Rig Veda 7.63.2: Mandala 7, Sukta 63, Mantra 2

Sukta 7.63

Rishi: Vasiṣṭha

Devata: Sūrya/Savitṛ (solar impeller) with chariot imagery

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

उद्वेति प्रसवीता जनानां महान्केतुरर्णवः सूर्यस्य । समानं चक्रं पर्याविवृत्सन्यदेतशो वहति धूर्षु युक्तः ॥

Transliteration

úd véti prasavītā́ jánānāṃ mahā́n ketúr arṇaváḥ sū́ryasya | samānáṃ cakráṃ paryā́vivṛtsan yád etaśó váhati dhū́rṣu yuktáḥ ||

Translation

ઉદય પામે છે જનસમૂહોના પ્રેરક, સૂર્યનો મહાન કેતુ—સમુદ્રસમાન વિશાળ. તે એક જ ચક્રને વારંવાર પરિભ્રમિત કરે છે; અને ધુરાઓમાં જોડાયેલ એતશ (Etaśa) અશ્વ તેને આગળ વહન કરે છે—પ્રકાશયાત્રાનો અચલ નિયમ.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• उद्: up; forth
• उद्: —
• Type: Indeclinable
• Root: उद् (उपसर्ग/निपात)

• वेति: goes; rises
• वेति: Kriyā (मुख्य क्रिया)
• Type: Verb
• Root: इ (धातु)

• प्रसविता: the impeller; the begetter (Sun)
• प्रसविता: Kartā
• Type: Noun
• Root: प्रसवितृ (प्रातिपदिक; √सू ‘to impel/bring forth’ से)

• जनानाम्: of the peoples
• जनानाम्: Sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: जन (प्रातिपदिक)

• महान्: great
• महान्: Kartṛ-viśeṣaṇa
• Type: Adjective
• Root: महत् (प्रातिपदिक)

• केतुः: banner; sign; light-ray
• केतुः: Kartā (प्रसविता इत्यस्य समनाधिकरणम्)
• Type: Noun
• Root: केतु (प्रातिपदिक)

• अर्णवः: flood; ocean; surge
• अर्णवः: Kartā (समनाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अर्णव (प्रातिपदिक)

• सूर्यस्य: of the Sun
• सूर्यस्य: Sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: सूर्य (प्रातिपदिक)

• समानम्: same; uniform
• समानम्: Karma-viśeṣaṇa
• Type: Adjective
• Root: समान (प्रातिपदिक)

• चक्रम्: wheel; disk
• चक्रम्: Karma
• Type: Noun
• Root: चक्र (प्रातिपदिक)

• परि: around
• परि: —
• Type: Indeclinable
• Root: परि (उपसर्ग/अव्यय)

• आ: towards; unto
• आ: —
• Type: Indeclinable
• Root: आ (उपसर्ग)

• विवृत्सन्: turning; causing to revolve
• विवृत्सन्: Kartā (प्रसविता/केतुः/अर्णवः इत्यस्य विशेषणरूपेण)
• Type: Verb
• Root: विवृत्स् (धातु; desiderative of √वृत्/√वृ ‘to turn/roll’)

• सन्: being
• सन्: Kartā (विशेषणात्मक)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)

• यत्: which; that
• यत्: Karma (वहति इत्यस्य)
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• एतशः: Etaśa (the Sun’s steed)
• एतशः: Kartā
• Type: Noun
• Root: एतश (प्रातिपदिक)

• वहति: carries; bears
• वहति: Kriyā (मुख्य क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वह् (धातु)

• धूर्षु: on the yoke-poles; in the traces
• धूर्षु: Adhikaraṇa
• Type: Noun
• Root: धूर् (प्रातिपदिक)

• युक्तः: yoked; harnessed
• युक्तः: Kartṛ-viśeṣaṇa
• Type: Adjective/Participle
• Root: युज् (धातु) → युक्त (कृदन्त)