Rig Veda Sukta 60
Mandala 7Sukta 6012 Mantras

Sukta 60

Sukta 7.60

Rishi

Vasiṣṭha

Devata

Sūrya with Mitra-Varuṇa, Aryaman, Aditi (Ādityas)

Chandas

Triṣṭubh (probable; needs confirmation)

વસિષ્ઠનું આ સૂક્ત ઉગતા સૂર્યને સત્ય (satya) પ્રગટ કરનાર તરીકે આવાહન કરે છે અને ખાસ કરીને મિત્ર–વરુણ, અર્યમન તથા અદિતિ જેવા આદિત્યોને ઉપાસકોને દેવત્રા (દૈવી માર્ગ) પર દોરવા પ્રાર્થના કરે છે. આદિત્યોને ઋત/સત્ય નામના બ્રહ્માંડિય નિયમના જાગૃત રક્ષક તરીકે દર્શાવવામાં આવ્યા છે; તેઓ અજાગૃત મનને પણ માર્ગે ચઢાવે છે, જોખમ વચ્ચે “ઉતરાણ” (ફોર્ડ) આપે છે અને ભક્તને મુશ્કેલીઓ પાર કરાવી સ્વસ્તિ (કલ્યાણ) સુધી પહોંચાડે છે. વાણી અને આચરણને ઋત/સત્ય સાથે સુસંગત રાખીને નૈતિક તથા અસ્તિત્વગત “દુર્ગ”માંથી રક્ષણ, યોગ્ય દિશા અને સુરક્ષિત પાર મેળવવો—આ સૂક્તનો હેતુ છે.

Mantras

Mantra 1

यदद्य सूर्य ब्रवोऽनागा उद्यन्मित्राय वरुणाय सत्यम् । वयं देवत्रादिते स्याम तव प्रियासो अर्यमन्गृणन्तः ॥

હે સૂર્ય, આજે તું ઉદયમાન થઈ મિત્ર અને વરુણને નિર્દોષ સત્ય ઉચ્ચારે છે; હે અદિતિ, દેવમાર્ગે ગતિ કરતાં અમે રહીએ. હે અર્યમન, સ્તુતિગાનથી અમે તને પ્રિય બનીએ.

Mantra 2

एष स्य मित्रावरुणा नृचक्षा उभे उदेति सूर्यो अभि ज्मन् । विश्वस्य स्थातुर्जगतश्च गोपा ऋजु मर्तेषु वृजिना च पश्यन् ॥

હે મિત્ર-વરুণ! મનુષ્યોને જોનાર નેત્ર સમાન આ સૂર્ય બંને લોક ઉપર ઉદય પામે છે. સ્થિર અને ચલ—સમસ્ત જગતનો ગોપા બની, તે મર્ત્યોમાં ઋજુ (સીધું) અને વક્ર (કુટિલ) બંનેને નિહાળે છે.

Mantra 3

अयुक्त सप्त हरितः सधस्थाद्या ईं वहन्ति सूर्यं घृताचीः । धामानि मित्रावरुणा युवाकुः सं यो यूथेव जनिमानि चष्टे ॥

સામાન્ય આસનમાંથી તેણે સાત હરિત (ચમકતા) અશ્વોને જોડ્યા છે, જે ઘૃતપ્રવાહી તેજ સાથે સૂર્યને વહન કરે છે. હે મિત્ર-વરুণ! યુવાન (સૂર્ય) ધામોને ગોઠવે છે; અને યુથના નેતા સમાન જન્મો અને ભાવોને નિરીક્ષે છે.

Mantra 4

उद्वां पृक्षासो मधुमन्तो अस्थुरा सूर्यो अरुहच्छुक्रमर्णः । यस्मा आदित्या अध्वनो रदन्ति मित्रो अर्यमा वरुणः सजोषाः ॥

તમારા માટે મધુમય પેયો ઊંચે સ્થાપિત થયા છે; સૂર્ય તેજસ્વી પ્રવાહ પર આરોહણ કરે છે. જેના માટે આદિત્યો—મિત્ર, અર્યમા, વરુણ—એકમત થઈ યાત્રામાર્ગને તૈયાર કરે છે.

Mantra 5

इमे चेतारो अनृतस्य भूरेर्मित्रो अर्यमा वरुणो हि सन्ति । इम ऋतस्य वावृधुर्दुरोणे शग्मासः पुत्रा अदितेरदब्धाः ॥

આ—મિત્ર, અર્યમન, વરુણ—વિશાળ અસત્યના વિવેકી પરખનાર છે. આ જ ઋતના ગૃહમાં ઋતને વધારનાર છે; અદિતિના શક્તિશાળી, અદબ્ધ (અવિશ્વાસઘાતી) પુત્રો છે.

Mantra 6

इमे मित्रो वरुणो दूळभासोऽचेतसं चिच्चितयन्ति दक्षैः । अपि क्रतुं सुचेतसं वतन्तस्तिरश्चिदंहः सुपथा नयन्ति ॥

આ મિત્ર અને વરુણ—દુર્લભાસ (અજેય)—પોતાના દક્ષ (સુવિવેક-શક્તિ) વડે અચેતને પણ જાગૃત કરે છે. સુચેત ક્રતુ (પ્રકાશમાન સંકલ્પ) ઘડીને, તેઓ સુપથથી અમને પાપની વાંકાઈ અને આંતરિક અંહસ (ક્લેશ) પાર લઈ જાય છે.

