृषयानस्य मनौ स्वायंभुवे पुरा

હાટકેશ્વર ક્ષેત્રમાં મનોહર દક્ષયજ્ઞ સમયે, સ્વાયંભુવ મનુના કાળમાં પ્રાચીનકાળે વૃષયાનનો વિવાહ થયો હતો.

Verse 11

सोऽस्माकं कीर्तनीयश्च त्वया सूतकुलोद्वह । विस्तरेण यथा वृत्तः एतन्न कौतुकं परम्

અતએવ હે સૂતકુલશ્રેષ્ઠ! આ અમારે માટે તારે અવશ્ય વર્ણવવું—કેવી રીતે થયું તેનું સંપૂર્ણ વિસ્તરણ; કારણ કે આ પરમ આશ્ચર્યનું વિષય છે.

Verse 12

सूत उवाच । अत्र वः कीर्तयिष्यामि सर्वपातकनाशनम् । विवाहसमयं सम्यग्देवदेवस्य शूलिनः

સૂતજી બોલ્યા—અહીં હું તમને યોગ્ય ક્રમથી દેવોના દેવ, શૂલધારી પરમેશ્વરના વિવાહસમયનો તે પાવન વૃત્તાંત કહેશ, જે સર્વ પાપોનો નાશ કરે છે।

Verse 13

ब्रह्मणो दक्षिणांगुष्ठाद्दक्षः प्राचेतसोऽभवत् । शतानि पञ्च कन्यानां तस्य जातानि च द्विजाः

બ્રહ્માના જમણા અંગૂઠાથી પ્રાચેતસ દક્ષ ઉત્પન્ન થયો; અને હે દ્વિજોએ, તેને પાંચસો પુત્રીઓ જન્મી।

Verse 14

तासां ज्येष्ठतमा साध्वी सतीनाम शुचिस्मिता । बभूव कन्यका सर्वैर्गुणैर्युक्ताऽयतेक्षणा

તેમામાં જ્યેષ્ઠ સાધ્વી કન્યા ‘સતી’ હતી—પવિત્ર મૃદુ સ્મિતવાળી શુચિસ્મિતા; તે સર્વ ગુણોથી યુક્ત અને દીર્ઘ, મનોહર નેત્રવાળી હતી।

Verse 15

न देवी न च गंधर्वी नासुरी न च नागजा । तादृग्रूपाऽभवच्चान्या यादृशी सा सुमध्यमा

દેવીઓમાં, ગંધર્વકન્યાઓમાં, અસુરીઓમાં કે નાગજાત સ્ત્રીઓમાં—તે સુમધ્યમા સતી જેવી રૂપવતી બીજી કોઈ નહોતી।

Verse 17

ततः पुण्यतमं क्षेत्रं कन्यादानस्य स क्षमम् । संध्याय ससुतामात्यः सभृत्यः समुपस्थितः

પછી તેણે કન્યાદાન માટે યોગ્ય એવું પરમ પવિત્ર ક્ષેત્ર પસંદ કર્યું; અને સંધ્યાકાળે તે પોતાની પુત્રી, મંત્રીઓ તથા સેવકો સાથે ત્યાં ઉપસ્થિત થયો।

Verse 18

ततश्चोद्वाहयोग्यानि वसुनि विविधान्यपि । आनयामास भूरीणि मांगल्यानि विशेषतः

પછી તેણે વિવાહયોગ્ય અનેક પ્રકારનું ધન-સામાન મંગાવ્યું; વિશેષ કરીને મંગલવિધિ માટે બહુ પ્રમાણમાં શુભ સામગ્રી પણ લાવી।

Verse 19

अथ चैत्रस्य शुक्लस्य नक्षत्रे भगदैवते । त्रयोदश्यां दिने भानोः समायातो महेश्वरः

પછી ચૈત્ર માસના શુક્લ પક્ષમાં, ભગ-દૈવત નક્ષત્રે, ત્રયોદશી તિથિએ, ભાનુવારે (રવિવારે) મહેશ્વર પધાર્યા।

