Rig Veda 9.80.3: Mandala 9, Sukta 80, Mantra 3

Sukta 9.80

Rishi: Not securely inferable from the excerpt alone (Soma Pavamāna anthology context).

Devata: Soma Pavamāna, entering Indra (explicit Indra association).

Chandas: Likely Jagatī or Triṣṭubh (requires metrical verification).

Samhita Patha (Devanagari)

एन्द्रस्य कुक्षा पवते मदिन्तम ऊर्जं वसानः श्रवसे सुमङ्गलः । प्रत्यङ्स विश्वा भुवनाभि पप्रथे क्रीळन्हरिरत्यः स्यन्दते वृषा ॥

Transliteration

ā́ índrasya kukṣā́ pavate madíntama ūrjáṃ vásānaḥ śrávase su-maṅgalaḥ | pratyáṅ sá viśvā́ bhúvanābhi paprathe krīḷán hárir átyaḥ syandate vṛ́ṣā ||

Translation

ઇન્દ્રના કુક્ષિમાં અતિ-મદિર, પરમાનંદદાયક સોમ પ્રવાહિત થાય છે; ઊર્જા ધારણ કરીને, શ્રવસ્ (કીર્તિ) માટે સુમંગળ બને છે. અંતર્મુખ થઈ તે સર્વ ભૂવનાઓમાં વ્યાપે છે; રમતો, હરિત (તામ્રવર્ણ) અશ્વ વેગે દોડે છે—વૃષા સમો આ પ્રવાહ સ્યંદિત થાય છે.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• आ: towards, unto
• आ: —
• Type: Indeclinable
• Root: आ (उपसर्ग) / अव्यय

• इन्द्रस्य: of Indra
• इन्द्रस्य: सम्बन्ध (genitive relation)
• Type: Noun
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• कुक्षाः: (into) the bellies/wombs
• कुक्षाः: अधिकरण (goal/limit: ‘into the bellies’)
• Type: Noun
• Root: कुक्षि (प्रातिपदिक)

• पवते: flows, purifies itself
• पवते: क्रिया
• Type: Verb
• Root: पू (धातु; ‘to purify/flow’)

• मदिन्-तमम्: the most intoxicating (one)
• मदिन्-तमम्: कर्म (object of पवते)
• Type: Adjective
• Root: मदिन् (प्रातिपदिक; ‘intoxicating’) + तमप्

• ऊर्जम्: strength, nourishment
• ऊर्जम्: कर्म (appositional object)
• Type: Noun
• Root: ऊर्ज्/ऊर्जा (प्रातिपदिक)

• वसानः: clothing himself, wearing
• वसानः: कर्तृ (agent, describing Soma)
• Type: Participle
• Root: वस् (धातु; ‘to clothe’) → वसान (कृदन्त)

• श्रवसे: for fame, for glory
• श्रवसे: सम्प्रदान (purpose/beneficiary)
• Type: Noun
• Root: श्रवस् (प्रातिपदिक)

• सुमङ्गलः: very auspicious
• सुमङ्गलः: कर्तृ-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: सु- (उपसर्ग) + मङ्गल (प्रातिपदिक)

• प्रत्यङ्: turned toward (us), facing
• प्रत्यङ्: कर्तृ-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: प्रति-अञ्च् (प्रातिपदिक; ‘turned toward/against’)

• सर्वाणि: all
• सर्वाणि: कर्म
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)

• भुवनानि: worlds, beings, realms
• भुवनानि: कर्म (object of ‘spreads over’)
• Type: Noun
• Root: भुवन (प्रातिपदिक)

• अभि: over, towards, upon
• अभि: —
• Type: Indeclinable
• Root: अभि (उपसर्ग/अव्यय)

• पप्रथे: has spread, has expanded
• पप्रथे: क्रिया
• Type: Verb
• Root: प्रथ् (धातु; ‘to spread, expand’)

• क्रीळन्: playing
• क्रीळन्: कर्तृ-विशेषण
• Type: Participle
• Root: क्रीळ्/क्रीड् (धातु; ‘to play’) → क्रीळन्त् (कृदन्त)

• हरिः: the tawny one (Soma)
• हरिः: कर्तृ (apposition to Soma)
• Type: Noun
• Root: हरि (प्रातिपदिक)

• अत्यः: a steed
• अत्यः: कर्तृ (apposition)
• Type: Noun
• Root: अत्य (प्रातिपदिक; ‘steed’)

• स्यन्दते: streams, flows
• स्यन्दते: क्रिया
• Type: Verb
• Root: स्यन्द् (धातु; ‘to flow, stream’)

• वृषा: the bull (strong one)
• वृषा: कर्तृ (apposition)
• Type: Noun
• Root: वृषन्/वृष (प्रातिपदिक; ‘bull, virile one’)