Mantra 7

इमे दिवो अनिमिषा पृथिव्याश्चिकित्वांसो अचेतसं नयन्ति । प्रव्राजे चिन्नद्यो गाधमस्ति पारं नो अस्य विष्पितस्य पर्षन् ॥

આ દ્યૌ અને પૃથ્વીના અનિમિષ (અનિદ્રા) રક્ષક, ચિકિત્વાંસ (જ્ઞાની) — અચેત મનને પણ દોરી જાય છે. પ્રવ્રાજે (ભટકનાર) માટે પણ જ્યાં નદીઓ વહે છે ત્યાં ઘાટ છે; આ ભયંકર વિસ્તરણના પર કાંઠે અમને પાર કરાવે.

Mantra 8

यद्गोपावददितिः शर्म भद्रं मित्रो यच्छन्ति वरुणः सुदासे । तस्मिन्ना तोकं तनयं दधाना मा कर्म देवहेळनं तुरासः ॥

જ્યારે રક્ષક શક્તિથી યુક્ત અદિતિ અને મિત્ર-વરুণ સુદાસને કલ્યાણકારી આશ્રય (શર્મ) અર્પે છે, ત્યારે તે કૃપામાં જ આપણું સંતાન અને વંશ-પરંપરા સ્થિર રાખતા, હે તુરાસો (શીઘ્રગામી), દેવોને રોષે ચઢાવે એવું કર્મ અમે ન કરીએ.

Mantra 9

अव वेदिं होत्राभिर्यजेत रिपः काश्चिद्वरुणध्रुतः सः । परि द्वेषोभिरर्यमा वृणक्तूरुं सुदासे वृषणा उ लोकम् ॥

વેદી પર હોતા-શક્તિઓ દ્વારા યજ્ઞ કરે; ઋત-ધૃત (ઋતને ધારણ કરનાર) વરુણ જે કોઈ શત્રુ-ભંગકર્તા (રિપુ) હોય તેને પછાડે. દ્વેષોને પરિઘેરી આર્યમન, હે વૃષણો (પરાક્રમી), સુદાસ માટે વિશાળ લોક-વિસ્તાર પસંદ કરે.

Mantra 10

सस्वश्चिद्धि समृतिस्त्वेष्येषामपीच्येन सहसा सहन्ते । युष्मद्भिया वृषणो रेजमाना दक्षस्य चिन्महिना मृळता नः ॥

સ્વયં-ચલિત અને વિખૂટું પડેલું પણ એમના તીવ્ર, ગુપ્ત સહસાથી સરી જોડાણ (સમૃતિ)માં ધકેલાય છે. તમારી ભયથી કંપતા હે વૃષણો (મહાબળવાન), દક્ષ (વિચારશક્તિ)ની મહિમાથી—અમ પર મૃળતા (કૃપા) કરો.

Mantra 11

यो ब्रह्मणे सुमतिमायजाते वाजस्य सातौ परमस्य रायः । सीक्षन्त मन्युं मघवानो अर्य उरु क्षयाय चक्रिरे सुधातु ॥

જે બ્રહ્મણે (બ્રહ્મ-વાણી/બ્રહ્મશક્તિ) માટે સુમતિ અર્પે છે, તે વાજની જીતમાં પરમ રાય—ઉચ્ચતમ સમૃદ્ધિ—પ્રાપ્ત કરે છે. મઘવાન અર્ય (ઉદાર દાતા) પોતાનો મન્યુ (ઉત્સાહ/વીરક્રોધ) તીક્ષ્ણ કરે છે; તેમણે વિશાળ નિવાસ રચ્યો છે—સ્થિર વૃદ્ધિ માટે, સુસ્થાપિત.

Mantra 12

इयं देव पुरोहितिर्युवभ्यां यज्ञेषु मित्रावरुणावकारि । विश्वानि दुर्गा पिपृतं तिरो नो यूयं पात स्वस्तिभिः सदा नः ॥

હે દેવ, આ પુરોહિતિ—આગે સ્થાપિત માર્ગદર્શક ઉપસ્થિતિ—યજ્ઞોમાં તમારાં બંને માટે, હે મિત્ર-વરুণ, રચાઈ છે. સર્વ દુર્ગમ માર્ગો પાર કરાવી અમને આગળ લઈ જાઓ; તમે સ્વસ્તિભિઃ—કલ્યાણકારી અવસ્થાઓથી—અમને સદા રક્ષો.

Frequently Asked Questions

It asks Sūrya and the Ādityas—especially Mitra–Varuṇa—to keep the worshipper aligned with truth (satya/ṛta), guide the mind, and carry one safely beyond dangers into well-being (svasti).

They are Ādityas who guard cosmic and moral order: Mitra supports harmony and right agreements, while Varuṇa upholds the binding law of ṛta and protects against ethical and existential peril.

It is an image for a safe crossing through difficult, risky conditions—outer obstacles and inner confusion. The Ādityas are prayed to provide the crossing and lead the seeker to safety, clarity, and stability.

Read Rig Veda in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.

Continue reading in the Vedapath app

Open in App