Verse 20

सर्वैः सुरगणैः सार्धं देवविष्णुपुरःसरैः । आदित्यैर्वसुभी रुद्रैरश्विभ्यां च तथाऽपरैः

તે સર્વ દેવગણો સાથે આવ્યા—અગ્રે દેવ વિષ્ણુ; સાથે આદિત્યો, વસુઓ, રુદ્રો, અશ્વિનીદ્વય તથા અન્ય દિવ્ય સત્તાઓ પણ હતી।

Verse 21

सिद्धैः साध्यगणैर्भूतैः प्रेतैर्वैनायकैस्तथा । गन्धर्वैश्चारणौघैश्च गुह्यकैर्यक्षराक्षसैः

સિદ્ધો, સાધ્યગણો, ભૂત-પ્રેત અને વૈનાયકો સાથે; તેમજ ગંધર્વો, ચારણસમૂહો, ગુહ્યકો, યક્ષો અને રાક્ષસો સહિત પણ।

Verse 22

एतस्मिन्नंतरे दक्षः संप्रहृष्टतनूरुहः । प्रययौ संमुखस्तस्य युक्तः सर्वैः सुहृद्गणैः

આ દરમિયાન દક્ષ આનંદથી રોમાંચિત દેહવાળો બની, પોતાના સર્વ સુહૃદ્-ગણ સાથે, તેમના સમક્ષ સ્વાગત માટે આગળ વધ્યો।

Verse 23

वाद्यमानैर्महावाद्यैः सूतमागधबन्दिभिः । पठद्भिः सर्वतोऽनेकैर्गायद्भिर्गायनैस्तथा

મહાવાદ્યો વાગી રહ્યા હતા; સૂત, માગધ અને બંદી સર્વ દિશામાં સ્તુતિપાઠ કરતા હતા, તેમજ ગાયકોએ પણ ગાન ગાયું।

Verse 24

ततः सर्वे सुरास्तत्र स्वयं दक्षेण पूजिताः । यथाश्रेष्ठं यथाज्येष्ठमुपविष्टा यथाक्रमम् । परिवार्याखिलां वेदिं मंडपांतरवर्तिनीम्

પછી ત્યાં સર્વ દેવતાઓને દક્ષે સ્વયં પૂજ્યા. ત્યારબાદ તેઓ શ્રેષ્ઠતા અને જ્યેષ્ઠતા મુજબ ક્રમથી બેઠા અને મંડપની અંદર આવેલી સમગ્ર વેદીને ચારે તરફથી ઘેરીને આસનસ્થ થયા।

Verse 25

ततः पितामहं प्राह दक्षः प्रीतिपुरःसरम् । प्रणिपत्य त्वया कर्म कार्यं वैवाहिकं विभोः

ત્યારે દક્ષે પ્રીતિપૂર્વક પિતામહ બ્રહ્માને કહ્યું. પ્રણામ કરીને બોલ્યો— “હે વિભો, આ વૈવાહિક કર્મ તમારે જ કરવું છે.”

Verse 26

स्वयमेव सुताऽस्माकं येन स्यात्सुभगा सती । पुत्र पौत्रवती नित्यं सुशीला पतिवल्लभा

“જેથી અમારી પોતાની પુત્રી સતી ખરેખર સૌભાગ્યવતી બને— સદા પુત્ર-પૌત્રવતી, સુશીલા અને પતિને પ્રિય રહે તેવી.”

