Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 6

Devanagari script

य एष ओषधिप्रस्थे विवाहः प्रागभू त्तयोः । उमात्रिनेत्रयो रम्यः सर्वदेवप्रमोदकृत्

Transliteration

ya eṣa oṣadhiprasthe vivāhaḥ prāgabhū ttayoḥ | umātrinetrayo ramyaḥ sarvadevapramodakṛt

Translation

ઔષધિપ્રસ્થમાં ઉમા અને ત્રિનેત્રધારી પ્રભુ—આ બંનેનો જે પૂર્વે વિવાહ થયો હતો, તે અતિ રમ્ય હતો અને સર્વ દેવોને આનંદ આપનાર હતો।

Word by Word

• यः: which (that)
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (Case 1), एकवचन (Singular); सम्बन्धसूचक (relative)

• एषः: this
• एषः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: एष (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (Case 1), एकवचन (Singular)

• ओषधि-प्रस्थे: in Oṣadhiprastha
• ओषधि-प्रस्थे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: ओषधि (प्रातिपदिक) + प्रस्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (Case 7), एकवचन (Singular); षष्ठी-तत्पुरुष (ओषधीनां प्रस्थे)

• विवाहः: marriage
• विवाहः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विवाह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (Case 1), एकवचन (Singular)

• प्राक्: formerly
• प्राक्: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: प्राक् (अव्यय)
• Form: कालवाचक अव्यय (formerly)

• अभूत्: happened/was
• अभूत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लुङ् (Aorist), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद

• तयोः: of those two
• तयोः: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (Case 6), द्विवचनार्थ (Dual genitive)

• उमा-त्रि-नेत्रयोः: of Umā and the three-eyed one (Śiva)
• उमा-त्रि-नेत्रयोः: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: उमा (प्रातिपदिक) + त्रि (संख्या-प्रातिपदिक) + नेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (Case 6), द्विवचन (Dual); षष्ठी-तत्पुरुष (उमायाः त्रिणि नेत्राणि यस्य—त्रिनेत्रस्य; तस्य) इत्यर्थे ‘उमात्रिनेत्र’ (द्वयोर् देवयोः)

• रम्यः: delightful/beautiful
• रम्यः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: रम्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (Case 1), एकवचन (Singular)

• सर्व-देव-प्रमोद-कृत्: causing joy to all the gods
• सर्व-देव-प्रमोद-कृत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + देव (प्रातिपदिक) + प्रमोद (प्रातिपदिक) + कृ (धातु) → कृत् (कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (Case 1), एकवचन (Singular); उपपद-तत्पुरुष/षष्ठी-तत्पुरुषार्थ: ‘सर्वदेवानां प्रमोदं करोति’

Speaker

Sūta

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Oṣadhiprastha

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: dvijottamas/ṛṣis

Visual Art Cues

Scene: A radiant wedding of Umā and the Three-eyed Lord at Oṣadhiprastha: devas rejoice, celestial flowers rain down, drums and conches sound, the couple shines with auspicious splendor.

Characters & Entities

• Sūta
• Umā (Pārvatī)
• Tri-netra (Śiva)
• Oṣadhiprastha
• Devas

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine events sanctify places; remembering them nurtures devotion and a sense of sacred landscape.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Oṣadhiprastha is explicitly named as the place of the divine marriage.

What ritualistic prescription is mentioned?

None directly; it narrates the māhātmya-setting (the divine wedding) that underlies the sanctity of the place.