Rig Veda 6.36.3: Mandala 6, Sukta 36, Mantra 3

Sukta 6.36

Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya (Bharadvāja family)

Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh (probable; not mechanically verified here)

Samhita Patha (Devanagari)

तं सध्रीचीरूतयो वृष्ण्यानि पौंस्यानि नियुतः सश्चुरिन्द्रम् । समुद्रं न सिन्धव उक्थशुष्मा उरुव्यचसं गिर आ विशन्ति ॥

Sanskrit recitationRig Veda 6.36.3

Transliteration

táṃ sadhṛ́cīr ūtáyo vṛ́ṣṇyāni páuṃsyāni niyútaḥ saścur índram | samudráṃ ná síndhava uktháśuṣmā uruvyácasaṃ gíra ā́ viśanti ||

Translation

તે ઇન્દ્રને સધ્રીચી (એકસૂર) સહાયતાઓ અને વૃષ્ણ્ય (વીર) શક્તિઓ, પૌંસ્ય (પુરુષાર્થ) બળો, નિયુત (યુક્ત રથ-ઘોડા) સમેત, એકત્ર થઈ ચોંટે છે. જેમ નદીઓ સમુદ્રમાં પ્રવેશે છે, તેમ ઉકથ-શુષ્મા—સ્તુતિબળથી પ્રબળ ગીરો—વિસ્તૃત-વ્યાપકને પ્રવેશે છે.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• तम्: him
• तम्: कर्म (स्तुत्य/प्राप्त्य-विषयः)
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• सध्रीचीः: straight/true-directed
• सध्रीचीः: कर्तृ (उतयः इत्यस्य विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: सध्रीच् (प्रातिपदिक; सध्रीच् ‘एकदिश/सम्यक्-प्रवृत्त’)

• ऊतयः: helps, aids
• ऊतयः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: ऊति- (प्रातिपदिक; √अव्/√ऊ ‘रक्षण/सहाय’)

• वृष्ण्यानि: manly powers, heroic strengths
• वृष्ण्यानि: कर्तृ (समुच्चितम्; ‘नि-युतः’ इत्यस्य सह)
• Type: Noun
• Root: वृष्ण्य- (प्रातिपदिक; वृषन्-सम्बद्ध ‘वीर्य/बल’)

• पौंस्यानि: manly deeds, virilities
• पौंस्यानि: कर्तृ (समुच्चितम्)
• Type: Noun
• Root: पौंस्य- (प्रातिपदिक; पुम्स्-सम्बद्ध ‘पौरुष’)

• नियुतः: yoked teams (of horses), harnessings
• नियुतः: कर्तृ (समुच्चितम्)
• Type: Noun
• Root: नियुत्- (प्रातिपदिक; ‘युग्म/रथ-योजन’)

• सश्चुः: have accompanied, have followed
• सश्चुः: क्रिया (कर्तृभिः ‘ऊतयः…’)
• Type: Verb
• Root: √सच् (सचँ समवाये/अनुगमने)

• इन्द्रम्: Indra
• इन्द्रम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: इन्द्र- (प्रातिपदिक)

• समुद्रम्: ocean
• समुद्रम्: कर्म/उपमान-आधार (उपमेयस्य ‘इन्द्रम्’ विशेषण-रूपेण)
• Type: Noun
• Root: समुद्र- (प्रातिपदिक)

• न: like
• न: सम्बन्ध (उपमा-सूचकः)
• Type: Indeclinable
• Root: न (उपमा-निपात)

• सिन्धवः: rivers
• सिन्धवः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: सिन्धु- (प्रातिपदिक)

• उक्थशुष्माः: having the strength of hymns / hymn-strong
• उक्थशुष्माः: कर्तृ (गिरः इत्यस्य विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: उक्थ-शुष्म (समास; उक्थ ‘स्तोत्र’ + शुष्म ‘बल/तेज’)

• उरुव्यचसम्: wide-spreading, far-reaching
• उरुव्यचसम्: कर्म (वि-शन्ति इत्यस्य; इन्द्रस्य विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: उरु-व्यचस् (बहुव्रीहि/कर्मधारय; उरु ‘विस्तीर्ण’ + व्यचस् ‘व्याप्ति/प्रसार’)

• गिरः: songs, hymns
• गिरः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: गिर्- (प्रातिपदिक)

• आ: towards, unto
• आ: क्रियाविशेषण (आगमन/अभिमुख्य)
• Type: Indeclinable
• Root: आ (उपसर्ग/अव्यय)

• विशन्ति: enter, go into
• विशन्ति: क्रिया (कर्तृ ‘गिरः’)
• Type: Verb
• Root: √विश् (विशँ प्रवेशने)