Verse 27

बाढमित्येव सोऽप्युक्त्वा प्रहृष्टेनांतरात्मना । समुत्थाय ततश्चक्रे कृत्यमर्हणपूर्वकम्

તેમણે “બાઢમ્ (તથાસ્તુ)” એમ કહી, અંતરમાં હર્ષિત થઈ ઊભા થયા; પહેલાં વિધિપૂર્વક અર્ઘ્યાદિ સન્માન કરીને, પછી કરવાપાત્ર કર્મ કર્યું।

Verse 28

संप्रदानक्रियां कृत्वा तत्रैव विधिपूर्वकम् । ततो हस्तग्रहं ताभ्यां मिथश्चक्रे यथाक्रमम् । मातॄणां पुरतो वेधाः सतीशाभ्यां यथोचितम्

ત્યાં જ વિધિપૂર્વક સંપ્રદાનક્રિયા (કન્યાદાન) કરીને, પછી યથાક્રમે બંનેનું પરસ્પર હસ્તગ્રહણ કરાવ્યું. માતૃગણોની સમક્ષ વેધા (બ્રહ્મા) એ સતી અને ઈશ માટે યથોચિત વિવાહવિધિ સંપન્ન કરી।

Verse 29

अथ वेदिं समासाद्य गृह्योक्तविधिनाऽखिलम् । अग्निकार्यं यथोद्दिष्टं चकाराथ सुविस्तरम्

પછી વેદી પાસે જઈ ગૃહ્યસૂત્રોમાં કહેલા વિધાન મુજબ, જેમ નિર્દેશ છે તેમ, વિસ્તૃત રીતે સમગ્ર અગ્નિકાર્ય સંપન્ન કર્યું।

Verse 30

यथायथा स रम्याणि वीक्षतेंऽगानि कौतुकात् । सत्याः पितामहो हृष्टः कामार्तोऽभूत्तथातथा

કૌતુકવશ તે જેટલું જેટલું તેના રમ્ય અંગો નિહાળતો ગયો, તેટલું તેટલું સત્યાના પિતામહ આનંદિત થયો અને એ જ પ્રમાણમાં કામથી વ્યાકુલ પણ બન્યો।

Verse 31

तेनैकं वदनं मुक्त्वा तस्या वस्त्रावगुंठितम् । वीक्षिताऽतिस्मरार्तेन यथा कश्चिन्न बुद्ध्यते

એ અભિપ્રાયથી તેણે તેના વસ્ત્રાવગુઠિત દેહને ઢાંકેલો જ રાખ્યો અને માત્ર મુખ ખુલ્લું રાખ્યું; પછી અતિશય કામથી પીડિત થઈ તે એવી રીતે તાકી રહ્યો કે જાણે કોઈને બુદ્ધિ જ ન રહે।

Verse 32

न शंभोर्लज्जया वक्त्रं प्रत्यक्षं स व्यलोकयत् । न च सा लज्जयाविष्टा करोति प्रकटं मुखम्

શંભુ પ્રત્યે લજ્જાના કારણે તેણે તેનું મુખ પ્રત્યક્ષ ન જોયું; અને તે પણ લજ્જાથી આવૃત થઈ પોતાનું મુખ ખુલ્લેઆમ પ્રગટ ન કર્યું।

Verse 33

ततस्तद्दर्शनार्थाय स उपायं व्यलो कयत् । धूमद्वारेण कामार्तश्चकार च ततः परम्

પછી તેણીના દર્શન માટે તેણે એક ઉપાય વિચાર્યો. કામથી વ્યાકુળ થઈ ધુમાડાને બહાનું અને સાધન બનાવી તે આગળ વધ્યો.

Verse 34

आर्द्रेंधनानि भूरीणि क्षिप्त्वाक्षित्वा विभावसौ । स्वल्पाज्याहुतिविन्यासादार्द्रद्रव्योद्भव स्तथा

તેણે અગ્નિમાં ઘણી ભીની લાકડીઓ નાખી અને ઘીની આહુતિઓ થોડીથોડી ગોઠવી; તેથી ભીના દ્રવ્યોમાંથી, તેની ઇચ્છા મુજબ, ધુમાડો ઊઠ્યો.

Verse 35

एतस्मिन्नंतरे धूमः प्रादुर्भूतः समंततः । तादृग्येन तमोभूतं वेदिमूलं विनिर्मितम्

એ વચ્ચે ચારે તરફ ધુમાડો પ્રગટ થયો; અને તેની ઘનતા વડે વેદીનો મૂળભાગ જાણે અંધકારથી ઢંકાઈ ગયો.

Verse 36

ततो धूमाकुलेनेत्रे भगवांस्त्रिपु रान्तकः । हस्ताभ्यां छादयामास येऽन्ये तत्र व्यवस्थिताः

પછી ધુમાડાથી વ્યાકુળ નેત્રો ધરાવતા ભગવાન ત્રિપુરાંતકે પોતાના બંને હાથથી આંખો ઢાંકી; ત્યાં હાજર અન્યોએ પણ તેમ જ કર્યું.

Verse 37

ततो वस्त्रं समुत्क्षिप्य सतीवक्त्रं पितामहः । वीक्षयामास कामार्तः प्रहृष्टेनांतरात्मना

પછી પિતામહે વસ્ત્ર ઊંચું કરી સતીનું મુખ નિહાળ્યું. કામથી પીડિત હોવા છતાં તેનું અંતરાત્મા હર્ષથી પ્રફુલ્લિત થયું.

Verse 38

तस्य रेतः प्रचस्कन्द ततस्तद्वीक्षणाद्द्रुतम् । पतितं च धरापृष्ठे तुषारचयसंनिभम्

તે દૃશ્ય જોતા જ તેનું રેતસ અચાનક સ્ખલિત થયું અને તરત જ ધરાપૃષ્ઠ પર પડી ગયું; જાણે તુષારનો ઢગલો હોય તેમ।

Verse 39

ततश्च सिकतौघेना तत्क्षणात्पद्मसंभवः । छादयामास तद्रेतो यथा कश्चिन्न बुद्ध्यते

પછી તે જ ક્ષણે પદ્મસમ્ભવ બ્રહ્માએ રેતસને રેતના પ્રચંડ પ્રવાહથી ઢાંકી દીધું, જેથી કોઈ તેને જાણી ન શકે।

Verse 40

अथ तद्भगवाञ्च्छंभुर्ज्ञात्वा दिव्येन चक्षुषा । रेतोऽवस्कन्दनात्तस्य कोपादेतदुवाच ह

પછી ભગવાન શંભુએ દિવ્ય દૃષ્ટિથી તે જાણી, રેતસ સ્ખલન કરાવવાના તે કૃત્યથી ક્રોધિત થઈ આ વચન બોલ્યા।

Verse 41

किमेतद्विहितं पाप त्वया कर्म विगर्हितम् । नैवार्हा मम कान्ताया वक्त्रवीक्षाऽनुरागतः

હે પાપી! આ શું કર્યું? તું નિંદનીય કર્મ કર્યું છે. આવા આચરણમાં આસક્ત રહીને તું મારી પ્રિયા દેવીના મુખદર્શનને લાયક નથી.

Verse 43

त्वं वेत्सि शंकरेणैतत्कर्मजालं न विंदितम् । त्रैलोक्येऽपि मयाऽप्यस्ति गूढं तत्स्यात्कथं विधे । यत्किञ्चित्त्रिषु लोकेषु जंगमं स्थावरं तथा । तस्याहं मध्यगो मूढ तैलं यद्वत्तिलांतगम्

તું માને છે કે તું જાણે છે; પરંતુ આ કર્મજાળ શંકરે પણ જાણ્યું નથી. ત્રૈલોક્યમાં મારી પાસે પણ કંઈક ગૂઢ રહે છે; તો પછી, હે વિધાતા, બધું કેવી રીતે જાણી શકાય? ત્રણ લોકમાં જે કંઈ જંગમ અને સ્થાવર છે, તેના મધ્યમાં હું સ્થિત છું—જેમ તલમાં છુપાયેલું તેલ, હે મૂઢ!

Verse 44

तस्मात्स्पृश निजं शीर्षं ब्रह्मन्नेतदसंशयम् । यावदेवं गते ब्रह्मा शिरः स्पृशति पाणिना । तावत्तत्र स्थितः साक्षात्तद्रूपो वृषवाहनः

અતએવ, હે બ્રાહ્મણ, તું પોતાનું મસ્તક સ્પર્શ કર—એમાં કોઈ સંશય નથી. બ્રહ્માએ જેમ જ હાથથી શિર સ્પર્શ્યું, તેમ જ તે ક્ષણે વૃષવાહન ભગવાન શિવ એ જ રૂપ ધારણ કરીને સాక్షાત્ ત્યાં ઊભા રહ્યા।

Verse 45

ततो लज्जापरीतांगः स्थितश्चाधोमुखो द्विजाः । इन्द्राद्यैरमरैः सर्वैः सहितः सर्वतः स्थितैः

પછી લજ્જાથી વ્યાપ્ત અંગો ધરાવતો તે અધોમુખ થઈ ઊભો રહ્યો, હે દ્વિજોઃ. ઇન્દ્ર વગેરે સર્વ અમર દેવતાઓ સર્વ તરફથી ઊભા રહી તેની સાથે ત્યાં હાજર હતા।

Verse 46

अथाऽसौ लज्जयाविष्टः प्रणिपत्य महेश्वरम् । प्रोवाच च स्तुतिं कृत्वा क्षम्यतां क्षम्यतामिति

પછી લજ્જાથી વ્યાકુલ થઈ તેણે મહેશ્વરને દંડવત્ પ્રણામ કર્યો; સ્તુતિ કરીને બોલ્યો—“ક્ષમા કરો, ક્ષમા કરો.”

Verse 47

अस्य पापस्य शुद्ध्यर्थं प्राय श्चित्तं वद प्रभो । निग्रहं च यथान्यायं येन पापं प्रयाति मे

આ પાપની શુદ્ધિ માટે, હે પ્રભુ, યોગ્ય પ્રાયશ્ચિત્ત કહો. અને ન્યાય મુજબ જે યોગ્ય નિયંત્રણ/દંડ હોય તે પણ નિર્ધારિત કરો, જેથી મારું પાપ દૂર થઈ જાય।

Verse 48

श्रीभगवानुवाच । अनेनैव तु रूपेण मस्तकस्थेन वै ततः । तपः कुरु समाधिस्थो ममाराधनतत्परः

શ્રીભગવાન બોલ્યા—“આ જ રૂપને મસ્તક પર સ્થિર રાખીને તપ કર. સમાધિમાં સ્થિત રહી, મારી આરાધનામાં સંપૂર્ણ રીતે તત્પર રહેજે.”

Verse 49

ख्यातिं यास्यति सर्वत्र नाम्ना रुद्रशिरः क्षितौ । साधकः सर्वकृत्यानां तेजोभाजां द्विजन्म नाम्

આ તીર્થ પૃથ્વી પર સર્વત્ર ‘રુદ્રશિરઃ’ નામે પ્રસિદ્ધ થશે; અને તેજસ્વી દ્વિજોના સર્વ ધર્મકૃત્યો તથા સાધ્ય હેતુઓને સિદ્ધ કરનાર બનશે।

Verse 50

मानुषाणामिदं कृत्यं यस्माच्चीर्णं त्वयाऽधुना । तस्मात्त्वं मानुषो भूत्वा विचरिष्यसि भूतले

કારણ કે તું હમણાં મનુષ્યોને યોગ્ય એવું આ કાર્ય કર્યું છે; તેથી તું મનુષ્ય બની પૃથ્વી પર વિચરશે।

Verse 51

यस्त्वां चानेन रूपेण दृष्ट्वा पृच्छां करिष्यति । किमेतद्ब्रह्मणो मूर्ध्नि भगवांस्त्रिपुरांतकः

અને જે કોઈ તને આ રૂપે જોઈને પૂછશે—‘હે ભગવન ત્રિપુરાંતક! બ્રહ્માના મસ્તક પર આ શું છે?’—

Verse 52

ततस्ते चेष्टितं सर्वं कौतुकाच्च शृणोति यः । परदारकृतात्पापात्ततो मुक्तिं प्रयास्यति

ત્યારે જે ભક્તિભર્યા કૌતુકથી તારા સર્વ ચરિત્રને સાંભળે છે, તે પરસ્ત્રીસંબંધથી થયેલા પાપથી મુક્ત થઈ પછી મોક્ષ તરફ પ્રયાણ કરશે।

Verse 53

यथायथा जनस्त्वेतत्कृत्यं ते कीर्तयिष्यति । तथातथा विशुद्धिस्ते पापस्यास्य भविष्यति

લોકો જેટલા જેટલા પ્રમાણમાં તારા આ કૃત્યનું કીર્તન કરશે, તેટલા તેટલા પ્રમાણમાં આ પાપથી તારી શુદ્ધિ થશે।

Verse 54

एतदेव हि ते ब्रह्मन्प्रायश्चित्तं प्रकीर्तितम् । जनहास्यकरं लोके तव गर्हाकरं परम्

હે બ્રાહ્મણ! આ જ તારો પ્રાયશ્ચિત્ત કહેવાયું છે—જે લોકમાં તને જનહાસ્યનો પાત્ર બનાવે છે અને તારા પર પરમ નિંદા લાવે છે।

Verse 55

एतच्च तव वीर्यं तु पतितं वेदिमध्यगम् । कामार्तस्य मया दृष्टं नैतद्व्यर्थं भविष्यति

અને તારો આ વીર્ય વેદીના મધ્યમાં પડી ગયું છે. કામાર્ત અવસ્થામાં મેં તેને જોયું છે; આ વ્યર્થ નહીં જાય।

Verse 56

यावन्मात्रैः परिस्पृष्टमेतत्सैकतरेणुभिः । तावन्मात्रा भविष्यंति मुनयः संशितव्रताः

જેટલા પ્રમાણમાં આ રેતના કણોથી સ્પર્શાયું છે, એટલા જ પ્રમાણમાં દૃઢવ્રત મુનિઓ ઉત્પન્ન થશે।

Verse 57

वालखिल्या इति ख्याताः सर्वेंऽगुष्ठप्रमाणकाः । तपोवीर्यसमोपेताः शापानुग्रहकारकाः

તેઓ ‘વાલખિલ્ય’ નામે પ્રસિદ્ધ થશે—બધા અંગૂઠા જેટલા, તપોવીર્યથી યુક્ત, શાપ તથા અનુગ્રહ કરવા સમર્થ।

Verse 58

एतस्मिन्नंतरे तस्माद्वेदिमध्याच्च तत्क्षणात् । अष्टाशीतिसहस्राणि मुनीनां भावितात्मनाम् । अंगुष्ठकप्रमाणानि निष्क्रान्तानि द्विजोत्तमाः

એ જ ક્ષણે વેદીના મધ્યમાંથી ભાવિતાત્મા મુનિઓના અઠ્ઠ્યાસી હજાર—અંગૂઠા જેટલા—બહાર નીકળ્યા, હે દ્વિજોત્તમ!

Verse 59

ततस्ते प्रणिपत्योच्चैः प्रोचुर्देवं पितामहम् । स्थानं दर्शय नस्तात तपोऽर्थं कलिवर्जितम्

પછી તેઓ પ્રણામ કરીને ઊંચા સ્વરે દેવ પિતામહ બ્રહ્માને બોલ્યા— “હે તાત! તપ માટે કલિદોષથી રહિત સ્થાન અમને દર્શાવો।”

Verse 60

पितामह उवाच । अस्मिन्क्षेत्रे मया सार्धं कुरुध्वं पुत्रकास्तपः । गमिष्यथ परां सिद्धिं येन लोके सुदुर्लभाम्

પિતામહ બોલ્યા— “હે પુત્રકો! આ પવિત્ર ક્ષેત્રમાં મારી સાથે તપ કરો. એથી તમે લોકમાં અતિ દુર્લભ એવી પરમ સિદ્ધિ પ્રાપ્ત કરશો।”

Verse 61

ते तथेति प्रतिज्ञाय कृत्वा तत्राश्रमं शुभम् । वालखिल्यास्तपश्चक्रुः संसिद्धिं च परां गताः

તેઓ “તથાસ્તુ” કહી પ્રતિજ્ઞા કરીને ત્યાં શુભ આશ્રમ રચ્યો. પછી વાલખિલ્ય ઋષિઓએ તપ કર્યું અને પરમ સંસિદ્ધિ પ્રાપ્ત કરી.

Verse 62

अथ ब्रह्मापि तत्कर्म सर्वं वैवाहिकं क्रमात् । समाप्तिमनयत्प्रोक्तं यच्छ्रुतौ तेन च स्वयम्

પછી બ્રહ્માએ પણ શ્રુતિમાં જેમ વિધાન છે અને જેમ કહેલું હતું તેમ જ ક્રમ પ્રમાણે તે સમગ્ર વૈવાહિક કર્મ પૂર્ણ કર્યું.

Verse 63

पतत्सु पुष्पवर्षेषु समन्ताद्गगनांगणात् । वाद्यमानेषु वाद्येषु गीय मानैश्चगीतकैः

આકાશના વિસ્તરણમાંથી સર્વત્ર પુષ્પવર્ષા વરસતી હતી; વાદ્યો ગુંજતા હતા અને મધુર ગીતો ગવાતાં હતાં.

Verse 64

पठत्सु विप्रमुख्येषु नृत्यमानासु रागतः । रंभादिषु पुरन्ध्रीषु देवानां दृङ्मनोहरम्

જ્યારે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો પાઠ કરતા હતા અને રંભા આદિ અપ્સરાઓ રાગભાવથી નૃત્ય કરતી હતી, ત્યારે તે દૃશ્ય દેવતાઓની આંખો અને મનને અત્યંત મનોહર લાગ્યું।

Verse 65

एवं महोत्सवो जज्ञे तत स्तुंबुरुपूर्वकैः । गीयमानेषु गीतेषु यथापूर्वं त्रिविष्टपे

આ રીતે મહોત્સવ ઊભો થયો; અને તુંબુરુ આદિ દ્વારા ગવાતા ગીતોમાં તે પૂર્વકાળના ત્રિવિષ્ટપ (સ્વર્ગ) ઉત્સવ સમાન જણાયો।

Verse 66

अथ कर्मावसाने स भगवांस्त्रिपुरांतकः । प्रोवाच पद्मजं भक्त्या दक्षिणां ते ददामि किम्

પછી કર્મ પૂર્ણ થતાં ભગવાન ત્રિપુરાંતક (શિવ) ભક્તિપૂર્વક પદ્મજ (બ્રહ્મા)ને બોલ્યા—“હું તમને દક્ષિણા આપું છું; તમે શું ઇચ્છો છો?”

Verse 67

वैवाहिकी सुरश्रेष्ठ यद्यपि स्यात्सुदुर्लभा । ब्रूहि शीघ्रं महाभाग नादेयं विद्यते मम

હે દેવશ્રેષ્ઠ! વૈવાહિક દક્ષિણા અતિ દુર્લભ હોય તોય, મહાભાગ, શીઘ્ર કહો; મારી પાસે અદેય એવું કશું નથી।

Verse 68

पितामह उवाच । अनेनैव तु रूपेण वेद्यामस्यां सुरेश्वर । त्वया स्थेयं सदैवात्र नृणां पापविशुद्धये

પિતામહ (બ્રહ્મા) બોલ્યા—“હે સુરેશ્વર! આ જ રૂપે તમારે આ વેદીભૂમિમાં સદૈવ સ્થિત રહેવું જોઈએ, જેથી મનુષ્યોના પાપોની શુદ્ધિ થાય।”

Verse 69

येन ते सन्निधौ कृत्वा स्वाश्रमं शशिशेखर । तपः करोमि नाशाय पापस्यास्य महत्तमम्

હે શશિશેખર! તમારી સન્નિધિમાં મારું આશ્રમ સ્થાપી, આ મહાપાપના સંપૂર્ણ નાશ માટે હું તપ કરું છું।

Verse 70

चैत्रशुक्लत्रयोदश्यां नक्षत्रे भगदैवते । सूर्यवारेण यो भक्त्या वीक्षयिष्यति मानवः । तदैव तस्य पापानि प्रयास्यन्ति च संक्षयम्

ચૈત્ર શુક્લ ત્રયોદશીએ, ભગ-દૈવત નક્ષત્રમાં, જે માનવ રવિવારે ભક્તિપૂર્વક (આ પવિત્ર સન્નિધિનું) દર્શન કરશે, તે જ ક્ષણે તેના પાપો ક્ષય પામી નાશ પામશે।

Verse 71

या नारी दुर्भगा वन्ध्या काणा रूपविवर्जिता । साऽपि त्वद्दर्शनादेव भविष्यति सुरूपधृक् । प्रजावती सुभोगाढ्या सुभगा नात्र संशयः

જે સ્ત્રી દુર્ભાગ્યવતી, વંધ્યા, કાણી અથવા રૂપવિહોણી હોય—તે પણ માત્ર તમારા દર્શનથી જ સુરૂપધારિણી બનશે; સંતાનવતી, સદ્ભોગ-સમૃદ્ધિથી યુક્ત અને સుభાગ્યવતી થશે—એમાં શંકા નથી।

Verse 72

महेश्वर उवाच । हिताय सर्वलोकानां वेद्यामस्यां व्यवस्थितः । स्थास्यामि सहितः पत्न्या सत्यात्व द्वचनाद्विधे

મહેશ્વરે કહ્યું—સર્વ લોકના હિત માટે, આ વેદી પર પ્રતિષ્ઠિત થઈ, હું પત્ની સહિત અહીં નિવાસ કરીશ। હે વિધિ (બ્રહ્મા)! તમારા વચનથી આને સત્ય કરો।

Verse 73

सूत उवाच । एवं स भगवांस्तत्र सभार्यो वृषभध्वजः । विद्यते वेदिमध्यस्थो लोकानां पापनाशनः ०

સૂતએ કહ્યું—આ રીતે ભગવાન વૃષભધ્વજ (શિવ) પત્ની સહિત ત્યાં વેદીના મધ્યમાં વિરાજમાન છે, અને લોકોના પાપનો નાશ કરનાર છે।

Verse 74

एतद्वः सर्वमाख्यातं यथा तस्य पुराऽभवत् । विवाहो वृषनाथस्य मनौ स्वायंभुवे द्विजाः

હે દ્વિજોત્તમો! પ્રાચીનકાળે જેમ બન્યું હતું તેમ આ સર્વ મેં તમને કહ્યુ—સ્વાયંભુવ મનુના કાળમાં વૃષનાથનો વિવાહ.

Verse 76

कन्या च सुखसौभाग्य शीलाचारगुणान्विता । तथा स्यात्पुत्रिणी साध्वी पतिव्रतपरायणा

અને તે કન્યા સુખ-સૌભાગ્યથી યુક્ત, શીલ-આચાર-ગુણોથી સંપન્ન થાય છે; તે પુત્રવતી, સાધ્વી અને પતિવ્રતધર્મમાં પરાયણ બને છે.

Verse 79

विवाहसमये प्राप्ते प्रारम्भे वा शृणोति यः । एतदाख्यानमव्यग्रं संपूज्य वृषभध्वजम् । तस्याऽविघ्नं भवेत्सर्वं कर्म वैवाहिकं च यत्

વિવાહનો સમય આવે ત્યારે અથવા આરંભે જે અવ્યગ્ર ચિત્તે, વૃષભધ્વજ (શિવ)ની વિધિવત પૂજા કરીને આ આખ્યાન સાંભળે છે—તેના સર્વ વૈવાહિક કર્મો નિર્વિઘ્ન થાય છે.